Pramāṇa · Search · About · API

Nirnayamamrita 4

Nirṇayāmamṛta 4

Language
Sanskrit

Contents

4.2

iti śrīsūryyasenamahīmaheṃdraviracitenirṇayāmṛtedvitīya
syaśrāddhaprakaraṇasyānukramaṇikāsamāptā

4.1

athatṛtīyasya
dravyaśuddhiprakaraṇasyānukramaṇikā || || dravyaprakaraṇetvādauśrāddhīyadravya
saṃgrahaḥ || tatoniṣiddhadravyāṇidravyaśuddhistataḥparam

4.2-2

bhūśuddhi
ratraprathamaṃpātraśuddhistataḥparam || tatodhyān‍yādiśuddhissyājjalaśuddhi
stathaivaca

4.3

vastrādiśuddhistadanukrameṇaparikīrttitā || aśuddhera
pavādaścadravyāṇāṃkathitastataḥ

4.3-2

ititṛtīyasyadravyaśuddhiprakara
ṇasyānukramaṇikā

4.1-2

athacaturthasyāśaucaprakaraṇasyānukramaṇikā
śāvāśaucaṃdutanatrādaupātāśaucaṃdataḥ param || tataścajananāśaucaṃpaṣṭhyā
dividhiratraca

4.2-3

vayovasthākṛtāśaucaṃsarvasādhāraṇaṃtataḥ || dāhā
dikeṣusaṃskāreṣvadhikāryakramastataḥ

4.3-3

nārāyaṇavalistadvatsarpa
pūjākramastataḥ || tathānvārohaṇavidhiḥsaṃghātamaraṇevidhiḥ

4.4

pratyavāyohīnavarṇasaṃskāreṣūttamasyaca || bījakṣetravivekaścānekaputrakri
yākramaḥ

4.5

rajasvalāsūtikayormṛtayoḥśuddhirapyatha || rajasvalā
yāḥśuddhiścakālabhedāstathoditāḥ

4.6

paṃcakeṣumṛtānāṃcadoṣaśāṃti
rataḥparam || kālastathāṃgasparśasyadaśayātekriyākramaḥ

4.7

punaḥsaṃskārakālaścakathitastadanaṃtaram || tathāvarṇaviśeṣeṇaviśeṣaḥsū
takasyaca

4.8

daśāhādikasaṃkhyācadinarātrivibhāgataḥ||deśabhedāsta
thāśaucesadyaḥśaucādikaṃtataḥ

4.9

anulomavijātīyasapiṃḍāśaucama
pyatha || tathāmātāmahācāryādyāśaucaniyamastataḥ

4.10

anaurasādi
kāśaucaṃtṛpāśaucamataḥparam || sadyaḥśaucaṃrājaśilpaprabhṛtīnāṃsvakarma
su

4.11

deśāṃtaramṛtāśaucaṃtaddeśāṃtaralakṣaṇam || asthiparṇaśarā
deścasaṃskāravidhirīritaḥ

4.12

proṣitasyatathājīvadvārtānākarṇanevi
dhiḥ || athānugamanāśaucaṃ prāyaścittaṃcatatrayat

4.13

āśaucasanni
pātasyanirṇayastadanaṃtaram || āśaucekāryavarjyādikarmaṇonirṇayasta
taḥ

