Abdadidhiti 8.p5
Abdadīdhiti 8.p5
- Language
- Sanskrit
8.p5.1
asmācca granthādevaṃ pratīyate-arthaśāstravidhayāpi nātatāyigobrāhmaṇavadhavidhirasti, dharmaśāstravidhayā sutarāṃ nāstīti | ataḥ kutra brāhmaṇavadhavidhiryugāntarasādhāraṇo yadarthavattvāya sumantuvākyaṃ kaliviṣayamucyetetyāścaryam | naca pāṇḍavasahāyena dhṛṣṭadyumnena droṇahananādyugāntare yuddhapravṛttabrāhmaṇavadho vihita iti śaṅkyam | maraṇadaśāyāṃ nyastaśastrasyātatāyilakṣaṇābhāvenārjunakṛtena dhṛṣṭadyumnadhikkāreṇa yudhiṣṭhirādilajjotpattyā ca brahmahananaṃ dṛṣṭvā janaḥ sūryamavekṣata iti dhṛṣṭadyumnaṃ prati sātyakeruktyā ca droṇavadhasyādharmatvāt | ato yādṛśaviṣaye mitākṣarākāreṇa daṇḍābhāva uktastatrāpi kalau daṇḍapratiprasavaḥ kriyata iti bodhyam | tataśca prāyaścittagurutvamapi kalpyamiti | pratyantadeśagamananimittapunaḥsaṃskāre kṛte'pyanyau nauyātuḥ saṃsargaḥ kalau niṣidhyate | tathā--varātithipitṛbhyaśca paśūpākaraṇakriyā | ayonau saṃgrahe vṛtte parityāgo gurustriyāḥ | paroddeśātmasaṃtyāga uddiṣṭasyāpi varjanam | nāmāṃso madhuparko bhavatīti śāstreṇa varātithiyyāṃ madhuparke yanmāṃsadānaṃ vihitam | yacca--khaḍgāmiṣaṃ mahāśalkaṃ madhu munyannameva ca | lohāmiṣaṃ mahāśākaṃ māṃsaṃ vārdhrīṇasasya ca | yaddadāti gayāsthaśca sarvamānantyamaśnute | iti pitṛbhyaḥ śrāddhe khaṅgādimāṃsadānaṃ vihitaṃ tanniṣidhyate | śrāddhe kvacidapyupākaraṇāprasaktayopākaraṇasya māṃsadāne lakṣaṇayā āvaśyakatvādvandvopātteṣvekarūpārthasya vaktavyatvācca | ayonyāviti najapraśastye | yathā brāhmaṇaṃ pratyabrāhmaṇo'sīti nimitte saptamī | saṃgraho garbhadhāraṇam | guruḥ pitā |
8.p5.2
tatraiva gurupadavācyatvasya vijñāneśvareṇa vyavasthāpanāt | tataḥ—catasrastu parityājyāḥ śiṣyagā gurugā ca yā | patighnī ca viśeṣeṇa juṅgitopagatā ca yā | iti yastyāgo vihitaḥ sa kalau putreṇa māturna kāryaḥ | anyāsāṃ tu tādṛśīnāṃ kalāvapi tyāgo bhavatyeveti mantavyam | gobrāhmaṇāditrāṇārthaṃ—gavārthe brāhmaṇārthe ca sadyaḥ prāṇānparityajet | iti vihito ya ātmatyāgaḥ sa kalau niṣidhyate | kecittu paroddeśātmatyāgaḥ, dānaṃ manasā pātramuddiśyetyuktaṃ tanniṣidhyata ityāhuḥ | tanna | uddeśena pratigṛhyatāmityādivyavahāranivṛttilakṣaṇāyā nirmūlatvāt | uddiṣṭasya tyaktasya varjanaṃ pratigrahasamartho'pītyuktaṃ niṣidhyata iti kecit | anyetūcchiṣṭasyeti pāṭhaṃ manyamānāḥ svamucchiṣṭamucchiṣṭopahataṃ ceti vasiṣṭhādibhirniṣiddhasyāpi kalau na doṣa ityāhuḥ | paretvapavarjanamiti pāṭhamavalambya viśrāṇanaṃ vitaraṇamiti kośe dānavācitvenāpavarjanaśabdasya prasiddhatvādyadbrāhmaṇāyoddhūcchiṣṭaṃ prayacchediti madhuparke vihitamucchiṣṭadānaṃ tanniṣidhyata ityāhuḥ | vastutastu udvityavyayenoktaṣṭena pitrādinoddiṣṭaṃ nirdiṣṭaṃ śiṣṭamityeka evārthaḥ | tādṛśasyāpavarjanaṃ prāyapāṭhādvihitavratāntargatatvam | apeti pāṭhepi tādṛśasya vastunaḥ parasmai samarpaṇaṃ tanniṣidhyate | sarvasminpāṭhe ekarūpārthalābhāt mūlaikakalpanālāghavācca | tathāca kalau gurorvacanānurodhena vrataviruddhācaraṇe na kevalaṃ vratahānidoṣābhāvaḥ pratyuta tadvacanollaṅghane doṣādhikyamapi | tathāca brahmavaivarte kalibrahmasaṃvāde gurubhajanamīśvarabhajanādapyādaraṇīyamuktam |
