Pramāṇa · Search · About · API

Baudhayanaprayogamala 15

Baudhāyanaprayogamālā 15

Language
Sanskrit

Contents

15.1

tasyai̱vātmā pa̍da̱vittaṃ vi̍ditvā || na karma̍ṇā lipyate pā̱pakena̍ || pa̱ñcapa̍ñcā̱śatta̍strivṛ̱taḥ sa̍ṃvatsa̱rāḥ || pa̱ñcapa̍ñcā̱śata̍ḥ pañcada̱śāḥ || pa̱ñcapa̍ñcā̱śata̍ḥ
saptada̱śāḥ || pa̱ñcapa̍ñcā̱śarta̍ ekavi̱ m̐śāḥ || vi̱śva̱sṛjā̍ m̐saha̱sraṃsaṃvatsa̱ram || e̱tena̱ vai vi̍śvasṛ̱ja i̱daṃ viśva̍masṛjanta || yadi̍śvama̱sṛja̍nta || tasmā̍dviśvasṛja̍ḥ || viśva̍menā̱nanu̍prajā̍yate || brahma̍ṇaḥ sāyu̍jya m̐saloka̱tāṃ ya̍nti || e̱tāsā̍me̱va de̱vatā̍nā̱ m̐sāyu̍jyam || sā̱ṣṭi̍tā m̐samānaloka̱tāṃ
yanti || ya etadupa̍yanti || ye cainatprāhu̍ḥ || yebhya̍ścainatprāhu̍ḥ || iti japitvā, ‘namo brahmaṇe’ iti trirjapitvā, omiti kumbhamutthāpya,
bhadrāsane kanyāmupaveśya, āpohiṣṭheti tisṛbhiḥ hiraṇyavarṇā iti catasṛbhiḥ pavamānassuvarjana ityādibhirmārjayitvā'tharlijaṃ māsatithivāranakṣatrayogakaraṇādijanitasamastadoṣaparihāro'stvityāśīrvādapurassaraṃ tāṃ snāpayitvā, maṅgalavastrādibhiralaṅkṛtya pañcagavyaṃ saṃskṛtya, ‘oṃ yattvagasthigataṃ
pāpaṃ dehe tiṣṭhati māmake || prāśanaṃ pañcagavyasya dahatyagnirivendhanam’ iti mantreṇa pañcagavyaṃ prāśayitvā homaṃ kuryāt
atha grahaśāntisamānatantraprayogaḥ || grahaśāntikṛtuśāntihomaṃ kartuṃ sthalaśuddhyarthaṃ sthaṇḍilollekhanākhyaṃ karma kariṣye iti saṅkalpya
agnipratiṣṭhāpanāntaṃ kṛtvā kartā prāṇānāyamya deśakālau saṅkīrtya mama bhāryāyāḥ prathamarajodarśanakāle garbhādhānakāle ca ādityādīnāṃ navānāṃ
grahāṇāṃ śubhaikādaśasthānaphalāvāptyarthaṃ māsatithivāranakṣatrayogakaraṇajanitasamastadoṣaśāntyarthaṃ navagrahamakhapūrvakamṛtuśāntihomaṃ samānatantreṇa kariṣye
navagrahamakhapūrvakamṛtuśāntihomaḥ karma, ādhāravattantraṃ, pañcadaśadāruridhmaḥ, agnīṣomāvājyabhāgau, grahamakhe kapilo nāmāgniḥ ityādi sarvaṃ
pūrvavaduktvā, śāntihome- varado nāmāgniḥ, savitā devatā, carurhaviḥ, pradhānahome- brahmaviṣṇurudratryambakādayo devatāḥ, pālāśasamiccarvājyatiladravyāṇi havīṃṣi, aryamabṛhaspatiindravāgviṣṇusarasvatīsavitṛsomarājavaruṇāgnyādityaviṣṇusūryamantrabṛhaspataya ityete sviṣṭakṛddevatāḥ,
ājyasya mantravarṇikyo devatāḥ, etā aṅgadevatāḥ, pradhānadevatāḥ, ityādi saṅkalpyānvādhānādikaṃ kuryāt || yadi pṛthakkriyate tadā
varado nāmāgnirityādikamuktvā'nvādhānādyagnimukhāntaṃ kṛtvā, pakkahomādikaṃ kuryāt || atha āpraṇītābhyaḥ kṛtvā, navagrahān pūrvavat sampūjya,
kalaśasthāpanaṃ ca kṛtvā, savitṛbrahmaviṣṇurudratryambakān sampūjya, navagrahebhyaḥ pūrvavatpakkaṃ hutvā, samiccarvājyatilavrīhihomāṃśca pūrvavatkṛtvā,
vyāhṛtimindārutīrhutvā, arthartuśāntipradhānapakvahomaṃ kariṣye iti saṅkalpya || oṃ bhūrbhuvaḥsuvaroṃ3tatsavituḥ...dayā̱tsvāhā̍ || iti pakvaṃ
hutvā, atha viṣṇusūktena śatāṣṭakasaṅkhyayā pālāśasamidho hutvā, brahmasūktenānnaṃ rudrasūktenājyaṃ 'pratimaṃtraṃ juhuyātteṣāmaṣṭādaśakṛta' iti sūtram
yathā || viṣṇo̱rnukaṃ0, tada̍syapri̱yaṃ0, pratadviṣṇu̍ḥ0, pa̱romātra̍yā0, vica̍krame0, trirde̱va0, iti ṣaḍviṣṇusūktam || sarvatra viṣṇava idam
brahma̍jajñā̱naṃ0, pi̱tāvi̱rāja̍ṃ0, brahma̍de̱vāna̍janayat0, a̱ntara̍sminni̱melo̱kāḥ, brahma̍nde̱vāstya̍ḥ, cata̍sraā̱śā̍0, iti ṣaḍbrahmasūktam || sarvatra
brahmaṇa idam || pari̍ṇoru̱draḥ0, stu̱hiśru̱taṃ0, mīḍhu̍ṣṭama0, arha̍nbibharṣi0, tama̍gneru̱dro0, āvo̱rājā̍naṃ0, iti ṣaḍrudrasūktam || oṃ
arha̍nbibharṣi sāya̍kāni̱ dhanva̍ || arha̱nniṣka̍ṃ ya̍ja̱taṃ vi̱śvarū̍pam || arha̍nni̱daṃ da̍yase̱ viśva̍ma̱nbhuva̍m || navā ojī̍yo rudra̱ tvada̍sti̱ svāhā̍ || oṃ
tama̍gne ru̱dro asu̍ro ma̱ho di̱vaḥ || tvag‍śa̱rdho māru̍taṃ pṛ̱kṣa ī̍śiṣe || tvaṃ vātai̍raru̱ṇairyā̍si śaṅkayaḥ || tvaṃ pū̱ṣā vi̍dhṛ̱taḥ pā̍si̱ nutmanā̱ svāhā̍
oṃ āvo̱ rājā̍namadhva̱rasya̍ ru̱drag‍ghotā̍ra̱g‍sa̱tyayaja̱g‍rroda̍syoḥ || a̱gniṃ purā ta̍nayi̱tnora̱cittā̱ddhira̍ṇyarūpamava̍se kṛṇudhva̱g‍svāhā̍ || sarvatra rudrāyedam
evameva pratisūktamaṣṭādaśakṛtaḥ hute pratyekamaṣṭottaraśataṃ bhavati || athā''yuṣyahomaḥ || oṃ yo brahmā brahmaṇa ujjabhāra || īśānāya devāya
idam

