Jayasimhakalpadruma 13.p29
Jayasīṃhakalpadruma 13.p29
- Language
- Sanskrit
13.p29.1
atha vratādiṣvamā nirṇīyate | tatrādāvamāvāsyādhyānam | ' khaṅgaśūladharā nīlakuntalāṃśukabhūṣaṇā | amāvāsyā vidhātavyā dvidormarakataprabhā | darbhāsanasthitā ceyaṃ darśapiṇḍadharā kṛśā | ' iti | upavāsādiṣvamāvāsyā pratipadyutaiva grāhyā | pratipadyapyabhāvāsyeti yugmavākyāt | ' amāvāsyā tṛtīyā ca tā upodhyāḥ parānvitāḥ|' iti smṛteśca | padmapurāṇe'pi - ' ṣaṣṭhayaṣṭamī tathā darśaḥ kṛṣṇapakṣe trayodaśī | bhūtaviddhāpyamāvāsyā na grāhyā munipuṅgava | uttarottaraviddhāstāḥ kartavyāḥ kāṭhakaśruteḥ |' iti | sāvitrīvrate tu pūrvaviddhā grāhyā | tathā ca skandapurāṇe- ' bhūtaviddhā sinīvālī na tu tatra vrataṃ caret | varjayitvā tu sāvitrīvrataṃ tu śikhivāhana | ' iti | itthameva hemādrimadanaratnanirṇayāmamṛtaprabhṛtayaḥ | mādhave tu viśeṣaḥ - yadā caturdaśyaṣṭādaśanāḍikā bhavati tadā sāvitrīvratamapi tatra parityājyam | bhūtoṣṭādaśanāḍībhiriti vākyāditi | atra śrāddhaṃ nityam | 'amāvāsyāvyatīpātapaurṇamāsyaṣṭakāsu ca | vidvāñchrāddhamakurvāṇo narakaṃ pratipadyate |' iti pitāmahokteḥ | śrāddhīyāmāvāsyā nirṇayastvagre vakṣyate | athāmāvāsyāvratāni| caitrakṛṣṇacaturdaśyāmārabhyaṃ saṃvatsarasādhyaṃ vahnivratam | taduktaṃ hemādrau-'kṛṣṇapakṣe caturdaśyāṃ caitrādārabhya yādava | vahniṃsaṃpūjanaṃ kṛtvā gandhamālyānnasaṃpadā|'ityādi 'tilahomaṃ tathā kuryādvahernāmnā narādhipa | saṃvatsarānte dadyācca suvarṇaṃ brāhmaṇāya tu | kṛtvā vrataṃ vatsarametadiṣṭaṃ prāpnoti vittaṃ satataṃ yaśaśca | dharme ratiṃ rūpamanuttamaṃ ca kāmānyatheṣṭānpuruṣapradhāna' iti viṣṇudharmottaroktaṃ vahnivratam |
13.p29.2
asyāmevārabhyaṃ saṃvatsarasādhyaṃ pitṛvratam | mārkaṇḍeya uvāca - 'prabhāsvarā barhiṣadaḥ agniṣvāttāstathaiva ca|kravyādāścaiva bhūtāśca ājyapāśca sukālinaḥ | pūjyāḥ| pitṛgaṇā rājansopavāsena tatra tu | caitrakṛṣṇāṃ samārabhya pañcadaśyāṃ narādhipa | śrāddhaṃ tadahni kurvīta yāvatsaṃvatsaro bhavet' ityādi | iti viṣṇudharmottaroktaṃ pitṛvratam | iyaṃ manvādiḥ | phālgunasya tvamāvasyeti mātsyāt | iti caitrāmākṛtyam | jyeṣṭhāmāvāsyāyāṃ nirṇayāmṛtādau vaṭasāvitrīvratamuktam | tadvidhistu jyeṣṭhapūrṇimāprakaraṇe draṣṭavyaḥ | bhādrapadāmāvāsyāyāṃ kuśagrahaṇamuktaṃ madanaratne marīcinā - 'māse nabhasye'māvāsyāṃ tasyāṃ darbhoccayo mataḥ | ayātayāmāste jñeyā viniyojyāḥ punaḥ punaḥ|' iti | nabhasyamāvāsyeti pāṭho'māntamāsābhiprāyeṇa | darśaśca tatraiva | 'kuśāḥ kāśā yavā dūrvā uśīrāśca sakundakāḥ | godhūmā brāhmayo mauñjā daśa darbhāḥ sabalvajāḥ|' iti | 'virāśvinā sahotpanna parameṣṭhinnisargaja| nuda sarvāṇi pāpāni darbha svastikaro bhava | evaṃ mantraṃ samuccārya tataḥ pūrvottarāmukhaḥ| huṃphaṭkāreṇa mantreṇa sakṛcchittvā samuddharet| acchinnāgrā aśuṣkāgrāḥ pitrye tu haritāḥ smṛtāḥ| amūlā devakāryeṣu pra yojyāścaijjapādiṣu | saptapatrāḥ kuśāḥ śastā daive pitrye ca karmaṇi' iti | atrāśvināmāvāsyā yogaviśeṣeṇa kuñjaracchāyā | taduktaṃ nṛsiṃhaprāsāde vāyupurāṇe-'haṃse haṃsasthite yā tu amāvāsyā karānvitā | sā jñeyā kuñjaracchāyā iti baudhāyano'bravīt|'haṃsaḥsūryo hastanakṣatraṃ ca | atra śrāddhaṃ praśastam | ityāśvināmāvāsyākṛtyam | atha kārtikāmāvāsyākṛtyam |
13.p29.3
asyāṃ prātarabhyaṅgaṃ kuryāt | taduktaṃ kālādarśa-'pratyūṣa āśvayugdarśaṃ kṛtvā'bhyaṅgādimaṅgalam | bhaktyā saṃpūjayeddevīmalakṣmīvinivṛttaye |' bhaviṣyottare'pi--'evaṃ prabhātasamaye tvamāvasyāṃ narādhipa | snātvā devānpitṝnbhaktyā saṃpūjyātha praṇamya ca|'iti|nāradenāpi tithitraye dīpāvalitvenābhidhānāttatra taile lakṣmīrityādinā'bhyaṅgasnānaṃ vihitam | pauṣkare tu--'svātisthite ravāvinduryadi svātiyuto bhavet | evaṃ pratyagudaksnāyī kṛtābhyaṅgavidhirnaraḥ | nīrājito mahālakṣmīmarcayañśriya maśnute |' iti svātiyoge'bhyaṅgasnānamuktam | nirṇayasindhau kaśyapasaṃhitāyāṃ tu dīpāvalidarśaṃ prakramya--'indukṣaye'pi saṃkrāntau ravau pāte dinakṣaye | tatrābhyaṅgo na doṣāya prātaḥ pāpāpanuttaye|' iti | svātiyogaṃ vināpyabhyaṅga uktaḥ | mātsye 'dīpairnīrājanrādatra saiṣā dīpāvalī smṛtā' iti | athādityapurāṇoktamamākṛtyam | sanatkumāra uvāca-'amāvāsyāṃ tu devāstu kārtike māsi keśavāt | abhayaṃ prāpya suptāstu sukhaṃ kṣīrodasānuṣu | lakṣmīrdaityabhayānmuktā sukhasuptāmbujodare | atorthaṃ vidhivatkāryā manuṣyaiḥ sukhasuptikā | divā rātrau na bhoktavyaṃ ṛte bālāturājjanāt | pradoṣasamaye lakṣmīṃ pūjayitvā yathākramam | dīpavṛkṣāstathā kāryāḥ śaktyā devagṛheṣu ca | catuṣpathe śmaśāne ca nadīparvataveśmasu | vṛkṣamūleṣu goṣṭheṣu catvareṣu gṛheṣu ca | vastraiḥ puṣpaiḥ śobhitavyāḥ krayavikrayabhūmayaḥ | dīpamālāparikṣipte pradoṣe tadanantaram | brāhmaṇānbhojayitvā tu saṃbhojya ca bubhukṣitān | alaṃkṛtena bhoktavyaṃ navavastropaśobhinā |
13.p29.4
snigdhairmugdhairvidagdhaiśca bāndhavairnirvṛtaiḥ saha |' iti | bhaviṣyottare tu-caturdaśīkṛtyamabhidhāyotthamamāvāsyākṛtyamabhihitam | ' evaṃ prabhātasamaye amāvāsyāṃ narādhipa | snātvā devānpitṝnbhaktyā saṃpūjyātha praṇamya ca | kṛtvā tu pārvaṇaṃ śrāddhaṃ dadhikṣīraghṛtādibhiḥ | bhakṣyairnānāvidhaiḥ samyagbhojayitvā kṣamāpayet | tatoparāhnasamaye ghoṣayennagare nṛpaḥ | adya rājyaṃ balerloko yatheṣṭaṃ ceṣṭatāmiti| lokaścāpi pure hṛṣṭaḥ sudhādhavalitājire | vṛkṣacandanamālābhirarcite ca gṛhe gṛhe | dyūtapānaratodriktanaranārīmanohare | nṛtyavāditrasaṃghuṣṭe saṃprajvalitadīpake | anyonyaprītisaṃhṛṣṭe dattatālanake jane | tāmbūlahṛṣṭavadane kuṅkumakṣodacarcite | dukūlapaṭṭanepathyasvarṇamāṇikyabhūṣite | adbhutauddhatyaśṛṅgārapradarśitakutūhale | yuvatījanasaṃkīrṇe vastrojjvalavihāriṇi | dīpamālākule ramye vidhvastadhvāntabandhane | pradoṣe doṣarahite śaste bandijanairyute | yātrāvihārasaṃcāre jaya jīveti vādibhiḥ | kṣudropasargarahite rājacaurabhayojjhite | mitrasvajanasaṃbandhisuhṛtpremābhirañjite | tatordharātrasamaye