Jayasimhakalpadruma 3.p17
Jayasīṃhakalpadruma 3.p17
- Language
- Sanskrit
3.p17.1
lamiti | tanna | tayorapi vedāṅgatvavāgamādanyāṅgavatprāmāṇyasya svīkṛtavyatvāt | taduktaṃ śivārcanacandrikāyāṃ kapilapañcarātre-'na vedaḥ praṇavaṃ tyaktvā mantro vedasamutthitaḥ | tasmādvedaḥ paro mantro vedāṅgaṃ cāgamaḥ smṛtaḥ | vaśyākarṣādikaṃ karma dṛṣṭādṛṣṭaphalapradam | vedena sādhyate sarvaṃ grahayajñādibhiḥ kila | na vedena vinā yajñā na vedā yajñavarjitāḥ | tasmādvedaḥ paro mantro na mantro vedavarjitaḥ | na mantre'trādhikāro'sti śūdrāṇāṃ niyamaḥ paraḥ | mantrābhāvādamantreṇa bhāṣitaṃ sarvakarma hi |' iti | vyavasthāpitaṃ ca śāradāṭīkāyāmāgamānāṃ śrutimūlatvam | pratyakṣopalabhyamānarāmapūrvottaratāpanīyatṛsiṃhapūrvottaratāpanīyasaurāṣṭrākṣaraśivapañcākṣaraśrīvidyātmikāsu ca sākṣāt śrutirārtharvaṇyupalabhyata eva | ata evopāsanākāṇḍameva āgamaśāstrātmakaṃ lokaprasiddham | kiṃ ca ṛgvedacaturthāṣṭakatṛtīyādhyāyaprathamavarge caturthyāmṛci śrīvidyāmantroddhāraḥ śrūyate | sā ca—'catvāra īṃ bibhrati kṣemayanto daśagarbhaṃ ca rase dhāpayante | tridhātavaḥ paramā asya gāvo divaśvaranti parisadyo antān' iti asyā arthastu lakṣmīdharakṛtasaundaryalaharīṭīkāyāṃ draṣṭavyaḥ | tasmātsarvathā rudrayāmalāmarādi vedāṅgameveti sarvairabhyupeyam | nirṇayasindhau tu-eṣu vacaneṣu kalaśasthāpanagrahaṇāt tadeva prathame dine niṣidhyate na tūpavāsādi tasya 'pratipadyapyamāvasyā ' iti yugmavākyāt 'śuklā syātpratipattithiḥ prathamataḥ' iti dīpokteḥ | śuklapakṣe darśaviddheti mādhavokteśca pūrvadine prāptasya bādhe mānābhāvāt iti kecit |
3.p17.2
vastutastu pūrvoktavākyeṣu caṇḍikārcanapūjanagrahaṇādupavāsādeśvāṅgatvatpradhānadevīpūjādāvapi pareti yuktam | kalaśasthāpanagrahaṇaṃ tūpalakṣaṇam | ata eva devalaḥ- 'vratopavāsaniyame ghaṭikaikāpi yā bhavet | sā tithistaddine pūjyā viparītā tu paitṛke |' iti sthitam | prasaṅgāt dvitīyāyuktapratipado grāhyatāvodhakāni amāyuktāyā niṣedhakānyanyānyapi vākyāni likhyante- 'yā cāśvayujamāse syātpratipadbhavayānvitā | śuddhā mamārcanaṃ tasyāṃ śatayajñaphalapradam | deśabhaṅgo bhavettatra durbhikṣaṃ copajāyate | nandāyāṃ darśayuktāyāṃ yatra syānmama pūjanam | tasmādbhadrānvitā nandā navarātre praśasyate | āśvine māsi me bhaktaiḥ kartavyā śuklapakṣagā | pratipanmuhūrttāpi putrapautrapravardhinī | dhanavṛddhikarī puṃsāṃ sarvasaukhyakarī tathā | ato'nyathā na kartavyā navarātravrate mama | yo'nyathā kurute mohādrājā pūjāvidhau mama | tasya rāṣṭre prajānāśaṃ kariṣyāmi na saṃśayaḥ | sā'mayā sahitā grāhyā na kadācidvicakṣaṇaiḥ | sarvakṣayakarī yasmāttasmāttāṃ parivarjayet | amāvāsyāyutāṃ kuryādyadi kaścitkadācana | rājyanāśamavāpnoti pañcatvaṃ cādhigacchati | pūrvaviddhā tu yā śuklā bhavetpratipadāśvinī | navarātravrataṃ tasyāṃ na kāryaṃ śubhamicchatā|' ityādi tathā 'yathā dvādaśabhirmā sairmāso vṛddho malimlucaḥ | tathā tithitvahorātravṛddhau proktā malimlucā | yathā malimlucaḥ pūrvo māso daivastathottaraḥ | tyājyā tithiratathā pūrvā grāhyā daive tathottarā|' ityādi |
3.p17.3
pratipadi citrāvaidhṛtyādiyoganiṣedho bhārgavārcanadīpikāyāṃ devīpurāṇe-‘prārabhyaṃ navarātre syāddhitvā citrāṃ ca vaidhṛtim |' iti | 'tvāṣṭravaidhṛtiyuktā cetpratipaccaṇḍikārcane | tayorante vidhātavyaṃ kalaśāropaṇaṃ guha |' iti | rudrayāmale'pi—'vaidhṛtau putranāśaḥ syāccitrāyāṃ dhananāśanam | tasmānna sthāpayetkuṃbhaṃ citrāyāṃ vaidhṛtau tathā |' iti | tatra viśeṣa uktaḥ kātyāyanena-‘pratipadyāśvine māsi bhavedvaidhṛticitrayā | ādyapādau parityajya prārabhennavarātrakam |' bhaviṣye-‘citrāvaidhṛtisaṃyuktā pratipaccedbhavennṛpa | tyājyā hyaṃśāstrayastvadyāsturīyāṃśe tu pūjanam |' iti | citrāvaidhṛtiyuktāpi dvitīyāyuktā cetsaiva grāhyā ityuktaṃ durgotsave-‘ bhadrānvitā cetpratipattu labhyate viruddhayogairapi saṃgatā satī | saivāparāhne vibudhairvidheyā strīputrarājyādivivṛddhihetuḥ |' iti | rudrayāmale' saṃpūrṇā pratipadyeva citrāyuktā yadā bhavet | vaidhṛtyā vāpi yuktā syāttadā madhyaṃdine ravau | abhijittu muhūrtaṃ yattatra sthāpanamiṣyate |' iti | evaṃ rātrau citrāvaidhṛtyorantalābhe'pi divaiva kalaśasthāpanaṃ kāryaṃ na rātrau ' na ca kumbhābhiṣecanam ' iti vacanena rātrau tanniṣedhāt | viṣṇudharme-‘bhāskarodayamārabhya yāvattu daśa nāḍikāḥ | prātaḥkāla iti proktaḥ sthāpanāropaṇādiṣu |' iti
Linked texts (5)
- Navarātrapradīpa — Nandapaṇḍita 1543, Sanskrit
- Tantracintāmaṇi — Sanskrit
- Saubhāgyataraṅgiṇī — Sanskrit
- Nirṇayasindhu — Kamalākarabhaṭṭa 1612, Sanskrit
- Pratāpārka — Viśveśvarabhaṭṭa 1766, Sanskrit