Pramāṇa · Search · About · API

Baudhayanaprayogamala 10

Baudhāyanaprayogamālā 10

Language
Sanskrit

Contents

10.1

athāpūrvatantraṃ gṛhyasūtre
athāto'pūrvavidhiṃ vyākhyāsyāmaḥ || parisamūhya paryukṣya paristīrya pariṣicya upasamādhāya alaṅkṛtya yāvadāmnātamājyāhutīrjuhotyādyantayoḥ
vyāhṛtibhiḥ paridhānaṃ praṇītāpraṇayanaṃ brahmopaveśanaṃ ca na vidyate' iti || ityāpūrvikavidhiḥ || iti veṅkaṭeśīyaprayogaratnamālāyāṃ
āghārādyagnisukhaprayogaḥ
atha sarvakarmāṅgaprāyaścittam || tasya kālaḥ 'pradhānasyāditonte vā prāk sviṣṭakṛta eva vā || prāyaścittāhutīḥ kuryādarthalupteṣvanādaraḥ' (arthalupteṣu prayojanaśūnyeṣvityarthaḥ) iti || tatra prāyaścittameva || atha homārthamupaliptaṃ deśaṃ śvā vaiḍako vā kīṭo vā
piṇḍakārī gacchettaṃ deśaṃ punarupalipya prokṣati || 'oṃ de̱vasya̍ tvā .... hastā̍bhyāma̱gnesteja̍sā̱ prokṣā̍mi' iti prokṣya sthaṇḍilamuddharet
athoddhṛtaṃ sthaṇḍilaṃ gauraśvo vā śvāpadamadhitiṣṭhet 'oṃ śanno̍ de̱vī .... ra̱bhisra̍vantu naḥ' iti tasya padamabhyukṣya || 'oṃ pṛthi̍vi deva̱yaja̍nyoṣa̍dhyāste̱ mūla̱ṃ māhi̍m̐siṣam' iti japati || atha yadi praṇītāpātraṃ bhidyeta tadabhimantrayate 'oṃ a̱bhinnoṃ gha̱rmo jī̱radā̍nu̱ryat ātta̱stada̍ganpunaḥ'
iti || athānyadāharati 'oṃ gha̱rmo de̱vām̐2apye̍tu' iti pūrayitvā upatiṣṭhate 'oṃ bhūrbhuva̱ḥsuva̍ḥ' iti || atha yadi praṇītānāṃ
praṇīyamānānāṃ vā vipruṣo yadi pateyuḥ sravedvā 'āpohiṣṭhā' iti tisṛbhirvyāhṛtibhiśca pūrayitvā srāvitamabhimantrayate || 'oṃ akṣi̍tosyakṣi̍tyai tvā̱ mā me̍ kṣeṣṭhā a̱mutrā̱muṣmim̐llo̱ke' iti || atha pūritamupatiṣṭhate || 'oṃ bhūrāryurme dhārayata prā̱ṇānme̍ dhārayata pra̱jāmme̍ dhārayata
paśūnme̍ dhārayata mā ma̱ āyu̍: prā̱ṇāḥ pra̱jāḥ pa̱śava̍: parā̍sicyeran’ iti || atha juhoti ‘ta̱tam āpa̱stadu̍tāyate̱ puna̍: || svādhi̍ṣṭhādhītiru̱cathā̍ yaśa̱syate || a̱yam̐sa̍mu̱dra u̱tavi̱śvabhai̍ṣajaḥ || svāhā̍kṛ̱tasya̱ samṛ̍tṛpṇuta̱rbhuva̱ḥ svāhā̍ || ṛbhubhya idam’ ||dha|| atha ājyasthālībhede
‘oṃ a̱bhino̍ gha̱rmo jī̱radā̍nu̱ryat ātta̱stada̍ganpuna̍:’ ityabhimantrya ājyaṃ saṃskṛtya sruci caturgṛhītaṃ gṛhītvā || oṃ i̱dhmo vedi̍: pari̱dhaya̍śca
sarve̍ ya̱jñasyāyu̱ranu̱sañca̍ranti̱ svāhā̍ || yajñāyedam || iti hutvā athānyāmāharati ‘oṃ gha̱rmode̱vām̐apye̍tu’ iti || sarvatra sruva-darvīkūrca-prastara-barhiḥ-pavitredhma-paridhidravyasambhārāṇāṃ chedadāhopaghāteṣu nāśe vā'nyaṃ yathāsriṅgaṃ kṛtvā''sādya ‘oṃ tvaṃ no̍ agne0, sata̱nno̍ agne0,
tvama̍gne a̱yāsi̍0, prajā̍pate0’ iti caturbhiḥ sruvāhutīḥ juhuyāt || paristaraṇadāhe ‘oṃ a̱gnaye̍ kṣāmavate̱ svāhā̍ || agnaye kṣāmavata idam’
iti hutvā paristṛṇāti ‘oṃ indra̍ṃ vo vi̱śvata̱spari̱ havā̍mahe̱ jane̍bhyaḥ || a̱smāka̍mastu keva̍laḥ

10.7.1

oṃ indra̱ṃ naro̱ne madha̍tā hava̍ṃ te̱ yatpāryā̍yunaja̍te̱ dhiya̱stāḥ || śūro̍ nṛṣā̱tāśrava̍saśca̱kāma̱ āgodhati̱ vraje bha̍jā̱tvana̍: ||2||’ iti dvābhyāṃ paristīrya ‘oṃ indrā̍ya̱ svāhā̍’ iti punaḥ
juhuyāt || paridhidāhe anyena paridhāya ‘oṃ pari̍ tvā'gne̱ pura̍ṃ va̱yaṃ vipram̐̍sahasya dhīmahi || dhṛ̱ṣadva̍rṇaṃ di̱vedi̍ve bhe̱ttāra̍ṃ bhaṅgu̱rāva̍ta̱ḥ svāhā̍
agnaya idam’ iti juhuyāt || vastrāṇāṃ prokṣitānāṃ chedadāhopaghāteṣu anyadyathāliṅgaṃ dhṛtvā ‘oṃ somā̍ya̱ svāhā̍’ iti āhutiṃ juhuyāt
sarvatra skanne bhinne chinne karmaviparyāse dāhe ūnātireke pavitranāśe pātrabhede ca dve mindāhutī juhuyāt ||dha|| atha maśakamakṣika.keśakīṭapipīlikādibhiḥ haviṣi duṣṭe tadutsṛjya prajāpatenatvaditi hutvā anyadāsādayet || mantrasya padākṣarasvaravarṇavṛttādibhraṃśe ‘oṃ ā̱bhirgī̱rbhiryadato̍
na ū̱namāpyā̍yaya̱ hari̍vo̱ vardha̍mānaḥ || ya̱dāsto̱tṛbhyo̱ mahi̍ go̱trā ru̱jāsi̍ bhūri̱ṣṭhabhājo̱ adha̍te syāma̱ svāhā̍ || harivate vardhamānāyedam’ iti
paristarādikarmaviparyāse ‘tantaṃma āpo yatpākatrā manojyotiḥ’ iti ju̍huyāt || yadi parakīvarūpātrādyabhighātaḥ syāttadabhimantrayate ‘oṃ
sima̍sinasi̱ vajro̍si̱ nama̍ste astu̱ mā mā̍ṃhiṃsīḥ’ iti || daśāsūtramādāya mukhavātena dhvaṃsayet || yadi gauḥ vā śvā vā aśvamṛgameṣamahiṣadaṃṣṭriṇāmanyadvā śvāpadamantarā'pasavyaṃ gacchettasya padaṃ śannodevīrityabhyukṣya japati ‘oṃ tadviṣṇo̍ḥ para̱maṃ pa̱dagṃ sadā̍ paśyanti sū̱raya̍ḥ

