Ashtadashasmriti 75
Aṣṭādaśasmṛti 75
- Language
- Sanskrit
Contents
- 75.113 — 1 part
75.1
atha caiva dvijaḥ kuryācchāddhaṃ pitaromṛte'hani | tatpārvaṇavidhānena pitṛyajñaḥ sa ucyate
75.2
homaṃ kṛtvā'tha pūrvedyuḥ sāyaṃ viprānimantrayet | prātaścettānparedyurvā śrāddhāhe vedapāragān
75.3
prautaraupāsanāgnestu śrāddhapākārthamunmukam | nītvā'nnaṃ sakalaṃ kṛtvā punaḥ saṃmīlayedubhau
75.4
tato madhyāhnikaṃ snānaṃ kṛtvā saṃdhyāmupāsya ca | nimantritānsamāhūya kramāddevapitṝndvijān
75.5
prāṅkhānācamya saṃkalpya śrāddhārthamanuvedayet | kuśākṣatatilairyuktaṃ jalapātre prapūrya ca
75.6
ātmanaścaiva śuddhayarthaṃ dravyasya gṛhaśuddhaye | dvijaiḥ saha paṭhetsūktaṃ prāyaścittārthameva hi
75.7
nataṃ sūktaṃ śucīvo'gniḥ śucitratatamaśca hi | udagna ityathaitānu trayo mantrāḥ krameṇa tu
75.8
kecidyajñavido jñātvā sūktāni kathayanti hi | puruṣaṃ cāsya vāmasya mamāgne varca ityatha
75.6-2
saumyaṃ ca vaiṣṇavaṃ rudraṃ pāvamānyamathāpi vā | ṛgbhiśca pāvamānībhirjanaṃ caivābhimantrayet
75.10
śrāddhopayogikaṃ dravyamapakvaṃ pakvameva vā | sarvaṃ caitra smaredviṣṇuṃ jalena prokṣayeccarum
75.11
tataḥ saṃstūya tānviprānasmastetipaṭhannayet | purataścārpayetteṣāṃ hiraṇyaṃ sakuśaṃ ca hi
75.12
labdhvā''jñāmapasavyena śrāddhaṃ kartuṃ pitṛrmama | ācamyāṅganniyamyātha dadyātsaṃkalpya vai tṛṇam
75.13
devānāṃ kṣālayetpādau maṇḍale caturasrake | pitṝṇāṃ vartulaṃ caiva prāṅgaṇo ravidīpaka
75.14
īśānan tvācametkartā devāḥ prācyāmayottare | pitaraśca pavitrāṇi strasvasthāne tyajedatha
75.5-2
ācamya gṛhamāgatya brāhmaṇānupaveśayet | prāṅmukhau dvau udaksaṃsthau prāksaṃsthāṃstrīnudaṅmukhān
75.16
niruṣya prakiredvāyuṃ tilā nniṛtikoṇataḥ | paṭhannapahatāmantramasavvena cāṣṭasu
75.17
pitṝṇāṃ purataḥ siñce jjalaṃ paṭhannudīratām | savyena purato deve gāyatryā caitrametra hi
75.18
śrāddhakāle gayāṃ dhyātvā dhyātvā devaṃ gadādharam | vastrādīṃśca pitṝndhyātvā tataḥ śrāddhaṃ samācaret
devānāmāsanaṃ dadyātkṣaṇe cā''vāhayedatha | kuśānśirasi devānāṃ viśve devāsa ityṛcā
75.20
viśvedevāḥ sakṛnmantramuccārya prokṣayetkurum | arghyārthaṃ cā''sādayeddve pātre daive kuśānvite
75.21
āgacchantu mahābhāgā viśve devā mahābalāḥ | ye cātra vihitāḥ śrāddhe sāvadhānā bhavantu te
75.22
pūrvāgraḥ daivike pātre dakṣiṇāgraṃ tu paitṛke | adyakṣopari pātrāṇāṃ kuśāndaive ca paitṛke
75.23
gāyatryā prokṣayetpātre kṛtvā tānnikṣipedyavān
75.24
.