15.2

oṃ vibhrājamānaḥ0 || gharmarucaye devāyedam

15.3

oṃ brahmajyotiḥ0 || brahmajyotiṣe yamāyedam

15.4

oṃ śriyaṃ
lakṣmī0 || śriyai lakṣmyā aupalāyā ambikāyai gava indrasenāyā idam

15.5

oṃ dākṣāyaṇya0 || dākṣāyaṇībhya idam

15.6

oṃ
divyā gaṇā0 || divyebhyo gaṇebhya idam

15.7

oṃ ekaḥ purastāt0 || devāyedam

15.8

oṃ vasūn‌rudrānādityān0 || vasubhyo
rudrebhya ādityebhyo maruddyaḥ sādhyebhyo ṛbhubhyo yakṣebhyo gandharvebhyaḥ pitṛbhyo bhṛgubhyaḥ sarpebhyo'ṅgirobhya idam

15.64

ityaṣṭabhiḥ samiccarvājyāni hutvā, tryambakamantreṇāṣṭasahasramaṣṭaśataṃ vā tilahomaṃ hutvā, atha sviṣṭakṛtamavadāyāntaḥparidhau nidhāya vyāhṛtibhirupahutya, grahaśāntiḥ
kṛtā cedaryamaṇaṃ bṛhaspatimiti sviṣṭakṛt viśeṣavihitatvāt, anyathā havyavāhamiti sviṣṭakṛtaṃ hutvā, jayaprabhṛtisarvaṃ yathāvatkṛtvā, pūrvavadgrahān
abhyarcya, dakṣiṇādikaṃ sarvaṃ pūrvavadeva kuryāt || iti grahaśāntikṛtuśāntisamānatantraprayogaḥ

15.65

atha pañcagavyam || svastikamadhye taṇḍuloparimṛnmayādipātraṃ nidhāya, taduttarabhāge pūrve gomūtraṃ dakṣiṇe gomayaṃ paścime kṣīraṃ uttare
dadhi madhye ghṛtaṃ vāyavye kuśodakamiti sādayitvā''sanaprāṇāyāmau kṛtvā, asyāḥ kumāryāḥ prathamarajodarśanadoṣaparihāradvārā śarīraśuddhyarthaṃ pañcagavyaprāśanaṃ kartuṃ pañcagavyasthāpanaṃ kariṣye iti saṅkalpya || gomūtramādityadaivataṃ gomayaṃ vāyudaivataṃ kṣīraṃ somadaivataṃ dadhi śukradaivataṃ ājyaṃ
vahnidaivataṃ kuśodakaṃ gandharvadaivatyaṃ iti bhāvayitvā sampūjya pūrvasthāpitapātre yojayati || gāyatryā gomūtraṃ gandhadvārāgiti gomayaṃ āpyāyasveti kṣīraṃ dadhikrāvṇa iti dadhi śukramasītyājyaṃ devasyatveti kuśodarka iti saṃyojyāpohiṣṭhetyāloḍya mānastoka ityabhimantrya gāyatryā savitāraṃ
āvāhya sampūjya gāyatryā praṇavena cābhimantrya yattvagasthigatamiti prāśayet || iti pañcagavyavidhiḥ