10.7.2

di̱vīva̱ cakṣu̱rāta̍tam || tadviprā̍so vipa̱nyavo̍ jāgṛ̱vāgṃsa̱ḥ sami̍ndhate || viṣṇo̱ryatpa̍ra̱maṃ pa̱dam’ iti || athavaiteṣāṃ padāni idaṃviṣṇuriti
bhasmanā dhvaṃsayitvā manojyotiririti sruvāhutiṃ juhuyāt || yadyete gauraśvādayo raudramabhivyāhareyuḥ ‘oṃ tvama̍gne ru̱dro asu̍ro ma̱ho di̱vastvagṃ
śardho māru̍taṃ pṛ̱kṣa ī̍śiṣe || tvaṃ vātai̍raru̱ṇairyā̍si śaṅka̱yastvaṃ pū̱ṣā vi̍dha̱taḥ pā̍si̱ nutmanā̱ svāhā̍ || agnaya idam || oṃ āvo̱ rājā̍namadhva̱rasya̍
ru̱dragṃ hotā̍ragṃsatya̱yaj‍g̱ṃ roda̍syoḥ || a̱gniṃ pu̱rā ta̍nayi̱tnora̱cittā̱ddhira̍ṇyarūpa̱mava̍se kṛṇudhva̱g̱ṃsvāhā̍ || rudrāyagnaya idam’ iti juhuyājjapedvā
yadi pakṣiṇobhivyāhareyustāṃ vācamanumantrayate ‘oṃ dvipaccatu̍ṣpadasmāka̱gṃsarva̍mastvanātu̱ram || udgā̱teva̍ śakune̱ sāma̍ gāyasi brahmapu̱tra i̍va̱ sarva̍neṣu
śaṃsasi || sva̱sti na̍ḥ śakune̱ astu̱ prati̍naḥ su̱manā̍ bhava’ iti || atha yadi sṛgālī vānarī vāśyettāṃ vācamanumantrayate ‘oṃ dīrgha̍mukhidurhaṇa
māsma̍ dakṣi̱ṇato̱ vaṃdaḥ || yadi̍ dakṣi̱ṇato̱ vadā̍ dvi̱ṣanta̍ṃ me'va̍bādhāsai’ iti || atha yadyagnerekadeśamupahareyustadā manojyotiririti sruvāhutiṃ
juhuyāt || yadi parikhāse parikṣave vā apa upaspṛśya yathālliṅgaṃ japet ‘oṃ anu̍hvaṃ pari̱hvaṃ pari̍vādaṃ pari̍kṣapam || duḥkhemaṃ du̱rhitaṃ

10.7.3

tadviṣa̱ñcyoṃ di̍śāmya̱ham || anu̍hūtaṃ pari̍hūtaṃ śakune̱ryadaśā̍kunam || mṛ̱gasya̍ sṛ̱tama̍kṣṇayā̱ tadviṣa̱ñcyo̍ di̍śāmya̱ham' iti || dīkṣito'nyadīkṣitena na sameyādyadi sameyāt 'oṃ kayā̍naści̱tra ābhu̍vadū̱tī sa̱dā vṛdha̱ḥ sakhā̍ || kayā̱ śaci̍ṣṭhayā vṛ̱tā' iti japet || sarvatra dīkṣitaḥ
sūryodayāstasamaye devayajanāgārādanyatra yadi śayīta 'oṃ sūryo̍ mā de̱vo de̱vebhya̍ḥ pātu vā̱yura̱ntari̍kṣādyaja̍māno̱gnirmā̍ pātu cakṣu̍ṣaḥ || sa̱dhry ū̱ṣaḥ
savi̍tu̱rviśva̍carṣaṇa e̱tebhi̍ḥ so̱manāma̍bhi̱rvidhe̍mate̱ tebhi̍ḥ so̱manāma̍bhi̱rvidhe̍mate' iti japet || atha svayaṃ prajvalite'gnau 'oṃ uddī̍pyasva jātavedopa̱ghnaṃ nirṛ̍ti̱ṃ mama̍ || pa̱śūm̐śca̱ mahya̱māva̍ha̱ jīva̍naṃ ca̱ diśo̍ diśaḥ svāhā̍ || jātavedase'gnaya idam || oṃ mā no̍ him̐sījjātavedo̱ gāmaśva̍ṃ
puru̍ṣa̱ṃ jaga̍t || avi̍bhrada̱gna āga̍hi̱ śriyā mā̱ pari̍pātaya̱ svāhā̍ || jātavedase'gnaya idam' iti dvābhyāṃ samidhau juhuyāt || atha dvijaśva-caṇḍāla-biḍāla-kāka-khara-mṛga-paśu-pakṣi-sarīsṛpāṇāmanyatamaḥ kīṭo vā ṛtvijo'gnīnantarāgaccheyuḥ tadā dvādaśagṛhītena srucaṃ pūrayitvā
'oṃ jā̱tave̍dase0 || jātavedase'gnaya idam || oṃ mano̱jyoti̍0 || manase jyotiṣa idam ||' mahāvyāhṛtīstisrastantumatīśca viprāhe
juhuyāt || atha saptapākayajñānāṃ dravyahavirmantrasaṃskārādīnāṃ atipanne skanna-bhinna-bhagna-naṣṭa-duṣṭa-viparīta-dagdha-śruta-aśrutānāṃ anāmnāteṣu—