4.4-2

iti śrī0nirṇayāmṛtecaturthasyāśaucaprakaraṇasyā'
nukramaṇikāsamāptā

4.4-2.p1.1

athatithayovidhyuktakarmānuṣṭhānaphala
siddhayarthaṃtadaṃgatayānirṇayante||atyaṃtāprāptaprāpaṇaṃhividhiḥ||taduktam
vidhiratyaṃtamaprāptauniyamaḥpākṣikesati || tatracānyatracaprāptauparisaṃ
khyāvidhīyataiti || sacavidhirvedavākyam || tasyacaprāmāṇyaṃsiddha
meva || tanmūlatvātsmṛtipurāṇānāmapividhitvenaprāmāṇyam || sadvi
vidhaḥ || pravarttakonivarttakaśceti || tatrapravarttako yathā || amāvā
syāyāmaparāhnepiṃḍapitṛyajñenacaraṃtīti || tathā || darśesnātvāpitṛ
bhyothadadyātkuśatilodakam || annaṃca vidhivaddadyātsaṃtatistenava
rddhataiti || nivarttakoyathā || amāvāsyāyāṃnādhīyītanādhyāpa
yet || nachiṃdyādāddraidārunādyādannaṃparasyaceti || tathā || amāvā
syāṃnagacchettuprāptakālamapistriyam || tailaṃcanaspṛśeddāmavṛkṣādīṃścanache
dayediti || evamuktobhayavidhavidhyuktakarmaṇodhikaraṇatvenatitha
yogam || taduktam || kālehikarmacodyatenakarmaṇikālaiti || tāsāṃ
maṃgatatvamapividhisiddhameva || tathācavidhiḥ || paurṇamāsyāṃpaurṇamā
syāṃyajeta || amāvāsyāyāmamāvāsyāyā̍yajeteti || gargeṇā'
pyuktam || tithinakṣatravārādisādhanaṃpuṇyapāpayoḥ || pradhānaguṇabhā
venanasvātaṃtryeṇatekṣamāiti || ataścatithayovidhyaṃgatvenanirṇetavyāḥ
nanutithayonirṇetavyāityuktam||kāstāstithayaiticet || satyam
pratipadādyāḥṣoḍaśa tithayaḥprasiddhāeva || tatratriṃśanmuhūrttātmake
nāhorātreṇasūryyamaṃḍalātsakāśācaṃdrasyaprathamakalānirgameśuklapratipadbha
vati||dvitīyāhorātreṇadvitīyakalānirgamedvitīyābhavati|| evaṃtṛtīyā
dayodraṣṭavyāḥ || evaṃkrameṇapaṃcadaśenāhorātreṇapaṃcadaśyāḥkalāyānirga

4.4-2.p1.2

mesūryyācaṃdramasorātyaṃtaviprakarṣātpūrṇimābhavati || evamasyāṃpūrṇimāyāṃ
saṃpūrṇamaṃḍalasyeṃdoḥṣoḍaśenāhorātreṇaekaikakalāyāravimaṃḍalapraveśekṛṣṇa
pratipadbhavati || evaṃpraveśakrameṇadvitīyādyāvijñeyāḥ || evaṃtriṃśatta
menāhorātreṇapaṃcadaśyāḥkalāyāḥpraveśe sūryyācaṃdramasorātyaṃtasaṃnikarṣāda
māvāsyābhavati || taduktaṃgobhilena || yaḥparoviprakarṣaḥsūryyā
caṃdramasoḥsāpaurṇamāsī || yaḥparaḥsaṃnikarṣaḥsāmāvāsyeti || śruti
rapyāha || “ ahorātrāṇividadhadviśvasyamiṣatovaśī || sūryyācaṃdrama
saudhātāyathāpūrvamakalpayat ” iti || nanutriṃśanmuhūrttātmakenāhorā
treṇetyuktam || tatramuhūrttasvarūpaṃnirūpaṇīyam || satyam || loka
prasiddhaudvaunimeṣautruṭiḥ || taudvaulavaḥ || taudvaukṣaṇaḥ || tedaśakāṣṭhā
tāstriṃśatkalā || tāstriṃśanmuhūrttaiti || tathācagārgyaḥ|| akṣipakṣmaja
nikṣeponimeṣaḥparikīrttitaḥ|| dvaunimeṣautruṭirnāmadvautruṭīlavaḥsmṛtaḥ
dvaulavaukṣaṇaityuktaḥkāṣṭhāproktādaśakṣaṇaiḥ || triṃśatkāṣṭhāḥkalāproktā
kālāstriṃśanmuhūrttakaḥ || tetutriṃśadahorātraityāhabhagavānhaririti
asyapramāṇaṃprakārāṃtareṇamahābhāratenirūpitam|| karṣeṇābhyadhikaiḥṣaḍ
bhiḥpalaistāmrasyabhājanam|| triṃśadaṃgulivistāramucchritaṃcaturaṃgulam
svarṇamāṣeṇakṛtvācacaturaṃgulakaṃṭikām || madhyabhāgetayāviddhaṃsānāma
ghaṭikāsmṛtā || tadraṃdhreṇāṃbhasāpātraṃyāvatkālenapūryate || sakālo
nāḍikātasyāḥṣaṣṭibhāgovināḍikā || nāḍīdvaya̍muhūrttastutepaṃcada
śavāsaraḥ || evaṃrātrristathāpakṣamāsatvayanavatsarāiti || svarṇamā
ṣādimānaṃcāgastyenoktam || yavaḥsyātsarṣapaiḥṣaṅgirguṃjācasyātribhirya

