Nirnayamamrita 4
Nirṇayāmamṛta 4
- Language
- Sanskrit
Contents
- 4.4-2 — 2 parts
4.2
iti śrīsūryyasenamahīmaheṃdraviracitenirṇayāmṛtedvitīya
syaśrāddhaprakaraṇasyānukramaṇikāsamāptā
4.1
athatṛtīyasya
dravyaśuddhiprakaraṇasyānukramaṇikā || || dravyaprakaraṇetvādauśrāddhīyadravya
saṃgrahaḥ || tatoniṣiddhadravyāṇidravyaśuddhistataḥparam
4.2-2
bhūśuddhi
ratraprathamaṃpātraśuddhistataḥparam || tatodhyānyādiśuddhissyājjalaśuddhi
stathaivaca
4.3
vastrādiśuddhistadanukrameṇaparikīrttitā || aśuddhera
pavādaścadravyāṇāṃkathitastataḥ
4.3-2
ititṛtīyasyadravyaśuddhiprakara
ṇasyānukramaṇikā
4.1-2
athacaturthasyāśaucaprakaraṇasyānukramaṇikā
śāvāśaucaṃdutanatrādaupātāśaucaṃdataḥ param || tataścajananāśaucaṃpaṣṭhyā
dividhiratraca
4.2-3
vayovasthākṛtāśaucaṃsarvasādhāraṇaṃtataḥ || dāhā
dikeṣusaṃskāreṣvadhikāryakramastataḥ
4.3-3
nārāyaṇavalistadvatsarpa
pūjākramastataḥ || tathānvārohaṇavidhiḥsaṃghātamaraṇevidhiḥ
4.4
pratyavāyohīnavarṇasaṃskāreṣūttamasyaca || bījakṣetravivekaścānekaputrakri
yākramaḥ
4.5
rajasvalāsūtikayormṛtayoḥśuddhirapyatha || rajasvalā
yāḥśuddhiścakālabhedāstathoditāḥ
4.6
paṃcakeṣumṛtānāṃcadoṣaśāṃti
rataḥparam || kālastathāṃgasparśasyadaśayātekriyākramaḥ
4.7
punaḥsaṃskārakālaścakathitastadanaṃtaram || tathāvarṇaviśeṣeṇaviśeṣaḥsū
takasyaca
4.8
daśāhādikasaṃkhyācadinarātrivibhāgataḥ||deśabhedāsta
thāśaucesadyaḥśaucādikaṃtataḥ
4.9
anulomavijātīyasapiṃḍāśaucama
pyatha || tathāmātāmahācāryādyāśaucaniyamastataḥ
4.10
anaurasādi
kāśaucaṃtṛpāśaucamataḥparam || sadyaḥśaucaṃrājaśilpaprabhṛtīnāṃsvakarma
su
4.11
deśāṃtaramṛtāśaucaṃtaddeśāṃtaralakṣaṇam || asthiparṇaśarā
deścasaṃskāravidhirīritaḥ
4.12
proṣitasyatathājīvadvārtānākarṇanevi
dhiḥ || athānugamanāśaucaṃ prāyaścittaṃcatatrayat
4.13
āśaucasanni
pātasyanirṇayastadanaṃtaram || āśaucekāryavarjyādikarmaṇonirṇayasta
taḥ
4.4-2
iti śrī0nirṇayāmṛtecaturthasyāśaucaprakaraṇasyā'
nukramaṇikāsamāptā
4.4-2.p1.1
athatithayovidhyuktakarmānuṣṭhānaphala
siddhayarthaṃtadaṃgatayānirṇayante||atyaṃtāprāptaprāpaṇaṃhividhiḥ||taduktam
vidhiratyaṃtamaprāptauniyamaḥpākṣikesati || tatracānyatracaprāptauparisaṃ
khyāvidhīyataiti || sacavidhirvedavākyam || tasyacaprāmāṇyaṃsiddha
meva || tanmūlatvātsmṛtipurāṇānāmapividhitvenaprāmāṇyam || sadvi
vidhaḥ || pravarttakonivarttakaśceti || tatrapravarttako yathā || amāvā
syāyāmaparāhnepiṃḍapitṛyajñenacaraṃtīti || tathā || darśesnātvāpitṛ
bhyothadadyātkuśatilodakam || annaṃca vidhivaddadyātsaṃtatistenava
rddhataiti || nivarttakoyathā || amāvāsyāyāṃnādhīyītanādhyāpa
yet || nachiṃdyādāddraidārunādyādannaṃparasyaceti || tathā || amāvā