10.7.4

oṃ manojyotirayāścāgneḥ, yadasminkarmaṇi, svasti na indro vṛddhaśravāḥ, vyāhṛtayaśca prāyaścittam || atha garbhādhāna-puṃsavana-sīmantonnayanaviṣṇubali-jātakarma-nāmakaraṇa-upaniṣkramaṇa-annaprāśana-karṇavedhana-caula-vratādīnāṃ mukhyakālātikrame- cittaścetyāditrayodaśa, agnirmūtānāṃ
ityādirudraḥpaśūnāmityantaṃ caturdaśa, tatamma āpo, yatpākatrā, manojyotiḥ, mindāhutīḥ, mahāvyāhṛtīḥ, vyāhṛtīśca prāyaścittaṃ juhuyāt
pradhānādau apradhānādau ca vyāhṛtipūrvakaṃ dve dve mindāhutīḥ juhuyāt || atha sarvatra viparītadarbhrāstaraṇa-pavitrakaraṇa-pātrāsādana-prokṣaṇīsaṃskārabrahma-praṇītā-havirnirvvāpa-ājyasaṃskāra-paryyagnikaraṇa-sruksammārjana-paridhi-pariṣecanedhmādhāne- oṃ tatmama āpo, yatpākatrā, manojyotiḥ,
mindāhutīḥ mahāvyāhṛtīḥ vyāhṛtīśca jum̐huyāt || atha sarvatra raudra-rākṣasa-nairṛti-yama-paitṛka-chedana-bhedana-khanana-visraṃsana-nirasana-ātmābhimarśaneṣu apa upaspṛśet || atha 'skandeddhavirgṛhītaṃ tu carūvāṃ paridherbahiḥ || taddbhūtaya ityādimantraiḥ skannaṃ tu mantrayet || surabhimate tantumata
ityābhyāṃ juhuyāt || tataḥ praṇavaṃvyāhṛtīḥ hutvā punaḥ śeṣaṃ samācaret' iti || yathā || oṃ bhūpataye svāhā̍ || oṃ bhuvanapataye svāhā̍ || oṃ
bhūtānāṃpataye̱ svāhā̍ || iti skannaṃ havirabhimṛśya || oṃ da̱dhikrāvṇo̍ akāriṣaṃ .... tāriṣatsvāhā̍ || dadhikrāvṇa idam || oṃ tantuṃ
ta̱nvan0 || tantumata idam || o꣫svāhā̍ | savitra idam || vyāhṛtīrhutvā śeṣaṃ samācaret || athavā śītabhasmani tat nidhāya

10.7.5

mindāhutīrhutvā anyaṃ nirvapet, ājyena vā pracaret || athāntarāgamane || oṃ cittiḥ sruk || ci̱ittamājya̍m || vāgveda̍ḥ
ādhī̍taṃ ba̱rhiḥ || keto̍ a̱gniḥ || vijñā̍tama̱gniḥ || vākpa̍ti̱rhotā̍ || mano̍ upava̱ktā || prā̱ṇo ha̱viḥ || sāmā̍dhva̱ryuḥ
vāca̍spate vidhenā̱man || vi̱idhema̍te̱ nāma̍ || vi̱idhestvama̱smāka̱ṃ nāma̍ || vā̱caspati̱ḥ soma̍ pibatu || ā̱smāsu̍ nṛ̱mṇaṃ dhā̱tsvāhā̍
vācaspataye brahmaṇa idam || oṃ a̱nva̱gniruṣa̱sāmagra̍ma̱sthyadanvahā̍ni pratha̱mo jā̱tave̍dāḥ || anu̱ sūrya̍sya pu̱rutrā ca̍ ra̱śmīnanu̱ dyāvā̍pṛthi̱vī ā̍tatā̱na
svāhā̍ || agnaye dyāvāpṛthivībhyāmidam || iti saptapākayajñe'ntarāgamane jñeyam || atha maṇḍūka-sarpa-mūṣaka-mārjārāntarāgamane
oṃ vāgdhotā̍ || dīkṣā patnī̍ || vāto̍'dhva̱ryuḥ || āpo̍'bhigaraḥ || mano̍ ha̱viḥ || tapa̍si juhomi || bhūrbhuva̱ḥsvaḥ || brahma̍
svayambhu || brahma̍ṇe svayambhuve svāhā̍ || brahmaṇe svayambhuva idam || oṃ tacchaṃyorāvṛ̍ṇīmahe.... sva̱stira̍stu na̱ḥ svāhā̍ || śaṃyuvākāya
idam || oṃ sva̱stirmā̍nu̱ṣebhyaḥ.... cartuṣpade̱ svāhā̍ || śaṃyuvākāyaidam || oṃ anva̱gniḥ 0 || agnaye dyāvāpṛthivībhyāmidam
atha patitacāṇḍālasūtikodakyārajakādivākyaśravaṇe || oṃ mahāha̍vi̱rhotā̍ || sa̱tyaha̍vi̱radhva̱ryuḥ || acyu̍tapājā agnīt || acyu̍tamanā
upava̱ktā || anā̍dhṛṣyaścā̍pratidhṛṣyaśca̍ yajña̱syā̍bhiga̱rau || a̱yāsya̍ udgātā̍ || vāca̍spate ha̱dvidhe̍nāman || vi̱dhema̍ te nāma̍
vi̱dhestvama̱smāka̱ṃ nāma̍ || vāca̱spati̱ḥ soma̍mapāt || mā daivya̱stantu̍cchedi̱ mā ma̍nu̱ṣya̍ḥ || namo̍ di̱ve || nama̍ḥ pṛthi̱vyai svāhā̍

10.7.6

vācaspataye brahmaṇa idam || oṃ anva̱gniruṣasāṃ0 || agnaye dyāvāpṛthivībhyāmidam || iti juhuyāt || atha śrapyamāṇe carau
yasyāṃ diśyutsikhyeta tasyai tasyai devatāyai sruvāhutiṃ juhuyāt || yathā || pūrvādi— oṃ indrāya̱ svāhā̍ || indrāyedam || oṃ
a̱gnaye̱ svāhā̍ || agnaya idam || oṃ ya̱māya̱ svāhā̍ || yamāyedam || apa upaspṛśya || oṃ nirṛtaye̱ svāhā̍ || nirṛtaya
idam || apa upaspṛśya || oṃ varu̍ṇāya̱ svāhā̍ || varuṇāyedam || oṃ vāya̱ve svāhā̍ || vāyava idam || oṃ somā̍ya̱ svāhā̍
somāyedam || oṃ īśā̍nāya̱ svāhā̍ || īśānāyedam || iti hutvā || oṃ āpyā̍yasva santa̱payā̍ṃsīti dvābhyāṃ ājyena caruṃ
āpyāyayati || athāgnāvudvāte || atha yadi homakāle'gnirudvātaḥ syāt athavopanayanāgnivivāhāgnirjātakamāgniḥ śmaśānāgnirācaturthādvāda̱śāhādāsañcayanādudvātaḥ syāt || ‘oṃ apa̍hatā̱ asu̍rā̱ rakṣā̍m̐si piśā̱cāḥ ye kṣiya̍nti pṛthi̱vīmanu̍ | anyatraitau gacchantu yatraiṣāṃ
ga̱taṃ manaḥ’ iti tatsarvaṃ bhasmādbhiḥ prokṣya ‘oṃ a̱yaṃ te yoni̍rṛ̱tviya’ iti kṣipraṃ bhasma-samidhi-samāropaṇaṃ kṛtvā laukikāgniṃ pratiṣṭhāpya samparistīrya
ājuhvāna, udbudhyasvāgna, iti dvābhyāmāropitaṃ samidhamādhāya ājyaṃ saṃskṛtya sruveṇājyamādāya juhoti || ‘oṃ a̱yā̍ścāgneḥ0 || agnaya
ayasa idam || oṃ a̱gnirhotā̍0 || indrāya somāyedam || ‘oṃ brāhma̍ṇa eka̍ hotā’ ityādi daśa mindāhutīrmahāvyāhṛtīrvyāhṛtīśca
juhuyāt || atha saṃskārānte'gnāvudvāte tadbhasmoṣṇaṃ ‘ayaṃ te yonirṛtviya’ iti samidhi samāropyājuhvāna udbudhyasveti laukikāgnau samidhaṃ