8.p5.3
tathā—paḍabhaktānaśanenānnaharaṇaṃ hīnakarmaṇaḥ | etāni lokaguptyarthaṃ kalerādau mahātmabhiḥ | nivartitāni vidvadbhirvyavasthāpūrvakaṃ budhaiḥ | samayaścāpi sādhūnāṃ pramāṇaṃ vedavadbhavet | iti | yat—tathaiva saptame bhakte bhaktāni ṣaḍanaśnatā | aśvastanavidhānena hartavyaṃ hīnakarmaṇaḥ | iti vihitaṃ śūdrānnacauryaṃ tanniṣidhyate | tathā—śapathāḥ śakunāḥ svapnāḥ sāmudrikamupaśrutiḥ | upayācitamādeśāḥ saṃbhavanti kalau kvacit | tasmāttanmātralābhena kāryaṃ tatra na kārayet | iti | atra śapathāḥ kāśīsthalolārkatīrthasnānādayaḥ | śakunāḥ pūrṇakumbhādayaḥ | svapnāḥ puruṣaṃ kṛṣṇaṃ kṛṣṇadantaṃ paśyati sa enaṃ hantītyādi śrutismṛtisiddhāḥ | sāmudrikaṃ karādivarti rekhādicihnam | upaśrutiḥ saṃdhyāyāṃ nirṇejakādigṛhe'kṣataprakṣepapūrvakaṃ sveṣṭādisūcakatattyaśabdākarṇanam | upayācitaṃ asminkārye siddhe bhairavāya satailaṃ kṛsarānnaṃ dāsyāmītyādisaṃkalpaḥ | ādeśaḥ praśnavaśena jyotirvidbhirbhaviṣyatkathanam | etatsūcitasyāpīṣṭādeḥ pratibandhakādṛṣṭabhāvābhāvābhyāṃ saṃvādalābhaniyamābhāvānna śakunādilābhamātreṇa jayādyuddeśyakavivādādipravṛttiruciteti dṛṣṭārthakāryaniṣedha eva kriyate natvadṛṣṭārthasya śāntyādeḥ | tasya naimittikatvenāvaśyakartavyatvāt | tathāca duḥsvapnādhikāre śrutiḥ-sa yadyeteṣāṃ kiṃcitpaśyedupoṣya pāyasaṃ sthālīpākaṃ śrapayitvā rātrisūktena pratyṛcaṃ hutvānyenānnena brāhmaṇānbhojayitvā caruṃ svayaṃ prāśnīyāditi | śaunakaḥadhaḥsvapnasyeti japañjātaḥprātardinedine | duḥsvapnaṃ tu dahetkṛtsnaṃ na tasmādvindate bhayam | iti |
8.p5.4
mārkaṇḍeyapurāṇe-śrāddhārhadravyasaṃpattau tathā duḥsvapnadarśane | janmarkṣe grahapīḍāsu śrāddhaṃ kurvīta cecchayā | iti | tathā tatraiva duḥsvapnanimittakacaṇḍīpāṭhavidhiḥ prāgudāhṛtaḥ | mātsye-stutiśca vāsudevasya tathā tasya ca pūjanam | gajendramokṣaśravaṇaṃ jñeyaṃ duḥsvapnadarśane | stutiḥ sahasranāmajapaḥ | puṇyo duḥsvapnanāśanaḥ iti liṅgāt | gajendramokṣaśravaṇaṃ viṣṇudharmasthaṃ śrībhāgavatasthaṃ vā | eteṣu vākyeṣu yadiśabdavīpsāsaptamībhirnimittapratyayānnaimittikatvaṃ sphuṭam | iccheyeti ca ruciśrāddhaṃ kartavyatayā jñāpyate natu pūrvoktānāmaicchikatvam | iti hemādristhāni kalivarjyāni
Linked texts (6)
- Agnipurāṇa (Nag Publishers edition, Delhi) — Sanskrit
- Vārāhītantra — Sanskrit
- Saṃvatsaradīdhiti — Anantadeva 1650, Sanskrit
- Smṛtikaustubha — Anantadeva 1638, Sanskrit
- Smṛtīnāṃ Samuccayaḥ — Sanskrit
- Nirṇayasindhu — Kamalākarabhaṭṭa 1612, Sanskrit