Jayasimhakalpadruma 4.p132
Jayasīṃhakalpadruma 4.p132
- Language
- Sanskrit
4.p132.1
iti | dinadvaye saptamyāmaṣṭamyāṃ ca | atha mitradhyānaṃ vīramitrodaye-‘śūlaṃ vāmakare yasyā dakṣiṇe soma eva ca | mitrānāmā trinayanā kuśeśayavibhūṣitā |’ iti | iyameva nandāsaptamī | atrāpi sūryapūjādi pūrvavatkāryam | atha viṣṇusaptamīvratam | ‘mārgaśīrṣasya māsasya śuklapakṣe narādhipa | sopavāsastu saptamyām |’ ityādi | tataḥ kamale raviṃ raktacandanaraktapuṣpairvaṭakaiḥ pūraṇena ca pūjayediti | iti mārgaśīrṣasaptamī | atha pauṣaśuklamārabhya saṃvatsarasādhyamubhayasaptamīvratam | tatra saptamyāmupoṣaṇaṃ kṛtvā trisaṃdhyaṃ sūryamabhyarcya rātrāvadhaḥ śayanaṃ kṛtvā pūrṇe māsi saptamyāṃ ghṛtādibhirbhānuṃ saṃpūjya kṣārāsiddhaṃ modakaprasthaṃ nivedya dvijānbhojayitvā kapilāṃ dadyāt | evaṃ kṛte sarvakāmāvāptirbhavatīti | ityubhayasaptamīvratam | asyāmeva saptamyāṃ mārtaṇḍasaptamīvratam | pratimāsaṃ mārtaṇḍaṃ saṃpūjya gavāhikaṃ dadyāditi | iti pauṣaśuklasaptamī | atha māghakṛṣṇasaptamyāṃ sarvāptisaptamīvratam | taduktaṃ hemādrau bhaviṣye‘kṛṣṇapakṣe tu māghasya sarvāptisaptamīṃ śṛṇu | yāmupoṣya samāpnoti sarvānkāmānmanaḥ sthitān’ ityādi | iti sarvāptisaptamīvratam | māghaśuklasaptamī acalā saptamī sā jayantītyuktaṃ bhaviṣyottare‘māghasya śuklapakṣe tu saptamī yā trilocana | jayantī nāma sā proktā sarvapāpaharā tithiḥ |’ iti | iyameva rathasaptamī | ‘yasyāṃ manvantarasyādau rathamāpa divākaraḥ | jayantī nāma sā proktā māghamāsasya saptamī | sā tasmādrathasaptamī’ iti matsyapurāṇāt | sā snānādāvaruṇodayavyāpinī grāhyā | ‘sūryagrahaṇatulyā tu śuklā māghasya saptamī |
4.p132.2
aruṇodayavelāyāṃ tasyāṃ snānaṃ mahāphalam |’ iti viṣṇūkteḥ | dinadvaye aruṇodaye cetpūrvaiva ṣaṇmunyoriti yugmavākyāditi bhaṭṭojidīkṣitāḥ | yattu tithyarke-ayaṃ ca snānakālo'ruṇodaye māghe snānti tānpratyeva, anyānprati śrīsūryodayaḥ | ‘māghamāsasya saptamyāmudayatyeva bhāskare | vidhivattatra ca snānaṃ mahāpātakanāśanam |’ ityaparārke viṣṇūkterityuktaṃ tanmṛgyam | madnaratnādisarvaprācīnanavīnagrantheṣvetadvacanasyānupalambhāt tadgranthavirodhācca | māgha snānakālaḥ sūryodaya eva | samudgacchati bhāskare iti ‘māghamāse raṭantyāpaḥ kiṃcidabhyudite ravau|' iti| 'yo māghamāsyuṣasi sūryakarābhitapte snānaṃ samācaratī' tyādināradīyapādmabhaviṣyottaravacanaḍiṇḍimasya jāgarūkatvāt | tasmānmāghasnānaṃ sūryodaye kartavyam | acalāsaptamīsnānaṃ tvaruṇodaye iti siddhāntaḥ | yattu divodāsīye'acalāsaptamī durgāśivarātrimahāniśaḥ | dvādaśīvatsapūjāyāṃ sukhadā prāgyutā sadā |' iti ṣaṣṭhīyuktatvamuktaṃ tadyadā pūrve'hni ghaṭikādvayaṃ ṣaṣṭhī saptamī ca paredyuḥ kṣayavaśādaruṇodayātpūrvameva samāpyate tatparaṃjñeyam | tatra ṣaṣṭhyā saptamīkṣayaṃ praveśyāruṇodaye snānaṃkāryam| idaṃ ca prayāgepraśastā | 'aruṇodayavelāyāṃ śuklāmāghasyasaptamī | prayāge yadi labhyeta koṭisūryagrahaiḥ samā |' iti vacanāt | tathā-'māghe māsi site pakṣe saptamī koṭibhāskarā | kuryātsnānārghyadānābhyāmāyurārogyasaṃpadaḥ |' iti |