15.64-2

atha gṛhasthasya striyā'bhyanujñātasya prathamaṛtusaṃveśanavicchedaprāyaścittamucyate | brāhmaṇabhyo nivedya tadupadiṣṭaṃ vrataṃ caritvā kṛcchramiti
kecit triṃśatprāṇāyāmaṃ vā || taduktaṃ smṛtisaṅgrahe ‘ṛtusnātāṃ na cedgacchenniyatāṃ brahmacāriṇīm || niyamātikramāttasya prāṇāyāmaśatatrayam’
iti || sārthaikakṛcchramityarthaḥ || tato'gnimupasamādhāya prāṇānāyamya prathamartusaṃveśanavicchedaprāyaścittahomaṃ kariṣye, prāyaścittahomaḥ karma,
ādhāravattantramityādi, vicittirnāmāgniḥ, jātavedo'gnirdevatā, carurhavirityādi saṅkalpya, agnimukhāntaṃ kṛtvā, prakramavadāya || oṃ yastvā̍
hṛ̱dā ... amṛta̱ṃmartyo̍3ya̱smai tvaṃ ... sva̱stisvāhā̍ || jātavedase'gnaya idam || atha sviṣṭakṛtamavadāyāntaḥparidhau nidhāya ājyāhutīrupajuhoti || oṃ madhu̍śca̱ svāhā̍ || madhava idam || oṃ mādha̍vaśca̱ svāhā̍ || mādhavāyedam || oᳪśu̱kraśca̱ svāhā̍ || śukrāyedam
oᳪśu̱ciśca̱ svāhā̍ || śucaya idam || oṃ nabha̍śca̱ svāhā̍ || nabhasa idam || oṃ na̱bhasya̍śca̱ svāhā̍ || nabhasyāyedam || oṃ i̱ṣaśca̱
svāhā̍ || iṣāyedam || oṃ ū̱rjaśca̱ svāhā̍ || ūrjāyedam || oṃ saha̍śca̱ svāhā̍ || sahāyadam || oṃ saha̱sya̍śca̱ svāhā̍ || sahasyāya
idam || oṃ tapa̍śca̱ svāhā̍ || tapāyedam || oṃ ta̱pasya̍śca̱ svāhā̍ || tapasyāyedam || iti dvādaśa sruvāhutīrhutvā, atha sviṣṭakṛt
prabhṛtivaradānāntaṃ pakśeṣaṃ cobhau jāyāpatī prāśnīyātām || gāyatryā prāśyāpa ācamya || yataindrabhayāmahe0 svastidāviśaspatiḥ0
iti jaṭharamabhimṛśya śeṣaṃ samāpayet || iti prathamaṛtusaṃveśanavicchedaprāyaścittaprayogaḥ

15.6-2.1

athartusaṃveśanagarbhādhānayoḥ samānatantraprayogaḥ || pārijāte ‘prathame vā dvitīye vā tṛtīye tvaśubhaṃ bhavet || garbhādhānaṃ na kurvīta
caturthyādyaḥ śubhāvahāḥ || gurau śukre viruddhe ca tvadhimāse malimluce || atītasya niṣekasya garbhādhānaṃ prajākṣayam || utsaveṣu ca sarveṣu
sīmantaṛtujanmasu || surāsurejyayoścaiva mauḍhyadoṣo na vidyate' ityanena kālaprāptamṛtusaṃveśanādikaṃ kartavyaṃ atītaṃ cetkālāntare sumuhūrte kartavyaṃ
ityuktaṃ bhavati || atha kālanirṇayaḥ 'caturthī ṣaṣṭhyaṣṭamī caturdaśī parva saṅkrāntiḥ vyatīpātaḥ vaidhṛtiḥ bharaṇī kṛttikārdrāśleṣā maghā phalgunī
viśākhā jyeṣṭhā pūrvāṣāḍhā pūrvābhādrapadā iti daśa nakṣatrāṇi janmatrayaṃ ravyaṅgārakaśanivārān meṣavṛścikamakarakumbharāśīṃśca varjayitvā yugmatithiṣu
viṣamatithiṣu vā ekādaśaṃ trayodaśadinaṃ ca varjayitvā ṛtusaṃveśanaṃ kuryāt' || prayogaratne 'pragnaiḥ pravedhase yastvā yasmai tvaṃ saṃsuputrakaiḥ
catasro'nnāhutīrantye hotavyā mekṣaṇānvitāḥ || jyeṣṭhādyairājyamaṣṭābhirhutvā sviṣṭakṛdādayaḥ || athālaṅkṛtya śayyāyāṃ viṣṇuryoniṃ japenniśi'
iti || viśvāmitrakārikāyām 'māse tṛtīye vijñāte garbhe tasyāstu kāraṇaiḥ || garbhādhānavidhiḥ kāryoṃ juhuyātpakvametayā' ityupakramya
'ṛtusaṃveśavicchittiprāyaścittārthamīritaiḥ || tribhiryastvāhṛdetyādyaiḥ pakvahomādanantaram || kaiścinmekṣaṇadharmeṇa caruhomo vidhīyate' iti
garbhādhānapakvahomānantaramṛtusaṃveśanavicchittiprāyaścittānnahomatrayasyoktatvādvarbhādhānahomānantaraṃ 'athālaṅkṛtya śayyāyāṃ viṣṇuryoniṃ japenniśi'