yavo'si dhānyarājo vā vāruṇo madhusaṃyutaḥ | nirgodaḥ sarvapāpānāṃ pavitramṛṣibhiḥ smṛtam
75.25
gandhākṣatakuśāṃścaiva kṣipedarghyaṃ nivedayet | yā divyā iti mantreṇa haste hastaṃ pidhāpayet
75.26
nidadhyādarghyapātreṣu devānāmābhisaṃmukhe | pitṝṇāmarghyapātrāṇi tāni vai pitṛsaṃmukhe
75.27
devārvā dakṣiṇādi syātpādajānvaṃsamūrdhani | śiroṃsajānupādeṣu vāmāṅgādiṣu paitṛke
75.28
arcatānena mantreṇa gandhādibhirathārcayet | yuvā suvāsā mantreṇa dadyādācchādanaṃ tataḥ
75.26-2
yathoktavidhinā devānsamabhyarcya tadājñayā | pitṝṇāmarcanaṃ kuryādapasavyena caiva hi
75.30
āsanaṃ ca kṣaṇaṃ dattvā pitṝnāvāhayedatha | uśantastveti mantreṇa prati pitaramiṣyatha
75.31
āyantu na imaṃ mantramuccaretsakṛdeva hi | savyena prokṣya gāyatryā pātrānyuttāni kārayet
75.32
kṣiptvā tilānapaḥ pūrvaṃ śaṃ no devīṃ samuccaret | punasteṣu ca pātreṣu tilo'sītyāvapettilān
75.33
gandhapuṣpakuśādīni kṣiptvā caiva tu pūrvavat | svadhā'rghyaṃ iti brūyāttriḥ savyena tu nivedayet
75.34
savyaṃ kṛtvā gṛhītena pāṇinā dakṣiṇena tu | dadyātpitaridaṃ te'rghyaṃ yā divyā mantramuccaret
75.35
evaṃ pitāmahe caiva tathaiva prapitāmahe | dattvā'rghyaṃ salilaṃ dadyātpunastriṣu kareṣu ca
75.36
pātradvayaṃ kṛtaṃ toyaṃ pitṛpātre prasicya ca | pātrasthaṃ putrakāmī cenmukhaṃ tadanulepayet
75.37
pitṛbhyaḥ sthānamasīti nyubjaṃ vottānameva vā | tṛtīyaṃ pihitaṃ kuryāduttānopari bhājanam
75.38
sthāpitaṃ prathamaṃ pātraṃ tatsthānaṃ na hi cālayet | jalasecanaparyantaṃ piṇḍadānaṃ punaśca hi
75.36-2
pitṛpāṇiṣvapo dadyādapasavyena vai tataḥ | namo va iti mantreṇa pitṝṃ ścaivārcayettilaiḥ
75.40
gandhādibhiḥ samabhyarcya pitṛpūjāṃ samāpayet | maṇḍalāni samānāni kārayeddevapūrvakam
75.41
daive tu caturasre tu tato vṛttāni paitṛke | pramāṇaṃ maṇḍalasyoktaṃ yāvatpātramitaṃ bhavet
75.42
antardhāya kuśāṃsteṣu prakṣipecca yavāṃstilān | pātrāṇyāsādayetteṣu haimaraupyamayāni ca
75.43
tadabhāve tu parṇāni kadalyāni śubhāni ca | paristaretkuśādyaiśca pātrāṇi pitṛpūrvakam
75.44
pitṛyajñacarorbhasmamādāyāktaṃ ghṛtena tu | agnau kariṣya ityetānpṛṣṭvoktaḥ kriyatāmiti
75.45
na bhavetpitṛyajñaścedvṛddhāgnau pacanaṃ bhavet | agnaukaraṇahomaṃ tu kuryādaupāsanānale
75.46
gṛhyāgnau pacanaṃ piṇḍaṃ pitṛyajño na caiva hi | agnaukaraṇaṃ gṛhyāgnau na kuryāditi kecana
75.47
kāladvaye'pi kurute nityahomaṃ dvijo yadi | sa cāgnaukaraṇaṃ kuryātprātarhomo vidhīyate
