Bhagavantabhaskara 27.p14
Bhagavantabhāskara 27.p14
- Language
- Sanskrit
27.p14.1
atra strīṇāmevādhikāro na puṃsām— yā na pūjayate dūrvāṃ mohādiha yathāvidhi | janmāni trīṇi vaidhavyaṃ labhate nātra saṃśayaḥ | tasmātsaṃpūjanīyā sā prativarṣaṃ vadhūrjanaiḥ || iti candraprakāśe purāṇasamuccaye'karaṇe vaidhavyarūpāniṣṭaśruteḥ | ataeva nityamapīdam | idaṃ tu vrataṃ bhādraśukle agastyodayasaṃbhāvanāyāṃ bhādrakṛṣṇāṣṭamyāṃ kāryam— śukle bhādrapade māsi dūrvāsaṃjñā tathāṣṭamī | siṃhārka eva kartavyā na kanyārke kadācana | siṃhasthe cottamā sūrye'nudite munisattame || iti govindārṇave skāndāt | atra kṛtyamuktaṃ madanaratne bhaviṣyapurāṇe— śucau deśe prajātāyāṃ dūrvāyāṃ brāhmaṇottama | sthāpya liṅgaṃ tato gandhaiḥ puṣpairdhūpaiḥ samarcayet || dadhyakṣatairdvijaśreṣṭha arghyaṃ dadyāttrilocane | dūrvāśamībhyāṃ vidhivatpūjayecchraddhayā yutā || tatra mantraḥ— tvaṃ durve'mṛtajanmāsi vanditāsi surāsuraiḥ | saubhāgyaṃ santatiṃ dehi sarvakāryakarī bhava || yathā śākhāpraśākhābhirvistṛtāsi mahītale | tathā mamāpi santānaṃ dehi tvamajarāmaram || iti | bhakṣyaniyamo'pi bhaviṣye— anagnipakramaśnīyādannaṃ dadhi phalaṃ tathā | akṣāralavaṇaṃ brahmannaśnīyānmadhunānvitam || iti | iyaṃ ca jyeṣṭhāmūlaśūnyarauhiṇamuhūrttavyāpinī grāhyā— muhūrtte rauhiṇe'ṣṭamyāṃ pūrvā vā yadi vā parā | dūrvāṣṭamīti sā kāryā jyeṣṭhāṃ mūlaṃ ca varjayet || iti purāṇasamuccayāt | dinadvaye rauhiṇajyeṣṭhāmūlayoge tadabhāve vā pūrvaiva | ‘śrāvaṇī durganavamī’ itipūrvoktavākyāt | atraiva jyeṣṭhāpūjanaṃ laiṅge— kanyārke yā'ṣṭamī śuklā jyeṣṭharkṣe mahatī smṛtā | alakṣmīparihārāya jyeṣṭhāṃ tatra prapūjayet ||
27.p14.2
tathā— māsi bhādrapade śukle pakṣe jyeṣṭharkṣasaṃyute | yasminkasmindine kuryāñjyeṣṭhāyāḥ paripūjanam || itiskāndokteḥ | iyaṃ jyeṣṭhāyogavaśena grāhyā | nakṣatrayogābhāve tu paraiva | pūrvedyū rātrau nakṣatrayoge tu pūrvaiva | tathā ca tatraiva— navamīsahitā kāryā aṣṭamī nātra saṃśayaḥ | māsi bhādrapade śukle pakṣe jyeṣṭharkṣasaṃyute || rātriyam̐smindine kuryāñjyeṣṭhāyāḥ paripūjanam || iti | tatraiva— yasmindine bhavejjyeṣṭhā madhyāhnādūrdhvamapyaṇuḥ | tasminhaviṣyaṃ pūjā ca nyūnā cetpūrvavāsare || iti | nirṇītapūjādinātpūrvadine'nurādhāyāmāvāhanam | uttaradine mūle ca visarjanam | tathāca skānde— maitreṇāvāhayeddevīṃ jyeṣṭhāyāṃ tu prapūjayet | mūle visarjayeddevīṃ tridinaṃ vratamuttamam || iti | mahālakṣmīyātrāpyasyāmevoktā kāśīkhaṇḍe— mahālakṣmyaṣṭamīṃ prāpya tatra yātrā kṛtā nṛṇām | saṃpūjiteha vidhivatpadmā sadma na muñcati || vratavantastu etadārabhyāśvinakṛṣṇāṣṭamīparyantaṃ ṣoḍaśadināni pratyahaṃ yātrāṃ kuryuuriti śiṣṭāḥ | atra vratamuktaṃ purāṇasamuccaye— śriyo'rcanaṃ bhādrapade sitāṣṭamī prārabhya kanyāmagate ca sūrye | samāpayettatra tithau ca yāvatsūryastu pūrvārddhagato yuvatyāḥ || iti | kanyāmagate siṃhasthe sūrye prārambhaḥ yuvatyāḥ kanyāyāḥ pūrvārddhe sūrye'vasthite sati samāptirityarthaḥ | prathamārembha evāyaṃ niyamaḥ ṣoḍaśavārṣike tatprayogagatadvitīyādivarṣe tu na niyamaḥ | etaccārddharātrātikramavarttinyāmaṣṭamyāṃ kāryam— arddharātramatikramya vartate yottarā tithiḥ | tadā tasyāṃ tithau kāryaṃ mahālakṣmīvrataṃ sadā ||
27.p14.3