15.6-2.2

iti pūrvoktavacanācca ṛtusaṃveśanasya garbhādhānena saha samānatantratvaṃ paścātkartavyatvaṃ coktaṃ bhavati || viṣṇubhaṭṭena tu 'mekṣaṇena caruṃ gṛhītvā
pravedhase, yastvāhṛdā, yasmai tvaṃ, sraṃsuputra, iti catasṛbhirjuhuyāt' ityuktam || ataḥ pakvahomānantaraṃ caruhomacatuṣṭayaṃ kāryam || caturthīdyāṣoḍaśadineṣu yugmadine svānukūle sumuhūrte ṛtusaṃveśanaṃ kartavyam || tatrāpi yugmadineṣu rātriṣu putrāḥ, ayugmarātriṣu kanyāḥ prajāyanta
iti jñeyam |.65
atha prayogaḥ || atha kartā prātarmaṅgalasnānādi nityakarma kṛtvā, vaiśvadevaṃ hutvā, ācamya prāṇānāyamya, deśakālau saṅkīrtya,
kariṣyamāṇartusaṃveśanagarbhādhānāṅgartayāvihitaṃ puṇyāhavācanapūrvakaṃ nāndīsamārādhanaṃ hiraṇyena kariṣye iti saṅkalpya tatkṛtvā, punarācamanaprāṇāyāmau
kṛtvā, āvayoḥ kariṣyamāṇagarbhādhānartusaṃveśanāravyakarma kartuṃ dehaśuddhyarthaṃ snānapavanamantrācamanamantraprokṣaṇāni kariṣye iti saṅkalpya tatkṛtvā, punaḥ
pūrvavatsaṅkalpya, garbhādhānartusaṃveśanāravyaṃ karma kartuṃ puṇyāhavācanaṃ kariṣye iti saṅkalpya || anayorgarbhādhānartusaṃveśanakarmaṇoḥ puṇyāhaṃ bhavanto
bruvantu || ābhyāṃ garbhādhānartusaṃveśanakarmabhyāṃ svasti bhavanto bruvantu || enayorgarbhādhānartusaṃveśanakarmaṇoḥ ṛdvi bhavanto bruvantu || vedhāḥ
prīyatāṃ, prajāpatiḥ prīyatāmiti viśeṣaḥ || prokṣaṇāntaṃ kṛtvā, atha garbhādhānahomaṃ kartuṃ sthalaśuddhyarthaṃ sthaṇḍilollekhanākhyaṃ karma kariṣye iti
saṅkalpya tatkṛtvā, laukikāgniṃ pratiṣṭhāpya, ājuhvānaudbudhyasvāgma ityāropitasamidhaṃ nidhāya, ācamya prāṇānāyamya, deśakālau saṅkīrtya,

15.6-2.3

mamāsyāṃ bhāryāyāṃ janiṣyamāṇabījagarbhasamudbhavainonibarhaṇapurassaraṃ prajāsaṃskārātiśayadvārā śrīparameśvaraprītyarthaṃ garbhādhānahomaṃ kariṣye, garbhādhānahomaḥ karmādhāravattantramityādi māruto nāmāgniḥ vedhā devatā carurhaviragniḥ sviṣṭakṛdājyasya mātravarṇikyo devatā ityādi saṅkalpya, āpraṇītābhyaḥ
kṛtvā || vedhase juṣṭaṃ nirvapāmīti caruṃ nirūpya, prokṣya, agnimukhāntaṃ kṛtvā, pakvājjuhoti || oṃ pra̱vedha̍sai ... ya̱jñehebhyom̐ 3 pra̱vedha̍sai ... ya̱jñehebhyāntsvāhā̍ || vedhasa idam || atha pakvāvaśiṣṭaṃ mekṣaṇena gṛhītvā hastenaiva juhoti || oṃ pra̱vedha̍sai ... hebhyāntsvāhā̍ || vedhasa idam
oṃ yastvā̍ hṛdā ... ma̱śyā̱ svāhā̍ || jātavedase'gnaya idam || oṃ yasmai̱ tvaṃ0 || jātavedase'gnaya idam || oṃ tesu̱putra 0 || indrāyeedam
atha sviṣṭakṛtamavadānāntaḥparidhau nidhāya atha suvāhutīrjuhoti || oṃ jye̱ṣṭhāya̱ svāhā̍ || jyeṣṭhāye̱dam || oṃ śre̱ṣṭhāya̱ svāhā̍ || śreṣṭhāya
idam || oṃ pra̱tiṣṭhāya̱ svāhā̍ || pratiṣṭhāye̱dam || oṃ prati̍ṣṭhityai̱ svāhā̍ || pratiṣṭhityai idam || oꣵsampa̱ttyai svāhā̍ || sampattyā
idam || oṃ sampa̍taye̱ svāhā̍ || sampataya idam || oṃ brahma̍ṇe̱ svāhā̍ || brahma̍ṇa idam || oṃ āya̍tanavate̱ svāhā̍ || āyatanavata
idam || atha sviṣṭakṛdādikaṃ kṛtvā athāpareṇāgnimubhau jāyāpatī upaviśya || oṃ tatsa̍viturvṛ̍ṇīmahe iti haviṣyamannamabhimantrya gāyatryā
prāśnīyātāṃ, athāpa ācamya || yata indra, svastidā viśaspatiḥ, iti dvābhyāṃ jaṭharamabhimṛśya apa upaspṛśya uttarapariṣekādikaṃ kṛtvā ·

