Pramāṇa · Search · About · API

Ashtadashasmriti 43

Aṣṭādaśasmṛti 43

Language
Sanskrit

43.1

iti śrībṛhaspatipraṇītaṃ dharmaśāstraṃ saṃpūrṇam
samāptaṃ yaṃ bṛhaspatismṛtiḥ
śrutismṛtyuditaṃ dharmaṃ varṇānāmanupūrvaśaḥ | prābravīdṛṣibhiḥ pṛṣṭo munīnāmagraṇīryamaḥ

43.3

yo bhuñjāno'śucirvā'pi caṇḍālaṃ patitaṃ spṛśet | krodhādajñānato vā'pi tasya vakṣyāmi niṣkṛtim
ṣaḍrarātraṃ vā trirātraṃ vā yathāsaṃkhyaṃ samācaret | snātvā tripavaṇaṃ vipraḥ pañcagavyena śudhyati

43.4

bhuñjānasya tu viprasya kadācitsravate gudam | ucchiṣṭatve'śucitve ca tasya śaucaṃ vinirdiśet

43.5

pūrvaṃ kṛtvā dvijaḥ śaucaṃ paścādapa upaspṛśet | ahorātroṣito bhūtvā pañcagavyena śudhyatiḥ

43.6

nigiranyadi meheta bhuktvā vā mehane kṛte | ahorātroṣito bhūtvā juhuyātsarpiṣā''hutī

43.7

yadā bhojanakāle syādaśucirbrāhmaṇaḥ kvacit | bhūmau nidhāya tadgrāsaṃ snātvā śuddhimavāpnuyāt

43.8

macayitvā tu tadgrāsamupavāsena śudhyati | aśitvā caiva tatsarvaṃ trirātreṇaiva śudhyati

43.9

asnataścedvirekaḥ syādasvasthastriśataṃ japet | svasthastrīṇi sahasrāṇi gāyatryāḥ śodhanaṃ param

43.10

caṇḍālaiḥ śvapacaiḥ spṛṣṭo viṇmūtre tu kṛte dvijaḥ | trirātraṃ tu prakurvīta bhuktvocchiṣṭaḥ ṣaḍācaret

43.11

udakyāṃ sūtikāṃ vā'pi saṃspṛśedantyajo yadi | trirātreṇa viśuddhiḥ syāditi śātātapo'bravīt

43.12

rajasvalā tu saṃspṛṣṭā śkamātaṅgādivāyasaiḥ | nirāhārā śucistiṣṭhetkālasnānena śudhyati

43.13

rajasvale yadā nāryāvanyonyaṃ spṛśate kvacit | śudhyataḥ pañcagavyena brahmakūrcena copari

43.14

ucchiṣṭena ca saṃspṛṣṭā kadācinstrī rajasvalā | kṛcchreṇa śuddhimavāpnoti śūdrā dānopavāsataḥ

43.15

anucchiṣṭena saṃspṛṣṭe snānaṃ yaina vidhīyate | tenaivocchiṣṭasaṃspṛṣṭaḥ prājāpatyaṃ samācaret

43.17

ṛtau tu garbhaśaṅkitvātsnānaṃ maithuninaḥ smṛtam | anṛtau tu striyaṃ gatvā śaucaṃ mūtrapurīṣavat ||16.
ubhāvapyaśucī syātāṃ daṃpatī śayanaṃ gatau | śayanādutthitā nārī śuciḥ syādaśuciḥ pumān

43.18

bhartuḥ śarīraśuśrūṣāṃ daurātmyādaprakurvatī | daṇḍyā dvādaśakaṃ nārī varṣaṃ tyājyā dhanaṃ vinā

43.16

tyajanto'patitānbandhūndaṇḍyā uttamasāhasam | pitā hi patitaḥ kāmaṃ na tu mātā kadācana

43.20

ātmānaṃ ghātayedyastu rajjvādibhirupakramaiḥ | mṛto'medhyena lepyo jīvato dviśataṃ damaḥ

43.21

daṇḍyāṃstatputramitrāṇi pratyekaṃ paṇikaṃ damam | prāyaścittaṃ tataḥ kuryuryathāśāstrapracoditam

43.22

jalādyudbandhanabhraṣṭāḥ pravrajyānāśakacyutāḥ | triṣaṃprapatanaprāya śastraghāta hatāśca ye

43.23

navam̐te pratyavasitāḥ sarvalokabahiṣkṛtāḥ | cāndrāyaṇena śudhyanti taptakṛcchradvayena vā