syāṃnagacchettuprāptakālamapistriyam || tailaṃcanaspṛśeddāmavṛkṣādīṃścanache
dayediti || evamuktobhayavidhavidhyuktakarmaṇodhikaraṇatvenatitha
yogam || taduktam || kālehikarmacodyatenakarmaṇikālaiti || tāsāṃ
maṃgatatvamapividhisiddhameva || tathācavidhiḥ || paurṇamāsyāṃpaurṇamā
syāṃyajeta || amāvāsyāyāmamāvāsyāyā̍yajeteti || gargeṇā'
pyuktam || tithinakṣatravārādisādhanaṃpuṇyapāpayoḥ || pradhānaguṇabhā
venanasvātaṃtryeṇatekṣamāiti || ataścatithayovidhyaṃgatvenanirṇetavyāḥ
nanutithayonirṇetavyāityuktam||kāstāstithayaiticet || satyam
pratipadādyāḥṣoḍaśa tithayaḥprasiddhāeva || tatratriṃśanmuhūrttātmake
nāhorātreṇasūryyamaṃḍalātsakāśācaṃdrasyaprathamakalānirgameśuklapratipadbha
vati||dvitīyāhorātreṇadvitīyakalānirgamedvitīyābhavati|| evaṃtṛtīyā
dayodraṣṭavyāḥ || evaṃkrameṇapaṃcadaśenāhorātreṇapaṃcadaśyāḥkalāyānirga
4.4-2.p1.2
mesūryyācaṃdramasorātyaṃtaviprakarṣātpūrṇimābhavati || evamasyāṃpūrṇimāyāṃ
saṃpūrṇamaṃḍalasyeṃdoḥṣoḍaśenāhorātreṇaekaikakalāyāravimaṃḍalapraveśekṛṣṇa
pratipadbhavati || evaṃpraveśakrameṇadvitīyādyāvijñeyāḥ || evaṃtriṃśatta
menāhorātreṇapaṃcadaśyāḥkalāyāḥpraveśe sūryyācaṃdramasorātyaṃtasaṃnikarṣāda
māvāsyābhavati || taduktaṃgobhilena || yaḥparoviprakarṣaḥsūryyā
caṃdramasoḥsāpaurṇamāsī || yaḥparaḥsaṃnikarṣaḥsāmāvāsyeti || śruti
rapyāha || “ ahorātrāṇividadhadviśvasyamiṣatovaśī || sūryyācaṃdrama
saudhātāyathāpūrvamakalpayat ” iti || nanutriṃśanmuhūrttātmakenāhorā
treṇetyuktam || tatramuhūrttasvarūpaṃnirūpaṇīyam || satyam || loka
prasiddhaudvaunimeṣautruṭiḥ || taudvaulavaḥ || taudvaukṣaṇaḥ || tedaśakāṣṭhā
tāstriṃśatkalā || tāstriṃśanmuhūrttaiti || tathācagārgyaḥ|| akṣipakṣmaja
nikṣeponimeṣaḥparikīrttitaḥ|| dvaunimeṣautruṭirnāmadvautruṭīlavaḥsmṛtaḥ
dvaulavaukṣaṇaityuktaḥkāṣṭhāproktādaśakṣaṇaiḥ || triṃśatkāṣṭhāḥkalāproktā
kālāstriṃśanmuhūrttakaḥ || tetutriṃśadahorātraityāhabhagavānhaririti
asyapramāṇaṃprakārāṃtareṇamahābhāratenirūpitam|| karṣeṇābhyadhikaiḥṣaḍ
bhiḥpalaistāmrasyabhājanam|| triṃśadaṃgulivistāramucchritaṃcaturaṃgulam
svarṇamāṣeṇakṛtvācacaturaṃgulakaṃṭikām || madhyabhāgetayāviddhaṃsānāma
ghaṭikāsmṛtā || tadraṃdhreṇāṃbhasāpātraṃyāvatkālenapūryate || sakālo
nāḍikātasyāḥṣaṣṭibhāgovināḍikā || nāḍīdvaya̍muhūrttastutepaṃcada
śavāsaraḥ || evaṃrātrristathāpakṣamāsatvayanavatsarāiti || svarṇamā
ṣādimānaṃcāgastyenoktam || yavaḥsyātsarṣapaiḥṣaṅgirguṃjācasyātribhirya
4.4-2.p1.3
vaiḥ||guṃjābhiḥpaṃcabhiścaikomāṣakaḥparikīrttitaḥ || bhavetṣoḍaśabhirmāṣaiḥ
suvarṇastaiḥpunaḥsmṛtaḥ || palaṃmuvarṇāścatvāraḥpaṃcavāparikīrttitamiti
karṣastupalasyacaturthobhāgaḥ|| saevasuvarṇopi || taduktaṃtrikāṃḍacām
