<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.nibandha.nirnaya.nirnayasindhu.57.2 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Polity, Pleasure & Law](https://indike.org/pramana/in.niti) › [Law and Social-Religious Duty](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma) › [Legal Digests](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.nibandha) › [Decisions and rulings](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.nibandha.nirnaya) › [Nirnayasindhu](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.nibandha.nirnaya.nirnayasindhu) › 57.2

# Nirnayasindhu 57.2

Nirṇayasindhu 57.2

- **Language:** Sanskrit

### [57.2](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.nibandha.nirnaya.nirnayasindhu.57.2)

” tathā-'ṛṇakartā ca yo  
rājan yaśca vārdhuṣiko naraḥ || ' kāṇḍapṛṣṭhaḥ-'svaśākhāṃ tyaktvā paraśākhāyopanītastaddhyāyī ca |' kṣatriyavaiśyavṛttau nāradastu-“tasyāmeva tu yo vṛttau brāhmaṇo vasate rasāt  
kāṇḍapṛṣṭhaicyuto mārgātso'pāṃkteyaḥ prakīrtitaḥ ||” ityāha  
hārītaḥ-“śūdrāputrāḥ svayaṃndattā ye caite krītakāḥ sutāḥ | te sarve manunā proktāḥ kāṇḍapṛṣṭhā na saṃśayaḥ || ” anyopi hemādrau mātsye-“ triśaṃkūn barbarānāndhrān cīnadraviḍakauṅkaṇān || karṇāṭakāṃstathābhīrān kāliṅgāṃśca vivarjayet ||” tatraiva saurapurāṇe“aṅgavaṅgakaliṅgāṃśca saurāṣṭrān gurjarāṃstathā | ābhīrān kauṅkaṇāṃścaiva drāviḍān  
dākṣiṇātyanān || āvantyān māgadhāṃścaiva brāhmaṇāṃstu vivarjayet ||” candrikāyāṃ  
yamaḥ-“kāṇāḥ kubjāśca ṣaṇḍhāśca kṛtaghnā gurutalpagāḥ | mānakūṭāstulākūṭāḥ śilpino grāmayājakāḥ || rājabhṛtyāndhavadhiramūkakhalvāṭapaṅgavaḥ | vaṇijo madhuhartāro garadā  
vanadāhakāḥ || samayānāṃ ca bhettāraḥ pradāne ye nivārakāḥ | pravrajyopanivṛttāśca tathā  
pravrajitāśca ye || yaśca pravrajitājjātaḥ pravrajyāvasitaśca yaḥ | avakīrṇī ca vīraghno  
gurughnaḥ pitṛdūṣakaḥ ||”  
śrāddhakāśikāyāṃ kātyāyanaḥ- “durbhagaḥ kīladuścarmā śuklotikapilastathā | chinnoṣṭhaśchinnaliṅgaśca naiva ketanamarhati ||” pitrorvaṃśe tripuruṣaṃ vicchinnavedāgniḥ || hemādrau  
marīciḥ- “aviddhakarṇaḥ kṛṣṇaśca lambakarṇastathaiva ca | varjanīyāḥ prayatnena brāhmaṇāḥ  
śrāddhakarmaṇi ||” brāhme- “mūkaśca pūtināsaśca chinnāṅgaśvādhikāṅguliḥ | galarogī ca  
gaṃḍūmān sphuṭitāṅgaśca sajvaraḥ || ṣaṇḍhatūvaramandāśca śrāddheṣvetānnivarjayet ||” lambakarṇaṃ cāha tatraiva gobhilaḥ- “hanumūlādadhaḥ karṇau lambau tu parikīrtitau | dvayaṅgulau  
tryaṅgulau śastāviti śātātapo'bravīt ||”  
candrikāyāṃ yamaḥ- 'dvyaṃgulātītakarṇasya bhuñjate pitaro na tu |' ṣaṇḍhaścātra candrikoktaḥ  
saptavidho grāhyaḥ || yathā- “ṣaṇḍako vātajaḥ ṣaṇḍhaḥ ṣaṇḍaḥ klībo napuṃsakaḥ | kīlakaśceti saptaivaṃ klībabhedāḥ prakīrttitāḥ ||” parāśaramādhavīye tu caturdaśavidhaḥ || teṣāṃ  
svarūpāṇi tatraiva jñeyāni || candrikāyāṃ śātātapaḥ-"agniṣṭomādibhiryajñairyajantyalpadakṣiṇaiḥ | teṣāmannaṃ na bhoktavyamapāṃktāste prakīrttitāḥ ||” etacca śaktau satyām  
aparārke bhārate-“avratī kitavaḥ stenaḥ prāṇivikrayakopi vā | paścāccetpītavān  
somaṃ sa niketanamarhati ||”  
śrāddhadīpakalikāyāṃ yamaḥ- 'apatnīkaśca varjyaḥ syātsapatnīkoṣyanāgnikaḥ' || tatraivāśvalāyanaḥ- “pratimāvikrayaṃ yo vai karoti patitastu saḥ | jīvanārthaṃ parāsthīni dhṛtvā  
tīrthaṃ prayāti yaḥ || mātāpitrāvinā sopi patitaḥ parikīrtitaḥ ||” tatraiva jātūkarṇyaḥ“yatra mātulajodvāhī yatra vā vṛṣalīpatiḥ | śrāddhaṃ na gacchedviprāḥ kṛtaṃ yacca nirāmiṣam || pitṛputrau bhrātarau dvau nirāgniṃ garviṇopatim | sagotrapravaraṃ caiva śrāddheṣu parivarjayet

- [Previous: 56.6](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.nibandha.nirnaya.nirnayasindhu.56.6)
- [Next: 57.2-2](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.nibandha.nirnaya.nirnayasindhu.57.2-2)
- [Up: 57](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.nibandha.nirnaya.nirnayasindhu.57)

## Linked texts (15)

- [Viṣṇupurāṇa (critical edition)](https://indike.org/pramana/in.purana.visnu*crit.3.15.54) — Sanskrit
- [Kūrmapurāṇa](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.2.22.27) — Vyāsa, Sanskrit
- [Śaṅkhasmṛti](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.upasmrti.sankhalikhita.sankha.14.25) — Sanskrit
- [Devalasmṛti (fragments)](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.upasmrti.devala*fragments.6.8) — Sanskrit
- [Marīcismṛti (fragments)](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.uddhrta.maricismrti*fragments.1.22) — Sanskrit
- [Pracetassmṛti (fragments)](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.uddhrta.pracetassmrti*fragments.1.16) — Sanskrit
- [Satyavratasmṛti (fragments)](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.uddhrta.satyavratasmrti*fragments.1.12) — Sanskrit
- [Smṛticandrikā](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.nibandha.mahanibandha.smrticandrika.12.p21) — Devaṇṇabhaṭṭa, Sanskrit
- [Bhagavantabhāskara](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.nibandha.mahanibandha.bhagavantabhaskara.45.p9) — Nīlakaṇṭha Dīkṣita 1625, Sanskrit
- [Kālasāra](https://indike.org/pramana/in.astro.muhurta.kala.kalasara.18.p60) — Nārāyaṇa Jyotirvit, Sanskrit
- [Kālasāra](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.kala.kalasara.18.p60) — Gadādhara (Pāraskara commentator), Sanskrit
- [Nityācārapaddhati (Vidyākara vājapeyin)](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.acara.ahnika.nityacarapaddhati-vidyakara-vajapeyin.4.p48) — Vidyākara vājapeyin, Sanskrit
- [Śrāddhadīpa](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.sraddha.sraddhadipa.8.411) — Divyasiṃha Mahāpātra 1640, Sanskrit
- [Śrāddhacandrikā (Divākarabhaṭṭa)](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.sraddha.sraddhacandrika.2.p7) — Divākarabhaṭṭa 1655, Sanskrit
- [Śūdrācāraśiromaṇi](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.acara.sudradharma.sudracarasiromani.2.p41) — Kṛṣṇaśeṣa 1520, Sanskrit

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.nibandha.nirnaya.nirnayasindhu.57.2](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.nibandha.nirnaya.nirnayasindhu.57.2) · Pramāṇa