svayaṃ rājā vrajetpuram | avalokayituṃ ramyaṃ padbhyāmeva śanaiḥ śanaiḥ | mahatā tūryaghoṣeṇa jvaladbhirhastadīpakaiḥ | dṛṣṭaśobhāṃ tu saṃpaśyankṛtakakṣaḥ svakairnaraiḥ | taddṛṣṭvā mahadāścaryamṛddhiṃ caivātmanaḥ śubhām | balirājyapramodaṃ ca tataḥ svagṛhamāvrajet | evaṃ gate niśīthe tu jane nidrāndhalocane | tāvannagaranāribhiḥ śūrpaḍiṇḍimavādanaiḥ | niṣkrāmyate prahṛṣṭābhiralakṣmīḥ svagṛhāṅgaṇāt |' iti | kṛtyaratnāvalyāṃ tu tūryaḍiṇḍimeti pāṭhaḥ |
13.p29.5
asyāmevāmāvāsyāyāṃ kaumudīmahotsava iti nirṇayāmṛte | hemādrau caturdaśīmārabhya pratipadantaṃ kartavyaṃ kaumudīvratamuktam | kaumudīśabdavyutpattirapītthaṃ kṛtā | 'kau mudaṃti janā yasmānnānābhāvaiḥ parasparam | hṛṣṭāstuṣṭāḥ sukhāpannāstenaiṣā kaumudī smṛtā |' iti | tatraiva vahnipurāṇe pañcadinasādhyamapi kaumudīvratamuktam | maitreya uvāca - 'kārtikaḥ khalu māso vai sarvadevamayo mahān | kṛṣṇapakṣe viśeṣeṇa tatra pañca dināni tu | puṇyāni teṣu yaddattamakṣayaṃ sarvakāmadam | ekādaśyāṃ parairdattaṃ dīpaṃ prajvālya mūṣikā | mānuṣaṃ durlabhaṃ prāpya parāṃ gatimavāpa sā | lubdhako'pi caturdaśyāṃ pūjayitvā janārdanam | nirbhaktiḥ parasaṃgatyā viṣṇulokaṃ jagāma saḥ | śvapākā hi trayodaśyāṃ dīpāndattvā paraiḥ kṛtān | veśyā līlāvatī bhūtvā jagāma svargamakṣayam | gopaḥ kaścidamāvāsyāṃ pūjāṃ dṛṣṭvā'tha śārṅgiṇaḥ | muhurjātaḥ prajāpālo rājarājeśvaro'bhavat | tasmāddīpāḥ pradātavyā rātrāvastamite ravau | gṛheṣu sarvagoṣṭheṣu caityeṣvāyataneṣu ca | devānāṃ caiva rathyāsu śmaśāneṣu saraḥsu ca | naktāśinā śubhārthāya kārya pañca dināni tu | pāpinaḥ pitaro ye ca luptapiṇḍodakakriyāḥ | caturdaśyāmamāyāṃ vā piṇḍadasyāpnuvanti te | tatra śrīḥ pūjanīyā tu manuṣyaiścāprayatnataḥ | śrīkāmaistatra te śarva krīḍitavyaṃ prayatnataḥ | bandhubhiḥ sahitaiḥ patnyā nṛtyagītaprajāgaraiḥ | yadi harṣa prayātīha tasya saṃvatsaraṃ jayaḥ | dyūte tu krīḍato hānau hāniḥ syādvijaye dhruvam | sukhaṃ prītiḥ sulābhaḥ syādvatsaraṃ manujasya tu | gauryā jitvā purā śaṃbhurnagno dyūte visarjitaḥ |
13.p29.6
tenāsau śaṃkaro duḥkhī sarvadomā sukhānvitā | śriyā sārdhaṃ jagadyoniḥ śete viṣṇuḥ sukhānvitaiḥ | tasyāṃ rātrau janānāṃ tu atorthaṃ sukhasuptikā |' iti sukhasuptikāvratam | dīpadāne'māvāsyā pradoṣavyāpinī grāhyā | tasya karmakālatvokteḥ | dinadvaye pradoṣavyāptau paraiva | 'daṇḍaikarajanīyogo darśasya syātkadācana | tadā vihāya pūrvedyuḥ parehni sukhasuptikā |' iti tithitattve jyotirnibandhavacanāt | ubhayadine pradoṣavyāptyabhāve'rdharātravyāpinī grāhyā | tasyā lakṣmyāgamanakālatvābhidhānāt | divodāsīye tu pradoṣasya karmakālatvāt 'ardharātre bhramatyeva lakṣmīrāśrayituṃ gṛhān | ataḥ svalaṃkṛtā liptā dīpairjāgrajjaneotsavāḥ | sudhādhavalitāḥ kāryāḥ puṣpamālopaśobhitāḥ |' iti brāhmokteśca | pradoṣārdharātravyāpinī mukhyā | ekaikavyāptau paraiva | pradoṣasya mukhyatvādardharātre'nuṣṭheyābhāvācceti | yadā pūrvedyureva