Pramāṇa · Search · About · API

Abdadidhiti 5.p2

Abdadīdhiti 5.p2

Language
Sanskrit

5.p2.1

deśakālau saṃkīrtya śrīparameśvaraprītyarthaṃ godānaṃ kariṣya iti saṃkalpya | brāhmaṇaṃ gāṃ ca yathāśakti vastrādibhiḥ saṃpūjayet | tadahaṃ śāntikāmaḥ kariṣyamāṇagodāne pratigrahītāraṃ tvāmahaṃ vṛṇe iti vṛtvā | nārāyaṇaṃ brāhmaṇe āvāhya śrīnārāyaṇāya nama iti āsanapādyādiṣoḍaśopacāraiḥ pūjayet | tataḥ pakṣe gośarīre devatā āvāhayet | śṛṅgamūle brahmaviṣṇū āvāhayāmi | śṛṅgāgre sarvatīrthānyā0 śiromadhye mahādevamāvāha0 | lalāṭāgre gaurīmā0 nāsāvaṃśe ṣaṇmukhaṃ0 nāsāyugme kambalāśvatarau nāgau0 karṇayoraśvinau0 cakṣuṣoḥ śaśibhāskarau0 danteṣu vāyumā0 jihvāyoḥ dharmamā0 khuramadhye gandharvān0 khurāgreṣu pannagān0 khurapaścimāgreṣu apsarasāṃ gaṇān0 pṛṣṭhe rudrān0 sarvasandhiṣu vasūn0 śroṇītaṭe pitṝn0 lāṅgūle somam0 vāleṣu ādityaraśmīn0 gomūtre gaṅgāṃ0 gomaye yamunāṃ0 kṣīre sarasvatīṃ0 dadhni narmadāṃ0 sarpiṣi hutāśanaṃ0 udare pṛthvīṃ0 payodhareṣu sāgarān0 kṛtsnaśarīre kāmadhenuṃ0 gṛhārthe pratiṣṭhā0 iti | tataḥ ṣoḍaśopacāraiḥ saṃpūjya | āṃgāvo agamanniti puṣpāñjaliṃ dadyāt | sarvatra pātraṃ deyadravyaṃ ca saṃpūjya dadyāt | tathāca dāmodarīye manuḥ-yo'rcitaḥ pratigṛhṇāti yo'rcayitvā prayacchati | tāvubhau gacchataḥ svarge narakaṃ tu viparyaye | iti | tataḥ savatsāṃ gāṃ prāṅmukhīmavasthāpya dātā pucchadeśe baddhaśikhaḥ prāṅmukhastiṣṭhet | pātrabhūto viprastatraiva dakṣiṇata udaṅmukhastiṣṭhet | dātā yathāśaktikanakayutamājyapātramādāya tatra gopucchaṃ nikṣipya satile prāgagre viprapāṇau ghṛtāktaṃ satilakuśaṃ pucchaṃ nikṣipya jalaṃ kṣipet |