10.7.7

ādhāya ājyaṃ saṃskṛtya mahāvyāhṛtibhiḥ praṇavena manasvatyā ca juhuyāt || anvānvāneṣṭimadhye somasūryoparāge prāpte- oṃ udvaya̱ṃtama̍sa̱spari̍
paśya̍nto̱ jyoti̱rutta̍ram || de̱vaṃ de̍va̱trā sūrya̍maganma̱ jyoti̍rutta̱mam̐svāhā̍ || sūryāya jyotiṣa idam || oṃ u̱dutyaṃ jā̱tave̍dasaṃ de̱vaṃ va̍hanti
ke̱tava̍ḥ || dṛ̱śe viśvā̍ya̱ sūrya̍m̐svāhā̍ || sūryāyedam || oṃ ci̱traṃ de̱vānā̱muda̍gā̱danī̍kaṃ cakṣu̍rmi̱trasya̱ varu̍ṇasyā̱gneḥ || āprā̱ dyāvā̍pṛthi̱vī
a̱ntari̍kṣam̐sūrya̍ ā̱tmā jaga̍tasta̱sthuṣa̍śca̱ svāhā̍ || dyāvāpṛthivībhyāmantarikṣāya sūryāyedam || iti sūryoparāge || oṃ āpyā̍yasva̱ same̍tu
te0 || somāyedam || oṃ sa̱nte payā̍ṃsi0 || somāyedam || oṃ tvam̐ so̍ma vi̱śvato̍ rakṣā̍ rājanna̱ghāya̱taḥ || nari̍ṣye̱ tvava̍taḥ
sakhā̱ svāhā̍ || somāyedam || oṃ yā te̱ dhāmā̍ni di̱vi yā pṛ̍thi̱vyāṃ yā parva̍te̱ṣvoṣa̍dhīṣva̱psu || tābhi̍rno a̱śvaiḥ sumanā̱ aha̍m̐ḍantsa̱mvrti̍tso̱ma
prati̍ha̱vyāgṛ̍bhāya̱ svāhā̍ || somāyedam

10.64

mindāhutīrvyāhṛtīśca juhuyāt || iti candroparāge || atha pradhānakarmaṇyantarite
viparyāse ca ‘oṃ tvanno agne0, satvanno agne0’ iti dvābhyāṃ juhuyāt || athājyasthālī carusthālī vodbhūte carusthālīvepane spandane bhedane
saṃsarpaṇe vā prabhūtena sarpiṣā'vasicyābhimantrayate || ‘oṃ kimutpatasi kimutproṣṭhāḥ śāntāḥ śānterihāga̍hi || aghorò yajñiyo bhūtvā
sīda̱sada̍na̱m̐ svam’ ityabhimantrya || oṃ tvama̍gne0 a̱yāsya̱yāsananmana̍sā0, prajā̍pate0, mindāhutīrvyāhṛtīśca juhuyāt || atha yadi
mṛnmayasthālī tāmapohya || ‘oṃ bhūmirbhūmimagānmārtā mātara̍mapyagāt || bhūyāsma putraiḥ paśubhiryo no dveṣṭi sa bhidyatām’ ityathānyādāharati || ‘oṃ gha̱rmo de̱vām̐a̱pyetu’ iti brahma pratiṣṭhā manasa iti pratiṣṭhāpya punaḥ oṃ brahma pratiṣṭhā marnasaḥ0 || brahmaṇa idam || oṃ
yadaude....tan svāhā̍ || devebhyo marudbhya idam || oṃ yadadā̍kṛtrā0 || agnaye devebhya idam || iti juhuyāt

10.6.1

atha
gṛhamedhino vā brahmacāriṇo vā'gnirudvātaḥ syāt homakālātikrame parvātikrame āgrayaṇenāniṣpannavānnabhakṣaṇe ājyasaṃskārābhāve skannābadhūtamantrahīnādhikaleṣu akṛtasīmantāyāṃ prasūto gostriyoryamalajanmani rajasvalāgamane patitasambhāṣaṇe divāmaithune śūdrābhigamane svapne retaskanbhe codake
mūtrapurīṣakaraṇe kumārasya saṃskārākaraṇe'gneśca miśraṇe devatāmantratantraviparyāse karmaviparyāse brahmacāriṇo vrataviparyāse daṇḍopavītamekhalākṛṣṇājinānāṃ
adhāraṇe daṇḍabhaṅge sandhyāgnikāryodakumbhabhikṣādhyayanalopeṣu anyeṣvevaṃvidheṣu prāyaścittam || ullekanādājyasaṃskārāntaṃ kṛtvā catasro vyāhṛtīḥ
‘pāhino agne’ iti pañca punarvyāhṛticatuṣṭayaṃ juhuyāt || evaṃ pāhitrayodaśahomaṃ sarvatra karmānte juhuyāt || yathākālakaraṇamavicchinnaṃ santataṃ
bhavatīti || athānau mukhavāta-hastavāta-śūrpādivāyubhirvā hate sāvitryā juhuyāt || athartvijo yajamānasya vocchiṣṭasparśe ‘pavamānaḥ
suvarjanaḥ' iti juhuyāt || iti veṅkaṭeśīyaprayogamālāyāṃ prāyaścittaprayogaḥ || [ anyānyapi prāyaścittāni anyatroktāni āvaśyakatvāt
tānyatra likhyante || yathā 'manuṣyamārjāramṛgākhupūrvā brahmāgnimadhye yadi cet prayātāḥ || brahmapratiṣṭhā manaso'gnihotā lagnau manojyotiriti
sruvājyam' iti brahmāgnimadhye'ntarāgamane || yajamānāgnimadhye antarāgamane tu 'yajamānasya vadneśca gaccheyuścāntare yadi || pṛthvīhotādinā'nvagnirmanasastyāhutīrhunet' iti || yadi visphoṭito'ṅgāro nirgataḥ paridherbahiḥ || adhvaryu-brahma-patnyagni-paśūnāṃ vyādhimāharet

