Jayasimhakalpadruma 3.p26
Jayasīṃhakalpadruma 3.p26
- Language
- Sanskrit
3.p26.1
śubham | tāstṛptāstu yadā sarvāstadā svācamanaṃ dadet | ācamya cākṣatāndatvā tvayā kṣantavyamityuta | dātuḥ śirasi dātavyāḥ kanyakābhirathākṣatāḥ | tenāpi praṇipātastu kartavyo bhaktipūrvakaḥ | anena vidhinā śakra devī kṣipraṃ prasīdati|dadāti vividhānkāmānmanobhīṣṭānsurādhipa | rājyaṃ kṛtvā tataḥ paścāddevalokaṃ ca gacchati|’kaustubhe tu-‘ekāṃ kanyāṃ bhojayitvā aiśvaryaṃ labhate naraḥ | kanyādvayaṃ bhuktimuktī trivargaphaladaṃ trayam | catuṣṭayaṃ rājyadaṃ ca sarvakāmaphalapradam | vidyāpradaṃ pañcakaṃ ca ṣaṭkaṃ ṣaṭkarmasiddhidam | saptabhirlabhate rājyamaṣṭabhirguṇasaṃpadaḥ | navabhiḥ pṛthivīśaḥ syātkumārībhiśca pūjanāt |’ ityuktam | skānde-‘ekaikāṃ pūjayetkanyāmekavṛddhyā tathaiva ca | dviguṇaṃ triguṇaṃ vāpi pratyekaṃ navakaṃ varam | navabhirlabhate bhūmimaiśvaryaṃ dviguṇena tu | ekavṛddhyā labhetkṣemamekaikena śriyaṃ labhet | ekavarṣā tu yā kanyā pūjārthaṃ tāṃ vivarjayet | gandhapuṣpaphalādīnāṃ prītistasyā na vidyate | dvivarṣakanyāmārabhya daśavarṣāvadhikramāt |’ tāsāṃ ca krameṇa kanyakā trimūrtiḥ kalyāṇī rohiṇī kālī caṇḍikā śāmbhavī durgā subhadreti nāmānyuktāni skānde-‘kumārikā dvivarṣā tu trivarṣā tu trimūrtinī | caturvarṣā tu kalyāṇī pañcavarṣā tu rohiṇī | ṣaḍvarṣā tu bhavetkālī saptavarṣā tu caṇḍikā | aṣṭavarṣā śāṃbhavī tu durgā tu navabhiḥ smṛtā | daśavarṣā subhadreti nāmabhiḥ parikīrtitāḥ | ata ūrdhvaṃ tu yāḥ kanyāḥ sarvakāryeṣu varjitāḥ |’ āsāṃ krameṇa phalānyāha sa eva-‘duḥkhadāridryanāśāya śatrūṇāṃ nāśanāya ca | āyuṣyabalavṛddhyarthaṃ kumārīṃ pūjayennaraḥ |
3.p26.2
āyuṣkāmastrimūrtiṃ tu trivargasya phalāptaye | apamṛtyuvyādhipīḍāduḥkhānāmapanuttaye | saukhyadhānya dhanārogyaputrapautrābhivṛddhaye | kalyāṇīṃ pūjayeddhīmānnityaṃ kalyāṇavṛddhaye|ārogyasukhakāmī tu dhanakāmastathaiva ca | yaśaskāmī naro nityaṃ rohiṇīṃ paripūjayet | vidyārthī ca jayārthī ca rājyārthī ca viśeṣataḥ | śatrūṇāṃ ca vināśārthī kālikāṃ pūjayennaraḥ | saṃgrāmajayakāmī ca caṇḍikāṃ paripūjayet | duḥkhadāridryanāśāya nṛpasaṃmohanāya ca | mahāpāpavināśāya śāṃbhavīṃ ca prapūjayet | sabalotkaṭaśatrūṇāmugrasādhanakarmaṇi | durgāṃ durgārtināśāya pūjayedyatnato budhaḥ | saubhāgyadhanadhānyādivāṃchitārthaphalāptaye | subhadrāṃ pūjayenmartyo dāsīdāsavivṛddhaye |’ pūjāprakāraśca tatraiva ‘prātaḥkāle viśeṣeṇa kṛtābhyaṅgo viśeṣataḥ | āvāhayettataḥ kanyāṃ mantreṇānena bhārgava | mantrākṣaramayīṃ lakṣmīṃ mātṝṇāṃ rūpadhāriṇīm | prathamaṃ śailaputrī ca dvitīyaṃ brahmacāriṇī | tṛtīyaṃ candraghaṇṭeti kūṣmāṇḍeti caturthakam | pañcamaṃ skandamāteti ṣaṣṭhaṃ kātyāyanīti ca | saptamaṃ kālarātriśca mahāgaurīti cāṣṭamam | navamaṃ siddhidā proktā nava durgāḥ prakīrtitāḥ | navadurgātmikāṃ sākṣātkanyāmāvāhayāmyaham |'āvāhanamantraḥ | 'tataḥ saṃpūjayeddhīmānmaitrairebhiḥ pṛthakpṛthak | jagatpūjye sarvavandye sarvaśaktisvarūpiṇi | pūjāṃ gṛhāṇa kaumāri jaganmātarnamostute|'kumāryāḥ| 'tripurāṃ tripurādhārāṃ trivargajñānarūpiṇīm| trailokyavanditāṃ devīṃ trimūrtiṃ pūjayāmyaham|' trimūrteḥ| 'kalātmikāṃ kalātītāṃ kāruṇyahṛdayāṃ śivām | kalyāṇajananīṃ nityaṃ kalyāṇīṃ pūjayāmyaham |' kalyāṇyāḥ|
3.p26.3
'aṇimādiguṇādhārāmakārāyakṣarātmikām | anantaśaktikāṃ lakṣmīṃ rohiṇīṃ pūjayāmyaham |' rohiṇyāḥ | 'kāmacārīṃ śubhāṃ kāntāṃ kālacakrasvarūpiṇīm | kāmadāṃ karuṇodārāṃ kālīṃ saṃpūjayāmyaham|' kālyāḥ | ' cāndrīṃ vīrāṃ caṇḍamāyāṃ caṇḍamuṇḍaprabhañjanīm | caṇḍikāṃ sarvadāṃ caṇḍavikramāṃ pūjayāmyaham |' caṇḍikāyāḥ | ' sadānandakarīṃ śāntāṃ sarvadevanamaskṛtām | sarvabhūtātmikāṃ lakṣmīṃ śāṃbhavīṃ pūjayāmyaham |' śāṃbhavyāḥ | ' durge me dustare kārye bhavadurgavināśinīm | pūjayāmi sadā bhaktyā durgāṃ durgārtināśinīm |' durgāyāḥ | 'sundarīṃ svarṇavarṇābhāṃ sukhasaubhāgyadāyinīm | subhadrajananīṃ devīṃ subhadrāṃ pūjayāmyaham |' subhadrāyāḥ | ' evamabhyarcanaṃ kuryātkumārīṇāṃ prayatnataḥ | kañcukaiścaiva vastraiśca gandhapuṣpākṣatādibhiḥ | nānāvidhairbhakṣyabhojyairbhojayetpāyasādibhiḥ |' pratyahaṃ brāhmaṇabhojanaṃ coktaṃ nāradīye-'pratyahaṃ bhojayedviprānkumārīryoginīrapi | hīnādhikāṅgīṃ kuṣṭhādivikārāṃ kukulāṃ tathā | granthisphuṭitagarbhāṅgīṃ raktapūyavraṇāṅkitām | jātyandhāṃ kekarāṃ kāṇāṃ kurūpāṃ tanuromaśām | saṃtyajedrogiṇīṃ kanyāṃ dāsīgarbhasamudbhavām | arogiṇīṃ supuṣṭāṅgīṃ surūpāṃ vraṇavarjitām| ekavaṃśasamudbhūtāṃ kanyāṃ samyakprapūjayet | brāhmaṇīṃ sarvakāryeṣu jayārthe nṛpavaṃśajām | lābhārthe vaiśyavaṃśotthāṃ sutārthe śūdravaṃśajām | dāruṇe cāntyajātīnāṃ pūjayedvidhināṃ naraḥ|' iti | kvacinmantrākṣaramayīmiti sarvāṃsāmeka eva mantra uktaḥ | yathoktālābhe tu devīpurāṇe-'vivāhānantaraṃ cāsāṃ kanyātvaṃ nopagacchati |
3.p26.4