15.6-2.4

‘anena garbhādhānakarmaṇā śrīparameśvaraḥ prīyatām’ itīśvarārpaṇaṃ kuryāt || eṣu garbhādhānādikarmasu pratyekaṃ śataṃ brāhmaṇānbhojayedityuktaṃ
āśvalāyanadharme ‘vivāhe copanayane garbhādhānādike tathā || agnyādhāne śataṃ viprānbhojayeddakṣiṇānvitān’ iti || athartusaṃveśanam
kartā āsannaprāṇāyāmau kṛtvā, mama asyāṃ bhāryāyāṃ janiṣyamāṇasarvagarbhasaṃskārārthaṃ ṛtusaṃveśanaṃ kariṣye iti saṅkalpya || tadaṅgatvena mama
āyuṣmatsadguṇāne kasuputrāvāptyarthaṃ vāyanaphalatāmbūladānāni kariṣye iti saṅkalpya || tato nava saṅkhyā vā pañca saṅkhyā vā suvāsinīḥ
sampūjya || ‘phalaṃ manorathaphalaṃ pradadāti sadā nṛṇām || putrapautrābhivṛddhyarthamataḥ śāntiṃ prayaccha me || tāmbūlaṃ śrīkaraṃ bhadraṃ brahmaviṣṇuśivātmakam || tasmādasya pradānena sa me viṣṇuḥ prasīdatu ||’ iti dvābhyāṃ suvāsinībhyaḥ phaladānāni dattvā, atha nānāgotrebhyo brāhmaṇebhyo
nama iti gandhākṣatādibhirbrāhmaṇāntasampūjya tebhyaśca phalatāmbūlāni dattvā, athartusaṃveśanasūktaṃ rātrāvasambhave idānīṃ vā kuryāt || bhāryāhaste
phalatāmbūlataṇḍulaiḥ pūrṇapātraṃ datvā, tāṃ paśyan japati ‘oṃ viṣṇuryoni̍ṃ kalpayatu̱ tvaṣṭā̍ rūpā̱ṇi̍ piᳵśatu | ārsiṃśvatu prajāpa̍tirdhā̱tā garbha̍ṃ
dadhātu te || oṃ yathā̍ pṛthi̱vya̍gnigarbhā̱ dyauryathendre̍ṇa ga̱rbhiṇī̍ | vā̱yuryathā̍ di̱śāṃ garbha̍ e̱vaṃ garbha̍ṃ dadhātu te || garbha̍ṃ dhehi sinīvāli̱ garbha̍ṃ dhehi
sarasvati | garbha̍ṃ te a̱śvinau̍ de̱vāvādha̍ttā̱ṃ puṣka̍rasrajā || hira̱ṇyayī̍ a̱raṇī̱ yannirmantha̍to a̱śvinā̍ | taṃ te̱ garbha̍ṃhavāmahe daśa̱me mā̱si sūta̍ve

15.6-2.5

neja̍meṣa̱ parā̍pata su̱putraḥ puna̱rāpa̍ta || a̱syai meṃ pu̱trakā̍ṃmāyai̱ garbha̱mādhai̍hi̱ yaḥ pumāṃn’ iti || athaināmāliṅgya japati ‘oṃ a̱mu̱hama̍smi
sā tvam || dyaura̱ham || pṛ̱thi̱vī tvam || sāmā̱hama̍ || ṛk tvam || tāve̱hi sambha̍vāva || saha̱ reto̍ dadhāvahai || pu̱ᳵse pu̱trāya̍ vetta̱vai
rā̱yaspoṣā̍ya supra̱jā̱stvāya̍ suvī̱ryā̍ya’ iti || athā'tmānaṃ pratyabhimṛśate ‘oṃ a̱haṃ garbha̍madadhā̱moṣa̍dhīṣva̱haṃ viśve̍ṣu bhurvaneṣva̱ntaḥ || a̱haṃ pra̱jā
a̍janayaṃ pitṛ̱ṇāma̱haṃ jani̍bhyo a̱pūrī̍ṣu pu̱trān’ iti || atha apa upaspṛśya athaināmupagacchati ‘oṃ tāṃ pūṣa̍ñchivata̍mā̱ mera̍yasva̱ yasyā̱ṃ vīrjaṃ
manu̱ṣyā̍ vapa̍nti || yā na̍ ū̱rū u̍śa̱tī vi̱srayā̍tai̱ yasyā̍mu̱śanta̱ḥ praha̍rāma̱ śepa̍m’ iti || evameva caturthīprabhṛtyāṣoḍaśīmuttarāmuttarāṃ yugmāsupaitīti uttarottarayugmatithayaḥ śreṣṭhā ityarthaḥ || tato dvirāmamya athāsyā nābhideśasthitamaṅgalavastramadhye suvāsinyaḥ phalatāmbūlalaḍḍukādikaṃ
pūrayanti ‘oṃ yāḥ pha̱linīryāḥ0 || pu̱ṣpāva̍tīḥ pra̱sūva̍tīḥ pha̱linī̍rapha̱lā u̱ta || aśvāṃ iva sa̱jitva̍rīrvī̱rudha̍ḥ pārayi̱ṣṇava̍ḥ’ iti dvābhyām
yasya smṛtyetyuktvā ābhyāṃ garbhādhānartusaṃveśanakarmabhyāṃ śrīparameśvaraḥ prīyatām || athārārtikaṃ kṛtvā brāhmaṇān bhojayet || iti garbhādhānartusaṃveśanaprayogaḥ