4.4-2.p1.3

vaiḥ||guṃjābhiḥpaṃcabhiścaikomāṣakaḥparikīrttitaḥ || bhavetṣoḍaśabhirmāṣaiḥ
suvarṇastaiḥpunaḥsmṛtaḥ || palaṃmuvarṇāścatvāraḥpaṃcavāparikīrttitamiti
karṣastupalasyacaturthobhāgaḥ|| saevasuvarṇopi || taduktaṃtrikāṃḍacām
mānaṃtulāṃguliprasthairguṃjāpaṃcāthamāṣakaḥ || teṣoḍaśākṣaḥkarṣo'strīpalaṃ
karṣacatuṣṭayamiti || nanvevamapitithīnāṃvidhyaṃgatvenavidhinaivasiddhatvā
ttannirṇayasyāpyaprayojakatyānāraṃbhaṇīyatvamiticet || satyam || triṃ
śanmuhūrttātmakāhorātrakālāvacchinnānāṃtithīnāṃsaṃpūrgatvenānirṇayatve
'pidṛṇāṃdharmādharmābhyā̍yatravṛddhihrāsaubhavataḥ tatraikasyāstitherdina
dvayavyāpitvenatattiyauvihitaṃkarmakutrakartavyamiti saṃdehe'vaśyaṃnirṇayaḥ
karttavyaitisiddham || dharmādharmavaśāttiyervṛddhihrāsaugobhilejoktau
kharvodarpastathāhiṃsātrividhaṃtithilakṣaṇam ||dharmādharmavaśāddevātiyistredhā
vivarttataiti|| kharvaḥsamatithiḥ|| yathā || ekā tithiḥpūrvadinemadhyāhna
vyāpinī anyāpyanyasmindinetāvatyeveti || tadyogāttithirapikha
rvaityupacāraḥ || darpo yathā || ekā pūrvahnimadhyāhnādadhikāvartate
anyāpyanyasmim̐stathaivapūrvatitheradhikā || hiṃsākṣayaḥ tadyogātti
thirapihiṃsetyupacāraḥ || yathā || ekā pūrvadinemadhyāhnanyūnāanyāpya
nyasmim̐stathaivapūrvatithernyūneti || nanutathāpidvitīyāditiyauvihita
syakarmaṇaḥ pūrvadineparadinevādvitīyādibhāgaevavidhānānnirṇayoprayoja
kaiticenna || tailābhyaṃgādiniṣedhaviṣayakasyāpūrvasyatithibhāgamātresi
dbhāvapinityanaimittikakāmyarūpavidhijanyasyāpūrvasyasiddhiḥ|| pūrvavi

4.4-2.p1.4

ddhātvenaparaviddhātvenavāpūjyāyāmapi tithaubhavati || tathācoktaṃvṛddhagā
ryeṇa|| nimittakālamādāyavṛttirvidhiniṣedhayoḥ|vidhiḥpūjyatithautatra
niṣedhaḥkālamātrake || tithīnāṃpūjyatānāmakarmānuṣṭhānatāmatā || niṣe
dhastupravṛttyātmākālamātramapekṣataiti || nanupūrvaviddhātvenaparaviddhā
tvenacapūjyāyāṃtithāvityuktaṃsavedhaḥkīdṛśaiticet || ucyate || sarvā
stithayaḥpakṣadvayepisāmānyena pūrvayāparayācatithyātribhirmuhūrterviddhāḥ
syuḥ || tadāhapaiṭhīnasiḥ || pakṣadvayepitithayastithiṃpūrvāmathottarām
tribhirmuhūrtervidhyaṃtisāmānyeoyaṃvidhiḥsmṛtaiti || nanvayaṃvedhavidhirita
thisāmānyaviṣayonasaṃbhavati || taduktaṃskaṃdapurāṇe || nāgodvādaśanā
ḍībhirdikrūpaṃcadaśabhistathā || bhūtoṣṭādaśanāḍībhirdūṣayatyuttarāṃti
thimiti || satyam || ayaṃbiśeṣavedhauttaratithiviṣayaḥ || sāmānyavi
hitastutrimuhūrtavedhaḥpūrvatithiviṣayaḥ || taduktaṃkūrmapurāṇe || caturdaśī
paṃcamīcatathācadaśamītithiḥ || pūrvāṃtithiṃdūṣayaṃtitribhirevamuhūrtakairi
ti || nanudaśamīpaṃcadaśanāḍībhirekādaśīṃvidhyatītyuktam || tannu
aruṇodayakāletudaśamīyadidṛśyate || pāpamūlaṃtadājñeyamekādaśyā
mupoṣaṇam || tathā || kalārddhenāpividdhāsyāddaśamyekādaśīyadā
tadāhyekādaśīṃtyaktvādvārādaśīṃsamupoṣayeditibhaviṣyatpurāṇasmṛtivā
kyābhyāṃviruddhamivadṛśyate || satyam || aruṇodayādisarvaprakāravedha
stuvaiṣṇavopavāsaviṣayaḥ||yaścapaṃcadaśanāḍīvedhastuvaiṣṇavavyatiriktavi
ṣayaḥ|| taduktaṃnigame || sarvaprakāravedhoyamrupavāsasyadūṣakaḥ || sārddhaṃ