10.6.2

yajamānasya ca tadā prāgārabhya diśāṃ kramāt 'tadaṅgāraṃ samāhṛtya sruvapṛṣṭhena deśikaḥ || mātamādyena mantreṇa māhiṃsīrantakena ca || amuṃ sthāne
nāma caiṣāṃ prayojyāgnau vinikṣipet || sahasraśṛṅgamantreṇa juhuyācca sruvāhutim' iti || aṅgārasya paridhibahirbhāge sphoṭe 'oṃ māta̍rmā mā
him̐̍sīsta̱nmā yaja̍mānastamat || namaste̍ astva̱āyu̍te || namo̍ rudra parā̱yute̍ || namo̱ yatra̍ ni̱ṣīda̍si || a̱muṃ (nārāyaṇaśarmmāṇaṃ) māhim̐̍sīḥ
a̱muṃ (nārāyaṇaśarmmāṇaṃ) māhim̐̍sīḥ' ityanena aṅgārakaṇamagnau nikṣipya 'oṃ sa̱hasra̍śṛṅgo vṛṣa̱bho jā̱tave̍dāḥ || stoma̍ pṛ̱ṣṭho ghṛ̱tavā̍n supratī̍kaḥ
māno̍ hāsīnme̱tthito̱ nettvā̍ jahā̍ma || go̱poṣa̍ṃ no̍ vī̱rapoṣa̍ṃ ca̱ yaccha̱ svāhā̍' iti sruvāhutiṃ juhuyāt || puronuvākyāyājyāyāścāntarucchavāse
tu— 'puronuvākyāyājyāntarucchavāse hoturāyuṣaḥ || kṣayaḥ syādāyurayurdā iti dvābhyāṃ hunedbudhaḥ || prāyaścittaṃ ca juhuyādathavā pāhipañcakaiḥ ||' āyurde = āyurdāgne iti dvābhyāṃ sruvāhutī juhuyādityarthaḥ ||]
athaupāsanaprāyaścittam || aupāsanāgnivivāhādārabhya dampatībhyāṃ yato nityo dhāryaḥ || yadi vivāhavratamadhye'gnāvudgate
pūrvoktaprāyaścittameva kuryāt || ata ūrdhvamanugate patnī patirvā upavaset || atha sadyaḥ sandhānapakṣe'gniṃ pratiṣṭhāpya ayāścāgna iti
juhuyāt || dvitīye'hani sandhāne manasvatīm || tṛtīye vāruṇīm || manasvatyā sahemamme varuṇeti juhuyāt || caturthe'hni tantumatīḥ
manojyotiri mamve varuṇeti ca hutvā tantuntanvannudbudhyasvāgnetrayastri1śattantava iti juhuyāt || pañcāhādārabhya dvādaśāhaparyantamabhyāvartinīḥ

10.6.3

pūrvoktāhutibhiḥ sahāgne'bhyāvartinnagne'ṅgiraḥ pūnarūrjā saha rayyeti juhuyāt || dvādaśāhādūrdhvamanugate yathā prakṛti praṇavenāharati (punaḥ sandhānaṃ
kuryādityarthaḥ) || nāstikyādagniṃ parityajya prājāpatyaṃ caret || kiñca āsāyaṃ karmaṇaḥ prātarāprātaḥ sāyaṅkarmaṇaḥ || iti homakālasyāvadheruktatvādyadi sāyaṃ homaḥ prabhāte kriyeta prātarhomaḥ sāyaṅkāle vā tadā kālātipannaprāyaścittārthaṃ manasvatīṃ juhuyāt || viṣṇubhaṭṭīprayoge
tu ‘ādaśarātrāddhomābhāve manasvatīṃ juhuyāt, āviṃśatirātrāddhomābhāve tisrastantumatīrjuhuyāt, ātriṃśadrātrāddhomābhāve tvekāhamupavāsaḥ,
āṣaṣṭirātraṃ tryahamupavāsaḥ, ataḥ paraṃ prājāpatyaṃ caret || evaṃ ṣaṇmāsaparyantam || satyagnau homābhāve punarādhānaṃ varjayitvā ṣāṇmāsaprāyaścittameva kuryāt || daśarātraparyantaṃ prāyaścittānantaramatītahomān kuryāt || ata ūrdhvaṃ homadravyaṃ parigaṇayya śrotriyāya dadyāt’ iti
gṛhyasūtre ‘athāsyāhutaprāyaścittam- manojyotirityupakramya ekāhaṃ manasvatī dvayahaṃ vāruṇī tryahaṃ tantumatīścaturahāddvādaśāhamabhyāvartinīḥ’ iti
kārikāyām ‘kālātyaye tu homasya manasvatyaiva niṣkṛtiḥ || agnenayetryṛkadvayena homapārvaṇahāniṣu’ iti || tatraiva ‘ekāhahomātipattau
manasvatyāhutiṃ hunet || imamme varuṇetyābhyāṃ dvyahe vā'pi tryahe tathā || ābhyāṃ tantumatībhiśca caturātrivyatikrame || ebhiḥ pūrvādikaiścāgna'bhyāvartinīcatuṣṭayaiḥ || ūrdhvaṃ caturahādavārka dvādaśāhārṣadayaṃ vidhiḥ || ato home vyatīte'gneḥ punaṃrādhānamiṣyate' ityuktatvāddvādaśāhādūrdhvaṃ

10.6.4

ṣaṇmāsaparyantaṃ satyagnau homāṃbhāva iti viṣṇubhaṭṭoktaṃ[tasya mūlaṃ mṛgyaṃ śiṣṭairanādṛtatvāt || dhāryāgnipakṣa iti kecit || ato mukhyakālātikrame ekāhavyatikrame ca manojyotiririti juhuyāt || dvidine homābhāve manojyotiriṃmammevaruṇetyābhyāṃ juṃhuyāt || tridine homābhāve
manojyotiriṃmammevaruṇa tantuntanvannudbudhyasvāgne trayastrim̐śattantava iti juhuṃyāt || caturahādārabhya dvādaśarātriparyantaṃ homābhāve pūrvoktamanojyotirityādibhiḥ saha agne'bhyāvartinnagne aṅgiraḥ punarūrjā saharayyetyetaiḥ juhuyāt || dvādaśāhādūrdhvaṃ ṣaṇmāṃsaparyantaṃ punarādhānameva kuryāt
ṣaṇmāsādūrdhvaṃ prājāpatyakṛcchraṃ kṛtvā punarādhānaṃ kṛtvā ṣāṇmāsaprāyaścittaṃ kuryāt || atha yadi dvādaśarātrādarvāgagnāvranugate tasyānugatasya yā
prakṛtiḥ tata āharaṇamupavāsaścānyatarasya bhāryāyāḥ patyurvā'pivrratā juhuyāt aṃyāścāṃgni iti sūtra uktatvāt || sacaśvet 'oṃ arpahatā asurrā
rakṣām̐si piśācā ye kṣiyaṃnti pṛthivīmanuṃ || anyatraitoṃ gacchantu yatraiṣāṃ gataṃ manaḥ' iti tatsarvaṃ bhasma prokṣya 'ayante yoniḥ' iti taduṣṇaṃ
bhasma samidhi samāropya ājuṃhvānaḥ udbudhyasvāgna iti laukikāgnau samidhamādhāya ājyasaṃskāraṃ kṛtvā ayāścāgna iti juhuyāt || kālāntare
cetpunaḥ saṃndhānameva kāryam