iticandraprakāśe smṛtyantarātāśvinaśuklāṣṭamī mahāṣṭamītyucyate | tathāca brahmapurāṇetatrāṣṭamyāṃ bhadrakālī dakṣayajñavināśinī | prādurbhūtā mahāghorā yoginīkoṭibhirvṛtā | ato'tra pūjanīyā sā tasminnahani mānavaiḥ || iti | tatra āśvinaśuklapakṣe | iyaṃ cāṣṭamī navamīyutā grāhyā | tathā ca devīpurāṇesaptamīvedhasaṃyuktā yaiḥ kṛtā tu mahāṣṭamī | putradāradhanairhīnā bhramantīha piśācavat || madanaratne smṛtisaṅgrahe'piśaranmahāṣṭamī pūjyā navamīsaṃyutā sadā | saptamīsaṃyutā nityaṃ śokasantāpakāriṇī || jambhena saptamīyuktā pūjitā tu mahāṣṭamī | indreṇa nihato jambhastasmāddānavapuṅgavaḥ || tasmātsarvaprayatnena saptamīsahitāṣṭamī | varjanīyā prayatnena manujaiḥ śubhakāṅkṣibhiḥ || saptamī kalayā yatra parataścāṣṭamī bhavet | tena śalyamidaṃ proktaṃ putrapautrakṣayapradam || putrānhanti paśūnhanti hanti rāṣṭraṃ sarājakam | hanti jātānajātāṃśca saptamīsahitāṣṭamī || iti | brahmavaivarteśuklapakṣe'ṣṭamī caiva śuklapakṣe caturdaśī | pūrvaviddhā na kartavyā kartavyā parasaṃyutā || iti | vasūrandhrayoriti yugmavacanam | atra trimuhūrtanyūnāpi saptamī varjanīyāprayojikā, na trimuhūrtaiva | tathāca brahmapurāṇesaptamīśalyasaṃyuktā varjanīyā sadā'ṣṭamī | stokā'pi sā tithiḥ puṇyā yasyāṃ sūryodayo bhavet || iti | stokā kalākāṣṭhādimātrā'pītyarthaḥ | iyameva bhaumayutā'tipraśastā | aṣṭamayāmudite sūrye dinānte navamī bhavet | kujavāro bhavettatra pūjanīyā prayatnataḥ || iti madanoktasmṛtyantarāt | navamīyuktālābhe tu saptamīyutaiva kāryā |
27.p14.4
tatparāṇyevasaptamyā'pi yutā kāryā mūlenāpi viśeṣataḥ | ityādīni vacanāni | navarātrāśaktau trirātrādyuktaṃ devīpurāṇenavarātravrate'śaktastrirātraṃ caikarātrakam | vrataṃ carati yo bhaktastasmai dāsyāmi vāñchitam || iti | kevalāṣṭamyupavāsastu putravatā na kāryaḥ | upavāsaṃ mahāṣṭamyāṃ putravānna samācaret || yathā tathā vā pūtātmā vratī devīṃ prapūjayet | iti kālikāpurāṇāt | mārgaśīrṣakṛṣṇāṣṭamyāṃ kāśīkhaṇḍe kāśīvāsanivighnatāsiddhyarthakālabhairavapūjoktā | kṛtvā ca vividhāṃ pūjāṃ mahāsaṃbhāravistaraiḥ | naromārgāsitāṣṭamyāṃ vārṣikaṃ vighnamutsṛjet || iti | tatraiva- tīrthe kālodake snātvā kṛtvā tarpaṇamatvaraḥ | vilokya kālarājānaṃ nirayāduddharetpitṝn || iti | upoṣamapyuktamasyāmeva kāśīkhaṇḍemārgaśīrṣāsitāṣṭamyāṃ kālabhairavasannidhau | upoṣyā jāgaraṃ kurvansarvapāpaiḥ pramucyate || iti | atropoṣaṇāṅgatayā'rdhyadānamapi kāryamiti śivarahasye | atropavāsajāgaraṇayoḥ pradhānayorahorātrasādhyatvenāhorātrayutāṣṭamī grāhyāahorātravrataṃ yacca ekamekatithau gatam | tasyāmubhayayoginyāmācarettadvrataṃ vratī || iti smṛteḥ | yadā tu pūrvadine sāyāhne uttare pradoṣe tulyā tadā pūrvaiva-rudravrateṣu sarveṣu kartavyā saṃmukhī tithiḥ | iti brahmavaivartāt | yattu kaścit upoṣaṇasyāṃgabhūtamarghyadānamitisthitam iti, śivarahasyādupoṣaṇameva pradhānaṃ na jāgaraṇamiti | tattaccham, arghyadānasyopoṣagāṅgatve'pi jāgaraṇe tatprāyogān | yadapi 'madhyāhne saṃsthite ravau' ityupakramya-
Linked texts (8)
- Puraścaryārṇava — Sanskrit
- Nāradapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Navarātrapradīpa — Nandapaṇḍita 1543, Sanskrit
- Kālamayūkha — Nīlakaṇṭha Dīkṣita, Sanskrit
- Pratāpārka — Viśveśvarabhaṭṭa 1766, Sanskrit
- Jyotirnibandha (ed. Raṅganātha Śāstrī Vaidya) — Sanskrit
- Jayasīṃhakalpadruma — Ratnākara 1688, Sanskrit
- Tristhalīsetu (Nārāyaṇa) — Nārāyaṇa (Mahiṣamaṅgalam) 1513, Sanskrit