<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.nibandha.nirnaya.nirnayasindhu.62.3-3 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Polity, Pleasure & Law](https://indike.org/pramana/in.niti) › [Law and Social-Religious Duty](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma) › [Legal Digests](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.nibandha) › [Decisions and rulings](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.nibandha.nirnaya) › [Nirnayasindhu](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.nibandha.nirnaya.nirnayasindhu) › 62.3-3

# Nirnayasindhu 62.3-3

Nirṇayasindhu 62.3-3

- **Language:** Sanskrit

### [62.3-3](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.nibandha.nirnaya.nirnayasindhu.62.3-3)

' pracetāḥ-‘visṛjedbhaktitaṃyuktaḥ sīmānte  
cāpyanuvrajet'  
hemādrau brahmāṇḍe-“ piṇḍamagnau sadā dadyādbhogārthī prathamaṃ naraḥ | patnyai prajāthīṃ dadyādvai  
madhyamaṃ mantrapūrvakam || uttamāṃ gatimanvicchan goṣu nityaṃ prayacchati | prajāṃ prajñāṃ  
yaśaḥ kīrtimapsu piṇḍaṃ praveśayet || prārthayan dīrghamāyuṣyaṃ vāyasebhyaḥ prayacchati | ākāśaṃ gamayedapsu sthito vā dakṣiṇāmukhaḥ