tāvatsaṃpūjyate kanyā yāvatpuṣpaṃ na dṛśyate |' iti kanyāpūjanam | atha vedapārāyaṇamapyuktaṃ rudrayāmale-' evaṃ caturvedvido viprānsarvānprasādayet | teṣāṃ ca varaṇaṃ kāryaṃ vedapārāyaṇāya vā |' iti śiṣṭāḥ | veda pārāyaṇavidhiḥ-' tatrādau brahmādipūjāvidhirmahārṇave- 'tīrthe devālaye gehe praśaste supariṣkṛte | kalaśaṃ vidhinā tatra vedimadhye nyasetpunaḥ | pañcāśadbhiḥ kuśaḥ kāryo brahmā paścānmukhaḥ sthitaḥ | snāpitaḥ sthāpitaḥ kumbhe caturbāhuścaturmukhaḥ | vatsajānvākṛtiṃ vedamuttarārgaiḥ kuśaiḥ kṛtam | brahmopadhāne dattvā taṃ tataḥ svastyayanaṃ paṭhet | brahmajajñānamiti vā gāyatryā vā prapūjayet|upādhyāyaṃ ca saṃpūjya yathāpāṭhaṃ paṭhettataḥ |' baudhāyanaḥ-'sthaṇḍilaṃ kalpayitvā'gnimupasamādhāya saṃparistīryājyenaitebhyo devatābhyo juhoti | agnaye somāyendrāya viśvebhyo devebhya ṛṣibhya ṛgbhyo yajurbhyaḥ sāmabhyo'tharvabhyaḥ śraddhāyai medhāyai prajñāyai dhāraṇāyai śriyai hiyai sāvitryai savitre, prajāpataye kāṇvaṛṣaye, somāya kāṇvaṛṣaye, agnaye kāṇvaṛṣaye, viśvebhyo devebhyaḥ kāṇvaṛṣibhyaḥ, sāṃhitībhyo devatābhyaḥ, upaniṣadbhyo yājñikībhyo devatābhyaḥ, upaniṣadbhyo vāruṇībhyo devatābhyaḥ, upaniṣadbhyo havyavāhāya viśvebhyo devebhyaḥ svayaṃbhuve varuṇebhyo'numatyai sviṣṭakṛte ca pṛthak svāhākāreṇa hutvā vyāhṛtibhiśca punaḥ pariṣiñcati | samāpte caitā yajuṣā tarpayati |
3.p26.5
evamṛgvedasya kāṇvaṛṣyādivarjamāsviṣṭakṛtasteṣāṃ sthāne śatarcibhyo gṛtsamadāya viśvāmitrāya vāmadevāyātraye bhāradvājāya jāmadagnyāya gautamāya vasiṣṭhāya prāgāthebhyaḥ kṣudrasūktebhyo mahānāmnībhya iti | tato vedādimārabhya satatamadhīyetetyāha bhagavān bodhāyanaḥ |' iti vedapārāyaṇavidhiḥ | śiṣṭāḥ purāṇādi pārāyaṇamapi kurvanti | atha balidānam | tatrāśvameṣacchāgamahiṣasya māṃsānāmuttarottaraṃ prāśastyaṃ phalaviśeṣaśca | balidravyāṇi kālikāpurāṇe-'pakṣiṇaḥ kacchapā grāhāmatsyā navavidhā mṛgāḥ | mahiṣo godhikāgāre chāgo babhruśca śūkaraḥ | khaḍgaśca kṛṣṇasāraśca godhikā śarabho hariḥ | śārdūlaśca naraścaiva svagātrarudhiraṃ tathā |' agāre godhiketi grāmyatvaṃ jñāpyate | dvitīyagodhāgrahaṇamāraṇyābhiprāyam | kṣatriyādikaṃ prati kṛṣṇasāraniṣedhastatraiva-'na kṛṣṇasāraṃ vitaredbaliṃ tu kṣatriyādikaḥ | pradadatkṛṣṇasāraṃ tu brahmahatyāmavāpnuyāt |' hayoṣṭrāvapi paśusthāne niyoktavyau iti tithitattve | tacca pratyahaṃ kāryam|tathā ca devīpurāṇe-'baliṃ ca pratyahaṃ dadyādodanaṃ māṃsamāṣavat | trikālaṃ pūjayeddevīṃ japastotraparāyaṇaḥ|' iti | yattu kaiściduktam-homo'ṣṭamyāṃ navamyāṃ vā kāryaḥ' balidānamapi aṣṭamī navamyoreveti | tatuccham | devīpurāṇe-'baliṃ ca pratyahaṃ dadyāt' iti vākyena pratidinaṃ tasyābhidhānāt | homo'pi pratyahaṃ kāryaḥ | pūrvoktadevīpurāṇavākye 'japahomasamāyuktaḥ ' ityukteḥ | 'punaḥ pūjāṃ tathā'ṣṭamyām' ityādivacanaṃ tu aṣṭamī navamyorviśeṣapūjāparam | kaustubhe'pyevameva | atra chāgādibalidānamagnīṣomīyapaśuhiṃsānyāyena dharmyamapi kṣatriyādiviṣayameva |
3.p26.6
brāhmaṇasya tu 'sātvikī japayajñāyairnaivedyaiśca nirāmiṣaiḥ |' iti vākyopāttasātvikapūjāyāmevādhikārān | tathaiva bhagavadgītādiṣu pratipāditatvāt | yadapi kālikāpurāṇādiṣu madyasvagātrarudhiranivedanādikamuktam | tadapi brāhmaṇasya na bhavati | 'na dadyādbrāhmaṇo madyaṃ tathā devyai kadācana | siṃhavyāghranarānhatvā brāhmaṇo narakaṃ vrajet | ihāpi syātsa hīnāyuḥ sukhasaubhāgyavarjitaḥ | striyaṃ na dadyātu baliṃ dattvā narakamāpnuyāt | svagātrarudhiraṃ dattvā brahmahatyāmavāpnuyāt | madyaṃ dattvā brāhmaṇastu brāhmaṇyādeva hīyate|' iti kālikāpurāṇa eva niṣedhāt | brāhmaṇena tu māṣabhaktādinā balidānaṃ kāryam | taduktaṃ kālikāpurāṇe'māṣakulmāṣamāṃsādyairdeyo dikṣu balirniśi | kūṣmāṇḍamikṣudaṇḍañca madyamāsava eva ca | ete balisamāḥ proktāstṛptau chāgasamāḥ smṛtāḥ |' eteṣvapi brāhmaṇasya madyamāṃsavyatiriktameva bhavati | 'rājasī balidānāyai naivedyaiḥ sāmiṣaistathā |' iti māṃsabalidānāde rājasatvābhidhānāt | rudrayāmale'pi-'chāgābhāve'pi kūṣmāṇḍaṃ śrīphalaṃ vā manoharam | vastrasaṃ veṣṭitaṃ kṛtvācchādayecchurikādinā |' tathā 'brāhmaṇena sadā deyaṃ kūṣmāṇḍaṃ balikarmaṇi | śrīphalaṃ vā surādhīśa cchedaṃ naiva tu kārayet | 'brāhmaṇasya cchedananiṣedhācchedyasya brāhmaṇātiriktakartṛkatā | 'kṛtvā ghṛtamayaṃ vyāghraṃ naraṃ siṃhaṃ tathaiva ca | atha vā pūpavikṛtaṃ yavakṣodamayaṃ ca vā | ghātayeccandrahāsena mantreṇa saṃskṛtaṃ naraḥ | 'kālikāpurāṇe-'māṣānnena balirdeyo brāhmaṇena vijānatā |' bhuvanaśītapārijāte'pi 'annaṃ vyañjanapuṣpāmbu balidravyamudāhṛtam |' iti |
3.p26.7
