<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.nibandha.nirnaya.nirnayasindhu.15.3 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Polity, Pleasure & Law](https://indike.org/pramana/in.niti) › [Law and Social-Religious Duty](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma) › [Legal Digests](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.nibandha) › [Decisions and rulings](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.nibandha.nirnaya) › [Nirnayasindhu](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.nibandha.nirnaya.nirnayasindhu) › 15.3

# Nirnayasindhu 15.3

Nirṇayasindhu 15.3

- **Language:** Sanskrit

### [15.3.1](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.nibandha.nirnaya.nirnayasindhu.15.3.1)

iti || skādepi-"pratipadyāśvine māsi sā śuddhā śubhadā bhavet || bhādrapaṃcadaśī kṛṣṇā tathā  
yuktā na śasyate || viruddhaphaladā sā hi putradārabhayāvahā" iti || tathā--"varjanīyā  
prayatnena amāyuktā tu pārthiva | dvitīyādiguṇairyuktā pratipatsarvakāmadā" || tathā devīpurāṇe--“yo māṃ pūjayate nityaṃ dvitīyādiguṇānvitām | pratipacchāradīṃ jñātvā so'śnute  
sukhamavyayam || yadi kuryādamāyuktāṃ pratipatsthāpane mama | tasya śāpāyutaṃ dattvā  
bhasmaśeṣaṃ karomyaham|| āgrahātkurute yastu kalaśasthāpanaṃ mamātasya saṃpadvināśaḥsyājjyeṣṭhaḥ  
putro vinaśyati || amāyuktā na kartavyā pratipaccaṃḍikārcane | dhanārthibhirviśeṣeṇa vaṃśahāniśca jāyate || na darśakalayā yuktā pratipaccaṃḍikārcane | udaye dvimuhūrtāpi grāhyā  
sodayadāyinī || iti  
devīpurāṇe--“yā cāśvayuji māse syātpratipaddvayyānvitā | śuklā mamārcanaṃ tasyāṃ  
śatayajñaphalapradam ||” rudrayāmale--“amāyuktā sadā caiva pratipanniṃditā matā | tatra cetsthāpayetkuṃbhaṃ durbhikṣaṃ jāyate dhruvam || pratipatsadvitīyā tu kumbhāropaṇakarmaṇi” iti  
yadyapi rudrayāmalaṃ ḍāmaraṃ ca nirmūlaṃ tathāpyavirodhāt pracārācca tadvacanāni likhyante  
tithitattve devīpurāṇepi-“ prātarāvahayeddevīṃ prātareva praveśayet | prātaḥ prātaśca sampūjya  
prātareva visarjayet || ” tatraiva-“ śaratkāle mahāpūjā kriyate yā ca vārṣikī || sā

### [15.3.2](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.nibandha.nirnaya.nirnayasindhu.15.3.2)

kāryodayagāminyāṃ na tatra tithiyugmatā || ” tathā-“ kuhūkāṣṭhopasaṃyuktāṃ varjayetpratipattithim | rājyanāśāya sā proktā niṃditā cāśvapūjane ” iti || eṣu vacaneṣu kalaśasthāpanagrahaṇāt tadeva prathamadine niṣidhyate | na tūpavāsādi | tasya-‘ pratipadyapyamāvāsyā ’ iti yugmavākyāt | ‘śuklā syāt pratipattithiḥ prathamataḥ’ iti dīpikokteḥ  
‘ śuklapakṣe darśaviddhā’ iti mādhavokteśca | pūrvadine prāptasya bādhe mānābhāvāditi kecit  
vastutastu pūrvoktavākyeṣu caṇḍikārcanapūjāgrahaṇādupavāsādeścāṅgatvān pradhānadevīpūjādāvapi pareti yuktam || kalaśasthāpanagrahaṇaṃ tūpalakṣaṇam | ata eva devalaḥ-“ vratopavāsaniyame ghaṭikaikāpi yā bhavet | sā tithistaddine pūjyā viparītā tu paitṛke ” iti  
atra ghaṭikā muhūrta iti || gauḍāḥ || yadā tu pūrvadine sampūrṇā śuddhā ca bhūtvā paradine  
vardhate tadā sampūrṇatvādamāyogābhāvācca pūrvaiva || yāni ca dvitīyāyoganiṣedhakāni vacanāni kecit paṭhanti tānyapi śuddhādhikāniṣedhaparāṇi | paradine pratipadotyantāsattve tu  
darśayutāpi pūrvaiva grāhyā | tadāha lallaḥ-‘ tithiḥ śarīraṃ tithireva kāraṇaṃ tithiḥ pramāṇaṃ  
tithireva sādhanam ’ iti || yāni tu-‘ amāyuktā prakartavyā ’ ityādīni nṛsiṃhaprasāde  
vacanāni || tāni samūlatve satyetadviṣayāṇi | atredaṃ tattvam | pūrvoktavākyānāṃ sarveṣāṃ