43.24

ubhayāvasitaḥ pāpaḥ śyāmācchabalakācchuyataḥ | cāndrāyaṇābhyāṃ śudhyeta dattvā dhenuṃ tathā vṛṣam

43.25

śvaśṛgālaplavaṅgādyai rmānuṣaiśca ratiṃ vinā | daṣṭaḥ snātvā śuciḥ sadyo divā saṃdhyāsu rātriṣu

43.26

ajñānādbrāhmaṇyo bhuktvā caṇḍālānnaṃ kadācana | gomūtrayāvakāhāro māsārdhena viśudhyati

43.27

gobrāhmaṇagrahaṃ dagdhā mṛtaṃcodbandhanādinā | pāśāṃśchittvā tathā tasya kṛcchramekaṃ caredvijaḥ

43.28

caṇḍālapukkaśānāṃ ca bhuktvā gatvā ca yoṣitam | kṛcchrābdamācarejjñānādajñānādaindavadvayam

43.26-2

kāpālikānnabhoktṝṇāṃ tannārīgāmināṃ tathā | kṛcchrābdamācarejjñānādajñānādaindavadvayam

43.30

agamyāgamane vipro madyagomāṃsabhakṣaṇe | taptakṛcchraparīttoso maurvīhomena śudhyati

43.31

mahāpātakakarttāraścatvāro'pyaviśeṣataḥ | agniṃ praviśya śuṣyanti sthitvā vā mahati kratau

43.32

rahasyakaraṇe'pyevaṃ māsamabhyasya pūruṣaḥ | aghamarṣaṇasūktaṃ vā śudhyedantarjale sthitaḥ

43.33

rajakaścarmakāraśca naṭo buruḍa eva ca | kaivartamedabhillāśca saptaite antyajāḥ smṛtāḥ

43.34

bhuktvā caiṣāṃ striyo gatvā pītvā'paḥ pratigṛhya ca | kṛcchrābdamācarejjñānādajñānādaindavadvayam

43.35

mātaraṃ gurupatnīṃ ca svasrduhitarau snuṣām | gatvaitāḥ praviśedagniṃ nānyā śuddhirvidhīyate

43.36

rājñāṃ pravrajitāṃ dhātrīṃ tathā varṇottamāmapi | kṛcchradvayaṃ prakurvīta sagotrāmabhigamya ca

43.37

anyāsu pitṛgotrāsu mātṛgotragatāsvapi | paradāreṣu sarveṣu kṛcchraṃ sāṃtapanaṃ caret

43.38

veśyābhigamane pāpaṃ vyapohanti dvijātayaḥ | pītvā sakṛtsutaptaṃ ca pañcarātraṃ kuśòdakam

43.36-2

gurutalpavrataṃ kecitkecidbrahmahaṇo vratam | goghnasya kecidicchanti keciccaivāvakīrṇinaḥ

43.41

daṇḍādūdhvaprahāreṇa yastu gāṃ vinipātayet | dviguṇaṃ govrataṃ tasya prāyaścittaṃ vinirdiśet |'40
aṅguṣṭhamātrasthūlastu bāhumātrapramāṇakaḥ | sārddhaśca sapalāśaśca godaṇḍaḥ parikīrtitaḥ

43.42

gavāṃ nipātane caiva garbho'pi saṃpatedyadi | ekaikaśaścaretkṛcchraṃ yathāpūrvaṃ tathā punaḥ

43.43

pādamutpannamātre tu dvau pādau gātrasaṃbhave | pādonaṃ kṛcchramācaṣṭe hatvā garbhamacetanam

43.44

aṅgapratyaṅgasaṃpūrṇe garbhe retaḥsamanvite | ekaikaśaścaretkṛcchrameṣo goghnasya niṣkṛtiḥ

43.45

bandhane rodhane caiva pāṣāṇe vā gavāṃ rujā | saṃpadyate cenmaraṇaṃ nimittī naiva lipyate

43.46

mūrcchitaḥ patitovā'pi daṇḍenābhihatastathā | utthāya ṣaṭpadaṃ gacchetsapta pañca daśāpi vā

43.47

grāsaṃ vā yadi gṛhṇīyāttoyaṃ vā'pi pibedyadi | pūrvavyādhipranaṣṭānāṃ prāyaścittaṃ na vidyate

43.48

kāṣṭhaloṣṭāśmabhirgāvaḥ śastrairvā nihatā yadi | prāyaścittaṃ kathaṃ tatra śāstre śāstre nigadyate