4.p132.3
idaṃ ca snānaṃ tithyādi saṃkīrtya saptārkapatrāṇi sapta badarīpatrāṇi suvarṇādipātrasthitatilatailakusumbhavartiprajvālitadīpaṃ ca śirasi nidhāyeṣudaṇḍena jalaṃ cālayitvā bhāskaraṃ hṛdaye dhyātvā ' namaste rudrarūpāya rasānāṃ pataye namaḥ | varuṇāya namaste'stu haraিবাস namostu te' iti ślokaṃ paṭhitvā dīpaṃ pravāhe visṛjya śuklatilairaṅgodvartanaṃ kartavyam | divodāsīye madanaratne tu ikṣudaṇḍena jalaṃ cālayitvā saptārkapatrāṇi śirasi nidhāya vakṣyamāṇairmantraiḥ snātvā tilapiṣṭamayāpūpairhaimaṃ sūryaṃ saṃpūjya viprāya dadyādityukam|snānamantraśca kāśīkhaṇḍe-'yadyajjanmakṛtaṃ pāpaṃ mayā saptasu janmasu | tanme rogaṃ ca śokaṃ ca bhākarī hantu saptamī | etajjanmakṛtaṃ pāpaṃ yacca janmāntarārjitam | manovākkāyajaṃ yacca jñātājñāte ca ye punaḥ | iti saptavidhaṃ pāpaṃ snānānte saptasaptike | saptavyādhisamākīrṇaṃ hara bhāskari saptami | etanmantratrayaṃ japtvā snātvā pādodake naraḥ | keśavādityamālokya kṣaṇā niṣkaluṣo bhavet |' tato'rghyaṃ dadyāt | sa coktaḥ saurāgame-'arkapatraiḥ sabadarairdurvākṣatasacandanaiḥ | aṣṭāṅgavidhinā cārghyaṃ dadyādādityatuṣṭaye |' arghyadānamantro madanaratne-' saptasaptivahaprīta saptalokapradīpana | saptamyāsahito deva gṛhāṇārghyaṃ divākara |' iti | tataḥ saptamīprārthanā | ' jananī sarvalokānāṃ saptamī saptasaptike | saptavyāhṛtike devi namaste sūryamaṇḍale |' iti | atropayuktasaptamīdhyānaṃ tu pūrvamevoktam |
4.p132.4
tato nityavidhiṃ nirvartya candanenāṣṭapatraṃ kamalaṃ vilikhya tatkarṇikāyāṃ praṇavasahitaṃ sapatnīkaṃ śivaṃ saṃpūjya pūrvādidaleṣu raviṃ bhānuṃ vaivasvataṃ bhāskaraṃ sahasrakiraṇaṃ sarvātmānaṃ ca krameṇa praṇavādi namontanāmabhirvastrādibhiḥ saṃpūjya svasthānaṃ gamyatāmiti visṛjet | tatastāmrādipātre kāñcanaṃ karṇābharaṇam | ghṛtaguḍatilapiṣṭasahitamaśaktastilapiṣṭajaṃ saṃsthāpya raktavastreṇācchādya puṣpādibhiḥ saṃpūjya brāhmaṇaiḥ svastivācanaṃ kārayitvā brāhmaṇāya dadyāt tatra mantraḥ | ‘ādityasya prasādena prātaḥsnānaphalena ca | duṣṭadaurbhāgyaduḥkhaghnaṃ mayā dattaṃ tu tālakam |’ iti | tato guruṃ saṃpūjya sūryaṃ dhyāyan viprān saṃbhojya naktaṃ svayaṃ bhuñjīta | iti tālakadānavidhiḥ| sasārathiṃ rathaṃ varṇakairvilikhya tatra yathāśaktyā suvarṇaghaṭitaṃ bhānuṃ saṃpūjya dadyāt | iti rathadānavidhiḥ | anyo viśeṣa itihāse draṣṭavyaḥ | ityacalāsaptamīkṛtyam | iyaṃ manvādiḥ | śuklapakṣasthatvātpūrvāhnikī grāhyā | māghasya malamāsatve manvādiśrāddhamubhayatrāpi kāryam | manvādikamiti pūrvoktavacanāt | asya kāśīkhaṇḍe viśeṣa uktaḥ | ‘lolākeṃ rathasaptamyāṃ snātvā gaṅgāsisaṃgame | saptajanmakṛtaiḥ pāpairmucyate bhavati tatkṣaṇāt |’ iti | padmakayogaścātra sati saṃbhave jñeyaḥ | sa ca ṣaṣṭhīprakaraṇe'bhihitaḥ
Linked texts (4)
- Viṣṇudharma — Sanskrit
- Pratāpārka — Viśveśvarabhaṭṭa 1766, Sanskrit
- Tīrthaprakāśa — Mitramiśra, Sanskrit
- Tristhalīsetu (Nārāyaṇa) — Nārāyaṇa (Mahiṣamaṅgalam) 1513, Sanskrit