atha balidānavidhānam | tatrādau devīprītyarthaṃ balidānamahaṃ kariṣye iti saṃkalpayet | kālikāpurāṇe-'uttarābhimukho bhūtvā baliṃ pūrvamukhaṃ tathā | nirīkṣya sādhakaḥ paścādimaṃ mantramudīrayet | paśo tvaṃ balirūpeṇa mama bhāgyādupasthitaḥ | praṇamāmi tataḥ sarvarūpiṇaṃ balirūpiṇam | 'mantraratnaprakāśe-paśuṃ snāpayitvā sindūratilakaṃ dattvā astreṇāvalokayet | mūlena prokṣya tīrthamantraiḥ prokṣayet | tīrthamantrā vaidikāstāntrikāśca | 'agniḥ paśūrāsīttenāyajanta sa etaṃ lokamajayadyasminnagniḥ sa te loko bhaviṣyati taṃ jeṣyasi pibaitā apaḥ || 1 || vāyuḥ paśurāsīttenāyajanta sa etaṃ lokamajayadyasminvāyuḥ sa te loko bhaviṣyati taṃ jeṣyasi pibaitā apaḥ || 2 || sūryaḥ paśurāsīttenāyajanta sa etaṃ lokamajayadyasmin sūryaḥ sa te loko bhaviṣyati taṃ jeṣyasi pibaitā apaḥ || 3 || vācaṃ te śundhāmi prāṇaṃ te śundhāmi cakṣuste śundhāmi śrotraṃ te śundhāmi nābhiṃ te śundhāmi meḍhraṃ te śundhāmi pāyuṃ te śundhāmi caritrāṃste śundhāmi manasta āpyāyatāṃ cakṣusta āpyāyatāṃ devyai tvāṃ juṣṭamupākaromi || 4 || 'vārāhī yamunā gaṅgā karatoyā sarasvatī| kāverī candrabhāgā ca sindhubhairavasāgarāḥ | ajasnāne samāyāntu ye cānye nadasaṃjñakāḥ | paśupaśavināśāya hemakūṭasthitāya ca| parāya parameṣṭhine huṃkārāya ca mūrta ye | ebhirmantraiśca saṃprokṣya vāme maṇḍalamālikhet | caṇḍeśvarīṃ yajettatra kumārīṃ pūjayettataḥ | tadgaliṃ tatra saṃsthāpya prokṣayetsādhakottamaḥ | 'haiṃ haiṃ paśūn hana hana hūṃ 2 phaṭ svāhā ityabhyukṣet | tato rajjumādāya mastake paśuṃ bandhayet |
3.p26.8
meṣākārastambhamadhye paśuṃ bandha bandha saśṛṅge sarvāvayavaṃ paśuṃ bandhaya 2 brahmāṇḍakhaṇḍamadhye paśuṃ bandhaya 2 oṃhrīṃ phaṭ iti baddhā pūjayet|paramapaśurūpiṇe namaḥ rudhirabandhanāyai namaḥ śirasi, caṇḍikāyai 0lalāṭe, sarasvatyai 0mukhe, candrādityābhyāṃ 0 nāsikāyām, bṛhaspataye 0 cakṣuṣoḥ, agranāsikāyai 0 karṇayoḥ, vaiṣṇavyai jihvāyām, padmanābhāya 0 udare, bhairavyai 0 nābhau, rudhironmattāyai 0 pādeṣu | tataḥ karṇe japet | hili 2 bahurūpadharāyai caṇḍadurgāyai imaṃ paśuṃ svargaṃ niyojaya 2 muktiṃ pradarśaya 2 hrīṃ candramaṇḍalādhiṣṭhitavigrahāyai paśurūpacaṇḍikāyai paśuṃ prokṣayāmi svāhā iti kuśākṣatajalānyādāyotsṛjet | kṛtāñjaliḥ paṭhet | 'yajñārthe paśavaḥ sṛṣṭāḥ svayameva svayaṃbhuvā | atastvāṃ ghātayiṣyāmi tasmādyajñe vadho'vadhaḥ | paśurutpādito devairyajñārthaṃ ca vidhānataḥ | idānīṃ tvaṃ mahotsāhācchettavyo'si mayā punaḥ | ajo'si tvaṃ paśutvena yajñārthe nirmitaḥ purā | ataḥ sarvanidānena tvāṃ śrīpūjāṃ karomyaham | paśumenaṃ mayā dattamapaśutvaṃ pradehi me | devatābalidānena māṃsena rudhireṇa ca | dāturāpadvināśāya chāgalāya namonamaḥ | lokānāmupakārārthaṃ paśuḥ sṛṣṭo mayā'dhunā | prokṣito bhavatīprītyai mamātmānaṃ ca tāraya |' atha khaḍgapūjā | 'kṛṣṇaṃ pinākapāṇiṃ ca kālarātrikharūpiṇam | ugraṃ raktāsyanayanaṃ sarvāsurabhayaṃkaram | raktāmbaradharaṃ caiva pāśahastaṃ kuṭumbinam | pivamānaṃ ca rudhiraṃ bhuñjānaṃ kravyasaṃhatim | rasanā tvaṃ caṇḍikāyā suralokaprasādakaḥ |' iti dhyātvā pūjayet |
