<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.nibandha.nirnaya.nirnayasindhu.14.2-7 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Polity, Pleasure & Law](https://indike.org/pramana/in.niti) › [Law and Social-Religious Duty](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma) › [Legal Digests](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.nibandha) › [Decisions and rulings](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.nibandha.nirnaya) › [Nirnayasindhu](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.nibandha.nirnaya.nirnayasindhu) › 14.2-7

# Nirnayasindhu 14.2-7

Nirṇayasindhu 14.2-7

- **Language:** Sanskrit

### [14.2-7.1](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.nibandha.nirnaya.nirnayasindhu.14.2-7.1)

etannityamapi pṛthavīcandrodaye viṣṇudharme-'prauṣṭhapadyāmatītāyāṃ tathā kṛṣṇatrayodaśī' ityuktvā || “etāṃstu śrāddhakālānvai nityānāha prajāpatiḥ | śrāddhameteṣvakurvāṇo narakaṃ pratipadyate” ityukteḥ || etaccāvibhaktairapi pṛthakkāryam || tathā ca  
hemādrau-“vibhaktā vāvibhaktā vā kuryuḥ śrāddhaṃ pṛthak sutāḥ | maghāsu ca tato'nyatra  
nādhikāraḥ pṛthagviṃnā” iti  
tatra gajacchāyānirṇayaḥ  
aparārke vāyavīye- "haṃse hastasthite yā tu maghāyuktā trayodaśī | tithivaivasvatī nāma  
sā chāyā kuñjarasya tu ||" atra ca | "api naḥ sa kule bhūyādyo no dadyāttrayodaśīm | pāyasaṃ madhusarpirbhyāṃ prākchāye kuñjarasya ca" | iti viṣṇumanuvacane || kevalatrayodaśīśrutermaghāguṇa iti kalpataruḥ || śūlapāṇistu-kevalavākyānāmarthavādatvādvidhau  
ca maghāyogaśrutervidhilāghavāt viśiṣṭameva nimittamityāha  
vastutastu- "madhumāṃsaiśca śākaiśca payasā pāyasena ca | eṣa nā dāsyati śrāddhaṃ varṣāsu ca  
maghāsu ca " iti || vasiṣṭhavacane kevalamaghāśrutervinigamakābhāvādubhayaṃ bhinnanimittam  
pūrvoktavacanācca yogādhikye phalādhikyam || ata eva yājñavalkyaḥ- 'tathā varṣātrayodaśyāṃ maghāsu ca viśeṣataḥ' iti || trayodaśīśrāddhaṃ nityam | anyatkāmyam | atra trayodaśyāṃ bahuputrā yuvamāriṇastu bhavaṃtītyāpastaṃbokteryuvamāritvamapatyadoṣaṃ sahiṣṇorapatyamātrārthinaḥ smṛtyantaroktadhanārthino vādhikāra iti kalpataruḥ || apatyaniṃdayā tadarthināṃ  
nādhikārāt | 'phalāntarakāmasyaivādhikāraḥ' iti halāyudhaḥ| etatpiṇḍarahitaṃ kāryam

### [14.2-7.2](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.nibandha.nirnaya.nirnayasindhu.14.2-7.2)

" maghāyuktatrayodaśyāṃ piṇḍanirvapaṇaṃ dvijaḥ | sasaṃtāno naiva kuryānnityaṃ te kavayo viduḥ"  
iti bṛhatparāśarokteḥ || idaṃ malamāsepi kāryam | " maghātrayodaśī śrāddhaṃ pratyupasthitihetukam | ananyagatikatvena kartavyaṃ syānmalimluce || " iti kāṭhakagṛhyokteḥ | yāni tu  
aṃgirāḥ-"trayodaśyāṃ kṛṣṇapakṣe yaḥ śrāddhaṃ kurute naraḥ| paṃcatvaṃ tasya jānīyājjyeṣṭhaputrasya niścitam ||" vāmanapurāṇe- " trayodaśyāṃ tu vai śrāddhaṃ na kuryātputravān gṛhī'  
ityādīni vacanāni tāni putravṛddhiparāṇi vā mahālayasya bhinnatrayodaśīviṣayāṇi vā  
kāmyaśrāddhaviṣayāṇi vā sapiṇḍakaśrāddhaviṣayāṇi veti kecit || hemādripramukhāstvekavargaśrāddhaviṣayāṇi-" śrāddhaṃ naivaikavargasya trayodaśyāmapakramet | na tṛptāstatra ye yasya  
prajā hiṃsaṃti tasya te " iti kārṣṇājinismṛteḥ || yadyapi- 'pitaro yatra pūjyaṃte tatra  
mātāmahā api' iti dhaumyokterna kevalapitṛvargasya prāptistathāpi vyāmohādiprāptaniṣedhoyamityāhuḥ || vayaṃ tu paśyāmaḥ | putravṛddhiparāṇyeveti | " asaṃtānastu yastasya śrāddhe proktā  
trayodaśī | saṃtānayukto yaḥ kuryāttasya vaṃśakṣayo bhavet" iti hemādrau nāgarakhaṇḍokteḥ  
pūrvavākyamapyasaṃtānasyaivai kavarganiṣedhakamiti || atra maghātrayodaśīmahālayayugādiśrāddhānāṃ  
tantreṇa prayogaḥ || na tu prasaṅgasiddhirityanyatra vistaraḥ  
kṛṣṇacaturdaśyāṃ śastrādihatānāṃ śrāddhanirṇayaḥ  
atha caturdaśī-pṛthvīcandrodaye pracetāḥ-“ vṛkṣārohaṇalohādyairvidyujjalaviṣāgnibhiḥ | nakhidaṃṣṭrivipannā ye teṣāṃ śastā caturdaśī ||” brāhme-“ yuvānaḥ pitaro yasya mṛtāḥ śastreṇa