43.49

kāṣṭhe sāṃtapanaṃ kuryātprājāpatyaṃ tu loṣṭake | taptakṛcchraṃ tu pāṣāṇe śastre cāpyatikṛcchrakam

43.50

auṣadha snehāhāraṃ dadadgobrāhmaṇeṣu tu | dīyamāne vipattiḥ syātprāyaścittaṃ na vidyate

43.51

tailabhaiṣajyapāne ca bheṣajānāṃ ca bhakṣaṇe | niḥśalyakaraṇe caiva prāyaścittaṃ na vidyate

43.52

vatsānāṃ kaṇṭhabandhena kriyayā bheṣajena tu | sāyaṃ saṃgopanārthaṃ ca na doṣo rodhabandhayoḥ

43.53

pāde caivāsya romāṇi dvipāde śmaśru kevalam | tripāde tu śikhāvarjaṃ mūle sarvaṃ samācaret

43.54

sarvānkeśānsamuddhṛtya cchedayedaṅguladvayam | evameva hi nārīṇāṃ muṇḍamuṇḍāpanaṃ smṛtam

43.55

na striyā vapanaṃ kāryaṃ na ca vīrāsanaṃ tathā | na ca goṣṭhe nivāsaṃ ca na gacchantīmanuvrajet

43.56

rājā vā rājaputro vā brāhmaṇo vā bahuśrutaḥ | akṛtvā vapanaṃ teṣāṃ prāyaścittaṃ vinirdiśet

43.57

keśānāṃ rakṣaṇārthaṃ ca dviguṇaṃ vratamādiśet | dviguṇe tu vrate cīrṇe dviguṇaiva tu dakṣiṇā

43.58

dviguṇaṃ cenna dattaṃ ca keśāṃśca parirakṣayet | pāpaṃ na cīyate hanturdātā ca narakaṃ vrajet

43.56-2

aśrautasmārtavihitaṃ prāyaścittaṃ vadanti ye | tāndharmavighnakartṛṃśca rājā daṇḍena pīḍayet

43.60

na cettānpīḍayedrājā kathaṃcitkāmamohitaḥ | tatpāpaṃ śatadhā bhūtvā tameva parisarpati

43.61

prāyaścitte tataścīrṇe kuryādbrāhmaṇabhojanam | viṃśatiṃ gā vṛṣaṃ caiva dadyātteṣāṃ ca dakṣiṇām

43.62

kṛmibhirbhraṃśasaṃbhūtairmakṣikāmiśca pātitaiḥ | kṛcchrārdhaṃ saṃprakurvīta śaktyā dadyācca dakṣiṇām

43.63

prāyaścittaṃ ca kṛtvā vai bhojayitvā dvijottamān | suvarṇamāṣakaṃ dadyāttataḥ śuddhirvidhīyate

43.64

caṇḍālaśvapacaiḥ spṛṣṭe niśi snānaṃ vidhīyate | na vasettatra rātrau tu sadyaḥ snānena śudhyati

43.65

atha vasedyadā rātrāvajñānādvicakṣaṇaḥ | tadā tasya tu tatpāpaṃ śatadhā parivartate

43.66

udgacchanti hi nakṣatrāṇyapariṣṭācca ye grahāḥ | saṃspṛṣṭe raśmibhisteṣāmudake snānamācaret

43.67

kudyāntarjalavalmīkamūṣikotkaravartmasu | śmaśāne śaucaśeṣe ca na grāhyā sapta mṛttikāḥ

43.68

iṣṭāpūrtaṃ tu kartavyaṃ brāhmaṇena prayatnataḥ | iṣṭena labhate svargaṃ pūrte mokṣaṃ samaśnute

43.66-2

vittāpekṣaṃ bhavediṣṭaṃ taḍāgaṃ pūrtamucyate | ārāmaśca viśeṣeṇa devadroṇyastathaiva ca

43.70

vāpīkūpataḍāgāni devatāyatanāni ca | patitānyuddharedyastu sa pūrtaphalamaśnute

43.71

śuklāyā mūtraṃ gṛhṇīyātkṛṣṇāyā goḥ śakṛttathā | tāmrāyāśca payo grāhyaṃ śvetāyā dadhi cocyate

43.72

kapilāyā ghṛtaṃ grāhyaṃ mahāpātakanāśanam | sarvatīrthe nadītoye kuśairdravyaṃ pṛthakpṛthak

43.73

āhṛtya praṇavenaiva hutvāpya praṇavena ca | praṇavena samālocya praṇavena tu saṃpibet