10.6-2.1

atha punaḥsandhānaprayogaḥ || tatrādau mantrānukramaṇikā || saptateagne tisrastantuntanvannudbudhyasvāgne
trayastrim̐śattantavo'gne'bhyāvartinnagne aṅgiraḥ punarūrjā saharayyā manojyotiḥ prajāpata anvagnirayāścāgna udvayamāyurdā yanmaātmanomindābhūtpunaragniścaḥ
tatsaviturmahānvyāhṛtayo vyāhṛtayaśca hotavyā iti || atha śucau same deśe gomayenopalipya uddhṛtyāvokṣya vyāhṛtibhiḥ sikatānyupya sthaṇḍilaṃ
kṛtvā || • ākhūtkaro valmīkavapā sūdaḥ puṣkaraparṇaṃ varāhavihṛtaṃ śarkarā aśvatthaudumbaraṃ parṇaṃ śamīvikaṅkatā aśanihatā ityete'gyādheyikasambhāraḥ
teṣu yathopapannamāhṛtya vyāhṛtibhirnirupya tatra praṇavena laukikāgniṃ pratiṣṭhāpya prāṇānāyamya deśakālau saṅkīrtya naṣṭamagniṃ punaḥsandhāsya iti saṅkalpya
punaḥsandhānahomaḥ karmāgnihotrikaṃ tantraṃ mṛḍonāmāgniḥ agnirūntumān agne'bhyāvarti manojyotiḥ prajāpatiḥ agniścāvāpṛthivī agnirayāḥ
sūryonjotiḥ agnirāyurdāḥ jātavedā vicarṣaṇiḥ agnīndrabṛhaspatyaśvinaḥ savitā agniḥ pṛthivīmahān vāyvantarikṣamahān ādityadyaurmahān
candramānakṣatradiśomahān agniurvāyuḥ sūryaḥ prajāpatirdevatā ājyaṃ haviḥ etā aṅgadevatāḥ pradhānadevatāḥ tāḥ sarvāḥ sannihitāḥ santu evaṃ sāṅgena
karmaṇā sadyo yakṣye tadaṅgamanvādhānaṃ kariṣye iti saṅkalpya anvādhānaṃ kṛtvā 'ājyasthālīṃ sruvaṃ caiva srucaṃ ca samidhaṃ tathā || kūrcaṃ prokṣaṇapātraṃ
ca sādayedagnihotrake' iti pātrāṇyāsādya sruksruvasammārjanāntaṃ kṛtvā sruci caturgṛhītaṃ gṛhītvā samidhamekāmagnau nidhāya pariśrite pūrṇāhutiṃ

10.6-2.2

juhoti || oṃ sapta̍ te agne sa̱midha̍ḥ sa̱ptaji̱hvāḥ sa̱ptarṣaya̍ḥ sa̱ptadhāma̍ pri̱yāṇi̍ | sa̱ptahotrā̍: sa̱ptadhātvā̍ yajanti sa̱ptayonī̱ rāpṛ̍ṇasvā ghṛ̱tena̱
svāhā̍ || agnaye saptavata idam || brahmaṇe varaṃ dadāti || dhenumṛṣabhamanaḍvāhaṃ hiraṇyaṃ kāṃsyaṃ vāsoveti yathāsambhavaṃ datvā athātipannahomadravyaṃ
parigaṇayya mamaupāsanavicchittidinādāramyaitat kālaparyantamaupāsanāhutiparimitaṃ dravyaṃ parigaṇayya brāhmaṇāya dātumahamutsṛje || iti brāhmaṇāya
datvā aupāsanavicchittidoṣaparihārostviti vācayitvā punaścaturgṛhītaṃ gṛhītvā tisrastantumatīrvigrāhaṃ juhoti || oṃ tantu̍ṃta̱nvannaraja̍so bhā̱numanvi̍hi̱ jyoti̍ṣmataḥ pa̱tho rakṣa̍ dhi̱yā kṛ̱tān || anu̍lbaṇaṃ vayata̱jogu̍vā̱mapo manu̍rbhava ja̱nayā̱ daivya̱ṃ jana̱꣯svāhā̍ || agnaye tantumata idam
oṃ udbu̍dhyasvāgne̱ prati̍jāgṛhāenamiṣṭāpūrtte sam̐sṛ̍jethāma̱yaṃ ca̍ || puna̍:kṛ̱ṇvam̐stvā̍ pi̱tara̱ṃ yuvā̍nama̱nvātā̍m̐sī̱ttvayi̱ tantu̍me̱tam̐svāhā̍ || agnaye tantumata
idam || oṃ traya̍strim̐śatta̱ntavo̱ ye vita̍nti̱re ya imaṃ ya̱jñam̐sva̱dhayā̱ dada̍nte teṣā̍ṃ chi̱nnaṃ pratye̱tadda̍dhāmi̱ svāhā̍ gha̱rmo de̱vām̐apye̍tu̱ svāhā̍ || agnaye
tantumata idam || aparaṃ caturgṛhītaṃ gṛhītvā catasro'bhyāvartinīrvigrāhaṃ juhoti || oṃ agne̍bhyāva̱rttinna̱bhi na̱ ārva̍tta̱svāyu̍ṣā̱ varca̍sā sa̱nyā me̱dhayā̍
pra̱jayā̱ dhane̍na̱ svāhā̍ || agnaye'bhyāvarttina idam || oṃ agne aṅgi̱raśśataṃ te sa̱ntvāvṛ̱ta̍ḥ sa̱hasra̍ṃ ta u̱pāvṛ̱ta̍ḥ || tāsā̱ṃ poṣa̍sya̱ poṣe̍ṇa̱ puna̍rno

10.6-2.3

na̱ṣṭamākṛ̍dhi̱ puna̍rno ra̱yimākṛ̍dhi̱ svāhā̍ || agnaye'bhyāvarttina idam || oṃ puna̍rūrjjā niva̍rttasva̱ puna̍ragna i̱ṣāyu̍ṣā || puna̍rnaḥ pāhi vi̱śvata̍ḥ
svāhā̍ || agnaye'bhyāvarttina idam || oṃ sa̱harayyā niva̍rttasvāgne̱ pinva̍sva̱ dhāra̍yā || vi̱śvāpsi̍nyā vi̱śvata̱spari̱ svāhā̍ || agnaye'bhyāvarttina
idam || punaścaturgṛhītaṃ gṛhītvā manasvatīṃ juhoti || oṃ mano̱jyoti̍rjuṣatā̱mājya̱ṃ vicchi̍nnaṃ ya̱jñam̐sami̱maṃ da̍dhātu || yā i̱ṣṭā u̱ṣaso̍ ni̱mruca̍śca
tāḥ sanda̍dhāmi ha̱viṣā̍ ghṛ̱tena̱ svāhā̍ || manase jyotiṣe uṣobhyo nimrugbhya idam || punaścaturgṛhītaṃ gṛhītvā prājāpatyāṃ juhoti || oṃ
prajā̍pate....m̐svāhā̍ || prajāpataya idam || aparaṃ caturgṛhītaṃ gṛhītvā anurūpāṃ juhoti || oṃ anva̱gniruṣa̱sāmagra̍makhya̱danvahā̍ni pratha̱mo
jā̱tave̍dāḥ || anu̱sūrya̍sya puru̱trā ca̍ ra̱śmīnanu̱dyāvā̍pṛthi̱vī āta̍tāna̱ svāhā̍ || anurūpāyāgnaye jātavedase dyāvāpṛthivībhyāmidam || punaḥ
caturgṛhītaṃ gṛhītvā || oṃ a̱yāścāgne̱'syana̍bhiśastī̱śca sa̱tyamittvama̱yā a̍si || aya̍sā̱ mana̍sā dhṛ̱to'yasā̍ ha̱vyamūha̍iṣe̱ yā no̍ dhehi bheṣa̱jam̐
svāhā̍ || agnaye ayasa idam || punaścaturgṛhītaṃ gṛhītvā''yuṣmatīṃ juhoti || oṃ udvayanta̱ma̍sa̱:....mam̐svāhā̍ || sūryāya jyotiṣa idam
punaścaturgṛhītaṃ gṛhītvā''yurdā juhoti || oṃ āyu̱rdā a̍gne ha̱viṣo̍ juṣā̱ṇo ghṛ̱tapra̍tīko ghṛ̱tayo̍niredhi || ghṛ̱taṃ pī̱tvā madhu̱ cāru̱ gavya̍ṃ pi̱teva̍
pu̱trama̱bhira̍kṣatādi̱ma m̐ svāhā̍ || āyurdāgnaya idam || punaścaturgṛhītaṃ gṛhītvā dve mindāhutī vigrāhaṃ juhoti || oṃ yanma̍ ā̱tmano̍0

