<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.nibandha.nirnaya.nirnayasindhu.56.2-4 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Polity, Pleasure & Law](https://indike.org/pramana/in.niti) › [Law and Social-Religious Duty](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma) › [Legal Digests](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.nibandha) › [Decisions and rulings](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.nibandha.nirnaya) › [Nirnayasindhu](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.nibandha.nirnaya.nirnayasindhu) › 56.2-4

# Nirnayasindhu 56.2-4

Nirṇayasindhu 56.2-4

- **Language:** Sanskrit

### [56.2-4](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.nibandha.nirnaya.nirnayasindhu.56.2-4)

” iti bahvṛcapariśiṣṭāt || etacca tṛcānāmeva, teṣāmevokteḥ  
anyeṣāṃ tu-‘nātra viśvedevāḥ’ iti kātyāyanoktestanniṣedha eveti pṛthvīcandrodayaḥ  
anye tu naimittikaṃ sapiṇḍīkaraṇamāhuḥ | bhaviṣye yadyapyekoddiṣṭaṃ tacchabdenoktaṃ tathāpi‘tadapyadaivaṃ kartavyamayugmānbhojayeddvijān’ iti tatraiva viśvedevaniṣedhāt | yadyapi sapiṇḍīkaraṇāṃśata ekoddiṣṭatvaṃ, tathāpi-‘sapiṇḍīkaraṇaśrāddhaṃ devapūrvaṃ niyojayet’ iti  
vacanāttatparatvam  
uttamavipranirṇayaḥ  
atha viprāḥ || te cottamamadhyamādhamabhedena trividhāḥ || tatrādyāḥ || atra madīyāḥ ślokāḥ  
triṇāciketastrimadhuśca bahvacopyātharvaṇo yājuṣasāmagau ca | ṣaḍaṅgavicca trisuparṇavettā'  
pyatharvaśīrṣo'dhyayane rataśca || śatāyurvedārthavidau pravaktā syādbrahmacārī ca tathāgnivicca  
sīdadvṛttiḥ satyavākpūruṣaiḥ svairmātāpittroḥ pañcabhiḥ khyātavaṃśaḥ || patnīyukto jyeṣṭhasāmā  
purāṇavettā putrī cetihāseṣvabhijñaḥ | yogī bhikṣuḥ sāmago brahmavettā pañcāgniśca śrotriyastatsuto vā || śaṃbhudhyāyī śrīśapādābjasevī pānthaścaite tūttamāḥ saṃpradiṣṭāḥ | bhikṣuryogī  
pāntha ete tvalabhyā bhāgyāllabdhāścettadā bhojanīyāḥ || śrāddhe vipreṣūpaviṣṭeṣu paścātsaṃprāptāśceddviprapaṅktau tu bhojyāḥ ||” atra mūlaṃ hemādrau jñeyam  
tatraiva nāradaḥ-“yo vai yatīnādṛtya bhojayeditarān dvijān | vijānanvasato grāme kavyaṃ  
dadyāti rākṣasān ||” dīpakalikāyāṃ dakṣaḥ-“vinā māṃsena madhunā vinā dakṣiṇayāśiṣā | paripūrṇaṃ bhavecchrāddhaṃ yatiṣu śrāddhabhojiṣu ||” etacca jñāniviṣayam || “triṇāciketāstrisuparṇī yajurvedaikadeśau tadvratena tadadhyāyinau ca yasya sapta pūrve somapāḥ  
trisuparṇaḥ” iti vopadevaḥ || satrimadhurkṛgvedaikadeśastadadhyāyī || kecinnāciketaṃ cayanaṃ  
triḥkṛtavānityarthamāhuḥ | taddhemādriviruddham  
hemādrau gautamaḥ-'yuvabhyo dānaṃ prathamaṃ pitṛvayasaḥ' ityeke | mātsye manuḥ-“yaśca  
vyākurute vācaṃ yaśca mīmāṃsate'dhvaram | sāmasvaravidhijñaśca paṃktipāvanapāvanaḥ ||”  
kaurme-“asamānapravarako hyasagotrastathaivaca | asaṃbandhī ca vijñeyo brāhmaṇaḥ śrāddhasiddhaye ||” gāruḍe-“śrāddheṣu viniyojyāste brāhmaṇā brahmavittamāḥ | ye yonivotramantrāntevāsisaṃbandhavarjitāḥ ||” manuḥ-“na mitraṃ bhojayecchrāddhe dhanaiḥ kāryosya saṃgrahaḥ  
nāriṃ na mitraṃ yaṃ vidyāttaṃ tu śrāddhe nimantrayet ||” dvayorbhrātroḥ śrāddhe bhojanaṃ niṣiddham  
“pitṛputrau bhrātarau dvau niragniṃ gurviṇīpatim | sagotrapravaraṃ caiva śrāddheṣu parivarjayet”  
iti śrāddhadīpakalikāyāṃ jātūkarṇyokteḥ  
atha madhyamāḥ || hemādrau kaurmagārgyau-“naikagotre havirdadyāttathā kanyā tathā haviḥ  
abhāve hyanyagotrāṇāmekagotrāṃstu bhojayet ||” atra kecitsvaśākhīyān mukhyānāhuḥ  
paṭhanti ca| "nimantrayīta pūrvedyuḥ svaśākhīẏān dvijottamān| svaśākhīyadvijābhāve dvijānanyānnimantrayet || 3||" iti || idaṃ tu nirmūlatvāddhemādriṇā dūṣitatvānnopekṣyam | manurapi-"yatnena bhojayecchrāddhe brāhmaṇaṃ vedapāragam | śākhāntagamathādhvaryu chandogaṃ vā  
samāptigam || eṣāmanyatamo yasya bhuñjīta śrāddhamarcitaḥ pitṝṇāṃ tasya tṛptiḥ syācchāśvatī sāptapauruṣī"

- [Previous: 56.2-3](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.nibandha.nirnaya.nirnayasindhu.56.2-3)
- [Next: 56.2-5](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.nibandha.nirnaya.nirnayasindhu.56.2-5)
- [Up: 56](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.nibandha.nirnaya.nirnayasindhu.56)

## Linked texts (2)

- [Matsyapurāṇa](https://indike.org/pramana/in.purana.matsya.16.11) — Vyāsa, Sanskrit
- [Kūrmapurāṇa](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.2.21.16) — Vyāsa, Sanskrit

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.nibandha.nirnaya.nirnayasindhu.56.2-4](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.nibandha.nirnaya.nirnayasindhu.56.2-4) · Pramāṇa