5.p2.2

tatra mantraḥ— yajñasādhanabhūtā yā viśvasyāghaughanāśinī | viśvarūpadharo devaḥ prīyatāmanayā gavā | iti | kecidgopucche devarṣipitṛtarpaṇaṃ kṛtvā vakṣyamāṇapaurāṇamantrairapi tarpaṇamicchanti | brahmādyā devatāḥ sarvā ṛṣayo munayastathā | asurā yātudhānāśca mātaraścaṇḍikāstathā | dikpālā lokapālāśca grahadevādhidevatāḥ | te sarve tṛptimāyāntu gopucchodakatarpitāḥ | viśvedevāstathādityāḥ sādhyāścaiva marudgaṇāḥ | kṣetropapīṭhapīṭhāni nadā nadyaśca sāgarāḥ | pātālanāgakanyāśca vāyurākāśameva ca | divi bhuvyantarikṣe ca ye ca pātālavāsinaḥ | śivaḥ śivā tathā viṣṇuḥ siddhirlakṣmīḥ sarasvatī | tapovanāni devāśca bhagavānparameśvaraḥ | kṣetrauṣadhilatā vṛkṣā vanaspatyadhidevatāḥ | kapilaḥ śeṣanāgaśca takṣako'nanta eva ca | anye jalacarā jīvā asaṃkhyātāstvanekaṃśaḥ | caturdaśa yamāścaiva ye cānye yamakiṃkarāḥ | sarve'pi yakṣarājānaḥ pakṣiṇaḥ paśavastathā | svedajodbhijjajā jīvā aṇḍajāśca jarāyujāḥ | anye ca vanagā vā ye divāniśivihāriṇaḥ | ajāgomahiṣīrūpā ye cānye paśavastathā | śāntidāḥ śubhadāste syurgopucchodakatarpitāḥ | sarpavyāghrahatā ye ca śastraghātahatāśca ye | saṃskārarahitā ye ca rauravādiṣu gāminaḥ | ābrahmastambaparyantaṃ devarṣipitṛmānavāḥ | tṛpyantu pitaraḥ sarve mātṛmātāmahādayaḥ | atītakulakoṭīnāṃ saptadvīpanivāsinām | ābrahmabhuvanāllokādidamastu tilodakam | pitṛvaṃśe mṛtā ye ca mātṛvaṃśe tathaiva ca | guruśvaśurabandhūnāṃ ye cānye bāndhavāḥ mṛtāḥ | ye me kule luptapiṇḍāḥ putradāravivarjitāḥ | kriyālopagatāścaiva jātyandhāḥ paṅgavastathā |

5.p2.3

virūpā āmagarbhāśca jñātājñātāḥ kule mama | te pivantu mayā dattaṃ gopucchasya tilodakam | ye'bāndhavā bāndhavā vā ye'nyajanmani bāndhavāḥ | te sarve tṛptimāyāntu gopucchasya tilodakaiḥ | vṛkṣatvaṃ ca gatāḥ kecittṛṇagulmalatāsthitāḥ | yātanāsu ca ghorāsu jātīṣu vividhāsu ca | narakeṣu ca ghoreṣu patitā ye svakarmabhiḥ | devatvaṃ mānuṣatvaṃ vā tiryakpretapiśācatām | kṛmikīṭapataṅgatvaṃ yātā ye ca svakarmabhiḥ | teṣāmuddharaṇārthāya jalametaddadāmyaham | tato'mukapravarānvitāmukagotrotpannāyāmukaśākhādhyāyine'mukaśarmaṇe brāhmaṇāya tubhyamimāṃ savatsāṃ suvarṇaśṛṅgīṃ raupyakhurāṃ tāmrapṛṣṭhīṃ muktālāṅgūlāṃ kāṃsyadohanāṃ raktavastrāvṛtāṃ ghaṇṭālaṃkṛtakaṇṭhāṃ gandhapuṣpamālāśobhitāṃ etāvadasaṃbhave yathāśaktyalaṃkṛtāṃ vā saṃpradade namameti vadet | brāhmaṇaḥ pratigṛhṇāmītyuktvā oṃsvastīti vadet | tataḥ suvarṇaparimitaṃ yathāśakti vā hiraṇyaṃ satulasīdalaṃ dakṣiṇāṃ dadyāt | kṛtasya godānasya pūrṇatāyai imāṃ dakṣiṇāṃ tubhyamahaṃ saṃpradade | namameti dātā | pratigṛhṇāmīti brāhmaṇo vadet | sabrāhmaṇāṃ dhenuṃ kānicitpadānyanuvrajya mahābhāratoktāṃ gomatīṃ japet | gāvo māmupatiṣṭhantu hemaśṛṅgyaḥ payomucaḥ | surabhyaḥ saurabheyyaśca saritaḥ sāgaraṃ yathā | gāśca paśyāmyahaṃ nityaṃ gāvaḥ paśyantu māṃ sadā | gāvo'smākaṃ vayaṃ tāsāṃ yato gāvastato vayam | iti | yamoktāṃ vā-gāvaḥ surabhayo nityaṃ gāvo guggulasaṃnibhāḥ | gāvaḥ pratiṣṭhā bhūtānāṃ gāvaḥ svastyayanaṃ mahat | annameva paraṃ gāvo devānāṃ haviruttamam | pāvanaṃ sarvabhūtānāṃ kṣaranti ca vahanti ca |