### [15.3.3](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.nibandha.nirnaya.nirnayasindhu.15.3.3)

hemādrayādyalikhitatvena nirmūlatvāttaiścānyanirṇayasyānukteḥ sāmānyanirṇayāt | pūrvavat prāptāvapi gauḍanibandheṣu viśeṣanirṇayādaudayikī grāhyā | tatrāpi ‘ ghaṭikā ’ ityasya dvimuhūrtastutitvokterdvimuhūrtā grāhyā | ‘ udite daivataṃ bhānau ’ ityatra ‘ dvimuhūrtā trirahnaśca iti  
audayikyā dvimuhūrtatvaniyamāt | tena ‘ udaye dvimuhūrtāpi ’ ityādyanusāropi ‘ muhūrtamātrā kartavyā’ iti dvimuhūrtastutiḥ anyathā dvimuhūrtavidhivaiyarthyāt | kecittu-‘ muhūrtamātrā’  
iti vacanāttato nyūnatve parā netyāhuḥ || gauḍā apyevam  
atra devīpūjaiva pradhānam | upavāsādi tvaṅgam | “aṣṭamyāṃ ca navamyāṃ ca jaganmātaramambikām | pūjayitvāśvine māsi viśoko jāyate naraḥ” iti hemādrau bhaviṣye tasyā  
eva phalasaṃbandhāt | ‘navamītithiparyantaṃ vṛddhyā pūjājapādikam’ iti tatraiva devīpurāṇāt | ‘śaratkāle mahāpūlā kriyate yā ca vārṣikī’ iti mārkaṇḍeyapurāṇācca | pūrvavacanādaṣṭamīpūjaiva pradhānamanyatsarvamaṃgamiti gauḍāḥ || ekāhapakṣo'pi kālikāpurāṇe-“yastvekasyāmathāṣṭamyāṃ navamyāmatha sādhakaḥ | pūjayedvaradāṃ devīṃ mahāvibhavavistaraiḥ” iti  
tattvaṃ tu-rājasūyenyayāgaiḥ samapradhānāyāḥ sahitāyā apyaveṣṭeḥ etayānnādyakāmaṃ yājayedityekatvānmadhye vidhānācca yathā phalārtho bahiḥ prayogastathā navarātramadhyasthāyā aṣṭamyā  
navamyā vā phalārthaḥ pṛthak prayogaḥ || rūpanārāyaṇadhṛtadevīpurāṇe-“mahānavamyāṃ pūjeyaṃ

### [15.3.4](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.nibandha.nirnaya.nirnayasindhu.15.3.4)

sarvakāmapradāyikā || sarveṣu vatsa varṇeṣu tava bhaktyā prakīrttitā || kṛtvāpnoti yaśorājyaputrāyurdhanasaṃpadaḥ ||” sā ca kāmyā nityā ca | “evamanyairapi tathā devyāḥ kāryyaṃ prapūjanam | vibhūtimatulāṃ labdhuṃ caturvargapradāyikām” iti || “yo mohādathavālasyāddevīṃ  
durgāṃ mahotsave | na pūjayati dambhādvā dveṣādvāpyatha bhairava | kruddhā bhagavatī tasya  
kāmāniṣṭānnihanti vai” iti kālikāpurāṇe phalanindāśruteḥ | ‘varṣe varṣe vidhātavyaṃ sthāpanaṃ  
ca visarjanam’ iti tithitattve devīpurāṇācca  
tatropavāsādiśirṇayaḥ  
atropavāsādikamuktaṃ hemādrau bhaviṣye--‘‘evaṃ ca viṃdhyavāsinyāṃ navarātropavāsataḥ| ekabhaktena naktena tathaivāyācitena ca || pūjanīyā janairdevī sthāne sthāne pure pure || gṛhe gṛhe  
śaktiparairgrā me vane vane || snātaiḥ pramuditairhaṣṭairbrāhmaṇaiḥ kṣatriyairnṛpaiḥ | vaiśyaiḥ śūdrairbhaktiyuktairmlecchairanyaiśca mānavaiḥ’’

## Linked texts (9)

- [Navarātrapradīpa](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.vrata.durgotsava.navaratrapradipa.115_233) — Nandapaṇḍita 1543, Sanskrit
- [Vārāhītantra](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.general.sakta.varahitantra.29.93) — Sanskrit
- [Durgārcanasṛti](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.vrata.durgotsava.durgarcanasrti.1.6) — Sanskrit
- [Jayasīṃhakalpadruma](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.nibandha.mahanibandha.jayasimhakalpadruma.3.p17.3) — Ratnākara 1688, Sanskrit
- [Kālasāra](https://indike.org/pramana/in.astro.muhurta.kala.kalasara.5.p117) — Nārāyaṇa Jyotirvit, Sanskrit
- [Kālasāra](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.kala.kalasara.5.p117) — Gadādhara (Pāraskara commentator), Sanskrit
- [Durgābhaktitaraṅgiṇī (Vidyāpati)](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.vrata.durgotsava.durgabhaktitarangini.1.p67) — Vidyāpati, Sanskrit
- [Durgābhaktitaraṅgiṇī (Vīrasiṃha)](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.vrata.durgotsava.durgabhaktitarangini-virasimha.1.p67) — Vīrasiṃha, Sanskrit
- [Kālamayūkha](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.kala.bhatta.kalamayukha.4.p11) — Nīlakaṇṭha Dīkṣita, Sanskrit

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.nibandha.nirnaya.nirnayasindhu.15.3](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.nibandha.nirnaya.nirnayasindhu.15.3) · Pramāṇa
