<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.nibandha.nirnaya.nirnayasindhu.59.3-2 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Polity, Pleasure & Law](https://indike.org/pramana/in.niti) › [Law and Social-Religious Duty](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma) › [Legal Digests](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.nibandha) › [Decisions and rulings](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.nibandha.nirnaya) › [Nirnayasindhu](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.nibandha.nirnaya.nirnayasindhu) › 59.3-2

# Nirnayasindhu 59.3-2

Nirṇayasindhu 59.3-2

- **Language:** Sanskrit

### [59.3-2](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.nibandha.nirnaya.nirnayasindhu.59.3-2)

” svarāntaṃ--saṃbuddhyantamiti hemādriḥ  
tatraiva candrikāyāṃ ca smṛtyantare--“gotrasya tvaparijñāne kāśyapaṃ gotramucyate | yasmādāha śrutiḥ sarvāḥ prajāḥ kaśyapasambhavāḥ ||” yattu satyāṣāḍhaḥ-'athājñātabandhoḥ  
purohitagotreṇācāryagotreṇa veti' tadvaivāhaparam || nāmoccāraṇe viśeṣamāha hemādrau  
baudhāyanaḥ-“śarmāntaṃ brāhmaṇasyoktaṃ varmāntaṃ kṣatriyasya tu | guptāntaṃ caiva vaiśyasya dāsāntaṃ  
śūdrajanmanaḥ ||” pitrādināmājñāne tatraiva--“pṛthivīvatpitāvācyastatpitā cāntarikṣavat  
abhidhānāparijñāne diviṣatprapitāmahaḥ || pitrādīnāṃ nāma yadā putrairna jñāyate tadā ||”  
āpastambasūtre'pyevam || etadanyaśākhāparam || āśvalāyanānāṃ tūktaṃ tatsūtre-‘yadi nāmānyavidvāṃstatpitṛpitāmahaprapitāmaheti brūyāt ||' tat kārikāpi-‘nāmāni cennajānīyāttattetyādi vadetkramāt ||'” tatteti sambandhamātraparam || tena pitṛvyādāvapi tatheti  
gauḍāḥ|| strīṇāṃ dāntaṃ nāma jñeyam || 'dāntaṃ nāma strīṇām' iti pṛthvīcandrodaye  
gobhilokteḥ || keciddevīśabdāntamāhuḥ || anye tu devī dā iti dvayoḥ samuccayamāhuḥ  
hemādrau nārāyaṇaḥ-“vibhaktibhiṃstu yatkiñciddīyate pitṛaivate | tatsarvaṃ saphalaṃ jñeyaṃ viparītaṃ nirarthakam ||” candrikāsmṛtyarthasārayośca nāradīye-“akṣayyāsanayoḥ ṣaṣṭhī dvitīyāvāhane tathā | annadāne caturthī syāccheṣāḥ sambuddhayaḥ smṛtāḥ ||” yattu vyāsaḥ“caturthī cāsane nityaṃ saṃkalpe ca vidhīyate | prathamā tarpaṇe proktā sambuddhimapare jaguḥ”  
iti || atra śākhābhedādvyavastheti hemādriḥ ||hemādrau bhṛguḥ-“arghyāvanejanaṃ piṇḍamannaṃ pratyavanejanam | sambuddhiṃ tatra kurvīta śeṣe ṣaṣṭhī  
vidhīyate ||” tatraiva māturviśeṣo nāgarakhaṇḍe-“mātarmātre tathā māturāsane kalpane kṣaṇe  
gotre gotrāyai gotrāyāḥ prathamādyā vibhaktayaḥ ||” hemādrau prabhāsakhaṇḍe-“yajñopavītinā  
kāryyaṃ daivaṃ karma pradakṣiṇam | prācīnāvītinā kāryaṃ pitṛkarmapradakṣiṇam ||” anupanītastrīśūdrādestūttarīyeṇaiva savyāpasavye jñeye || tasyopavītasthānīyatvāt || 'apasavyaṃ kramādvastraṃ kṛtvā kaścitsagotrajaḥ' iti brāhmācceti vācaspatiḥ  
yattu kecit-'sadopavītinā bhāvyam' ityasya puruṣārthatvāt || prācīnāvītikālepyupavītāntareṇa tatkāryameveti || tanna || viśeṣeṇa bādhāt || jamadagniḥ-“sūktastotrajapaṃ tyaktvā piṇḍāghrāṇaṃ ca dakṣiṇām | āhvānaṃ svāgataṃ cārdhya vinā ca pariveṣaṇam || visarjanaṃ saumanasyamāśiṣāṃ prārthanaṃ tathā | viprapradakṣiṇāṃ caiva svastivācanakaṃ vinā || pitṝnuddiśya kartavyaṃ prācīnāvītinā sadā

- [Previous: 59.3](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.nibandha.nirnaya.nirnayasindhu.59.3)
- [Next: 59.2](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.nibandha.nirnaya.nirnayasindhu.59.2)
- [Up: 59](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.nibandha.nirnaya.nirnayasindhu.59)

## Linked texts (2)

- [Bṛhannāradīyapurāṇa](https://indike.org/pramana/in.purana.upa.vaisnava.brhannaradiya.27.39) — Sanskrit
- [Śrāddhacandrikā (Divākarabhaṭṭa)](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.sraddha.sraddhacandrika.2.p54) — Divākarabhaṭṭa 1655, Sanskrit

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.nibandha.nirnaya.nirnayasindhu.59.3-2](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.nibandha.nirnaya.nirnayasindhu.59.3-2) · Pramāṇa
