<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.nibandha.nirnaya.nirnayasindhu.59.3-6 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Polity, Pleasure & Law](https://indike.org/pramana/in.niti) › [Law and Social-Religious Duty](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma) › [Legal Digests](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.nibandha) › [Decisions and rulings](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.nibandha.nirnaya) › [Nirnayasindhu](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.nibandha.nirnaya.nirnayasindhu) › 59.3-6

# Nirnayasindhu 59.3-6

Nirṇayasindhu 59.3-6

- **Language:** Sanskrit

### [59.3-6](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.nibandha.nirnaya.nirnayasindhu.59.3-6)

hemādrau śātātapaḥ- "dvau daive'tharvaṇau  
viprau prāṅmukhāvupaveśayet | pitrye tūdaṅmukhāṃstrīṃśca bahvṛcādhvaryusāmagān ||” dvau daive  
prāktrayaḥ pitrye udagekaikameva vā ||' yattu hemādrau hārītaḥ–‘dakṣiṇāgradarbhe prāṅmukhān  
bhojayet, udaṅmukhānityeke' iti tanmaitrāyaṇīyaviṣayam || ‘prāṅmukhān bhojayedudaṅmukhānityeke' iti tatpariśiṣṭāt || vikalpa iti hemādriḥ  
mādhavīye yamaḥ–“bhikṣuko brahmacārī vā bhojanārthamupasthitaḥ | upaviṣṭeṣvanuprāptaḥ kāmaṃ  
tamapibhojayet ||” kaurme–‘atithiryasya nāśnāti na tacchrāddhaṃ pracakṣate |' vipraniyamo  
mādhavīye–“pavitrapāṇayaḥ sarve te ca maunavratānvitāḥ | ucchiṣṭocchiṣṭasaṃsparśaṃ varjayantaḥ  
parasparam || ” tatrāsanāni pṛthvīcandrodaye yamaḥ–‘ āsanaṃ kutupaṃ dadyāditaradvā  
pavitrakam ||”  
hemādrau camatkārakhaṇḍe–“pitṝṇāṃ ghaṭitaṃ hemaṃ rājataṃ vāpi cāsanam | yena tāmramayaṃ dattamāsanaṃ pitṛkarmaṇi || sa vai divyāsanārūḍho na hi pracyavate divaḥ ||” hemādrau nāgarakhaṇḍe–‘ayaḥśaṃkumayaṃ pīṭhaṃ pradeyaṃ nopaveśane ||' kalikāyāṃ saṃgrahe–“kṣaumaṃ dukūlaṃ naipālamāvikaṃ dārujaṃ tathā | pārṇaṃ tārṇaṃ bṛsīṃ caiva viṣṭarādi ca vinyaset || agnidagdhānyāyasāni  
bhagnāni ca vivarjayet ||”  
hemādrau chāgaleyaḥ–“paścādbhāgādupakramya prācyāṃ paṃktiryathā bhavet | dakṣiṇāsaṃsthitā hyeṣā  
pitṝṇāṃ śrāddhakarmaṇi || ” pulastyaḥ–“śrīparṇī vāruṇī kṣīrī jambukāsrakadambakam  
saptamaṃ bākulaṃ pīṭhaṃ pitṝṇāṃ dattamakṣayam ||” saṃgrahe–“śamī ca kāśmarī śeluḥ kadambo vāruṇastathā | pañcāsanāni śastāni śrāddhe devārcane tathā ||” kārikā-‘dvau daive prāṅmukhau  
pitrye trīnviprānudagānanān ||’  
paiṭhīnasiḥ-‘kutapaḥ śrāddhavelāyāṃ śrotriyo yadi dṛśyate ||’ āśvalāyanaḥ-‘nīvīvāsodaśāntena svarakṣārthaṃ prabandhayet ||’ vṛddhayājñavalkyastu-‘dakṣiṇe kaṭideśe tu tilaiḥ saha kuśatrayam ||’ yastu kātīyam-‘nīvī kāryā daśāguptirvāmakukṣau kuśaiḥ saha’ iti || tadvṛddhiśrāddhe ‘pitṝṇāṃ dakṣiṇe pārśve viparītā tu daivike’ iti smṛtyantarāt || vāme dakṣiṇe vetyācārādvyavastheti madanapārijāte  
ācāryaḥ-‘prāṇāyāmatrayaṃ kṛtvā gāyatrīsmaraṇaṃ tathā | śrāddhaṃ kartāsmīti vadedviprairvācyaṃ  
kuruṣva ca ||” brāhme–“tatastilān gṛhe tasmin vikireccāpradakṣiṇam | śraddhayā parayā  
yukto japedapahatā iti ||” smṛtyarthasāre-‘apahatā iti tilānvikīrya udīratāmityṛcā  
prokṣet ||’ parāśaraḥ-‘tadviṣṇoriti mantreṇa gāyatryā ca prayatnataḥ | prokṣayedannajātaṃ tu  
śūdradṛṣṭyādiśuddhaye ||”  
hemādrau brahmāṇḍe-“śrāddhabhūmau gayāṃ dhyātvā dhyātvā devaṃ gadādharam | vasvādīṃśca pitṝn  
dhyātvā tataḥ śrāddhaṃ pravartate || devatābhyaḥ pitṛbhyaśca mahāyogibhya eva ca | namaḥ svadhāyai svāhāyai nityameva namonamaḥ | ādimadhyāvasāneṣu trirāvṛttaṃ japedbudhaḥ | pitaraḥ  
kṣipramāyāṃti rākṣasāḥ pradravanti ca”

- [Previous: 59.2-4](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.nibandha.nirnaya.nirnayasindhu.59.2-4)
- [Next: 59.2-5](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.nibandha.nirnaya.nirnayasindhu.59.2-5)
- [Up: 59](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.nibandha.nirnaya.nirnayasindhu.59)

## Linked texts (5)

- [Vāyupurāṇa](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.12.17) — Vyāsa, Sanskrit
- [Kūrmapurāṇa](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.2.22.31) — Vyāsa, Sanskrit
- [Bhagavantabhāskara](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.nibandha.mahanibandha.bhagavantabhaskara.45.p51) — Nīlakaṇṭha Dīkṣita 1625, Sanskrit
- [Kālasāra](https://indike.org/pramana/in.astro.muhurta.kala.kalasara.18.p84) — Nārāyaṇa Jyotirvit, Sanskrit
- [Kālasāra](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.kala.kalasara.18.p84) — Gadādhara (Pāraskara commentator), Sanskrit

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.nibandha.nirnaya.nirnayasindhu.59.3-6](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.nibandha.nirnaya.nirnayasindhu.59.3-6) · Pramāṇa