5.p2.4

haviṣā mantrarūpeṇa tarpayantyamarāndivi | ṛṣīṇāmapi hotṝṇāṃ gāvo home pratiṣṭhitāḥ | sarveṣāmeva bhūtānāṃ gāvaḥ śaraṇamuttamam | gāvaḥ pavitraṃ paramaṃ gāvo maṅgalamuttamam | gāvaḥ sarvasya lokasya gāvo dhanyāḥ sabāhanāḥ | namo gobhyaḥ śrīmatībhyaḥ saurabheyībhya eva ca | namo brahmasutābhyaśca pavitrābhyo namonamaḥ | brāhmaṇāścaiva gāvaśca kulamekaṃ dvidhā kṛtam | ekatra mantrāstiṣṭhanti haviranyatra tiṣṭhati | iti | vasiṣṭhoktau prārthanāmantrau paṭhet-ghṛtakṣīradughā gāvo ghṛtayonyo ghṛtodbhavāḥ | ghṛtanadyo ghṛtāvartāstā me santu sadā gṛhe | ghṛtaṃ me hṛdaye nityaṃ ghṛtaṃ nābhyāṃ pratiṣṭhitam | ghṛtaṃ me sarvataścaiva gavāṃ madhye vasāmyaham | iti | atra dānātpūrvaṃ goḥ pūjanasamaye tasyāḥ śṛṅgamūlādau brahmaviṣṇvādidevatā āvāhya tābhiḥ saha gopūjanaṃ kāryamiti kecit | tā devatā hemādrau bhaviṣye-śṛṅgamūle gavāṃ nityaṃ brahmaviṣṇū samāśritau | śṛṅgāgre sarvatīrthāni sthāvarāṇi carāṇi ca | śiromadhye mahādevaḥ sarvabhūtamayaḥ sthitaḥ | lalāṭāgre sthitā gaurī nāsāvaṃśe ca ṣaṇmukhaḥ | kambalāśvatarau nāgau nāsāyugmamupāśritau | karṇayoraśvinau devau cakṣuṣoḥ śaśibhāskarau | danteṣu vāyavaḥ sarve jihvāyāṃ varuṇaḥ sthitaḥ | sarasvatī ca huṃkāre māsapakṣau ca gaṇḍayoḥ | saṃdhyādvayaṃ tathoṣṭhābhyāṃ grīvāmindraḥ samāśritaḥ | rakṣāṃsi vakṣodeśe tu sādhyāścorasi saṃsthitāḥ | catuṣpātsakalo dharmaḥ svayaṃ jaṅghāsu saṃsthitaḥ | khuramadhye tu gandharvāḥ khurāgreṣu ca pannagāḥ | khurāṇāṃ paścimāgreṣu gaṇā apsarasāṃ tathā | rudrāśca sakalāḥ pṛṣṭhe vasavaḥ sarvasandhiṣu |

5.p2.5

śroṇītaṭasthāḥ pitaraḥ somo lāṅgūlamāśritaḥ | ādityaraśmayo vālāḥ piṇḍībhūtāśca saṃsthitāḥ | sākṣādgaṅgā ca gomūtre gomaye yamunā sthitā | kṣīre sarasvatīdevī narmadā dadhni saṃsthitā | hutāśanaḥ svayaṃ sarpirbrāhmaṇānāṃ guruḥ paraḥ | aṣṭāviṃśatidevānāṃ koṭayo romasu sthitāḥ | udare pṛthivī jñeyā sāgarāśca payodharāḥ | iti | asyāmeva paurṇamāsyāṃ tripurotsavāruyaṃ dīpadānamuktaṃ bhaviṣye-paurṇamāsyāṃ tu saṃdhyāyāṃ kartavyastripurotsavaḥ | dadyādanena mantreṇa sudīpāṃśca surālaye | kīṭāḥ pataṅgāḥ śalabhāśca vṛkṣā jale sthale ye vicaranti martyāḥ | dṛṣṭvā pradīpaṃ nahi janmabhāgino bhavanti satyaṃ śvapacāśca viprāḥ | iti | yenārjitāni0 1 yo'nantadeva0 ūrjākhyadīdhitiriyaṃ smṛtikaustubhasya 2 iti kārtikamāsakṛtyam || atha mārgaśīrṣakṛtyaṃ nirṇayāmṛte bhārate-mārgaśīrṣe tu yo māsamekabhaktena saṃkṣipet | bhojayettu dvijānbhaktyā sa mucyedyādhikilbiṣaiḥ | iti | ṛgvidhāne-sadasaspatimakacaṃ medhākāmo japedbudhaḥ | ayutaṃ caiva siddhiśca mārgaśīrṣe na saṃśayaḥ | iti | atra kṛṣṇāṣṭamyāṃ bhairavajayantīvratamuktaṃ śivarahasyekālāṣṭamīti vijñeyā kārtikasyāsitāṣṭamī | tasyāmupoṣaṇaṃ kāryaṃ tathā jāgaraṇaṃ niśi | iti | bhairavasya tu kartavyā pūjā yāmahitasya prasīdeśetyabhivandanasya parāmarśāsaṃbhave bahvarthavyavahitamadhyāhnaparāmarśāsubyogāt | tatparāmarśe'pi naitadarthavādabalena madhyāhnaviṣayavidhyunnayanaṃ saṃbhavati |