pradoṣavyāpinyamāvāsyā śrāddhayogyā ca dvitīyadine tadā pūrvedyureva pradoṣe lakṣmīṃ saṃpūjya dīpadānaṃ kāryam | śrāddhaṃ paradine parāhne kāryam | yastu 'aparāhne prakartavyaṃ śrāddhaṃ pitṛparāyaṇaiḥ | pradoṣasamaye rājankartavyā dīpamālikā |' iti kramaḥ sa saṃpūrṇatithyabhiprāyeṇānuvādo na vidhiḥ | tattatkarmakālavyāpterbalavattvāt | saṃpūrṇatithau prāptyā khaṇḍatithāvaprāptyā vidhyanuvādavirodhācca | atra ca rātribhojananiṣedhe'pi rātribhojanaṃ kāryam | niṣedhasya rāgaprāptaviṣayatvāt | vidhispṛṣṭe niṣedhānavakāśācca | atha kṛtyam | tatra saṃdhyāsamaye lakṣmīpūjanam- ( lakṣmyai namaḥ ) iti nāmamantreṇa kāryam |
13.p29.7
'mahālakṣmyāṃ tu tulasīṃ jhiṇṭikāṃ kāñcanaṃ tathā' varjayediti | pūjanānantaraṃ lakṣmīsūktaṃ paṭhitvā lakṣmīṃ prārthayet | 'namaste sarvadevānāṃ varadāsi hareḥ priyā | yā gatistvatprapannānāṃ sā me bhūyāttvadarcanāt |' iti|atrendukuberayoḥ pūjanamapyuktam | indrapūjanamantraśca 'airāvatasamārūḍho vajrahasto mahābalaḥ | śatayajñādhipo devastasmai indrāya te namaḥ |' iti | kuberasya pūjāyāṃ tu 'dhanadāya namastubhyaṃ nidhipadmādhipāya ca | bhavantu tvatprasādānme dhanadhānyādisaṃpadaḥ |' iti mantrastūkto vīramitrodaye | tato dīpaśrāddhaṃ kuryāt | tadyathā adyetyādyuccārya asmatpitṛpitāmahaprapitāmahānāmamukāmukaśarmaṇāṃ sapatnīkānāṃ tathā mātāmahādīnāmapi nāmānyuccārya viśvedevapūrvakadīpaśrāddhamahaṃ kariṣye iti saṃkalpya asmatpitrāditrayamātāmahāditrayaśrāddhasaṃbandhino viśvedevāḥ ete dīpā vā namo namaḥ | asmatpitṛpitāmahaprapitāmahā amukāmukaśarmāṇaḥ vasurudrādityasvarūpāḥ ete dīpā vo namo namaḥ| evaṃ mātāmahānuddeśenāpi dīpa़ān saṃkalpayet | iti dīpaśrāddham| ‘kārtike māsyamāvasyā tasyāṃ dīpapradīpanam | śālāyāṃ brāhmaṇaḥ kuryātsa gacchetparamaṃ padam |' iti | tatra mantraḥ| 'agnijyotīravirjyotiścandrajyotistathaiva ca uttamaḥ sarvajyotīnāṃ dīpo'yaṃ pratigṛhyatām |' iti | dīkṣitīye tvanyathā pāṭhaḥ ‘tvaṃ jyotiḥ śrīraviśvandro vidyutasauvarṇatārakāḥ | sarveṣāṃ jyotiṣāṃ jyotirdīpajyotiḥ sthite namaḥ|' iti | mantreṇānena kamalāṃ dīpahastāḥ striyo dvijāḥ | devīṃ prabodhayeyuśca tataḥ kuryācca bhojanam |' tato gītavāditrādyutsavai rātriṃ nayedityādi pūrvoktamevoktam |
13.p29.8
anyadapi kṛtyaṃ kṛtyatnarāvalyāṃ bhaviṣye—'sukharātreruṣaḥkāle pradīpo jvalitālaye | sarvānbandhūnabandhūṃśca vācā kuśalayā'rcayet | pradīpanodhanaṃ kāryaṃ lakṣmīmaṅgalahetave | gorocanākṣataṃ caiva dadyādaṅgeṣu sarvataḥ | viśvarūpasya bhāryāsi padme padma़ālaye śubhe | mahālakṣmī namastubhyaṃ sukharātriṃ kuruṣva me | varṣākāle mahāghore yanmayā duṣkṛtaṃ kṛtam | sukharātriprabhātedya tanme lakṣmīrvyapohatu | yā rātriḥ sarvabhūtānāṃ pañcadeveṣvavasthitā | saṃvatsarapriyā sā ca sāmagāstu sumaṅgalā | trātā tvaṃ sarvabhūtānāṃ devānāṃ sṛṣṭisaṃbhavaḥ | ākhyātā bhūtale devi sukharātri namostute |' iti | asyāmeva dākṣiṇātyāḥ kedāragaurīvratamācaranti | pūrvoktaivaṃguṇaviśeṣaṇaviśiṣṭāyāṃ puṇyatithau mamāvicchinnasaṃpatprāptyarthaṃ dāridyaduḥkhaduḥsvamaśamanārthaṃ putrapautrābhivṛddhyartham āyurārogyābhivṛddhyarthaṃ śrīkedāragaurīprītyarthaṃ yathājñānena yathāmilitopacāraiḥ puruṣasūktapurāṇoktamantraiḥ pūjanamahaṃ kariṣye | tatrādau prathamābde nirvighnatāsiddhayarthaṃ gaṇapatipūjanaṃ svastipuṇyāhavācanaṃ kariṣye | indraṃ vo madhucchandāḥ indro gāyatrī indrāvāhane viniyogaḥ | oṃ indraṃ vo viśvatasparihavāmahe janebhyaḥ| asmākamastu kevalaḥ|' indrehāgacchetīndramāvāhayet | agjhiṃ kāṇvo medhātithiragnirġāyatrī agnyāvāhane viniyogaḥ|
13.p29.9
'oṃ agniṃ dūtaṃ vṛṇīmahe hotāraṃ viśvavedasam|asya yajñasya sukratum|'agne ihāgaccha mama pūjāṃ gṛhāṇa varado bhavāyamāya somaṃ yamoyamo'nuṣṭup yamāvāhane viniyogaḥ|oṃ yamāya somaṃ sunuta yamāya juhutāhaviḥyamaṃha yajño gaccha tyagnidūto araṃkṛtaḥ|' yamayahaāgaccha mama pūjā gṛhāṇa varado bhava| moṣu ṇo ghoraḥ kaṇvonirṛtirgāyatrī nirṛtyāvāhane viniyogaḥ| 'oṃ moṣuṇaḥ parāparānirṛtirdurhaṇāvadhīt padīṣṭatṛṣṇa saha |' bho nirṛte ihāgaccha varado bhava|tattvāyāmiśunaḥśepo varuṇastriṣṭup| varuṇāvāhane viniyogaḥ| 'oṃ tattvāyāmi brahmaṇā vandamānastadāśāste yajamāno havirbhiḥ| aheḷamāno varuṇeha bodhyuruśaṃsamāna āyuḥ pramoṣīḥ|'bho varuṇa ihāgaccha varado bhava|tavavāyovyaśva āṅgiraso vāyurgāyatrī vāyvāvāhane viniyogaḥ|'oṃ tava vāya vṛttaspate tvaṣṭurjāmātaradbhuta| avāṃsyāvṛṇīmahe|'bho vāyo ihāgaccha varado bhava | āpyāyasva gautamaḥ somo gāyatrī somāvāhane viniyogaḥ|'oṃ āpyāyasva sametuteviśvataḥ somavṛṣṇyam|bhavāvājasya saṃgathe|'bhoḥ soma ihāgaccha pūjāṃ gṛhāṇa varado bhavātamīśānaṃ gautama īśāno jagatī īśānāvāhane viniyogaḥ | 'tamīśānaṃjagatastasthuṣaspatiṃ dhiyaṃ jinvamavase hūmahe vayam| pūṣā no yathā vedasāmasadvṛdherakṣitāpāyuradabdhaḥ svastaye|' bhoīśāna ihāgaccha mama pūjāṃ gṛhāṇa varado bhava | evaṃ samastalokapālanāmāsanādipūjāṃ kuryāt | nandikeśa gaṇeśapūjanaṃ pañcopacāraiḥ kuryāditi prathamavarṣe | dvitīyādau tu tithyādikaṃ saṃkīrtya mama sakalābhīṣṭasiddhyarthaṃ kedāragaurīvrate tatpūjanamahaṃ kariṣye | 'trilocanaṃ caturbāhuṃ candrārdhakṛtaśekharam |
13.p29.10
umāliṅgitabāhubhyāṃvṛṣoparisusaṃsthitam |' gaurīsahitakedārāya namaḥ dhyānapuṣpaṃ samarpayāmi | sahasraśīrṣetyāvāhanam |'āgaccha deva deveśa umayā sahita prabho | kedāranāmaka svāminsarvakāmaphalaprada|' āvāhanam | puruṣa evedamityāsanam | 'siṃhāsanamidaṃdivyaṃ taptakāñcanasaṃnibham | dadāmi te bhavānīśa saṃsārārṇavatāraka|' gaurī sahitakedārāya namaḥ āsanam | etāvānasya0 | 'gaṅgājalaṃ samānītaṃ suvarṇakalaśāhṛtam | pādyaṃ gṛhāṇa deveśa sarvaiśvaryasamanvita |' pādyam | tripādūrdhva0 | 'sarvātmansarvalokeśa sarvavyāpinmaheśvara | ayaṃ gṛhāṇa bhagavankālarūpa namo'stute|' arghyam| tasmādvirāṭ 0 | 'anekasridrudbhūtaṃ sarvadevanamaskṛtam | mayā dattamidaṃ deva gṛhāṇa