mānaṃtulāṃguliprasthairguṃjāpaṃcāthamāṣakaḥ || teṣoḍaśākṣaḥkarṣo'strīpalaṃ
karṣacatuṣṭayamiti || nanvevamapitithīnāṃvidhyaṃgatvenavidhinaivasiddhatvā
ttannirṇayasyāpyaprayojakatyānāraṃbhaṇīyatvamiticet || satyam || triṃ
śanmuhūrttātmakāhorātrakālāvacchinnānāṃtithīnāṃsaṃpūrgatvenānirṇayatve
'pidṛṇāṃdharmādharmābhyā̍yatravṛddhihrāsaubhavataḥ tatraikasyāstitherdina
dvayavyāpitvenatattiyauvihitaṃkarmakutrakartavyamiti saṃdehe'vaśyaṃnirṇayaḥ
karttavyaitisiddham || dharmādharmavaśāttiyervṛddhihrāsaugobhilejoktau
kharvodarpastathāhiṃsātrividhaṃtithilakṣaṇam ||dharmādharmavaśāddevātiyistredhā
vivarttataiti|| kharvaḥsamatithiḥ|| yathā || ekā tithiḥpūrvadinemadhyāhna
vyāpinī anyāpyanyasmindinetāvatyeveti || tadyogāttithirapikha
rvaityupacāraḥ || darpo yathā || ekā pūrvahnimadhyāhnādadhikāvartate
anyāpyanyasmim̐stathaivapūrvatitheradhikā || hiṃsākṣayaḥ tadyogātti
thirapihiṃsetyupacāraḥ || yathā || ekā pūrvadinemadhyāhnanyūnāanyāpya
nyasmim̐stathaivapūrvatithernyūneti || nanutathāpidvitīyāditiyauvihita
syakarmaṇaḥ pūrvadineparadinevādvitīyādibhāgaevavidhānānnirṇayoprayoja
kaiticenna || tailābhyaṃgādiniṣedhaviṣayakasyāpūrvasyatithibhāgamātresi
dbhāvapinityanaimittikakāmyarūpavidhijanyasyāpūrvasyasiddhiḥ|| pūrvavi
4.4-2.p1.4
ddhātvenaparaviddhātvenavāpūjyāyāmapi tithaubhavati || tathācoktaṃvṛddhagā
ryeṇa|| nimittakālamādāyavṛttirvidhiniṣedhayoḥ|vidhiḥpūjyatithautatra
niṣedhaḥkālamātrake || tithīnāṃpūjyatānāmakarmānuṣṭhānatāmatā || niṣe
dhastupravṛttyātmākālamātramapekṣataiti || nanupūrvaviddhātvenaparaviddhā
tvenacapūjyāyāṃtithāvityuktaṃsavedhaḥkīdṛśaiticet || ucyate || sarvā
stithayaḥpakṣadvayepisāmānyena pūrvayāparayācatithyātribhirmuhūrterviddhāḥ
syuḥ || tadāhapaiṭhīnasiḥ || pakṣadvayepitithayastithiṃpūrvāmathottarām
tribhirmuhūrtervidhyaṃtisāmānyeoyaṃvidhiḥsmṛtaiti || nanvayaṃvedhavidhirita
thisāmānyaviṣayonasaṃbhavati || taduktaṃskaṃdapurāṇe || nāgodvādaśanā
ḍībhirdikrūpaṃcadaśabhistathā || bhūtoṣṭādaśanāḍībhirdūṣayatyuttarāṃti
thimiti || satyam || ayaṃbiśeṣavedhauttaratithiviṣayaḥ || sāmānyavi
hitastutrimuhūrtavedhaḥpūrvatithiviṣayaḥ || taduktaṃkūrmapurāṇe || caturdaśī
paṃcamīcatathācadaśamītithiḥ || pūrvāṃtithiṃdūṣayaṃtitribhirevamuhūrtakairi
ti || nanudaśamīpaṃcadaśanāḍībhirekādaśīṃvidhyatītyuktam || tannu
aruṇodayakāletudaśamīyadidṛśyate || pāpamūlaṃtadājñeyamekādaśyā
mupoṣaṇam || tathā || kalārddhenāpividdhāsyāddaśamyekādaśīyadā
tadāhyekādaśīṃtyaktvādvārādaśīṃsamupoṣayeditibhaviṣyatpurāṇasmṛtivā
kyābhyāṃviruddhamivadṛśyate || satyam || aruṇodayādisarvaprakāravedha
stuvaiṣṇavopavāsaviṣayaḥ||yaścapaṃcadaśanāḍīvedhastuvaiṣṇavavyatiriktavi