75.48
gṛhyāgniryasya cenna syāttasyāgnaukaraṇaṃ katham | śrāddhārthamannamādāya juhuyātpitṛpāṇiṣu
75.49
saṃgṛhyā''hutimekāṃ ca ghṛtābhyaktaṃ vigṛhya ca | somāyeti tu mantrābhyāṃ juhuyātkuśapāṇinā
75.50
sruveṇa ca''jyamādāya tadabhāve'tha vā kuśaiḥ | pitṝṇāmeva pātrāṇi tūṣṇīmevābhighārayet
75.51
annaṃ pāṇihutaṃ yacca nidadhyāttatsa bhājane | gatvā'nyatra samācamya punaścopaviśedatha
75.52
devapātrāditaścā''jyaṃ savyenaivābhighārayet | mūrdhānamiti mantreṇa sarvapātrāṇi caiva hi
75.53
āmāsvityādikānmantrānsvayameva japanna hi, patnī cāpyatha vā putraḥ śiṣyo vā pariveṣayet
75.54
annaṃ ca pāyasaṃ bhakṣyamājyaṃ ca vyañjanādikam | dadyādevā''ditaḥ sarvaṃ sūpamante ca paitṛke
75.55
pātrasthaṃ prokṣayedannaṃ gāyatryā cābhimantrya ca | pāṇibhyāṃ bhājanaṃ dhṛtvā pṛthivī te pātramuccaret
75.56
idaṃ viṣṇuranenānnaṃ dvijāṅguṣṭhaṃ nivedayet | svāhāditaḥ samuccārya gayāyāṃ dattamastviti
75.57
ye devāsa imaṃ mantramuccāryātha ca paitṛke | saṃgrogya pūrvavaccānnaṃ prācīnāvītyataḥ param
75.58
pariviṣṭeṣu cānneṣu hutaśeṣaṃ nidhāya ca | dadyādannaṃ pitṛbhyo'pi pūrvavatpitṛnāmabhiḥ
75.59
ye ceheti ca vai mantraṃ samuccārya tataḥ param | devāṃstutvā pitṝṃścaiva brahmaniṣṭhānmunīśvarān
75.60
pariveṣe ca paryantaṃ kārayitvā yathāvidhi | smṛtvā hariharau caiva pitṝṇāṃ muktihetave devānpitṛnsamuddiśya kriyamāṇaṃ hi karma yat | pitṝṇāṃ muktaye sarvaṃ brahmaṇe vinivedayet
75.61
nyūnaṃ caivātiriktaṃ ca mantrādīnāṃ bhavedyadi | taddoṣaparihārārthaṃ gāyatrīṃ samudīrayet
75.62
tataścaivāpasavyena madhu vātā japedatha | āpośanātharmudakaṃ pitṛpūrvaṃ nivedayet
75.63
īśānādipadaṃ stutvā tiṣṭhannudaṅmukhaśca hi | daive pitrye samuccārya tataścāmṛtamastviti
75.64
ninayetsalilaṃ caiva dvijānāṃ purato jalam | prīyatāmiti mantreṇa pitṛrūpī janārdanaḥ
75.65
amṛtāpastaraṇamasītyuktvā mantraṃ pivejjalam | prāṇāhutiṃ ca gṛhṇīyātkramānmantraiśca pañcabhiḥ
75.67
nāsadāsīti sūktāni bhuñjānāñśrāvayedvijān | kṛṇuṣvetyādisūktāni rākṣoghnāni ca pañca vai
agnimīle'nuvākaśca pitṛstutimudīratām | pavitrāṇi ca sūktāni yāvadbrāhmaṇabhojanam
75.68
icchā tṛptṝ ṣu vipreṣu gāyatrīṃ samudīrayet | tṛptāḥ stha iti tānpṛṣṭvā hyapasavyena paitṛke
75.69
madhvannamiti mantraṃ vai madhusaṃpannamityatha | pṛthagbhuktavato viprānannaṃ piṇḍārthamuddharet
75.70