10.6-2.4

jātavedase vicarṣaṇaya idam || oṃ puna̍ra̱gniḥ0 || agnīndrabṛhaspatyaśvibhya idam || punaścaturgṛhītaṃ gṛhītvā sāvitrīṃ juhoti || oṃ tatsa̍vi̱tuḥ0
savitra idam || punaścaturgṛhītaṃ gṛhītvā mahāvyāhṛtīrvigrāhaṃ juhoti || oṃ bhūragnaya ityādi catasraḥ || punaścaturgṛhītaṃ gṛhītvā vyāhṛtīrvigrāhaṃ
juhoti || oṃ bhūḥsvāhetyādi catasraḥ || iti hutvā athāgnaye sviṣṭakṛte svāhetyuttarārdhapūrvārdhe sruvāhutiṃ hutvā kūrcasammārjanādisarvamāgnihotrikatantravatkuryāt

10.6-3

athavā pūrṇāhutivaradānāntaṃ sarvaṃ pūrvavatkṛtvā punaratnādityā ityekāṃ samidhaṃ hutvā punastayaiva caturgṛhītaṃ gṛhītvā juhuyāt
oṃ puna̍stvā .... nasya̍ kāmā̱ḥ svāhā̍ || ādityebhyo rudrebhyo vasubhyo brahmabhyo vasunīthāyedam || ityekayā''hutyā vā prasandhyāya śeṣaṃ
samāpayet || idaṃ tu sadyaḥsandhānapakṣe veditavyam || atra samāropaṇaṃ na kurvanti || apavṛtte karmaṇi laukikaḥ sampadyata iti nyāyāt

10.6-4

tataḥ sāyaṅkālaparyantaṃ sthitvā sāyaṃ sandhyāmupāsya aupāsanaṃ kṛtvā samāropaṇaṃ kuryāt || iti punaḥsandhānavidhiḥ

10.64-2.1

atha ṣāṇmāsaprāyaścittaprayogaḥ || yadyagniḥ ṣāṇmāsādūrdhvaṃ vicchinnaḥ syāttatra prāyaścittam || ācamya prāṇānāyamya deśakālau saṅkīrtya 'punaḥsandhānaṣāṇmāsaprāyaścittahomaṃ kartuṃ mama śarīraśuddhyarthaṃ snānapavanamantrācamanamantraprokṣaṇāni kariṣye' iti saṅkalpya tatkṛtvā gaṇapatiṃ sampūjya puṇyāhaṃ vācayitvā
savitā'gnyādayaśca prīyantāmiti vācayitvā prokṣaṇāntaṃ kṛtvā || atha sthaṇḍilollekhanādi sambhārāharaṇādyagnipratiṣṭhāpanāntaṃ kṛtvā pūrvoktaprakāreṇa
punaḥsandhānaṃ kṛtvā || tatraiva punaḥ prāṇānāyamya deśakālau saṅkīrtya 'ṣaṇmāsādūrdhvamaupāsanavicchittidoṣaparihārārthaṃ ṣaṇmāsaprāyaścittahomaṃ kariṣye
ṣaṇmāsaprāyaścittahomaḥ karma, āghāravattantraṃ, pañcadaśadāruridhmaḥ, agnīṣomāvājyabhāgau, cittirnāmāgniḥ, savitā devatā, carurhaviḥ, agniḥ somaḥ,
agnirannavān, agnirannādaḥ, agnirannapatiḥ, agniḥ pavamānaḥ, agniḥ pāvakaḥ, agniḥ śuciḥ, agnirjyotiṣmān, agnirvratapatiḥ, agniḥ pathikṛt,
agnistantumān, agnivaiśvānaraḥ sūryaḥ, prajāpatirdevatā, ājyāktacarurhaviḥ, agniḥ sviṣṭakṛt, ājyasya māntravarṇikyo devatā' ityādi saṅkalpya
anvādhānādyagnimukhāntaṃ kṛtvā pakvājjuhoti || oṃ bhūrbhuva̱ḥsuva̱roṃ tatsa̍vi̱tuḥ....pracodayā̍tsvāhā̍ || savitra idam || atha carau prabhūtaṃ
ājyamānīya mekṣaṇena gṛhītvā hastenaiva juhoti || tatrānukramaṇikā 'agniḥ somonnavāṃścaiva annādo'nnapatistathā || pavamānaḥ pāvakaśca
śucijyotiṣmadātmakaḥ || vratapatiḥ pathikṛcca tanturvaiśvānarastathā || sūryaḥ prajāpatiścaiva vyāhatīśca tataḥ param || annādayo'gnipūrvāste proktā

10.64-2.2

vaiśvānarāntakāḥ' iti || oṃ a̱gnaye̱ svāhā̍ || agnaya idam || oṃ somā̍ya̱ svāhā̍ || somāyedam || oṃ a̱gnaye̍nnavate̱ svāhā̍
agnayennavata idam || oṃ a̱gnaye̍nnādāya̱ svāhā̍ || agnayennādāyedam || oṃ a̱gnaye̍nnapataye̱ svāhā̍ || agnayennapataya idam || oṃ
a̱gnaye̍ pava̱mānā̍ya̱ svāhā̍ || agnaye pavamānāyedam || oṃ a̱gnaye̍ pāva̱kāya̱ svāhā̍ || agnaye pāvakāyedam || oṃ a̱gnaye̱ śuca̍ye̱ svāhā̍
agnaye śucaya idam || oṃ a̱gnaye̱ jyoti̍ṣmate̱ svāhā̍ || agnaye jyotiṣmata idam || oṃ a̱gnaye̍ vratapa̍taye̱ svāhā̍ || agnaye vratapataya
idam || oṃ a̱gnaye̍ pathi̱kṛte̱ svāhā̍ || agnaye pathikṛta idam || oṃ a̱gnaye̍ tantu̱mate̱ svāhā̍ || agnaye tantumata idam || oṃ a̱gnaye̍
vaiśvāna̱rāya̱ svāhā̍ || agnaye vaiśvānarāyedam || oṃ sūryā̍ya̱ svāhā̍ || sūryāyedam || oṃ pra̱jāpa̍taye̱ svāhā̍ || prajāpataya idam
oṃ bhūḥ svāhā̍ || agnaya idam || oṃ bhu̱vaḥ svāhā̍ || vāyava idam || oṃ suva̍ḥ svāhā̍ || sūryāyedam || oṃ bhūrbhuva̱ḥsuva̱ḥ svāhā̍
prajāpataya idam || atha sviṣṭakṛtamavadāyāntaḥ paridhau nidhāya vyāhatīrhutvā sviṣṭakṛtprabhṛtivaradānāntaṃ kṛtvā śeṣaṃ samāpya pūrvavatsāyamaupāsanaṃ
hutvā pālāśāśvatthakhādiraudumbarāṇāmanyatamasamidhi samāropaṇaṃ kuryāt || saṅgrahe || yadā sandhrīyate vahniḥ prātaḥmadhyaṃdine'pi vā || tadā
sāyaṃ vijānīyātsāyamāhutipūrvakam || abhyutpattirniśāyāṃ yatsandhānaṃ sāyameva ca || prātaryadi tu sandhānaṃ sāyaṃ pūrvavidhīyate || ahastu