ṣayaḥ|| taduktaṃnigame || sarvaprakāravedhoyamrupavāsasyadūṣakaḥ || sārddhaṃ
4.4-2.p1.5
saptamuhūrttastuvedhoyaṃbādhatevratamiti || nanvatravākyevaiṣṇavavratavyatiri
kteti yadāśrayaṇātpaṃcadaśanāḍīvedhasyatadviṣayatvaṃkutovagamyataiti
cet || satyam || pradoṣavyāpinīgrāhyāsadānaktavratetithiḥ || udaya
sthāsadāpūjyāharinaktavratetithiriti skaṃdapurāṇavacanenasarvanaktavratā
nāṃpradoṣavyāpinītithāvevavihitatvepāharinaktavratasyodāyikātithāveva
vidhānenapūjyatvamabhihitam || kimutopavāsādīnāmiti||ayaṃ ca trimu
hūrtādivedhaudayādūrdhvaṃ pūrvatithyā astamayātprākparatithyā cetyavagamya
te || kutovacanasāmarthyāt || sā tithistadahorātraṃyasyāmabhyuditora
viḥ || varddhamānasyapakṣasyahrāsetvastamayasthitiḥ || yāṃtithisamanuprā
pyaudayaṃyātibhāskaraḥ || sātithiḥsakalā jñeyāsnānadānajapādiṣu
udayannevasavitāyāṃtithiṃpratipadyate || sātithiḥsakalājñeyādānādhya
yanakarmasu || sātithistadahorātraṃyatrāstaṃyātibhāskaraḥ|| uditedai
vikaṃ bhānaupitryaṃcāstaṃgateravau || dvitrimuhūrttamahnoyāsātithirdvyaka
vyayoriti|| asyāyamarthaḥ||udayadvimuhūrttavyāpinyāṃdaivikaṃkarma|| asta
mayatrimuhūrttavyāpinyāṃpitryaṃkarmakāryamiti || evaṃjābāliviṣṇusumaṃ
tuvacanairudayāstamayavyāpinīnāmevatithīnāṃsāmastyenaprāśastyābhi
dhānātpūrvāparavedhopyudayāstamayakālīnaevetyavasīyate ||evaṃpūrvāparave
dhenapraśastāsutithiṣuvihitasyakarmaṇaḥ phalātiśayaprāpakatvāttadarthaṃ
tithayovaśyaṃnirṇetavyāitisiddham || || ititiyyudāharaṇaprakaraṇam
śrīsūryasenabhūbhṛdvimalayaśaḥkṣīrasāgarādudite||itinirṇayāmṛte'sminnā
dyaudāharaṇanirṇayojātaḥ || śrīmatpaṃḍitasiddhalakṣmaṇasutaḥśrīsiddhala
4.4-2.p1.6
kṣmīpadadvaṃdvārādhanasuprasiddhamahimāyaḥsiddhasārasvataḥ || ādeśādakṛ
taiṣasūryamahasaḥśrīsūryasenaprabhorvidheyakarmāṇikālanirṇayamasāvallāṭanāthaḥ
sudhīḥ || || evaṃtithīnāṃ nirṇayatvesiddhetāsāṃtithīnāmekabhaktādivratāṃ
gatvādekabhaktādivratānāṃsvarūpaṃkālaścanirūpyate||tatratānivratānye
kabhaktanaktāyācitopavāsabhedenacaturdhābhavaṃti||tatraikabhaktaṃnāmadinārdha
rūpamadhyāhnādupāraniyamenabhojanam || taduktam || dinārddhasamaye
'tītebhujyateniyamenayat || ekabhaktamitiproktamatastatsyāddirve
vahīti || etaccaikabhaktavrataṃmadhyāhnavyāpinyāṃtithaukarttavyam
taduktaṃsmṛtisaṃgrahe|| madhyāhnavyāpinīyāsyādekabhaktesadātithiriti
baudhāyanopyāha || udyetūpavāsasyabhaktasyāstamayetithiḥmadhyāhna
vyāpinīgrāhyāekabhaktavratetithiriti || atramadhyāhnonāmapaṃ
cadhāvibhaktasyāhnastṛtīyobhāgaḥ || vibhāgakramaścāmāvāsyā
nirṇayevakṣyate || evaṃtrayodaśīṃghaṭikāmārabhyāṣṭādaśīṃghaṭikāṃyā
vat ṣaḍghaṭikātmakomadhyāhnastatrāpyuttarasminvaṭikātrayeekabhaktaṃ