15.64-3

athavoktadine ṛtusaṃveśanamātraṃ kṛtvā tadanantaraṃ vijñāte garbhe tṛtīye vā māsi garbhādhānahomaṃ kuryāt || tṛtīye
māsīti pūrvamevoktaṃ tasminpakṣe yadi niṣekānantaraṃ patirvipadyate athavā pravāsaṃ gataḥ saṃnyasto vā tadā saṃskārakartṛnirṇayaḥ || eṣu garbhādhānādiṣu
patiḥ saṃskartā, tadabhāve devaro gururgotrajo vā anyagotrajo vā bāndhavāḥ pūrvapūrvābhāve tūtarottara adhikāriṇaḥ || tathā ca bahvṛcakārikāyām
‘kartā'sya devarastasya yasyāḥ patyāvasambhave’ || brāhme'pi ‘garbhādhānādisaṃskartā pitā śreṣṭhatamaḥ smṛtaḥ || abhāve svakulīnaḥ syādvāndhavo vā'nyagotrajaḥ’
satyavrataḥ ‘mṛto deśāntaragato bhartā strī yadyasaṃskṛtā || devaro vā gururvā'pi vaṃśajo vā samācaret’ iti || iti kartṛnirṇayaḥ

15.4-2

athaupāsanāgniprirṇayaḥ || garbhādhānādijātakarmānteṣu samastaupāsanāgniḥ || nāmakaraṇādicaulānteṣu tadekadeśāgniḥ || tasmin
prajāsaṃskāra ityeka iti sūtrāt || anagnikasya sarvādhāninaśca garbhādhānādicaulānteṣu sarvatra laukikāgnireva || kecittu samānatantraprayoge
sāgnikasya samastaupāsanāgnistadekadeśovetyāhuḥ taccityaṃ samastaupāsanāgnāviti vacanābhāvāt || tathā ca sūtram ‘yasminnagnāvupanayati tasmin
brahmacaryaṃ tasminvratacaryaṃ tasmintsamāvartanaṃ tasminpāṇigrahaṇaṃ tasmingṛhyāṇi karmāṇi kriyante tasminkāmyāni tasminprajāsaṃskāra ityeke’ iti
sā yadi putraprasūrbhavati prasiddhamaupāsane jātakarmakuruteti ca || viṣṇubhaṭṭo'pi || garbhādhānādijātakarmānteṣu saṃskārakarmasu sa evaupāsanāgniḥ
samasto bhavatīti || evamutpādito'gniḥ prajāsaṃskāreṣu samasto grāhyo naikadeśa iti ca || tathā nāmakaraṇādāvutsṛṣṭasūtakāgnestu pituraupāsanaikadeśāgniṃ praṇavenāhṛtya sthaṇḍile pratiṣṭhāpyetyādi || kumārasvāmikārikāyām ‘garbhādhānādicaulāntaṃ karma tatraikyamucyate || aupāsanaikadeśāgnau gṛhyamātye tvanagnikaḥ’ iti || gṛhī sāgnikaḥ, amātye laukikāgnau || ityādivacanaparyālocanayā garbhādhānādijātakarmaparyantaṃ
samastaupāsanāgniḥ || nāmakaraṇādicaulānteṣvekadeśāgniḥ || garbhādhānādicaulāntakarmasu samānatantre pituraupāsanaikadeśāgnireva
prajāsaṃskāra iti sāmānyavacanānāṃ jātakarmānteṣu caritārthatvāt kārikādivirodhāccetyalam || sarvādhāninastu karmaṇi karmaṇyevainaṃ punaḥpunaḥ
saṃskṛtyāharatīti paribhāṣāsūtre laukikāgnereva smārtakarmārthaṃ saṃskṛtyāharaṇamuktam || atha yadi pitari pravāsaṃ gate yadā'nyaḥ kartā tadā tasyaivaupāsanāgniṃ sadyassandhāya tatraiva garbhādhānādicaulāntānyapi yathāsambhavaṃ vā kṛtvā tamutsṛjet || apavṛtte karmaṇi laukikaḥ sampadyata iti
nyāyāt || ato'tra naikadeśaḥ || sanyaste mṛte vā pitari laukikāgnireva || caulaprakaraṇoktaikadeśāgniviṣayo'pyatraiva yojyaḥ
ityagninirṇayaḥ

15.5-2

athāgnimukhādīnāṃ samānatantreṣu nirṇayaḥ || tatrāyaṃ kramaḥ || nāndīmukhādyagnimukhāntaṃ kālātikramaprāyaścittaṃ ca tantreṇa kṛtvā, vyāhṛtimindāhutipūrvakaṃ tattatpakaṃ hutvā, pratyekaṃ tattadupahomāṃśca hutvā, atha sviṣṭakṛdādyuttarapariṣekātprāk proktāni tantreṇa kuryāt || viṣṇubhaṭṭo'pi
‘atrāgnimukhāntaṃ sviṣṭakṛdādyekameva || madhye pradhānahomamatipavaṃ kriyata’ iti || prāyaścittasūtre ‘sarveṣāṃ samānamācāryābruvate tatrodāharanti
pakaṃ sauviṣṭakṛtamājyaṃ praṇītā brahmedhmā barhirekamiti vijñāyata iti hi brāhmaṇam’ iti || prayogasāre ‘atraitāni tu tantrataḥ || pakaṃ sviṣṭakṛdādyaṃ
ca praṇītā ceti vai smṛtiḥ’ iti || kumārasvāmikārikāyāmapi ‘garbhādhānādicaulāntaṃ karma tatraikyamucyate || nihitasthaṇḍile karmanāmāmukādikam’ iti || iti samānatantreṣu agnimukhādīnāṃ nirṇayaḥ