5.p2.6

sāmānyavidhivirodhe madhyāhne bhojyavelāyāmiti vākyaśeṣeṇānantavrate madhyāhnakalpanāsaṃbhavasiddhyai mādhavoktanyāyasya prakṛte'pi tulyatvāt, dvividhasāmānyaśāstravirodhasyehāpi darśitatvāt, viśeṣapravṛttakarmakālaśāstrāvirodhasyehādhikyāccoktau hi rātrau pūjājāgaraṇavidhī | santi ca śivarahasye bhairavaprādurbhāvānte tadupodvalakāni vacāṃsi — etasminnantare devāḥ sūryopyastaṃgataḥ śive | tataḥ saṃdhyādikaṃ kṛtvā śivapūjāparā babhuḥ | tataḥ kāśīpālanārthaṃ bhairavaḥ sthāpito mayā | kṛttivāseśvaraścaiva dakṣiṇādiśi sādaram | tataḥ sārdhaṃ viṣṇumukhyāḥ kṛtvā pūjāṃ mama priye | bhairavābhyarcanārthāya mukhyabhairavasaṃnidhau | tataste bhairavaṃ devamupacāraiśca ṣoḍaśaiḥ | saṃpūjyārghyapradānāni cakrurbhaktisamanvitāḥ | upoṣaṇasyāṅgabhūtamarghyadānamiha sthitam | tathā jāgaraṇaṃ rātrau pūjā yāmacatuṣṭayam | iti | atrāstottarameva kṣetrapālatvaṃ tatprayuktaṃ sārdhapūjanaṃ tadaiveti spaṣṭaṃ pratīyata iti na madhyāhnādaraḥ prāmāṇika iti pradoṣavyāpinyeva grāhyā iti siddham | bhairavadarśanaṃ ca kālodake snātvā kāryamityuktaṃ kāśīkhaṇḍe — tīrthe kālodake snātvā kṛtvā tarpaṇatatparaḥ | vilokya kālarājaṃ ca nirayāduddharetpitṝn | iti | pūjānte trayorghyā deyāḥ | tatra mantrāḥ śivarahasye — bhairavārghyaṃ gṛhāṇeśa bhīmarūpāvyayānagha | anenārghyapradānena tuṣṭo bhava śivapriya | sahasrākṣiśirobāho sahasracaraṇājara | gṛhāṇārghyaṃ bhairavedaṃ sapuṣpaṃ parameśvara | puṣpāñjaliṃ gṛhāṇeśa varado bhava bhairava | punararghyaṃ gṛhāṇedaṃ sapuṣpaṃ yātanāpaha | iti bhairavajayantīnirṇayaḥ |

