<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.nibandha.nirnaya.nirnayasindhu.26.2-5 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Polity, Pleasure & Law](https://indike.org/pramana/in.niti) › [Law and Social-Religious Duty](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma) › [Legal Digests](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.nibandha) › [Decisions and rulings](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.nibandha.nirnaya) › [Nirnayasindhu](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.nibandha.nirnaya.nirnayasindhu) › 26.2-5

# Nirnayasindhu 26.2-5

Nirṇayasindhu 26.2-5

- **Language:** Sanskrit

### [26.2-5](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.nibandha.nirnaya.nirnayasindhu.26.2-5)

tatra vṛṣotsarganirṇayaḥ  
atra vṛṣotsargotipraśastaḥ | taduktaṃ mātsye - "kārttikyāṃ yo vṛṣotsargaṃ kṛtvā naktaṃ samācaret | śaivaṃ padamavāpnoti śivavratamidaṃ smṛtam” iti  
kārttikeyadarśanam  
atra kārttikeyadarśanamuktaṃ kāśīkhaṇḍe-“kārttikyāṃ kṛttikāyoge yaḥ kuryātsvāmidarśanam  
saptajanma bhavedvipro dhanāḍhyo vedapāragaḥ” || iti śrīkamalākarabhaṭṭakṛte nirṇayasindhau  
dvitīyaparicchede kārttikamāsaḥ  
atha mārgaśīrṣamāsaḥ  
tatra vṛścikasaṃkrāṃtinirṇayaḥ  
vṛścike pūrvāḥ ṣoḍaśa ghaṭikāḥ puṇyāḥ | śeṣaṃ prāgvat  
kālāṣṭamīnirṇayaḥ  
mārgaśīrṣasitāṣṭamī kālāṣṭamī, sā ca rātrivyāpinī grāhyā || “mārgaśīrṣasitāṣṭamyāṃ  
kālabhairavasaṃnidhau | upoṣya jāgaraṃ kurvansarvapāpaiḥ pramucyate” || iti kāśīkhaṇḍāt  
rātrivratatvāvagateḥ ‘rudravrateṣu sarveṣu kartavyā saṃmukhī tithiḥ' iti brahmavaivartāca || dinadvaye'ṃśato rātrivyāptāvuttaraiva || bhairavotpatteḥ pradoṣakālīnatvāditi kecit | tanna | śivarahasye madhyāhne bhairavotpatteḥ śravaṇāt | tathā ca tatraiva-‘nityayātrādikaṃ kṛtvā madhyāhne  
saṃsthite ravau' ityupakramya brahmaṇā rudre'vajñāte uktaṃ-“tadograrūpādandhānmattaḥ śrīkālabhairavaḥ | āvirāsīttadā lokānbhīṣayannakhilānapi” iti  
tatropavāsanirṇayaḥ  
atropavāsa eva pradhānamityuktaṃ tatraiva-“upoṣaṇasyāṅgabhūtamarghyadānamiha smṛtam | tathā  
jāgaraṇaṃ rātrau pūjā yāmacatuṣṭaye ||” sandhyāyāmapi pūjaivoktā tena madhyāhnavyāpinī  
yuktā | dinadvaye'ṃśataḥ sampūrṇāyāṃ vā tadvyāptau pūrvaiva | pūrvoktavacanāt | pāraṇā tu  
prātareva-'yāmatrayordhvagāminyāṃ prātareva hi pāraṇā' iti vacanāt  
kālabhairavapūjānirṇayaḥ  
atra ca kālabhairavapūjoktā tristhalīsetau-"kṛtvā ca vividhāṃ pūjāṃ mahāsaṃbhāravistaraiḥ  
naro mārgasitāṣṭamyāṃ vārṣikaṃ vighnamutsṛjet ||" tathā-"tīrthe kālodake snātvā kṛtvā  
tarpaṇamatvaraḥ | vilokya kālarājānaṃ nirayāduddharetpitṝn" iti || iyaṃ ca kārttikyanantarā  
gauṇacāndrābhiprāyeṇa  
mārgaśīrṣaśuddhapañcamī ( nāgapañcamī ) nirṇayaḥ  
mārgaśīrṣaśuklapañcamyāṃ nāgapūjoktā hemādrau skāṃde-"śuklā mārgaśire puṇyā śrāvaṇe yā  
ca pañcamī | snānadānairbahuphalā nāgalokapradāyinī" iti || iyaṃ nāgapūjāyāṃ ṣaṣṭhīyutaiva  
grāhyā-"pañcamī nāgapūjāyāṃ kāryā ṣaṣṭhīsamanvitā | tasyāṃ tu tuṣitā nāgā itarā sacaturthikā" iti madanaratne vacanāt  