### [14.2-7.3](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.nibandha.nirnaya.nirnayasindhu.14.2-7.3)

vā hatāḥ | tena kāryaṃ caturdaśyāṃ teṣāṃ tṛptimabhīpsatā || ” nāgarakhaṇḍe-“ apamṛtyurbhavedyeṣāṃ śastramṛtyustathāpi vā | śrāddhaṃ teṣāṃ prakarttavyaṃ caturdaśyāṃ narādhipa ||” etacca-‘prāyo'nāśakaśastrāgniviṣodakodbandhanaprapatanaiścecchatām ' iti gautamoktadurmaraṇopalakṣaṇaṃ ekayoganirddeśāt | “ sarveṣāṃ tulyadharmāṇāmekasyāpi yaducyate | sarveṣāṃ tatsamaṃ jñeyamekarūpā hi  
te smṛtāḥ ” ityuśanasokteśca || tacca kṛtakriyāṇāmeveti vakṣyāmaḥ | marīciḥ-“ viṣaśastraśvāpadāhitairyagbrāhmaṇaghātinām | caturdaśyāṃ kriyāḥ kāryā anyeṣāṃ tu vigarhitāḥ ||”  
atra brāhmaṇaghātī tena hato, na tu brahmahā | tasya patitatvāditi śūlapāṇiḥ || atroddeśyaviśeṣaṇasyāvivakṣitatvāt | strīṇāmapi śastrādihatānāmekoddiṣṭaṃ kāryaṃ, na pārvaṇamiti  
śrīdattopādhyāyaḥ || ‘ idaṃ viṣādihatānāmeva na prasavādimṛtānām ' iti vācaspatiḥ  
yattu śākaṭāyanaḥ-“ jalāgnibhyāṃ vipannānāṃ saṃnyāse vā gṛhe pathi | śrāddhaṃ kurvīta teṣāṃ vai  
varjayitvā caturdaśīm” iti || tatprāyaścittārthajalādimṛtaviṣayamityākare uktam || ata  
eva vaidhatvāt sahagamanepi na kāryamiti hemādriḥ || etacca daivayuktamekoddiṣṭaṃ kāryamityuktaṃ  
prayogapārijāte-“pretapakṣe caturdaśyāmekoddiṣṭaṃ vidhānataḥ | daivayuktaṃ tu tacchrāddhaṃ pitṝṇāmakṣayaṃ bhavet || tacchrāddhaṃ daivahīnaṃ cetputradāradhanakṣayaḥ | ekoddiṣṭaṃ daivayuktamityevaṃ manurabravīt ”

## Linked texts (5)

- [Vīramitrodaya](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.nibandha.viramitrodaya.174) — Mitramiśra 1610, Sanskrit
- [Marīcismṛti (fragments)](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.uddhrta.maricismrti*fragments.1.1) — Sanskrit
- [Pracetassmṛti (fragments)](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.uddhrta.pracetassmrti*fragments.1.20) — Sanskrit
- [Kārṣṇājinismṛti (fragments)](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.uddhrta.karsnajinismrti*fragments.1.5) — Sanskrit
- [Pratāpārka](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.nibandha.mahanibandha.prataparka.14.p16) — Viśveśvarabhaṭṭa 1766, Sanskrit

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.nibandha.nirnaya.nirnayasindhu.14.2-7](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.nibandha.nirnaya.nirnayasindhu.14.2-7) · Pramāṇa