5.p2.7

atra śuklapañcamyāṃ nāgapūjā prasiddhā dākṣiṇātyānām | dyotitā ca hemādrau skānde — śuklā mārgaśire puṇyā śrāvaṇe yā ca pañcamī | snānadānairbahuphalā nāgalokapradāyinī | iti | iyaṃ pañcamī nāgapūjāyāṃ ṣaṣṭhīyutaiva grāhyā | pañcamī nāgapūjāyāṃ kāryā ṣaṣṭhīsamanvitā | iti vacanātparaivetyuktaṃ tithivīdhitau | kuladharmāvirodhena caitat | atha campāṣaṣṭhī | tatsvarūpaṃ mallārimāhātmye-mārge bhādrapade śuklā ṣaṣṭhī vaidhṛtisaṃyutā | ravivāreṇa saṃyuktā sā campetīha viśrutā | iti | viśākhābhaumayogena sā campetīha viśrutā | iti madanaratne | smṛtyantare tu-mārgaśīrṣe'male pakṣe ṣaṣṭhyāṃ vāre'ṃśumālinaḥ | śatatārāgate candre liṅgaṃ syāddṛṣṭigocaram | iti śivaliṅgadarśanaṃ kāryamityarthaḥ | uktaprakārayogānāmanyataro yasyāṃ labhyate sā pūrvā parā vā grāhyā | yogābhāve tu paraiva grāhyā | ṣaṣṭhī tu śastottareti dīpikokteḥ | skandavrate tviyaṃ pūrvaivetyuktaṃ tithiradīdhitau | atha saptamyāṃ kartavyamuktaṃ nirṇayāmṛte brāhme-tadviṣṇordakṣiṇaṃ netraṃ tadevākṛtimatpunaḥ | adityāṃ kaśyapājjajñe mitro nāma divākaraḥ | saptamyāṃ tena sā khyātā loke'sminmitrasaptamī | ṣaṣṭhyāṃ ca snapanaṃ kāryaṃ tasmai mitrāya bhānave | tatropavāsaḥ kartavyo bhakṣyānyatha phalāni vā | rātrau jāgaraṇaṃ kāryaṃ gītanṛtyapuraskṛtam | saptamyāṃ vapanaṃ kṛtvā tataḥ snātvā yajedravim | nānākusumasaṃbhārairbhakṣyaiḥ piṣṭamayaiḥ śubhaiḥ | madhunā ca praśastena homajapyasamādhibhiḥ | brāhmaṇāmbhojayetpaścāddīnānāthāṃśca mānavān | aṣṭamyāṃ saṃvibhajyāśca tarpyāśca naṭanartakāḥ |

5.p2.8

dinadvaye ca bhoktavyaṃ piṣṭānnaṃ madhusaṃyutam | iti | dinadvaye saptamyāmaṣṭamyāṃ ca | atra paurṇamāsyāṃ mṛgaśīrṣayuktāyāṃ lavaṇadānamāha nirṇayāmṛte viṣṇuḥ-mārgaśīrṣapaurṇimāsyāṃ mṛgaśiroyuktāyāṃ cūrṇitalavaṇasya suvarṇanābhaṃ prasthamekaṃ candrodaye brāhmaṇāya pratipādayet | anena karmaṇā rūpasaubhāgyabhāgabhijāyate iti | atraiva dattātreyajayantīvidhiḥ sahyādrikhaṇḍe-mārgaśīrṣe pañcame'hni daśo'hni ca sunirmale| mṛgaśīrṣayute pūrṇamāsyāṃ jñasya ca vāsare | janayāmāsa dedīpyamānaṃ putraṃ satī śubham | taṃ viṣṇumāgataṃ jñātvā atrirnāmākarotsvayam | dattavānsvasya putratvādvattātreya itīśvaram | iti | iyaṃ pradoṣavyāpinī grāhyā śiṣṭācārāt | atraiva pratyavarohaṇākhyaṃ karmāhvāśvalāyanaḥ-mārgaśīrṣyā pratyavarohaṇaṃ caturdaśyāṃ paurṇamāsyāṃ veti | atha prayogaḥ | kartā mārgaśīrṣapaurṇamāsyāṃ pūrvedyuścaturdaśyāṃ vā pratyavarohaṇaṃ kartuṃ divaiva niveśanamalaṃkṛtya phalarahitadhānyatṛṇanirmitaṃ kaṭaṃ saṃpādya nāndīśrāddhaṃ ca kṛtvā sūryāstamite sāyamaupāsanānantaraṃ prāṇānāyamya deśakālau saṃkīrtya mama strīputrādisahitasya jalasthalacarasarpabādhānivṛttyabhayahemantasaumanasyasiddhidvārā śrīparameśvaraprītyarthaṃ pratyavarohaṇākhyaṃ karma kariṣye iti saṃkalpya | cakṣuṣī ājyenetyante atra pradhānaṃ—śvetaṃ śvetaṃ pāyasena idhmasaṃhananena rudramityādi pūrṇapātranidhānānte'ṣṭau muṣṭīṃstūṣṇīṃ nirupyāṣṭakṛtvastūṣṇīṃ prokṣya payasi caruśrapaṇādyājyabhāgānte putrādyanvārabdho'vadānadharmeṇāvadāya juhuyāt |