karttavyam||anyathādināīsamaye'tītaitivacanasyānarthakyaṃprasajyeta
ekasyāṃcaikabhaktatithaupūrvadinemadhyāhnavyāpinyāṃsatyāṃ dvitīyadinema
dhyāhnaparyyataṃsthitāyāmapi taduttaratithivṛddhauvṛddhināḍikārddhasaṃyoge
nadvitīyadinepimadhyāhnavyāpitvaṃprasajyeta || tathāpūrvadinemadhyāhnādupa
ripravṛttāyāṃ dvitīyadinekṣayavaśānmadhyāhnakadeśavyāpinyāṃ paratiyeḥ
paramahāsāisyāapihāsanāḍikārddhaviyogenamadhyāhnavyāpitvaṃprasajye
ta|| tadāhalaugākṣiḥ||titheḥparasyāghaṭikāścayāḥsyurnyūnāstathācābhya
4.4-2.p1.7
dhikāścatāsām || arddhaviyojyaṃcatathāprayojyaṃhāsecavṛddhauprathamedine
syāditi||evaṃsatikutraikabhaktavratamiticetsatyam||tasyāmevamadhyā
hnavyātiyāṃkāryyam ||atraparatithisaṃbaṃdhinyorhāsavṛddhayoraprayojakatvā
t || tathācoktam || karmaṇo yasyayaḥkālastatkālavyāpinī
tithiḥ || tayākarmāṇikurvītahāsavṛddhīnakāraṇamiti || yadātupūrvādi
nārddhottaraghaṭikātrayesvalpaṃspṛṣṭvāparadinemadhyāhnādūrdhvamapyekabhaktati
thirvyāpnoti tadādvitīyaevadineekabhaktaṃkāryam || madhyāhnavyāpinthā
mevaikabhaktavidhānāt || bahumukhyakarmakālavyāpitvācca tithivṛddhaudarpa
tvācca || tathācoktam||kharvadarpauparaupūjyauhiṃsāsyātpūrvakālikīti
yoyasyavihitaḥkālaḥ karmaṇastadupakrame || vidyamānobhavedaṃgaṃnojjhi
topakrameṇatviti vacanācca || yadāpunarddinadvayepimukhyakarmaṇaḥkālaikade
śamapinavyāpnoti || tadāpūrvaivagrāhyā || mukhyakālavyāpitvepigauṇa
karmakālasparśānāt || tithikṣayeṇahiṃsātvācca || hiṃsāsyātpūrvakā
likītivacanāt || yadāpunarekasminnapidinekṛtsnaṃmadhyāhnaṃnavyā
pnoti || kiṃtupūrvasminnapidinesvalpaṃmadhyāhnaṃspṛśati uttarasminna
pidinetāvaṃtamevatadā titheḥsāmyenakharvatvāduttaraivagrāhyā || kharvadarpaurdhvau
pūjyāvityuktatvāt || yadāpunarddinadvayepimadhyāhnavyāpinītadāyu
gmavākyenanirṇayate || taduktaṃmokṣeśvareṇa || vyāpnotikarmakālaṃyā
tithirbhavettithidvaye !! vedhavākyenanirṇāyagrāhyāpūrvaparāpiceti || a
yaṃcanirṇayaḥsvataṃtraikabhaktaviṣayaḥ||anyavratāṃgabhūtamakabhaktaṃtutattithāve
vakāryam||tathācoktaṃ ||tithiryathopavāsesyādekabhaktepisātithiriti
4.4-2.p1.8
tattūpavāsānukalpatvenavidhīyamānaikabhaktaviṣayamitigamyate || anya
thāsmṛtisaṃgrahabaudhāyanavākyābhyāṃmadhyāhnavyāpinyāmevaikabhaktavidhā
nādvirodhaḥsyāt || asyacopavāsānukalpatvamekādaśīviṣayekūrmapu
rāṇenidarśitam || yathā || ekabhaktenanaktenakṣī ṇavṛddhāturaḥkṣapediti
4.4-2.p2
ityekabhaktatithinirṇayaḥ || || athanaktatithinirṇayaḥ
Linked texts (4)
- Pratāpārka — Viśveśvarabhaṭṭa 1766, Sanskrit
- Jayasīṃhakalpadruma — Ratnākara 1688, Sanskrit
- Smṛtisāroddhāra — Nārāyaṇa, Sanskrit
- Cakranārāyaṇīyanibandha — Viśvambharatrivedin 1600, Sanskrit