<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.nibandha.nirnaya.nirnayasindhu.61.2-3 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Polity, Pleasure & Law](https://indike.org/pramana/in.niti) › [Law and Social-Religious Duty](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma) › [Legal Digests](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.nibandha) › [Decisions and rulings](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.nibandha.nirnaya) › [Nirnayasindhu](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.nibandha.nirnaya.nirnayasindhu) › 61.2-3

# Nirnayasindhu 61.2-3

Nirṇayasindhu 61.2-3

- **Language:** Sanskrit

### [61.2-3](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.nibandha.nirnaya.nirnayasindhu.61.2-3)

" iti || hemādrau tu kadalīpātraniṣedhamāhāṅgirāḥ- 'na jātīkusumāni dadyānna kadalīpātram' iti  
kratuḥ- "asurāṇāṃ kule jātā rambhā pūrvaparigrahe | tasya darśanamātreṇa nirāśā pitaro  
gatāḥ ||" evaṃ pātrāṇyāsādya bhasmamaryādāṃ kṛtvā viprahastaśodhanaṃ kuryāt || tatra 'piśaṅga' 'rakṣaṇo' iti mantradvayaṃ kecitpaṭhanti || mātsye- "akṛtvā bhasmamaryādāṃ yaḥ  
kuryātpāṇiśodhanam | āsuraṃ tadbhavecchrāddhaṃ pitṝṇāṃ nopatiṣṭhate ||" tatraiva brahmāṇḍe“prakṣālya hastapātrādi paścādadbhirvidhānavat | prakṣālanajalaṃ darbhaistilairmiśraṃ kṣipecchucau ||”  
maṇḍaloparīti hemādriḥ  
agnaukaraṇanirṇayaḥ  
athāgnaukaraṇam || hemādrau mārkaṇḍeyaḥ-“āhitāgnistu juhuyāddakṣiṇāgnau samāhitaḥ  
anāhitāgniścaupasade hyagnyabhāve dvijepsu vā” vāyavīye-“āhṛtya dakṣiṇāgniṃ tu homārthaṃ  
vai prayatnataḥ | agnyārthe laukike vāpi juhuyātkarmasiddhaye ||” āhitāgneḥ sarvādhānī  
ardhādhānī tu gṛhya eveti candrikāparārkamilākṣarāmādhavādayaḥ || tasyāpi dakṣiṇāgnau  
laukiko gṛhya iti hemādriḥ kalpataruśca || ādyapakṣa eva tu yukto bahusammataśca  
yadyapi smārtamagnaukaraṇaṃ śraute dakṣiṇāgnau na yuktaṃ tathāpi vacanādbhavatīti hemādicandrikādayaḥ || idaṃ darśaśrāddha eva || ābdikādiṣu tu sarvādhānī pāṇau ardhādhānī gṛhye  
kuryāditi hemādrimādhavādayaśca || “pakṣāntaṃ karma nirvartya vaiśvadevaṃ ca sāgnikaḥ | piṇḍayajñaṃ tataḥ kuryāttatonvāhāryakaṃ budhaḥ” iti laugākṣyādibhiḥ kramoktervihitadakṣiṇāgnisattvāt || ata evātra vacane sāgnika āhitāgnirukto hemādriṇā || etadāpastambādīnāmeva  
āśvalāyanasyāhitāgneḥ pāṇāveveti vṛttiḥ || ardhādhāninā gṛhye eva vyatiṣaṅgeṇeti  
prayogapārijāte pariśiṣṭe ca || bopadevastvāha homaśabdaḥ piṇḍapitṛyajñaparaḥ  
“pitṛyajñe tu juhuyāddakṣiṇāgnau samāhitaḥ | śrāddhe tvaupāsanāgnau tu niragnilaukike'nale  
anagnirrdūrabhāryyaśca pārvaṇe samupasthite | sandhāyāgniṃ tataḥ kuryāddhomamagniṃ samutsṛjet ||2||”  
iti trikāṇḍamaṇḍanokteḥ || śrāddhe gṛhyāgnāveveti laukikāgnyādividhānaṃ ca taittirīyādiviṣayam || bahvacasya tvagnerapi pāṇihoma eva, agnipāṇī vinā sūtre vidhānāntarā'nukteḥ  
‘agnyabhāve tu viprasya pāṇāvevopapādayet’ iti manūkteśca || vṛttāvapyevam || kvacitsāgnerapi pāṇihoma ukto gṛhyapariśiṣṭe-“anvaṣṭakyaṃ ca pūrvedyurmāsimāsyatha pārvaṇam  
kāmyamabhyudaye'ṣṭamyāmekoddiṣṭamathāṣṭamam || caturṣvādyeṣu cāgnīnāṃ vahnau homo vidhīyate  
pitryabrāhmaṇahaste syāduttareṣu caturṣvapi

- [Previous: 61.2-2](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.nibandha.nirnaya.nirnayasindhu.61.2-2)
- [Next: 61.4.1](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.nibandha.nirnaya.nirnayasindhu.61.4.1)
- [Up: 61](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.nibandha.nirnaya.nirnayasindhu.61)

## Linked texts (3)

- [Smṛticandrikā](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.nibandha.mahanibandha.smrticandrika.16.p19) — Devaṇṇabhaṭṭa, Sanskrit
- [Śrāddhacandrikā (Divākarabhaṭṭa)](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.sraddha.sraddhacandrika.2.p65) — Divākarabhaṭṭa 1655, Sanskrit
- [Śrāddhamañjarī (Bāpūbhaṭṭa Kelakāra)](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.sraddha.sraddhamanjari.4.1.8) — Bāpūbhaṭṭa Kelakāra 1785, Sanskrit

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.nibandha.nirnaya.nirnayasindhu.61.2-3](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.nibandha.nirnaya.nirnayasindhu.61.2-3) · Pramāṇa