5.p2.9

apaśveteti mantrayorhiraṇyagarbhaṛṣiḥ śveto devatā ādyānuṣṭup dvitīyā gāyatrī pratyavarohaṇapradhānahome vi0 apaśveta padājahi pūrveṇa cāpareṇa ca | sapta ca vāruṇīrimāḥ sarvāśca rājabāndhavīḥ svāhā | śvetāyedaṃ namama | navaiśvetaścādhyāgārehirjaghāna kiṃcana | śvetāya vai dārvāya namaḥ svāhā | śvetāyedaṃ0 | iti dve āhutī hutvā | abhayaṃ naḥ prājāpatyebhyo bhūyādityagnimīkṣamāṇo japitvā | śivo naḥ sumanā bhaveti hemantaṃ dhyātvā pūrvanirmitaṃ kaṭamāstīrya strīputrādisahitastatropaviśya | syonāpṛthivīmedhātithirbhūmirgāyatrī pratyavaroha0 | oṃ syonāpṛ0 saprathaḥ iti japitvā | yajamānaḥ prākśirā udaṅmukho dakṣiṇapārśvena kaṭe śayīta | tato gṛhapaterante yathājyeṣṭhaṃ sarve putrapautrādayastatraiva śayīran | tata utthāyopaviśya prāṅmukhāḥ sarve atodevā medhātithirdevā gāyatrī japevi0 | etāmṛcaṃ trijapeyuḥ | punastatraiva śayitvotthāyopaviśya dakṣiṇāmukhāḥ atodevā avantu na iti pādaṃ japitvā | punarapi tathaiva śayitvotthāyopaviśya pratyaṅmukhāḥ yato viṣṇurvicakrame iti japeyuḥ | punastathaiva śayitvotthāyodaṅmukhāḥ pṛthivyāḥ saptadhāmabhiriti japeyuḥ | tataḥ sviṣṭakṛdaṅgaṃ homaśeṣaṃ samāpayet | tato yathāpūrvaṃ śayitvā udite sūrye kṛtanityakriyāḥ sarve saṃgamya sauryāṇi svastyayanāni ca sūktāni japeyuḥ | tatra kārikāḥ—udutyaṃ nava ṣaṭ citraṃ devānāmudagāditi | namomitrasya sūktaṃ tu sūryo na iti cāparam | uktāni sūryasūktāni vakṣye svastyayanāni ca | ānobhadrāstathā svastinomimītāṃ parāvataḥ | iti | tatra udutyamitinavānāṃ kāṇvaḥ praskaṇvaḥ sūryo gāyatrī |