yamanāyaka|' ācamanīyam | yatpuruṣeṇa 0 | 'snānaṃ pañcāmṛtaiḥ samyagvidhāya susamanvitam | mayā dattaṃ gṛhāṇeśa sarvakāmaphalapradam |' pañcāmṛtasnānam | āpyāyasvetyādivedoktamantraiḥ 'pañcabrahmādibhirmantrairarcitaṃ jāhnavījalam | mamopari dayāṃ kṛtvā gṛhāṇa parameśvara|' śuddhodakasnānam| taṃ yajñaṃ0| 'mṛdusūkṣmāṇi patrāṇi dukūlāni mayā prabho | ānītāni tvadarthaṃ tu gṛhāṇa surasattama|' iti vastram | tasmādyajñātsa0 | 'karpāsakṛtatantūnāṃ saṃyuktaṃ vidhinā tataḥ | bhaktyā tvadarthamānīya gṛhāṇa surasattama|' yajñopavītam| 'ratnehamasamāyuktaṃ muktāmaṇivibhūṣitam | anardhyābharaṇaṃ divyaṃ gṛhāṇa parameśvara |' ābharaṇam | tasmādyajñātsarva0 | 'śrīgandhāgurukarpūrakuṅkumena samanvitam | kastūrīcandanādyaiśca arpitaṃ tava śaṃkara | 'gaurīsahitakedārāya namaḥ candanam |
13.p29.11
tasmādaśvā0 'akṣatāndhavalāṃndevi śālitandulasaṃbhavān | gṛhāṇa pārvatīnātha rūpayā parayā mudā |' akṣatān | 'kamalaṃ sevatīpuṣpaṃ bilvapatrāṇi śaṃkara | mayārpitāni yānīha gṛhāṇa surasattama|' puṣpam| athāṅgapūjā likhyate|śaṃbhave pādau pūjayāmi, śivāya gulphau pūjayāmi, rudrāya jānunī pūjayāmi, bhīmāya jaṃghe pūjayāmi, abhīṣṭadāyine ūrū pūjayāmi, sarvajñāya kaṭiṃ pūjayāmi, paśupataye nābhiṃ pūjayāmi, umāpataye hṛdayaṃ pūjayāmi, nīlakaṇṭhāya kaṇṭhaṃ pūjayāmi, sarvāstradhāriṇe bāhū pūjayāmi, tripurāntakāya mukhaṃ pūjayāmi, divyacakṣuṣe netrāṇi pūjayāmi, jagatpataye lalāṭaṃ pūjayāmi, sarveśvarāya mūrdhānaṃ pūjayāmi, śivāya namaḥ śiraḥ pūjayāmi, jagatkartre sarvāṅgaṃ pūjayāmi | yatpuruṣaṃ0 |'daśāṅgaṃ guggulaṃ dhūpaṃ kālāgurusamanvitam | dhūpaṃ gṛhāṇa deveśa manaḥśokavināśana|' dhūpam | brāhmaṇo'sya0 |'goghṛtena samāyuktaṃ kārpāsakṛtavartikam| dīpārthaṃ tu mayā dattaṃ vahninā yojitaṃ mayā |' dīpam | candramā0 | 'śarkarāghṛtasaṃyuktaṃ karpūrailāsamānvitam | mayā niveditaṃ deva naivedyaṃ pratigṛhyatām |' naivedyam | nābhyā āsī0|'idaṃ phalaṃ mayā deva sthāpitaṃ puratastava|tena me saphalāvāptirbhavejjanmani janmani|' phalam | saptāsyāsa0 | 'dakṣiṇārthaṃ tu yajñena suvarṇajanavallabham | mayā niveditaṃ tubhyaṃ vratasādguṇyahetave |' dakṣiṇām | 'nānāratnasamāyuktaṃ nānācitropaśobhitam | mayārpitaṃ sadā bhaktyā ārtikyaṃ pratigṛhyatām |' nīrājanam | yajñena yajñaṃ0 | yāni kāni ca pāpāni iti pradakṣiṇām | 'namaḥ kedāradevāya namaste śūlapāṇaye |
13.p29.12
namaḥ sarvātmane tubhyaṃ bhaktānāṃ vāñchitaprada | ' namaskārān | 'jñānato'jñānato vāpi yadvrataṃ tu mayā kṛtam | nyūnātiriktaṃ tatsarvaṃ saṃpūrṇaṃ kuru śaṃkara |' prārthanā | nandīśvarāya caṇakāndattvā caṇḍīśvarāya taṇḍulāndadyāt | 'vrataṃ karomi deveśa tvadbhaktastvatparāyaṇaḥ | gaurīkedāra bhavatu samāptaṃ tvatprasādataḥ |' dorakabandhanam ācāryapūjanam | vāyanadānamantraśca-'ghṛtapūrikayopetānphalatāmbūlamiśritān | upāyanaṃ gṛhāṇa tvaṃ kedāra varado bhava | namaste devadeveśa namaste jagatāṃ pate|gaurīpate namastubhyaṃ trāhimāṃ parameśvara|'kṣamāpanam| iti gaurīkedāravratapūjāsamāptiḥ | atha kathā | 'purā tu ṛṣayaḥ sarve naimiṣāraṇyavāsinaḥ | śaunakādyā mahātmānaḥ sarvaśāstraviśāradāḥ | tīrthayātrāprasaṅgena gaṅgādvāramupāgaman | tatra snātāḥ kṛtajapā vividhadakṣiṇāṃ daduḥ | yāvatsukhopaviṣṭāste harṣanirbharamānasāḥ | adūra dadṛśustatra sūtaṃ śāstrārthakovidam | dadarśa so'pi tāṃstatra ṛṣīnvigatakalmaṣān | nanāma daṇḍavadbhaktyā taiścāpi pratipūjitaḥ | te cakruḥparamātithyaṃ kuśalapraśnameva ca | sukhopaviṣṭaṃ taṃ sūtaṃ papracchuridamādarāt |' ṛṣaya ūcuḥ'sūta sūta mahāprājña ciraṃ dṛṣṭo'si suvrata | kasmiṃstīrthe'tha vā deśe kālo'yaṃ vihitastvayā | tvaddarśa nenātisaukhyaṃ prāptaṃ hi paramādbhutam | kiṃcidvijñātumicchāmi tacchṛṇuṣva mahāmate| tvayoktā vividhā dharmāstathā nānāvidhāḥ kathāḥ| vratāni ca vicitrāṇi manorathakarāṇi ca | idānīṃ vada me sūta vrataṃ paramapāvanam |
13.p29.13
yatkṛtvā sarvasiddhiḥ syānnarāṇāṃ vāñchitaprada |' sūta uvāca - 'samyakpṛṣṭaṃ munivarā vrataṃ devyā mahādbhutam | mamāpi kathituṃ harṣo jāyate nātra saṃśayaḥ | asti kedāragauryyākhyaṃvrataṃ paramakāmadam | viṣṇunā kathitaṃ lakṣmyai lakṣmyā prācyai tathaiva ca |' ṛṣaya ūcuḥ-'kena prakāśitaṃ marye vidhānaṃ tasya kīdṛśam | devatā kā'tra pūjyā syātsarvaṃ vistarato vada |' sūta uvāca - 'āndhradeśe purā kaścidvipro'bhūcchāstra kovidaḥ | nāmnā bhāskaraśarmeti svakarmapariniṣṭhitaḥ | akiṃcano'pi saddattaḥ kuṭumbaṃ paripālayan | satyavrateti tasyāsīdbhāryā paramaśobhanā | kanyādvayaṃ sutaścaikaścandraśarmeti viśrutaḥ | kamalā vimalāceti nāmanīti tayoḥ pṛthak | te kadācidvanaṃ yāte indhanārthe tapodhanāḥ | bhramantyau ca vane tasminkrīḍantyau ca yathepsitam | tāvatsaugandhiko vāyustayorantikamāgamat | kuto'yaṃ vāyurāvāti cintayantyau punaḥ punaḥ | prayāte tena mārgeṇa yatrotpannaḥ sa cābhavat | dadṛśāte gaṇeśaṃ vai purato dvārarakṣakam | gaṇeśo'pi tadā prāha vacanaṃ dvijakanyake | vanametadurvillaṅghyaṃ sadevāsuramānavaiḥ | viśeṣato maheśena devyā cāpi surakṣitam | ataḥ paraṃ na gantavyamīśvarājñā balīyasī | sthīyatāṃ tāvadatraiva niyamāṅgamyate mayā | devyai devāya ca tathā yuvābhyāmāgataṃ tviti | gaṇeśo'pi tadā gatvā mātre sarvaṃ nyavedayat | śrutvā vākyaṃ gaṇeśasya devī prāha gireḥsutā| gacchānaya dvijasute paśyetāṃ mama pūjanam | iti śrutvā gaṇeśena gatvā te dvijakanyake | sahaivendhanabhāreṇa kandamūlaphalādinā | śarīrācchādanaṃ naiva tayoḥ kiṃcitpradṛśyate|
13.p29.14