4.4-2.p1.5

saptamuhūrttastuvedhoyaṃbādhatevratamiti || nanvatravākyevaiṣṇavavratavyatiri
kteti yadāśrayaṇātpaṃcadaśanāḍīvedhasyatadviṣayatvaṃkutovagamyataiti
cet || satyam || pradoṣavyāpinīgrāhyāsadānaktavratetithiḥ || udaya
sthāsadāpūjyāharinaktavratetithiriti skaṃdapurāṇavacanenasarvanaktavratā
nāṃpradoṣavyāpinītithāvevavihitatvepāharinaktavratasyodāyikātithāveva
vidhānenapūjyatvamabhihitam || kimutopavāsādīnāmiti||ayaṃ ca trimu
hūrtādivedhaudayādūrdhvaṃ pūrvatithyā astamayātprākparatithyā cetyavagamya
te || kutovacanasāmarthyāt || sā tithistadahorātraṃyasyāmabhyuditora
viḥ || varddhamānasyapakṣasyahrāsetvastamayasthitiḥ || yāṃtithisamanuprā
pyaudayaṃyātibhāskaraḥ || sātithiḥsakalā jñeyāsnānadānajapādiṣu
udayannevasavitāyāṃtithiṃpratipadyate || sātithiḥsakalājñeyādānādhya
yanakarmasu || sātithistadahorātraṃyatrāstaṃyātibhāskaraḥ|| uditedai
vikaṃ bhānaupitryaṃcāstaṃgateravau || dvitrimuhūrttamahnoyāsātithirdvyaka
vyayoriti|| asyāyamarthaḥ||udayadvimuhūrttavyāpinyāṃdaivikaṃkarma|| asta
mayatrimuhūrttavyāpinyāṃpitryaṃkarmakāryamiti || evaṃjābāliviṣṇusumaṃ
tuvacanairudayāstamayavyāpinīnāmevatithīnāṃsāmastyenaprāśastyābhi
dhānātpūrvāparavedhopyudayāstamayakālīnaevetyavasīyate ||evaṃpūrvāparave
dhenapraśastāsutithiṣuvihitasyakarmaṇaḥ phalātiśayaprāpakatvāttadarthaṃ
tithayovaśyaṃnirṇetavyāitisiddham || || ititiyyudāharaṇaprakaraṇam
śrīsūryasenabhūbhṛdvimalayaśaḥkṣīrasāgarādudite||itinirṇayāmṛte'sminnā
dyaudāharaṇanirṇayojātaḥ || śrīmatpaṃḍitasiddhalakṣmaṇasutaḥśrīsiddhala

4.4-2.p1.6

kṣmīpadadvaṃdvārādhanasuprasiddhamahimāyaḥsiddhasārasvataḥ || ādeśādakṛ
taiṣasūryamahasaḥśrīsūryasenaprabhorvidheyakarmāṇikālanirṇayamasāvallāṭanāthaḥ
sudhīḥ || || evaṃtithīnāṃ nirṇayatvesiddhetāsāṃtithīnāmekabhaktādivratāṃ
gatvādekabhaktādivratānāṃsvarūpaṃkālaścanirūpyate||tatratānivratānye
kabhaktanaktāyācitopavāsabhedenacaturdhābhavaṃti||tatraikabhaktaṃnāmadinārdha
rūpamadhyāhnādupāraniyamenabhojanam || taduktam || dinārddhasamaye
'tītebhujyateniyamenayat || ekabhaktamitiproktamatastatsyāddirve
vahīti || etaccaikabhaktavrataṃmadhyāhnavyāpinyāṃtithaukarttavyam
taduktaṃsmṛtisaṃgrahe|| madhyāhnavyāpinīyāsyādekabhaktesadātithiriti
baudhāyanopyāha || udyetūpavāsasyabhaktasyāstamayetithiḥmadhyāhna
vyāpinīgrāhyāekabhaktavratetithiriti || atramadhyāhnonāmapaṃ
cadhāvibhaktasyāhnastṛtīyobhāgaḥ || vibhāgakramaścāmāvāsyā
nirṇayevakṣyate || evaṃtrayodaśīṃghaṭikāmārabhyāṣṭādaśīṃghaṭikāṃyā
vat ṣaḍghaṭikātmakomadhyāhnastatrāpyuttarasminvaṭikātrayeekabhaktaṃ
karttavyam||anyathādināīsamaye'tītaitivacanasyānarthakyaṃprasajyeta
ekasyāṃcaikabhaktatithaupūrvadinemadhyāhnavyāpinyāṃsatyāṃ dvitīyadinema
dhyāhnaparyyataṃsthitāyāmapi taduttaratithivṛddhauvṛddhināḍikārddhasaṃyoge
nadvitīyadinepimadhyāhnavyāpitvaṃprasajyeta || tathāpūrvadinemadhyāhnādupa
ripravṛttāyāṃ dvitīyadinekṣayavaśānmadhyāhnakadeśavyāpinyāṃ paratiyeḥ
paramahāsāisyāapihāsanāḍikārddhaviyogenamadhyāhnavyāpitvaṃprasajye
ta|| tadāhalaugākṣiḥ||titheḥparasyāghaṭikāścayāḥsyurnyūnāstathācābhya