10.64-2.3

punarādhāne hūyate prātarāhutiḥ || sāyamārabhya juhuyādāhutīnāṃ catuṣṭayam || yadyahaḥ sandhānaṃ kṛtvā prātarhomo hūyate tadā sāyamāhutipūrvakaṃ
āhuticatuṣṭayaṃ juhuyādityarthaḥ || etāni vacanāni sadyaḥ sandhānaviṣayāṇi || yatra punastvādityā iti mantreṇa sadyaḥsandhānaṃ kriyate tatra
hyastanasāyamāhutiṃ hutvā taddinaṃ prātarāhutiṃ ca hutvā tadānīmeva kartavyaṃ karma kṛtvā tamagniṃ visṛjet || apavṛtte karmaṇi laukikaḥ sampadyata iti
nyāyāt || atha punaḥsandhāne viśeṣa ukta āśvalāyanena 'anaśnannagnimāhṛtya sāyaṃ hutvā vivāhavat || aśrīyānnātradīkṣāsyātsvastivācanameva ca' iti || iti prayogamālāyāṃ punaḥsandhānaṣāṇmāsaprāyaścittaprayogaḥ
athāgnināśanimittāni || kārikāyām || sāyaṃ prātarupāsyo'gnirdampatībhyāṃ na saṃśayaḥ || tayoranyatareṇā'pi sāyameva
viśeṣataḥ || ubhayorvipravāse tu grāmasīmāvadherbahiḥ || sāyaṃ cennāśa evāgneḥ prāyaścittaminodaye || mamanāmādimantrābhyāmupasthāya hutāśanam
catuścaturgṛhītaṃ tu juhuyāt susamāhitaḥ || saptatantumatīstadvanmahāvyāhṛtayastathā || tatrāgniyaṃtra bhāryā syāt sā pradhānā hi taṃ prati
yadyanāśaucino vahniranyapretagṛhe vaset || śave taṃtra sthite tyāgaḥ sarvathāgnervidhīyate || asau sthite śave tasmānnirgamayyānalaṃ budhaḥ || prāyaścittaṃ
tu juhuyādāpohiṣṭhādibhistribhiḥ || dadhikrāvṇā dināṃ cādyaiḥ ṣaḍ‌bhirviśuddhaye || sūtake sūtikāgārātparito dviyugādadhaḥ || sthitasyāgnervināśaḥ syādvahieścetpūrvavadvidhiḥ |cha|| atha grahaṇaprāyaścittam || rāhugraśmihate sūrye hunedindau ca niṣkṛtiḥ || udvayaṃ ca tathodutyaṃ

10.64-2.4

citrādyairvyāhṛtīrapi || bṛhannāradīye || samprāpte homakāle tu grahaṇe candrasūryayoḥ || candroparāge juhuyādapsumesoma ityṛcā || āpyāyasveti ca dvābhyāmāpyāyasvamadintama || sūryoparāge juhuyādāsatyāyena cāhutim || ududyādyaistribhirmantrairmahānyāhṛtibhistathā || vyāhṛtibhiśca
viprendrāḥ kuryuḥ karma yathoditam || yadi nadyuttaraṇe || nāvā ca tārite vahnau plavenānyena vā nadīm || samudrādyādinā jātavedase ca
manasvatīm || mindāhutīrvyāhṛtīśca mahādyā juhuyādbudhaḥ || anādiṣṭeṣu sarveṣu vahnerdoṣeṣu buddhimān || prāyaścittaṃ manasvatyā mahādyān
vyāhṛtīrhunet || prayogatilake || hutamaddhaye vinaṣṭegnāvayameva vidhiḥ smṛtaḥ || punarādhānakarmaivamuddhātasya ca nānyathā || samārūḍhāgniraraṇiḥ
samidvā patitā yadi || jale vā jalasiktā vā tāmādāyāgninā vinā || saṃśoṣya laukikāgnau tāṃ abhyādhāya vidhānataḥ || jātavedādi
paścātha ādyaiḥ ṣaḍ‌bhirmanasvatīm || mindāhutīrvyāhṛtīśca juhuyācca suveṇa tu || pratyakṣadhārito vahniḥ saṃspṛṣṭo'nyena vahninā || ubhau vivicya
juhuyādubhayatra suvāhutī || viteṣvāmādimantrābhyāṃ mano mindā ca vyāhṛtīḥ || araṇyoḥ samidhoścaiva mithaḥ sparśe tvayaṃ vidhiḥ || ekadeśayutasyāgnervibhāgo nopapadyate || pūrvoktairjuhuyāttatra mantrairetaiḥ sruvāhutīḥ | laukikāgniyutasyāpi vahnerevaṃ vidhi smṛtaḥ || prayogasaṅgrahe
aupāsanaparityāge doṣa uktaḥ || aupāsanavihīnastu svabhāryāgamanaṃ dvijaḥ || svamātṛgamanaṃ tasya tajjātaścaiva śūdrajaḥ || dvādaśāhamanagniḥ

10.64-2.5

syātsandhyāhīno dinatrayam || caturvedadharo vipraḥ śūdra eva na saṃśayaḥ || anagnikasya viprasya bhāryayā pacyate haviḥ || gomāṃsena samaṃ hyannaṃ
dvijaścaṇḍāla eva saḥ || anagnikaḥ sannivaprastu putramutpādyate yadi || sā nārī gaṇikā proktā tatsuto golako bhavet || anagnikasya viprasya
kare yaḥ karmado bhavet || ābhicāratvamāpnoti śūdratvamadhigacchati || anagnikaṃ dvijaṃ dṛṣṭvā kuryātsūryavilokanam || spṛṣṭvā snāyātsacelastu
bhāṣaṇe tu hariṃ smaret || punaśca kārikāyām || aupāsanavihīnasya narajanma nirarthakam || tadannaṃ kṛmivadbhuktaṃ tatsaṅgo dāsyameva ca
aupāsanaparityāgī māsamekaṃ nirantaram || yadi patyāśca saṃsarge svamātṛgamanaṃ bhavet || iti

Linked texts (9)