[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Polity, Pleasure & Law](https://indike.org/pramana/in.niti) › [Law and Social-Religious Duty](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma) › [Legal Digests](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.nibandha) › [Decisions and rulings](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.nibandha.nirnaya) › [Nirnayasindhu](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.nibandha.nirnaya.nirnayasindhu) › 68.2 # Nirnayasindhu 68.2 Nirṇayasindhu 68.2 - **Language:** Sanskrit ### [68.2](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.nibandha.nirnaya.nirnayasindhu.68.2) tatra viprasya nimantraṇottaraṃ sūtake mṛtake cāśaucābhāvaḥ || “nimantriteṣu vipreṣu prārabdhe śrāddhakarmaṇi | nimantraṇāddhi viprasya svādhyāyādiratasya ca || dehe pitṛṣu tiṣṭhatsu nāśaucaṃ vidyate kvacit” iti brāhmokteḥ || kartustu viṣṇūrāha-“vratayajñavivāheṣu śrāddhe home'rcane jape | ārabdhe sūtakaṃ na syādanārabdhe tu sūtakam ||” śrāddhe prārambhastenaivoktaḥ || “prārambho varaṇaṃ yajñe saṃkalpo vratasatrayoḥ | nāndīmukhaṃ vivāhādau śrāddhe pākaparikriyā ||” iti || mādhavīye brāhmopi-‘śrāddhādau pitṛyajñe ca kanyādāne ca no bhavet ||' pṛthvīcandrodayepyevam || mama tu pratibhātīdaṃ vivāhādiviṣayaṃ na tu śrāddhaviṣayaṃ tatpadābhāvāt || 'vivāhotsavayajñeṣu' ityupakramya-“bhuñjāneṣu tu vipreṣu tvantarā mṛtasūtake anyagehodakācāntāḥ sarve te śucayaḥ smṛtāḥ” iti ṣaṭtriṃśanmataikavākyatvāt “nimantriteṣu vipreṣu prārabdhe śrāddhakarmaṇi' iti pūrvoktavirodhācca śrāddhe tu yadyapi viṣṇunā pākottaramāśaucābhāva uktaḥ, tathāpi kartureva saḥ, bhokturdoṣo'styeva “api dātṛgrahītrośca sūtake mṛtake tathā | avijñāne na doṣaḥ syācchrāddhādiṣu kathaṃcana || vijñāne bhoktureva syāt prāyaścittādikaṃ kramāt” iti mādhavīyabrāhmokteḥ ādiśabdenāśaucamucyate || taccāha viṣṇuḥ- 'brāhmaṇādīnāmāśāṃce yaḥ sakṛdevānnamaśnāti tasya tāvadāśaucam || yāvatteṣāmāśaucavyapagame prāyaścittaṃ kuryāt' || iti || yattu - 'dehepitṛṣu tiṣṭhatsu nāśaucaṃ vidyate kvacit' iti brāhmaṃ, tat śrāddhākālīnasya niṣedhakam || na taduttarakālīnasya || śuddhidīpastu nimantriteṣvityāmaśrāddhaparam, bhojanārtheṣvityādi tvannaśrāddhaparamityāha tatra prāyaścittanirṇayaḥ prāyaścittaṃ tvāha mārkaṇḍeyaḥ-'bhuktvā tu brāhmaṇa śaucaṃ caretsāṃtapanaṃ dvijaḥ ||' etatkāmataḥ || abhyāse śaṃkhaḥ-'brāhmaṇasya tathā bhuktvā māsamekaṃ vratī bhavet' iti || ajñānāttu yattvatriḥ-“tadahaścetpraduṣyeta kenacitsūtakādinā | sūtakānantaraṃ kuryātpunastadahareva ca” iti || tat pūrvakālābhāve jñeyam || etadābdiketaśraśrāddhaparam || yacca devalaḥ“ekoddiṣṭe tu saṃprāpte yadi vighnaḥ prajāyate | māsenyasmiṃstithau tasmiñchrāddhaṃ kuryāt prayatnataḥ” iti || tadapi māsikaparamiti madanaratne hemādrau ca || idamapi pūrvakālāsaṃbhave vyādhyādau vismaraṇe caivaṃ jñeyam atha bhāryāraja switchodarśane tatra dāśikamāmena kāryam || “śrāddhavighne dvijātīnāmāmāśrāddhaṃ prakīrtitam | amāvāsyādiniyataṃ māsasaṃvatsarāhate” iti hemādrau hārītokteḥ || vyāghrapādopi-“ārtave deśakālānāṃ viplave samupasthite | āmaśrāddhaṃ dvijaiḥ kāryaṃ śūdraḥ kuryātsadeva hi” iti dīpikāpi-‘darśaṃ tu bhāryārtavepyāmāśrāddhavidhiṃ pravāsividhurāgyāścācareyurdvijāḥ' vastutastu-‘pākābhāve dvijātīnāmāmāśrāddhaṃ vidhīyate' iti sumantūkteḥ pākakartrantarasattve'nnenānyathāmenetyuktam || “māsikāni sapiṇḍāni amāvāsyā tathābdikam | annenaiva tu kartavyaṃ yasya bhāryā rajasvalā” iti kalikāyāṃ vacanācca kālādarśe tu striyā rajodarśane darśaśrāddhaṃ pañcame'hanīti pakṣāntaramuktam || pārijātepyevam || evaṃ mahālayayugādāvapi || ābdikaṃ tu rajodarśanepi taddine eva kāryam " puṣpavatsvapi dāreṣu videśasthopyanagnikaḥ | annenaivābdikaṃ kuryāddhemnā vāmena na kvacit” iti mādhavīye laugākṣimṛteḥ marīcirapi-" anagnikaḥ pravāsī ca yasya bhāryā rajasvalā | āmaśrāddhaṃ prakurvīta na tat kuryānmṛte'hani || ” kārṣṇājiniḥ-“ āpannopyābdikaṃ naiva kuryādāmena kutracit annena tadabhāyāṃ vā kṛṣṇe vā harivāsare : || ” prayogapārijāte—“ rajasvalāyāṃ bhāryāyāṃ kṣayāhaṃ yaḥ parityajet | sa vai narakamāmoti yāvadābhūtasaṃplavam || māsikāni sapiṇḍaṃ ca amāvāsyā tathābdikam | annenaiva tu kartavyaṃ yasya bhāryā rajasvalā ### [68.2.p1](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.nibandha.nirnaya.nirnayasindhu.68.2.p1) ' devayājñikanibandhopi-“ bhartuḥ śrāddhaṃ pañcame'hi kuryādbhāryā rajasvalā | putraḥ pitroḥ prakurvīta mṛtāhani śuciryataḥ || ” kālādarśopi—“ rajasvalāṅgeno'nagnirvideśasthotha vābdike darśādāviva nāmena tvannena śrāddhamācaret || ” anyatrāpi - “ videśako vā vigatāgniko vā rajasvalāyāmapi dharmapatnayām | śrāddhaṃ mṛtāhe vidadhīta pākairnāmena hemnā na tu pañcame'hni || ” evaṃ māsikepi || yattu marīciḥ-“ ābdike samanuprāpte yasya bhāryā rajasvalā | pañcame'hani tacchrāddhaṃ na tat kuryānmṛte'hani || ” mādhavīye-“ śrāddhaṃ tadā na kartavyaṃ kartavyaṃ pañcame'hani' ityuttarārddhaṃ tadaputrakartṛkaśrāddhaviṣayam || aputrā tu yadā bhāryā saṃprāpte bharturābdike | rajasvalā bhavetsā tu kuryāttatpañcame'hni '' iti ślokagautamokteḥ || ' daive karmaṇi pitrye vā pañcame'hani śuddhyati' iti prabhāsakhaṇḍācca || nanvaśucitvādeva tatra pañcame'hanyarthāt śrāddhaṃ prāptamiti vacanaṃ vyartham maivam || “ garbhiṇīsūtikādiśca kumārī vāpyarogiṇī | yadā śuddhā tadānyena kārayet prayatā svayam ” iti hemādrau bhaviṣyokteḥ anupanītastrīśūdrāśca śrāddhamṛtvijā vā kārayeyuḥ || ' svayaṃ vā'mantrakaṃ kuryuḥ ' iti smṛtyarthasārāccānyadvārā karaṇanivṛttyarthatvāttasya tvaduktadiśā āśaucānantaraṃ śrāddhakartavyatā''vedakavākyavaiyarthyācca || ataḥ prāguktamarīcyukteḥ patnī pañcame'hanīti yuktam yattu-‘saptāhāt pitṛdevānāṃ bhavedyogyā vratārcane ' iti, tadrajonivṛttiparamiti hemādribhinnasarvānabandhisiddhāntaḥ || hemādristu śrāddhādau striyā sahaivādhikārāttasyāṃ rajoduṣṭāyāṃ tannivṛtterekabhāryeṇa pañcame'hani kāryaṃ prāguktamarīcyukteḥ, bhāryāntarasattve tu puṣpavatsvapītivacanāttaddine evetyāha dīpikāpi-' bhāryatau sati pañcame ca divase syādvārṣikaṃ māsikaṃ pakvānnairbahubhāryakastvadhikṛte patnyantare tiṣṭhati | kuryāttadvitayaṃ svamukhyadivase' iti taccintyam || sahādhikāraḥ-sahatvaśrutyā vā ekaphalabhāktvena vā pākakartṛtvena vā || nādyaḥ | tadabhāvāt ' pāṇigrahaṇāddhi sahatvaṃ karmasu ' ityasyāgnisādhyakarmāviṣayatvāt || ābdikasya ca niragnerapi pākenaivokteḥ || smārtāgnisādhyatvāniyamāt 'tāmaparudhya' iti pūrvoktavacanāsattvācca kathaṃ ca bhāryāntarasatve'dhikāraḥ | jyeṣṭhayā na vinetarā, iti niyamāt || jyeṣṭhāparatve ca tenaiva siddhervacanavaiyarthyāt || na dvitīyaḥ || avibhaktabhrātṛṣvekasyā'śucitve'nyasyādhikārāpatteḥ || na tṛtīyaḥ || pravāsanirdeśasūtikā rogiṇyādiṣvapyakaraṇāpatteḥ || 'ārabheta navaiḥ pātrairannāmbhaṃ ca vāndhavaiḥ' iti devaloktāvātmanepadātsvasya bāndhavānāṃ ca pākakartṛtvoktyā virodhācca || 'tatastāni papācāśu sītā janakanandinī' iti pādmādiliṅgāt prāśastyaṃ bhāryāpākasyocyate || na tat kasyāpyaniṣṭam tenaitadvacanaṃ yuktyādyabhāvāt pūrvoktavacovirodhācca yatkiṃcideva || yadapi - "śrāddhīyāhani saṃprāpte yasya bhāryā rajasvalā | śrāddhaṃ tatra na kartavyaṃ kartavyaṃ pañcame'hani" iti ślokagautamapāṭho'nyathā darśitaḥ || mādhavīye ca tadvaśāt pakṣāntaramuktam || tenāpi nābhipretārthasiddhiḥ || yasya pretasyetyarthāt || tenātra hemādrirbhrāmeti bahu vaktavyepi nocyate ## Linked texts (4) - [Devalasmṛti (fragments)](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.upasmrti.devala*fragments.6.7) — Sanskrit - [Marīcismṛti (fragments)](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.uddhrta.maricismrti*fragments.1.12) — Sanskrit - [Kārṣṇājinismṛti (fragments)](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.uddhrta.karsnajinismrti*fragments.1.12) — Sanskrit - [Caturdaśī](https://indike.org/pramana/in.darsana.dvaita.caturdasi.p56) — Sanskrit --- Source: [https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.nibandha.nirnaya.nirnayasindhu.68.2](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.nibandha.nirnaya.nirnayasindhu.68.2) · Pramāṇa