<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.nibandha.nirnaya.nirnayasindhu.41.2-2 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Polity, Pleasure & Law](https://indike.org/pramana/in.niti) › [Law and Social-Religious Duty](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma) › [Legal Digests](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.nibandha) › [Decisions and rulings](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.nibandha.nirnaya) › [Nirnayasindhu](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.nibandha.nirnaya.nirnayasindhu) › 41.2-2

# Nirnayasindhu 41.2-2

Nirṇayasindhu 41.2-2

- **Language:** Sanskrit

### [41.2-2](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.nibandha.nirnaya.nirnayasindhu.41.2-2)

” baudhāyanasūtram- "atha yadi  
kanyopasāyamānā cohyamānā vā rajasvalā syāttāmanumantrayet | pumāṃsau mitrāvaruṇau  
pumāṃsāvaśvinā vubhau| pumānindraśca sūryyaśca pumāṃsaṃ ca dadhātviyam” iti || atha dvādaśarātramalaṃkṛtya prāśayetpañcagavyamatha śuddhāṃ kṛtvā vivahet  
vivāhabhedāḥ  
atra gāndharvādyaṣṭau vivāhāstadvyavasthā cākare jñeyā | manuḥ-“ṣaḍānupūrvyā viprasya  
kṣatrasya caturo varān | viṭśūdrayostu tāneva vidyāddharmyānarākṣasān ||” caturaḥ-āsuragāndharvarākṣasapaiśācān | tān-rākṣasavarjyān | vaiśyaśūdrayoḥ sa eva-‘āsuraṃ vaiśyaśūdrayoḥ' || hemādrau paiṭhīnasiḥ-‘rākṣaso vaiśyasya paiśācaḥ śūdrasya |' pracetāḥ-paiśāco  
saṃskṛtaprasūtānāṃ pratilomajānāṃ ca |' manuḥ-‘rākṣasatvāsuro vaiśye śūdre cānyastu garhitaḥ  
kṣatriyādeḥ saṃkaṭe paiśācamāha mādhavīye vatsaḥ-“sarvopāyairasādhyā syātsukanyā puruṣasya  
yā | cauryeṇāpi vivāhena sā vigrāhyā rahaḥ sthitā || gāndharvāṃdivivāheṣvapyudakapūrvakaṃ  
dānamāha || tatraiva yamaḥ-“nodakena na vā vācā kanyāyāḥ patirucyate| pāṇigrahaṇasaṃskārātpatitvaṃ saptame pade ||”  
parāśaramādhavīye devalopi-“gāndharvādivivāheṣu punarvaivāhiko vidhiḥ | kartavyaśca tribhirvarṇaiḥ samarthenāgnisākṣikaḥ ||” traivarṇikergāndharvādau vipravarjamadhikāra uktaḥ | tatraiva pariśiṣṭe-“gāndharvāsurapaiśācā vivāhā rākṣasaca yaḥ| pūrvaṃ parigrayasteṣu paścāddhomo vidhīyate  
ato homādāvakṛte bhāryātvābhāvāddharāntarāya deyā || tathāca tatraiva vasiṣṭhabaudhāyanau“balādapahatā kanyā mantrairyadi na saṃskṛtā | anyasmai vidhivaddeyā tathā kanyā tathaiva  
madanapārijāte nāradaḥ- "pāṇigrahaṇikā mantrā niyataṃ dāralakṣaṇam | teṣāṃ ca niṣṭhā  
vijñeyā vidvadbhiḥ saptame pade ||" smṛticandrikāyāmaparārke caivam || aśauce tu yājñavalkyaḥ-"dāne vivāhe yajñe ca saṃgrāme deśaviplave || āpadyapi ca kaṣṭāyāṃ sadyaḥ śaucaṃ  
vidhīyate ||" keṣāmityapekṣite brahmapurāṇe uktaṃ- "dātuḥ pratigrahītṛśca kanyādāne ca no  
bhavet | vivāhaviṣṇoḥ kanyāyā lājahomādikarmaṇi" iti || "vratayajñavivāheṣu śrāddhe  
home'rcane jape | ārabdhe sūtakaṃ na syādanārabdhe tu sūtakam" iti viṣṇuvacanācca  
prārambhastenaivoktaḥ- "prārambho varaṇaṃ yajñe saṃkalpo vratasatrayoḥ | nāndīmukhaṃ vivāhādau  
śrāddhe pākaparikriyā" iti || varaṇamiti madhuparkaparam || "gṛhītamadhuparkasya yajamānācca  
ṛtvijaḥ | paścādaśauce patite na bhavediti niścayaḥ" iti brāhmokteḥ || madhuparkātpūrvaṃ tu  
bhavatyevāśaucamiti śuddhivivekaḥ rāmāṇḍārabhāṣyepyevam  
nāndīmukhadināvadhiḥ  
nāndīmukhāvadhiśca smṛtyantare - "ekaviṃśatyaharyajñe vivāhe daśa vāsarāḥ|| triṣaṭcaulopanayane nāndīśrāddhaṃ vidhīyate ||" ārambhābhāve'pi lagnāntarābhāve gadyaviṣṇuḥ - 'na devapratiṣṭhāvivāhayoḥ pūrvasambhṛtayorapi' iti  
antarāsūtake nirṇayaḥ  
atra prāyaścittamāha madanapārijāte viṣṇuḥ- "anārabdhaviśuddhyarthaṃ kūṣmāṇḍairjuhuyāddhṛtam | gāṃ dadyātpañcagavyāśī tataḥ śudhyati sūtakī ||" saṃgrahepi - "saṃkaṭe samanuprāpte  
sūtake samupāgate| kūṣmāṇḍībhirghṛtaṃ hutvā gāṃ ca dadyāt payasvinīm || cūḍopanayanodvāhapratiṣṭhādikamācaret || yadaiva sūtakaprāptistadaivābhyudayakriyā

- [Previous: 41.2](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.nibandha.nirnaya.nirnayasindhu.41.2)
- [Next: 41.2-3](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.nibandha.nirnaya.nirnayasindhu.41.2-3)
- [Up: 41](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.nibandha.nirnaya.nirnayasindhu.41)

## Linked texts (3)

- [Devalasmṛti (fragments)](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.upasmrti.devala*fragments.3.5) — Sanskrit
- [Paiṭhīnasidharmasūtra (fragments)](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.dharma.paithinasi*fragments.2.6) — Sanskrit
- [Kṛtyakalpataru](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.nibandha.mahanibandha.krtyakalpataru.3.p68) — Lakṣmīdhara Bhaṭṭa, Sanskrit

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.nibandha.nirnaya.nirnayasindhu.41.2-2](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.nibandha.nirnaya.nirnayasindhu.41.2-2) · Pramāṇa