5.p2.10

citraṃdevānāmiti ṣaṇṇāmāṅgirasaḥ kutsaḥ sūryastriṣṭup | namomitrasyeti sauryāmitapāḥ sūryo jagatī daśamī triṣṭup | sūryo na iti pañcarcasya sūryyaścakṣuḥ sūryo gāyatrī | ānobhadrā iti daśarcasya rāhūgaṇo gautamo viśvedevāḥ pañcādyāḥ saptamī ca jagatyaḥ ṣaṣṭhī virāṭ śeṣāstriṣṭubhaḥ | svastino mimītāmityasyātrirviśvedevāstriṣṭup | parāvata ityasya mānavo nābhānediṣṭho viśvedevā jagatī antye triṣṭubhau japevi0 | yadyapi sauryāṇi catvāri granthakṛdbhirdarśitāni tathāpi trayāṇāṃ pāṭhena śāstrārthopapattestṛtīyacaturthayorvikalpaḥ | syonetyārabhyaitadantaṃ mantrajñāḥ putrādayo'mātyā api kartrā saha japeyuḥ | tato gṛhasiddhānnena brāhmaṇānbhojayitvā oṃsvasti bhavanto bruvantviti kartā vadet | oṃsvastīti brāhmaṇāḥ pratibrūyuḥ iti kārikākāraḥ | jayantastvāha | svastyayanaṃ brūtetyuktāḥ svastyayanamiti vadanti | athavā svastipadopalakṣitānpuṇyāhaṃ svasti ṛddhimityevamādīnśabdānvadantīti | tataḥ sāmātyo bhuñjīteti pratyavarohaṇam | yenārjitāni0 1 yonantadevakṛta0 mārgāravyadīdhitiriyaṃ smṛtikaustubhasya 2 iti mārgaśīrṣakṛtyam || atha pauṣakṛtyaṃ nirṇayāmṛte—pauṣamāsaṃ tu kaunteya ekabhaktena yaḥ kṣipet | subhago darśanīyaśca yaśobhāgī ca jāyate | iti | vāmanapurāṇe—prāsādanagarādīni gṛhaprāvaraṇāni ca | nārāyaṇasya tuṣṭyarthaṃ pauṣe deyāni yatnataḥ | iti | mārgaśīrṣyādipaurṇamāsīcatuṣṭayānantarāsu pauṣakṛṣṇāṣṭamīprabhṛtiṣu catasṛṣvaṣṭamīṣu aṣṭakāśrāddhaṃ kāryam | tatpūrvasaptamīṣu pūrvedyuḥśrāddhaṃ taduttaranavamīṣu cānvaṣṭakyaṃ kāryam | aśaktastriṣvekasyāṃ vā kuryāt |

5.p2.11

hemantaśiśirayoścaturṇāmaparapakṣāṇāmaṣṭamīṣvaṣṭakā ekasyāṃ vā pūrvedyuḥ pitṛbhyo dadyādaparedyuranvaṣṭakyamityāśvalāyanokteḥ | tisroṣṭakāstisronvaṣṭakā iti viṣṇūkteśca | ayaṃ tritvapakṣo nāśvalāyanaśākhinām | malamāse ca nānuṣṭheyametat | ṛtudvayāntargatamalamāseṣṭakānivṛttyarthatvenordhvamāgrahāyaṇyāstisroṣṭakā iti śākhāntaraprasiddhatritvanirāsārthatvena ca srotracaturgrahaṇasya vṛttikṛtā vyākhyānāt | yadyapi prayogapārijātodāhṛtāgnisamṛtau-siṃhasthe makarasthe vā proṣṭhapānmāghamāsayoḥ | kṛṣṇapakṣe'ṣṭakā kāryā gṛhasthādyaiḥ svaśaktitaḥ | iti bhādre'ṣṭakoktā tathāpyāśvalāyanaistatra nāṣṭakānāmnā saṃkalpaḥ kāryaḥ | māghyāvarṣetisaṃjñāntaravati tatratyaśrāddhe'ṣṭakādharmātideśasyāśvalāyanokteḥ | caturgrahaṇena nyūnasaṃkhyāyā ivādhikasaṃkhyāyā api nirāsaucityācca | ekasyāmiti pakṣe māghyā upariṣṭādaṣṭamyāṃ kriyeta | tatrāpi pūrvedyurānvaṣṭakyayorasaṃbhave'ṣṭakāmātramapi | yadyuvai upariṣṭānmāghyāḥ pūrṇamāsyā aparapakṣasya saptamyāmaṣṭamyāṃ navamyāmiti kriyetāpivāṣṭamyāmeveti baudhāyanokteḥ | tisra iti pakṣe mārgaśīrṣe na kāryam | amāvāsyāṣṭakāstisraḥ pauṣamāsādiṣu triṣviti pāṭhokteḥ | tatrāṣṭakāśrāddhamaparāhṇavyāpinyāmaṣṭamyāṃ pārvaṇavatkāryam | tadanurodhena pūrvedyuḥśrāddhamānvaṣṭakyaṃ ca kāryam | avaśyaṃ kāryaṃ caitat | apyanaḍuho yavasamāharedagninā vā kakṣamupoṣedeṣāmeṣṭaketi natvevānaṣṭakaḥ syādityāśvalāyanokteḥ | pratyāmnāyāntaramapi vṛttikṛtopanyastam-apicānūcānebhya udakumbhamāharedapi vā śrāddhamantrānadhīyīteti

Linked texts (5)