3.p26.9
oṃ spreṃ 2 phaṭ vajreśvari khaḍgarūpiṇi tīkṣṇadhāreṇa paśuṃ prahara 2 | oṃ hrīṃ kāli kāli vajreśvari lohadaṇḍāyai namaḥ | iti saṃpūjya | 'asirvināśanaḥ khaṅgastīkṣṇadhāro durāsadaḥ | śrīgarbho vijayaścaiva dharmapāla namo'stute | ityaṣṭau tava nāmāni svayamuktāni vedhasā | nakṣatraṃ kṛttikā te tu gururdevo maheśvaraḥ | hiraṇyaṃ ca śarīraṃ te daivataṃ ca janārdanaḥ | pitā pitāmaho devastvaṃ māṃ pālaya sarvadā | nīlajīmūtasaṃkāśastīkṣṇadaṃṣṭraḥ kṛśodaraḥ | bhāvaśuddho'marṣaṇaśca atitojāstathaiva ca | iyaṃ yena dhṛtā kṣoṇī hataśca mahiṣāsuraḥ | tīkṣṇadhārāya śuddhāya tasmai khaḍgāya te namaḥ | 'iti stutvā | 'rakṣārthaṃ bandhanastho'si muktaye mocito mayā | devyāḥ prītiṃ samutpādya svargaṃ gaccha paśūttama|'iti bandhānmocayitvā mūlamantraṃ paṭhet | athāpareṇa mantreṇa chedayet | oṃ hrīṃ śrīṃ cauṃ caṇḍikāyai lohadaṇḍāyai hrīṃ hrīṃ imaṃ paśuṃ mahātṛptiṃ mahānandaṃ kuru kuru mura 2 sveṣṭaṃ devi gṛhna 2 svāhā, kāli kāli kheṃ 2 kāli vajreśvari khaḍgapāṇini tīkṣṇadhāreṇa hana svāhā | 'ayaṃ balirmayā dattaḥ paśūnāṃ ca paśūttamam | gṛhna 2 mahādevi rakṣa māṃ duritārṇavāt | rudhiraṃ mastakaṃ skandhaṃ tato devyai nivedayet | ghoradaṃṣṭre karālāsye surāmāṃsapriye sadā | baliṃ gṛhna mahādevi paśuraktaṃ samāṃsakam | 'aṃ caṇḍike caṇḍikāyai kākolūkagṛdhraparivṛtāyai hrīṃ 2 idaṃ piśitaṃ raktāktaṃ gṛhna 2 svāhā | ' āhāre rudhirākāṅkṣi baliṃ gṛhna jayaṃ kuru | mama śatrusaṃhāriṇi navadurge surārcite |' imaṃ piśitaraktānnaṃ gṛhna svāhā | tato devīṃ stutvā natvā svahṛdyudvāsya viharet |
3.p26.10
iti mantraratnadīpakoktabalidānavidhiḥ
Linked texts (13)
- Śāktapramoda — Sanskrit
- Tārābhaktisudhārṇava — Sanskrit
- Kālikāpurāṇa — Sanskrit
- Kulavṛtti — Sanskrit
- Durgārcanasṛti — Sanskrit
- Saubhāgyataraṅgiṇī — Sanskrit
- Devībhāgavatapurāṇa — Sanskrit
- Śrīvidyārṇavatantra — Sanskrit
- Tattvacintāmaṇi — Sanskrit
- Vārāhītantra — Sanskrit
- Mādhyandina — Sanskrit
- Śaivakālaviveka — Sanskrit
- Navarātrapradīpa — Nandapaṇḍita 1543, Sanskrit