kaupīnamātramevāsītkevalaṃ guhyaguptaye | tathaiva te gṛhītvā tu māturantikamāgamat | devyāpi dṛṣṭvā tadyugmamatidīnaṃ kṣudhāturam | etasminnantare caiva te kanye śubhalakṣaṇe | cakrāte daṇḍavadbhūtau pramāṇaṃ cocatustathā |' kanye ūcatuḥ - 'mātaḥ kamalapatrākṣi kimidaṃ kriyate tvayā | kṛpayā vada deveśi sarvajñāsi na saṃśayaḥ | adya me saphalaṃ janma jīvitaṃ ca sujīvitam | devi tvaddarśanenādya dhanyau tau pitarau mama | na stotuṃ śaktirasmākaṃ na kadācijjaganmaye | ' pārvatyuvāca- ' vrataṃ kedāragauryākhyaṃ sarvasaṃpatpradāyakam | tasyānuṣṭhānamātreṇa labhyante sarvasiddhayaḥ | idaṃ sākṣānmaheśena kathitaṃ kṛpayā mama | yasminkṛte sarvasiddhistadidaṃ kriyate mayā | ' kanye ūcatuḥ- ' vada mātaḥ kathaṃ kāryaṃ vrataṃ paramapāvanam | kasmindine'tha vā māse devatāṃ kāṃ prapūjayet | ' devyuvāca- 'āśvinasyāsite pakṣe amāvāsyā yadā bhavet | tasyāṃ vratamidaṃ kāryaṃ yathoktaṃ śaṃbhunā purā | prathame'bde yathā kāryaṃ tadvadāmi tapodhana | kṛṣṇakārpāsasūtrāṇi daśaiva ca prayatnataḥ | kṛtāni ca kumāryātha prakṣālya vimalodakaiḥ | tatsaṃkhyayā ca patrāṇi kramukasya phalāni ca | tatsaṃkhyayā hyapūpāśca kartavyāścaiva yatnataḥ | nānāvidhāni puṣpāṇi ṛtukālodbhavānyapi | śūrpavaṃśamayaṃ caikaṃ saubhāgyadravyasaṃyuktam | ślakṣṇamekaṃ nārikelaṃ naivedyaṃ khādyasaṃbhavaḥ | evaṃ saṃbhṛtya saṃbhārān tataḥ pūjāṃ samācaret | sauvarṇī pratimā kāryā maheśasyomayā saha | tasyāgre sūtradaśakaṃ vinyasecca suśobhanam | pūjanaṃ vidhivatkāryaṃ dhūpadīpādibhiḥ kramāt |
13.p29.15
dakṣiṇāṃ ca yathāśaktyā dadyāddevasya tuṣṭaye | vipraḥ puruṣasūktena pūjayetstrī purāṇajaiḥ | evaṃ saṃpūjya vidhivadbhojayedvipradampatī | sā pūjā naiva kasyāpi dadyādviprāya dakṣiṇām | naivedyaṃ svayamaśnīyāttāmbūlaṃ ca tathaiva ca | varṣamadhye kāryasiddhirbhavatyeva na saṃśayaḥ | varṣe dvitīye tatsarvaṃ dviguṇaṃ kārayeddvijāḥ | ekaviṃśatisūtrāṇi parṇāni ca phalāni ca | apūpāścaiva kartavyā ekaviṃśatisaṃkhyayā | vidhinānena kartavyaṃ vrataṃ paramapāvanam |' sūta uvāca - ' iti śrutvā vaco devyāste kanye śubhalakṣaṇe | yayācāte vrataṃ devyā bhaktyā paramayā mudā | tathetyuktā tadā devī kāruṇyādvratamuttamam | dadau tayo rvidhānena yathoktaṃ śūlapāṇinā | nyagrodhasūkṣmamūlāni phalāni ca dalāni ca | ānīya satvaraṃ tatra pratyekaṃ daśasaṃkhyayā | apūpāśca phalānyatra mṛṇmayāḥ śubhalakṣaṇāḥ | mālyābhāve bṛhatyāśca kusumaiḥ pūjanaṃ kṛtam | kusumānāṃ kesarāṇi teṣāṃ caivākṣatāḥ kṛtāḥ| evaṃ saṃpūjya vidhivadgaurī punaruvāca ha | badhyatāṃ svakare sūtraṃ naiva tyājyaṃ kadācana | imamindhanabhāraṃ ca kandamūlaphalāni ca | gṛhītvā gamyatāṃ sarvaṃ paścānnaivāvalokayet | tathetyuktā'tha te kanye saṃprayāte gṛhaṃ prati | tatsarvaṃ vratasāmarthyāddivyaṃ samabhavattadā | apūpāścaiva saṃjātā divyāḥ ṣaḍrasasaṃyutāḥ | tānivāsāṃsi sarvāṇi kṣaṇātkauśeyatāṃ yayuḥ| sa evendhanabhārastu svarṇabhārastadā'bhavat | mātrā dṛṣṭaṃ tu tatsarvaṃ harṣitā vismitā'-
Linked texts (7)
- Padmapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Nīlamatapurāṇa — Sanskrit
- Marīcismṛti (fragments) — Sanskrit
- Pratāpārka — Viśveśvarabhaṭṭa 1766, Sanskrit
- Jyotirnibandha (ed. Raṅganātha Śāstrī Vaidya) — Sanskrit
- Śrāddhacandrikā (Divākarabhaṭṭa) — Divākarabhaṭṭa 1655, Sanskrit
- Kāladīpa — Divyasiṃha Mahāpātra 1640, Sanskrit