tānpṛcchedanna saṃpannaṃ śeṣaṃ kiṃ kriyatāmiti | labdhvā caiṣāmanujñāṃ ca saheṣṭairbhuñjatāmiti
75.71
ucchiṣṭapurato bhūmau jaladarbhāṃstilānkṣipet | ye agnidagdhāmantreṇa sarvānnaṃ kiṃcidutsṛjet
75.72
uttarācamanātpūrvaṃ piṇḍadānaṃ vidhīyate | ūrdhvaṃ vā kecidicchanti tacca saṃkalpapūrvakam
75.73
āgneyaṃśravaṇe rekhāṃ likhedapahatā iti | tāmabhyukṣya jalenārtha kuśanāstīrya tacca tu
75.74
apastatrāpasavyena śundhantāmiti secayet | tatra piṇḍatrayaṃ dadyācce ca tvā pitṛpūrvakam
75.75
atreti cānumantryātha yathovartedyudak | āpradakṣiṇāmāvartya kuryādvāyunirodhanam
75.76
punaścā''vartayettadvadamī madanta caiva hi | bhakṣayecca caroḥ śeṣamāgrāyedditi kecana
75.77
upavītī samācamya prācīnāyītyataḥ param | piṇḍopari jalaṃ siñcecchundhantāmiti pūrvavat
75.78
abhyaṅktveti ca nai tailaṃ dadyādaṅktveti cāñjanam | nāmasaṃbandhagotrādi samuccārya yathākramam
75.79
etadva iti mantreṇa pratipiṇḍaṃ varaṃ śubham | savyena cārcayetpiṇḍāngandhapuṣpākṣatādibhiḥ
75.80
dhūpaṃ dīpaṃ ca naivedya tāmbūlaṃ caiva dakṣiṇām | dattvā tiṣṭhannupastuyātprācīnāvītinā tataḥ
75.81
namo va iti mantro nai manasaiva paṭhedditi | manonciti tribhirmantraiḥ kiṃcitpiṇḍānnavāhayet
75.82
paretaneti mantraṃ nai japetpiṇḍāntike tataḥ | aupā sanāntike gatvā japedagnetamityṛcam
75.83
piṇḍaṃ taṃ prāśayetpatnīṃ putrārthī madhyamaṃ hi cet | ādhatteti ca mantreṇa dhatta garbha kumārakam
75.84
no cedatiprakṣīte'gnāvapsu vā tānkṣipedatha | piṇḍaprāśanapace tu viśeṣaḥ kathyate'dhunā
75.85
tāvanna prāśayetpiṇḍaṃ na hi śrāddhavisarjanam | piṇḍaprakṣepaṇaṃ cāgnāvapsu cāpi tathaiva hi
75.86
piṇḍadānaṃ ca nai śrāddhe yatra kutrāpi vā bhavet | gayāyāṃ ca kṛtaṃ matvā hyātapaneti nivedayet
75.87
prakṣālitakarānviprānācāntānupaveśayet | jaladarbhākṣatāndattvā tathaiva paitṛke tilān
75.88
tatpāṇiṣvakṣatāndattvā tato viprāśiṣo bhavet | svastītyuktvā mayā datta śrāddhamakṣayyamastviti
75.86-2
dakṣiṇāṃ ca tato dadyādyathāvibhavasārataḥ | dakṣiṇārahitaṃ yacca tacchrāddha niṣphalaṃ bhavet
75.60-2
cālayitvā tu pātrāṇi svastītyuktvā'kṣatāṃstilān | tattatsthāne kṣipedeṣu prakiredannamapyatha
75.61-2
asaṃskṛteti nai pitrye daive cāsomapā iti | dakṣiṇāṃ ca tato dattvā pitṛsaṃtuṣṭihetave
75.62-2
visṛjetpitṛpātrasthaṃ piṇḍānāṃ purato jalam | svadhocyatāmanenaiva tataḥ piṇḍānsamuddharet
75.63-2
vāje vāje'tha mantreṇa kuryācchrāddhavisarjanam | savyamaṃsaṃ pitṝṇāṃ ca devānāṃ dakṣiṇaṃ spṛśet