### [62.3-3.p1](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.nibandha.nirnaya.nirnayasindhu.62.3-3.p1)

'' āśvalāyanaḥ- 'vīraṃ me datta pitaraḥ'  
iti piṇḍānāṃ madhyamaṃ patnīṃ prāśayet || ' ādhatta pitaro garbha kumāraṃ puṣkarasrajam  
yathā yamarapā asat ' iti bhartrā dattasyādyenādāya dvitīyena prāśanam  
piṇḍopaghātaprāyaścittanirṇayaḥ  
bopadevopyevamāha-'dināntare tu prājāpatyamātram ||' śeṣapratipattitvena piṇḍāvṛttau mānābhāvāditi maithilāḥ || tanna || sapiṇḍīkaraṇādau śeṣanāśe saṃyojanādilopāpatteḥ || tena  
vacanādvamana ivātrāpi tanmātrapiṇḍadānāvṛttiḥ || ataeva-'na ca naktaṃ śrāddhaṃ kurvītārabdhe  
vā bhojanasamāpanāt' ityāpastambasūtram || rātrau bhojanamātraṃ pūrvedyuḥ kāryam || śrāddha  
samāptistu paradine eva | samāptiparyantaṃ karturupavāsaśceti haridattena vyākhyātam  
tasmāt pākāntareṇa piṇḍadānamātraṃ kāryam  
atha piṇḍaniṣiddhakālaḥ  
sa ca prāyeṇa mahālayādinirṇaye pūrvamuktaḥ || hemādrau bṛhatpārāśaraḥ-“yugādiṣu  
maghāyāṃ ca viṣuvatyayane tathā || bharaṇīṣu ca kurvīta piṇḍanirvapaṇaṃ na hi ||” smṛtiratnāvalyām-“putre jāte vyatīpāte grahaṇe candrasūryayoḥ | śrāddhaṃ kuryāt prayatnena piṇḍanirvaparṇādṛte ||” tatraiva kātyāyanaḥ-“vṛddheranantaraṃ caiva yāvanmāsaḥ samāpyate  
tāvat piṇḍānnaiva dadyānna kuryāttilatarpaṇam ||” baudhāyanaḥ-'saṃskāreṣu tathānyeṣu māsaṃ  
māsārdhameva ca ||' tathā-“bhānau bhaume trayodaśyāṃ nandābhṛgumaghāsu ca | piṇḍadānaṃ  
mṛdā snānaṃ na kuryāttilatarpaṇam ||”  
tristhalīsetau kārṣṇājiniḥ- 'vivāhavratacūḍāsu varṣamardhaṃ tadardhakam || uttarāṅgaṃ prāgvat  
"vṛddhimātre tathānyatra piṇḍadānanirākriyā | kṛtā gargādibhirmukhyairmāsamekaṃ tu karmaṇām||"  
hemādrau jyotiḥparāśaraḥ- "vivāhe vihite māsāṃstyajeyuddvādaśaiva hi | sapiṇḍāḥ piṇḍanirvāpaṃ mauñjībandhe ṣaḍeva hi ||" tatraiva- "mahālaye gayāśrāddhe mātāpitroḥ kṣaye'hani  
yasya kasyāpi martyasya sapiṇḍīkaraṇe tathā || kṛtodvāhopi kurvīta piṇḍanirvapaṇaṃ sadā'  
iti || 'mātā pitroriti kṣayāhaviśeṣaṇam havirubhayatavadvivakṣitam || tena bhrātṛpitṛvyādivārṣikepi piṇḍadānaṃ kāryam' iti kecit || sapiṇḍīkaraṇaṃ navaśrāddhaṣoḍaśaśrāddhopalakṣaṇārthamiti nirṇayāmṛta uktam  
kṣayāhe viśeṣaḥ saṃgrahe- "mātā pitrorābdikè tu vivāhādiṣu sarvadā | tilaiḥ piṇḍāḥ  
pradātavyā tvanyaśrāddhe vivarjayet ||" atra mūlaṃ cintyam || rāmakautuke- "nandāśvakāmaraṇvārabhṛgvagniritṛkālabhe | gaṇḍavaidhṛtipāte ca piṇḍāstyājyāḥ sutepsubhiḥ ||"  
viśvarūpanibandhe- "tithivāraprayukto yo doṣo vai samudāhṛtaḥ | sa śrāddhe tannimitte  
syānnānyaśrāddhe kadācana ||" anyattūktaṃ prāk  
ucchiṣṭodvāsanamāha hemādrau vasiṣṭhaḥ- "śrāddhe nodvāsanīyāni hyucchiṣṭānyādinakṣayāt  
icyotante vai sudhādhārāstāḥ pibantyakṛtodakāḥ ||" vyāsaḥ- 'ucchiṣṭaṃ na pramṛjyāttu  
yāvannāstamito raviḥ ||' idaṃ gṛhāntarasattve || etadgṛhe tu manuḥ- "uccheṣaṇaṃ tu tattiṣṭhedyāvadviprā visarjitāḥ | tato gṛhavaliḥ kuryāditi dharmo vyavasthitaḥ ||" baliṃ vaiśvadevādi nityakarmeti medhātithiḥ || brahmāṇḍe-'śūdrāya cānupeta़āya śrāddhocchiṣṭaṃ na dāpayet||'  
tathā-'kāmaṃ dadyānna sarvaṃ tu śiṣyāya ca sutāya ca ||' bhoktariti śeṣaḥ || jātūkarṇyaḥ'dvijabhuktāvaśiṣṭaṃ tu śucibhūmau nikhānayet ||'

## Linked texts (6)

- [Vāyupurāṇa](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.14.34) — Vyāsa, Sanskrit
- [Kārṣṇājinismṛti (fragments)](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.uddhrta.karsnajinismrti*fragments.1.10) — Sanskrit
- [Ācāraratna (Maṇirāma)](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.acara.bhatta.acararatna.18.66-2) — Maṇirāma 1630, Sanskrit
- [Anūpavilāsa](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.nibandha.mahanibandha.anupavilasa.18.66-2) — Maṇirāma 1665, Sanskrit
- [Śrāddhacandrikā (Divākarabhaṭṭa)](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.sraddha.sraddhacandrika.2.p78) — Divākarabhaṭṭa 1655, Sanskrit
- [Śrāddhamañjarī (Bāpūbhaṭṭa Kelakāra)](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.sraddha.sraddhamanjari.4.1.p1.12) — Bāpūbhaṭṭa Kelakāra 1785, Sanskrit

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.nibandha.nirnaya.nirnayasindhu.62.3-3](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.nibandha.nirnaya.nirnayasindhu.62.3-3) · Pramāṇa