43.74

pālāśo madhyame parṇe bhāṇḍe tāmramaye tathā | pivetpuṣkaraparṇe vā tāmre vā mṛnmaye śubhe

43.75

sūtake tu samutpanne dvitīye samupasthite | dvitīye nāsti doṣastu prathamenaiva śudhyati

43.76

jātena śudhyate jātaṃ mṛtena mṛtakaṃ tathā | garbhasaṃsravaṇe māse trīṇyahāni vinirdiśet

43.77

rātribhirmāsatulyābhirgarbhasrāve viśudhyati | rajasyuparate sādhvī snānena strī rajasvalā

43.78

svagotrādbhraśyate nārī vivāhātsaptame pade| svāmigotreṇa karttavyāstasyāḥ piṇḍodakaṃ kriyāḥ

43.79

dve pituḥ piṇḍadānaṃ syātpiṇḍe piṇḍe dvināmatā| ṣaṇṇāṃ deyāstrayaḥ piṇḍā evaṃ dātā na muhyati

43.80

svena bhartrā saha śrāddhaṃ mātā bhuṃktvā sadaivatam | pitāmahyāpi svenaiva svenaiva prapitāmahī

43.81

varṣe varṣe tu kurvīta mātāpitrostu satkṛtim | adevaṃ bhojayecchrāddhaṃ piṇḍamekaṃ tu nirvapet

43.82

nityaṃ naimittikaṃ kāmyaṃ vṛddhiśrāddhamathāparam | pārvaṇaṃ ceti vijñeyaṃ śrāddhaṃ pañcavidhaṃ budhaiḥ

43.83

grahoparāge saṃkrāntau parvotsavemahālaye | nirvapentrīnvaraḥ piṇḍānekameva mṛte'hani

43.84

anūḍhā na pṛthakkanyā piṇḍe gotre ca sūtake | pāṇigrahaṇamantrābhyāṃ svagotrādbhraśyate tataḥ

43.85

yena yena tu varṇena yā kanyā pariṇīyate | tatsamaṃ sūtakaṃ yāti tathā piṇḍodake'pi ca

43.86

vivāhe caiva saṃvṛtte caturthe'hani rātriṣu | ekatvaṃ sā vrajedbhartuḥ piṇḍe gotre ca sūtake

43.87

prathame'hni dvitīye vā tṛtīye vā caturthake | asthisaṃcayanaṃ kārya bandhubhirhitabuddhibhiḥ

43.88

caturthe pañcame caiva saptame navame tathā | asthisaṃcayanaṃ proktaṃ varṇānāmanupūrvaśaḥ

43.89

ekādaśāhe pretasya yasya cotsṛjyate vṛṣaḥ | mucyate pretalokātsa svargaloke mahīyate

43.90

gaṅgātoyeṣu yasyāsthi lavate śubhakarmaṇaḥ | na tasya punarāvṛttirbrahmalokātkathaṃcana

43.91

yāvadasthi manuṣyāṇāṃ gaṅgātoyeṣu tiṣṭhati | tāvadvarṣasahasrāṇi svargaloke mahīyate

43.92

nābhimātre jale sthitvā hṛdayenānucintayet | āgacchantu me pitaro gṛhṇantvetāñjalāñjalīn

43.93

hastau kṛtvā susaṃyuktau pūrayitvā jalena ca | gośṛṅgamātramuddhṛtya jalamadhye jalaṃ kṣipet

43.94

ākāśe ca kṣipedvāri vāristho dakṣiṇāmukhaḥ pitṝṇāṃ sthānamākāśaṃ dakṣiṇā dikṛtathaiva ca

43.95

āpo devagaṇāḥ proktā āpaḥ pitṛgaṇāstathā | tasmādapsu jalaṃ deyaṃ pitṝṇāṃ hitamicchatā

43.96

divā sūryāṃśubhistaptaṃ rātrau nakṣatramārutaiḥ | saṃdhyayorapyubhābhyāṃ ca pavitraṃ sarvadā jalam

43.97

svabhāvayuktamanyaiāsamamedhyena sadā śuci | bhāṇḍasthaṃ dharaṇīsthaṃ vā pavitraṃ sarvadā jalam

43.98

devatānāṃ pitṝṇāṃ ca jale dadyājjalāñjalīn | asaṃskṛtapramītānāṃ sthale dadyājjalāñjalīn

43.99

śrāddhe havanakāle ca dadyādekena pāṇinā | ubhābhyāṃ tarpaṇe dadyāditi dharmo vyavasthitaḥ

Linked texts (14)