15.4-3

atha pakkapradhānadevatāḥ || ‘vedhāḥ prajāpatirdhātā savitā
mṛtyuścaiva ca || nāmaniṣkramaṇānnāśe savitā śrotrakeśinaḥ' iti garbhādhānādicaulāntaṃ paktadevatāḥ || atha pakkamomopahomamantrāḥ
pradhānādau pradhānādau dve dve sviṣṭāhūtīḥ smṛte || tattadyājyānuvākyābhyāṃ pradhānacaruhomakān || garbhe pravedhase mantraḥ puṃsave tu prajāpate
dhātādadātu sīmante sāvitrī vaiṣṇave balau || hariścaharādikaṃ jāte tathā nāṅyupaniṣkrame || annāśane ca sāvitrī śrotrādiḥ karṇavedhane || atha
yekecinaśśaule upahomā ime kramāt || jyeṣṭhādyaṣṭau ca garbhoasyauṣadhīnāmiti trayaḥ || dhātādvādaśa vai viṣṇornukaṃ ṣaṭ sadya āditaḥ || catvāraḥ
ṣaḍ ṛcaḥ prājāpatyasūktaṃ prajāpate || svastinoṣṭāvahaṃ cāṣṭau prāṇorakṣati vai daśa || tataḥ ṣaḍbhyaśca hotavyamārohādi yathākramam || ityupahomāḥ || sviṣṭakṛdādi pariṣekātprāgbalimaudumbare kṣipet || 'mantrānantyānyathāṛci' iti kārikāvacanādgarbhādhāne haviḥ prāśanādau
dvāralopānmantramātramuktvā garbhādhānādicaulāntamupariṣṭāttatraṃ krameṇa kutvottarapariṣekādikaṃ kuryāt || prayogasāre || hutaśeṣanidhānaṃ ca
prāśanaṃ mūrdhni cāhutīḥ || kuryātkarmasamāpteḥ prāk pariṣeka visarjaṃnāt || hutaśeṣanidhānasya prāśanasya na cedyajuḥ || vyāhṛtyādyaistribhiḥ kuryāt
vedasārā hi te trayaḥ || vyāhṛtibhiranāmnāte juhuyādupahomakān || saṅkalpena vinoddeśatyāgena ca vinā hutam || samagramapi tatkarma na
yathoktaphalapradam || iti sarvatra jñeyam || iti prayogaratnamālāyāṃ kartrādisamānatantranirṇayaḥ

15.64-4

atha mukhyakālātikrame gauṇakāle kriyamāṇānāṃ garbhādhānādisaṃskārāṇāṃ samānatantramagre vivakṣuridānīṃ tattatkālakriyamāṇānāṃ saṃskārāṇāṃ
tattatprayogajñānāya bhinnatantreṇa tattatkālanirṇayapūrvakaṃ garbhādhānādi prayogo likhyate || tatra garbhādhānaṃ tu ṛtusaṃveśanasāhacaryātprāgevoktam
atha puṃsavanakālanirṇayaḥ || vijñāte garbhe dvitīye tṛtīye vā māsi tiṣye nakṣatre'nyasminvā punnakṣatre puṃsavanakālaḥ || atra jātūkarṇyaḥ ‘dvitīye
vā tṛtīye vā māsi puṃsavanaṃ bhavet || vyakte garbhe bhavetkāryaṃ sīmantena sahāyavā’ iti || prathamaprasūtāyāstu garbhāccaturthe ṣaṣṭhe'ṣṭame vā māsi
tathā ca smṛtiḥ ‘tṛtīye māsi kartavyaṃ gṛṣṭeranyatraśobhanam || gṛṣṭeścaturthe māse tu ṣaṣṭhe māsyathavā'ṣṭame’ iti || śrīdharīye ‘kuryātpuṃsavanaṃ
prasiddhaviṣaye garbhe tṛtīye'thavā māsi sphītatanau tuṣārakiraṇe puṣye'thavā vaiṣṇave || hitvā karkaṭakaṃ nṛyugmamabalāmanbeṣvarikte tithau śuddhe naidhanadhāmni śukraśaśabhṛddinmantriṇāṃ vāsare ||’ gṛṣṭirityukte sakṛtprasūtāgṛṣṭiḥ syādityuktatvātprathamagarbhāyā ityarthaḥ || pārijāte ‘prathamaṃ puṃsavaṃ
kuryātsārdhaṃ sīmantakarmaṇā || sīmantonnayanasyoktamāsavārarkṣarāśiṣu’ iti || varāhaḥ ‘hasto mūlaṃ śravaṇaṃ punarvasu mṛgaśirastu tathā puṣyaḥ
puṃsaṃjñakeṣu kāryeṣvetāni śubhāni dhiṣṇyāni’ || nṛsiṃhaḥ ‘api puṃsavanaṃ kāryaṃ dampatyoranukūlabhe || janmādi varjayedrātriṃ cāṃśakaṃ vipadādiṣu’
iti garbhāttṛtīye caturthe ṣaṣṭhe'ṣṭame vā māsi śuklapakṣe śuklapañcamyādi kṛṣṇapañcamīparyanteṣu chidraparvavarjiteṣu tithiṣu śubhavāreṣu hastamūlaśravaṇapunarvasumṛgaśirapuṣyeṣu mithunakarkaṭakanyāvarjiteṣu rāśiṣu puṃsavanaṃ kuryāt

