<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.nibandha.viramitrodaya.197 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Polity, Pleasure & Law](https://indike.org/pramana/in.niti) › [Law and Social-Religious Duty](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma) › [Legal Digests](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.nibandha) › [Viramitrodaya](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.nibandha.viramitrodaya) › 197

# Viramitrodaya 197

Vīramitrodaya 197

- **Language:** Sanskrit

### [197](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.nibandha.viramitrodaya.197)

}  
śūlapāṇyādinibandhā apyevam /  
kecittu svayaṃ pākenetyanvayamāhuḥ /  
abhāva iti pākapātrābhāvo 'tra pākasāmagrayabhāvopalakṣakaḥ /  
tadahaḥsamupoṣayet  
iti mukyakālākaraṇanimittaṃ prāyaścittarūpamupoṣaṇaṃ tadahni kartavyamityarthaḥ /  
śrāddhaṃ punaḥ kṛṣṇaikādaśyādau kāryam /  
anyathā pūrvodāhṛtakārṣṇājinivacanavirodhāpatteḥ /  
upanayanādikālātipāte 'pi prāyaścittaṃ kṛtvā upanayanādyakaraṇāpatteśca /  
tasmāttadahni upoṣaṇarūpaṃ prāyaścittaṃ kṛtvā kṛṣṇaikādaśyādau punaḥ śrāddhaṃ kāryameva /  
maithilāstu upoṣaṇameva śrāddhasthānīyamāhuḥ /  
tasmādvyādhyādināsambhave putrādidvārā kāryam /  
bhāryārajoyoge tu tadaharevātmādipavkenānnena māsikādi kāryam /  
yattu--  
mṛtāhani tu samprāpte yasya bhāryā rajasvalā /  
śrāddhaṃ tadā na kartavyaṃ kartavyaṃ pañcame 'hani //  
itihemādrimādhavādilikhitaṃ vacanaṃ, tat yasya mṛtasya śrāddhakartrī bhāryā rajasvaleti vyākhyeyam /  
na tu śrāddhakarturbhāryā rajasvaleti /  
hemādristu gṛhasthasya bhāryayā sahaiva śrāddhe 'dhikārādrajasvalādaśāyāṃ srayanadhi kārāt vyāsajyavṛtterbharttṛgatasyāpyadhikārasya nivṛttatvāttasyāstaddaśāpagama eva śrāddhaṃ kāryam /  
etannyāyamūlakaṃ ca mṛtāhanītivacanam /  
yattu--  
puṣpavatsvapi dāreṣu videśastho 'pyanagnikaḥ /  
annenaivobdikaṃ kuryāddhemnā vāmena na kvacit //  
iti laugākṣivacanaṃ tadadhikṛtabhāryāntarasadbhāvaviṣayamityāha /  
tanna /  
dampatyoḥ śrāddhe sahādhikāre pramāṇābhāvāt /  
na ca"pāṇigrahaṇāddhi sahatvaṃ sarvakarmasu"iti vacanaṃ mūlamitivācyam /  
etasya yatra śrautasmārttāgnisādhyeṣu karmasu pramāṇāntareṇa ubhayādhikāro 'vagatastadanuvādakatvena pūrttādiṣviva śrāddhe ubhayādhikāravidhāyakatvābhāvāt /  
na ca śrāddhasyāpi agnisādhyatvādubhayādhikārikatvamiti vācyam /  
agnisādhyatve 'pi adhikārasya vaktumaśakyatvāt /  
mṛtapitrādikasya amāvāsyādāvakaraṇapratyavāyaparihārārthe pitṛpitāmahādigatatṛptyuddhārādiphalārthe vā śrāddhe pitṛtvādyanirūpikāyāstasyā mṛtapitṛkatvābhāvena adhikārāsambhavāt /  
na cādhānagatātmanepadavirodhaḥ /  
ātmanepadāddhi agnisvāmigataṃ phalaṃ janayantyagnisādhyāni karmāṇi na asvāmigatamityetāvadavagamyate na tu sarvasvāmigataṃ phalaṃ janayanti iti /  
{

- [Previous: 196](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.nibandha.viramitrodaya.196)
- [Next: 198](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.nibandha.viramitrodaya.198)

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.nibandha.viramitrodaya.197](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.nibandha.viramitrodaya.197) · Pramāṇa