4.4-2.p1.7

dhikāścatāsām || arddhaviyojyaṃcatathāprayojyaṃhāsecavṛddhauprathamedine
syāditi||evaṃsatikutraikabhaktavratamiticetsatyam||tasyāmevamadhyā
hnavyātiyāṃkāryyam ||atraparatithisaṃbaṃdhinyorhāsavṛddhayoraprayojakatvā
t || tathācoktam || karmaṇo yasyayaḥkālastatkālavyāpinī
tithiḥ || tayākarmāṇikurvītahāsavṛddhīnakāraṇamiti || yadātupūrvādi
nārddhottaraghaṭikātrayesvalpaṃspṛṣṭvāparadinemadhyāhnādūrdhvamapyekabhaktati
thirvyāpnoti tadādvitīyaevadineekabhaktaṃkāryam || madhyāhnavyāpinthā
mevaikabhaktavidhānāt || bahumukhyakarmakālavyāpitvācca tithivṛddhaudarpa
tvācca || tathācoktam||kharvadarpauparaupūjyauhiṃsāsyātpūrvakālikīti
yoyasyavihitaḥkālaḥ karmaṇastadupakrame || vidyamānobhavedaṃgaṃnojjhi
topakrameṇatviti vacanācca || yadāpunarddinadvayepimukhyakarmaṇaḥkālaikade
śamapinavyāpnoti || tadāpūrvaivagrāhyā || mukhyakālavyāpitvepigauṇa
karmakālasparśānāt || tithikṣayeṇahiṃsātvācca || hiṃsāsyātpūrvakā
likītivacanāt || yadāpunarekasminnapidinekṛtsnaṃmadhyāhnaṃnavyā
pnoti || kiṃtupūrvasminnapidinesvalpaṃmadhyāhnaṃspṛśati uttarasminna
pidinetāvaṃtamevatadā titheḥsāmyenakharvatvāduttaraivagrāhyā || kharvadarpaurdhvau
pūjyāvityuktatvāt || yadāpunarddinadvayepimadhyāhnavyāpinītadāyu
gmavākyenanirṇayate || taduktaṃmokṣeśvareṇa || vyāpnotikarmakālaṃyā
tithirbhavettithidvaye !! vedhavākyenanirṇāyagrāhyāpūrvaparāpiceti || a
yaṃcanirṇayaḥsvataṃtraikabhaktaviṣayaḥ||anyavratāṃgabhūtamakabhaktaṃtutattithāve
vakāryam||tathācoktaṃ ||tithiryathopavāsesyādekabhaktepisātithiriti

4.4-2.p1.8

tattūpavāsānukalpatvenavidhīyamānaikabhaktaviṣayamitigamyate || anya
thāsmṛtisaṃgrahabaudhāyanavākyābhyāṃmadhyāhnavyāpinyāmevaikabhaktavidhā
nādvirodhaḥsyāt || asyacopavāsānukalpatvamekādaśīviṣayekūrmapu
rāṇenidarśitam || yathā || ekabhaktenanaktenakṣī ṇavṛddhāturaḥkṣapediti

4.4-2.p2

ityekabhaktatithinirṇayaḥ || || athanaktatithinirṇayaḥ

Linked texts (4)