15.64-5

atha prayogaḥ || kartā prātarmaṅgalasnānādi nityakarma kṛtvā,
vaiśvadevaṃ hutvā, puṇyāhapūrvakaṃ nāndīśrāddhaṃ kṛtvā, punaḥ karmāṅgapuṇyāhaṃ vācayitvā, prajāpatiḥ prīyatāmiti viśeṣaḥ || sthaṇḍilollekhanādyaupāsanāgnipratiṣṭhāpanāntaṃ kṛtvā, prāṇānāyamya, deśakālau saṅkīrtya, mama bhāryāyāḥ garbhasya puṃrūpatvadvijatvajñānodayasiddhidvārā śrīparameśvaraprītyarthaṃ
puṃsavanākhyaṃ karma kariṣye || puṃsavanahomaḥ karmāghāravattantramityādi, candramā nāmāgniḥ prajāpatirdevatā carurhaviḥ agniḥ sviṣṭakṛdityādi
saṅkalpya, agnimukhāntaṃ kṛtvā, pakkājjuhoti || oṃ prajā̍pate ta̱nva̍ṃ me...syāmoṃ3prajā̍pate ta̱nva̍ṃ me...syām svāhā̍ ! prajāpataya idam
atha sviṣṭakṛtamavadāyāntaḥparidhau nidhāya athānyāhutīrupajuhoti || garbho̍ a̱syoṣa̍dhīnāṃ0 || agnaye garbhāyedam || oṃ pra̱sadya̱ bhasma̍0
oṃ puna̍rā̱sadya̱ sadana̍ṃ0 || pūrvavaduddeśatyāgaḥ || atha sviṣṭakṛdādivaradānāntaṃ kṛtvā''jyaśeṣaṃ patnyā mukhe praścotayati 'asmedevāsa' iti
catasṛbhiḥ pratyṛcaṃ prāśyottarapariṣekādikaṃ kuryāt || ataḥparaṃ patnī bahusapiṃṣkamannaṃ bhuñjīta || iti puṃsavanaprayogaḥ

15.6-3

atha
sīmantonnayanam || caturthamāsādārabhyā''prasavāttaduktanakṣatrādyanvite śubhe dine sīmantonnayanakālaḥ || śuklapakṣe caturthī ṣaṣṭhyaṣṭamī navamī
dvādaśī caturdaśyamāvāsyāśca varjayitvā śubhavāreṣu puṣyahastapunarvasuśravaṇamṛgaśirorevatīrohiṇyuttarātrayamūlanakṣatreṣu siṃhavṛścikavarjitānyadaśarāśiṣu
sīmantaṃ kuryāt || tathā ca śaṅkhaḥ 'garbhālambanamārabhya yāvanna prasavastadā || sīmantonnayanaṃ kuryācchaṅkhasya vacanaṃ yathā' iti
prathamagarbhāyāstu caturthe māsyeva || tathā ca sūtram 'prathamagarbhāyāścaturthe māsi sīmantonnayanam' iti || atra bārhaspatye sauramāsa uktaḥ
'saureṇaiva caturthe syānmāse ṣaṣṭhe'ṣṭame'pi vā || māsaproktāḥ kriyā yāḥ syuḥ tāḥ sarvāḥ sauramāsataḥ' || vasiṣṭhastu 'caturthe sāvane māsi
ṣaṣṭhe vā'pyathavā'ṣṭame' iti || kārikāyām 'punnakṣatre site pakṣe lanvādhānādi pūrvavat || ṛkṣasya madhyame pādadvaye karmedamiṣyata' iti
kālavidhāne 'sīmante tiṣyahastāditihariśaśabhṛtpauṣṇavidhyuttarākhyāḥ pakṣacchidrāṃ ca riktāṃ pitṛtithimapahāyā'parāḥ syuḥ praśastāḥ || siṃhālī
varjayitvā śubhaphalabahulā rāśayo'pyaṃśakāni śreṣṭhāni śvetarāṇi bhṛgubudhadhiṣaṇānāṃ viśuddhe'ṣṭame'pi' || aditiḥ=punarvasu || varāhamihiraḥ
'hasto mūlaṃ śravaṇam' iti || nāradaḥ 'haste mūle'diterbheṣbaditomṛgaśirasyapi || puṣye prajāpatau caivā'jaikapādvayasaṃyuta' iti || pitṛtithirmāvāsyā || 'śubhasaṃsthe niśānāthe caturthī ca caturdaśīm || paurṇamāsīṃ praśaṃsanti kecitsīmantakarmaṇi' iti bṛhaspatiḥ
'caturdaśī caturthī ca kadācittu śubhaprade' ityuktatvāt caturdaśī caturthī ca śubhapakṣe grāhye || nṛsiṃhaḥ 'varjyā riktāṣṭamī ṣaṣṭhī sīmantonnayane
sadā || rātriścandrāṣṭavaināśatrijanmavipadādayaḥ' iti || guruḥ 'sīmantonnayanaṃ kuryācchubhāṃśe śubhalagnake || śubhadrekkāṇabhāgeṣu divaseṣu ca
śasyata' iti || atha yadyakṛtasīmantāyāṃ prasūtau tatra kartavyamāha gargaḥ 'yadi sīmantataḥ pūrvaṃ prasūtā cettu bhāminī || tadānīṃ peṭake garbhaṃ
sthāpya saṃskāramācaret' iti || garbhaṃ = śiśum || iti kālanirṇayaḥ

Linked texts (11)