75.64-2
paṭheduccairimaṃ mantramāmā vājasya caiva hi | pradakṣiṇatrayaṃ kurvanbhuñjataḥ pitṛsevitān
75.65-2
jalamarcanapātrasthānvisṛjedakṣatādikān | puratastena putrāḥ syuryāti brahmapadaṃ ca hi
75.66
brahmatvaṃ ca prayātebhyo gṛhṇīyādāśiṣaḥ śubhāḥ | bhavatprasādato bhūyāddhanadhānyādikaṃ mama
75.67-2
dātāro no'bhivardhantāṃ vedāḥ saṃtatireva naḥ| śraddhā ca no mā vyagamadbahu ghe yaṃ ca no'stviti
75.68-2
annaṃ ca no bahu bhavedatithīṃśca labhemahi | yācitāraśca naḥ santu mā ca yāciṣma kaṃcana
75.66-2
tato viprāstathaiveti prativacanamādarāt | vaḥ padaṃ nirdiśeyuste brāhmaṇāścaiva naḥ pade
75.100
svāduṣaṃ sada ityuktvā mantrānuccaiḥ paṭheddatha | dakṣiṇābhimukhastiṣṭhedviprāṇāṃ purataśca hi
75.101
ihaiveti paṭhenmantraṃ bhuktavadbhirdvijaiḥ saha | saṃtuṣṭā āśiṣo dadyurbhuktimuktipradāḥ śubhaḥ
75.102
āyuḥ prajāṃ dhanaṃ vidyāṃ svargaṃ mokṣaṃ sukhāni ca| prayacchantu tathā rājyaṃ prītā nṝṇāṃ pitāmahāḥ
75.104
tebhyaścaivā''śiṣo labdhvā namaskuryādvijāṃstathā| abhyajyā''jya dvijānāṃ ca pādānprakṣālayetkramāt
adya me saphalaṃ janma bhavatpādābjavandanāt | adya me vaṃśajāḥ sarve yātā vo'nugrahāddivam
75.105
tāmbūlaṃ ca tato dadyādyathāvibhavasārataḥ | kṛtāñjalipuṭo bhūtvā prārthayettonanena ca
75.106
patraśākādidānena kleśitā yūyamīdṛśāḥ | tatkleśajātaṃ cittāttu vismṛtya kṣantumarhatha
75.107
vasiṣṭhasadṛśā yūyaṃ sūryaparvasamā tithiḥ | āsanādi namaskāro bhavatsatkāra eva hi
75.108
yasya smṛtyā ca nāmoktyā tapoyajñakriyādiṣu, nyūnaṃ saṃpūrṇatāṃ yāti sadyo vande tamacyutam
75.106-2
mantrahīnaṃ kriyāhīnaṃ bhaktihīnaṃ dvijottamāḥ | śrāddhaṃ bhavati saṃpūrṇa prasādvādbhavatāṃ mama
75.110
anena pitṛyajñena prīyatāṃ bhagavāniha | mayā bhaktyā kṛtaṃ sarvaṃ tatsadbrahmārpaṇaṃ bhavet
75.111
vasiṣṭhāsastato devā vasiṣṭhaśca japedimau | pitṛstutikarāṃ gāthāmidaṃ pitṛbhya eva ca
75.112
mantrāñśṛṇvata ityetānsaṃtṛptāḥ pitaro gṛhe | dattvā'bhīṣṭaphalaṃ kartuṃ prayāntīdamanuttamam
75.113
anena vidhinā caiva yaḥ śrāddhaṃ kurute dvijaḥ | bhuktveha sakalānkāmānso'pi sāyujyamāpnuyāt
75.113.p1
ityāśvalāyanadharmaśāstre śrāddhaprakaraṇam ||23
Linked texts (4)
- Smṛtīnāṃ Samuccayaḥ — Sanskrit
- Laghvāśvalāyanasmṛti — Sanskrit
- Laghuāśvalāyanasmṛti — Sanskrit
- Śrāddhacandrikā (Divākarabhaṭṭa) — Divākarabhaṭṭa 1655, Sanskrit