mārgaśīrṣaśuklaṣaṣṭhī ( campāṣaṣṭhī ) nirṇayaḥ  
mārgaśīrṣaśuklaṣaṣṭhī campāṣaṣṭhīti mahārāṣṭreṣu prasiddhā | sottarayutā grāhyā 'ṣaṇmunyoḥ'  
iti yugmavākyāt | 'pūrvāhne daivikaṃ kuryād' iti vacanādasya ca devakarmatvāt | iyameva  
yogaviśeṣeṇa campeṭyucyate | taduktaṃ brahmāṇḍapurāṇe malhārimāhātmye-"mārge bhādrapade  
śuklā ṣaṣṭhī vaidhṛtisaṃyutā | ravivāreṇa saṃyuktā sā campetīha kīrttitā' iti  
'viśākhābhaumayogena sā campetīha kīrttitā' iti madanaratne pāṭhaḥ | "mārgaśīrṣemale  
pakṣe ṣaṣṭhyā vāre'ṃśumālinaḥ | śatatārāgate candre liṅgaṃ syādṛṣṭigocaram" iti | iyaṃ  
ca yogavaśena pūrvā parā vā kāryā | campāṣaṣṭhī saptamīyuteti divodāsaḥ  
skandaṣaṣṭhīnirṇayaḥ  
iyameva skandaṣaṣṭhī | “kṛṣṇāṣṭamī skandaṣaṣṭhī śivarātriścaturdaśī | etāḥ pūrvayutāḥ kāryāstithyanta pāraṇaṃ bhavet” iti bhṛgūkteḥ pare'hni rātrāvādyayāmamadhye pāraṇāsambhave idam  
anyathotttaraiveti divodāsaḥ| abdaparyantaṣaṣṭhīṣu | “senāvidāraka skanda mahāsena mahābala  
rudromāgnija ṣaḍvaktra gaṅgāgarbha namostu te” iti rajataṃ skandaṃ pūjya viprāya dadyāditi  
divodāsaḥ  
mārgaśīrṣaśuklacaturdaśīnirṇayaḥ  
mārgaśīrṣaśuklacaturdaśyāṃ piśācavimocanītīrthe śrāddhaṃ tristhalīsetau bhaṭṭacaraṇairuktam  
tasya prāptapaiśācyasvapitrādyuddeśyakapārbaṇatvādaparāhṇavyāpinī grāhyā ajñātanāmapiśācādyuddeśyakatve tvekoddiṣṭatvāt madhyāhnavyāpinīti || kuladharmavratādau tūttaraiva | 'caitranabhogatetarāṃsitā syādūrdhvā' iti dīpikokteḥ  
dattajayantī  
mārgaśīrṣapaurṇamāsyāṃ dattātreyotpattiḥ || taduktaṃ skānde sahyādrikhaṇḍe-“mārgaśīrṣe tathā  
māsi daśamehni sunirmale | mṛgaśīrṣayute paurṇamāsyāṃ yajñasya vāsare || janayāmāsa dedīpyamānaṃ putraṃ satī śubham | taṃ viṣṇumāgataṃ jñātvā atrirnāmākarotsvayam || dattavānsvasya putratvādattātreya itīśvaraḥ”

- [Previous: 26.2-4](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.nibandha.nirnaya.nirnayasindhu.26.2-4)
- [Next: 26.2-6](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.nibandha.nirnaya.nirnayasindhu.26.2-6)
- [Up: 26](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.nibandha.nirnaya.nirnayasindhu.26)

## Linked texts (4)

- [Varṣakriyākaumudī](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.kala.varsakrtya.varsakriyakaumudi.5.p402) — Govindānanda Kavikaṅkaṇa 1510, Sanskrit
- [Kālamayūkha](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.kala.bhatta.kalamayukha.11.p13) — Nīlakaṇṭha Dīkṣita, Sanskrit
- [Dharmapradīpa (Bhairavadatta Dvivedin)](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.nibandha.kalajyotisa.dharmapradipa.16.p11) — Bhairavadatta Dvivedin, Sanskrit
- [Dharmapradīpa](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.nibandha.dharmapradipa.16.p11) — Bhoja, Sanskrit

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.nibandha.nirnaya.nirnayasindhu.26.2-5](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.nibandha.nirnaya.nirnayasindhu.26.2-5) · Pramāṇa
