Baudhayanaprayogamala 18
Baudhāyanaprayogamālā 18
- Language
- Sanskrit
18.1
atha prayogaḥ || prātaḥ snānādi sarvaṃ pūrvavatkṛtvā
nāndīśrāddhaṃ kṛtvā, puṇyāhaṃ vācayet || savitā prīyatāmiti viśeṣaḥ || atha sthaṇḍilollekhanādyaupāsanaikadeśāgniṃ pratiṣṭhāpya, prāṇānāyamya,
deśakālau saṅkīrtya, śrīparameśvaraprītyarthaṃ upaniṣkramaṇahomaṃ kariṣye, upaniṣkramaṇahomaḥ karma ityādi, śivo nāmā'gniḥ savitā devatā carurhaviḥ
ityādi saṅkalpya, pūrvavadgāyatryā pakkaṃ hutvā, sviṣṭakṛtamavadāyāntaḥparidhau nidhāya || oṃ sva̱sti nau̍ mimītām0 || aśvibhyāṃ bhagāyā'ditaye
pūṣṇe'surāya dyāvāpṛthivībhyāmidam
18.2
oṃ sva̱staye̍ vā̱yum0 || vāyave somāya bhuvanapataye bṛhaspataya ādityebhya idam
18.3
oṃ
viśve̍de̱vānau̍ a̱dyā0 || viśvebhyo devebhyo vaiśvānarāya vasave'gnaye devebhyo ṛbhubhyo rudrāyedam
18.4
oṃ sva̱sti mi̍trāvaruṇā0 || mitrāvaruṇābhyāṃ pathyai revatyā indrāyā'gnaye'dityā idam
18.5
oṃ sva̱sti panthā̱manu̍carema0 || sūryācandramobhyāmidam
18.6
oṃ sva̱styaya̍naṃ
tā̱rkṣyam0 || tārkṣyāyā'riṣṭanemaye asuraghnāya indrasakhāyedam
18.7
oṃ a̱ṃho̱muca̱māṅgi̍ra̱sam0 || aṅgirase svastyātreyāya tārkṣyāyedam
18.8
oṃ sva̱sti na̱ indro̍ vṛ̱ddhaśra̍vāḥ0 || indrāya vṛddhaśravase pūṣṇe viśvavedase tārkṣyāyā'riṣṭanemaye svastaye bṛhaspataya idam
18.6-2
ityaṣṭabhirupahūtya,
sviṣṭakṛdādivaradānāntaṃ kṛtvā'greṇāgnimaśvatthaparṇeṣu vyāhṛtibhirhutaśeṣaṃ nidhāya, tato maṅgalaghoṣapurassaraṃ gṛhādbahirdevatāyatanaṃ gatvā, devatāḥ sampūjya,
prārthayet ‘candrārkayordigīśānāṃ diśāṃ ca gaganasya ca || nikṣepārthamahaṃ dadmi te me rakṣantu sarvadā || apramattaṃ pramattaṃ vā divārātramathāpi vā
rakṣantu satataṃ sarve devāḥ śakrapurogamāḥ’ iti prārthya, brāhmaṇāṃtsampūjya, āśiṣo vācayitvā, svagṛhānāgatya, uttarapariṣekādikaṃ kuryāt
ityupaniṣkramaṇaprayogaḥ
18.6-3
athānnaprāśanam || tacca ṣaṣṭhe'ṣṭame daśame dvādaśe vā māsi puṃsām || strīṇāṃ tu saptame navame vā māsi || śuklapakṣe'śvinīrohiṇī-mṛgaśirā-punarvasu-puṣyottarānraya-hasta-citrā-svātyanūrādhā-śravaṇa-dhaniṣṭhā-śatatārā-revatīṣu prathamajanmanakṣatraṃ varjayitvā, anyajanmanakṣatradvaye
chidratithīnvarvajayitvā, anyaśubhatithiṣu soma-budha-guru-śukravāreṣu meṣa-vṛścika-mīnavarjiteṣu rāśiṣvannaprāśanaṃ kuryāt || atra sūtram ‘ṣaṣṭhe māsi
annaprāśanam’ iti || bodhāyanasmṛtau ‘ato'nnaprāśanaṃ māse ṣaṣṭhe kāryaṃ yathāvidhi || aṣṭame vā'pi kartavyaṃ yatheṣṭaṃ maṅgalaṃ kule’ || śaṅkho'pi
‘saṃvatsare'nnaprāśanamardhasaṃvatsare vā jāteṣu danteṣu’ iti || nirṇayasindhau nāradaḥ ‘tadabhāve'ṣṭame māsi navame daśame'pi vā || saptame māsi
vā kāryaṃ navānnaprāśanaṃ śubham’ iti || śrīdharīye ‘vyomendriyendau divase pravṛddhe paścātsite bālanavānnabhuktiḥ || khāṣṭendusaṅkhyātpuratastu
yugme mānena saureṇa vadanti tajñāḥ’ || jananadinādārabhya pañcāśaduttaraśatadine pravṛddhe gate satītyarthaḥ || khāṣṭendusaṅkhyāditi janmadivasādārabhya aśītyuttaraśatadinādarvāgityarthaḥ || śrīpārtaḥ ‘ṣaṣṭhe māse prāśanaṃ dārakāṇāmanyasmiṃstatkanyakānāṃ vidheyam’ || ityanena puṃsāṃ ṣaṣṭhādi
yugmamāse, kanyakānāmayugmamāsa iti || ata eva gargaḥ ‘narasyānnāśane yugmaṃ strīṇāṃ cānnāśane'yujam’ iti || atha nakṣatrāṇi
śrīdharīye ‘āditya-tiṣya-vasu-saumyakarānilāśvi-citrāja-viṣṇu-varuṇottara-pauṣṇa-mitrāḥ || bālānnabhojanavidhau daśame viśuddhe chidrāṃ vihāya
navamīṃ tithayaḥ śubhāḥ syuḥ’ || guruśca ‘pauṣṇāditīnduhastāśvitvāṣṭravāsavavaiṣṇavāḥ || rohiṇīmaitratiṣyāśca varuṇāścottarānrayam || śraviṣṭhāśca
śubhā hyete ṣoḍaśānnāśane śiśoḥ’ || vidhirātne ‘annaprāśanakārye tu janmabhaṃ mṛtyudaṃ bhavet || śubhaṃ karmarkṣamādhāne vivāhe cānnabhojane
vārāṃśakāśca guruśukraśaśīndujānāṃ meṣā'limīnarahitāni śubhāni bhāni || yuktau śiśoḥ śubhakarāḥ parihṛtya saumyaṃ bhaumaṃ sitaṃ navamanaidhanasaptameṣu
arkāṅgārakamandānāṃ vārāścāpi śubhāvahāḥ || yadā vārādhipastiṣṭhetsvoccamitragrahe tadā || guruṇā balinā vā'pi vīkṣitaśca balānvitaḥ || daśamasthāngrahānsarvānvarjayenmatimānnaraḥ || annaprāśanakṛtyeṣu mṛtyukleśabhayāvahān' iti || iti kālanirṇayaḥ
18.64
athānnaprāśanaprayogaḥ
kartā prātarmaṅgalasnānādi nityakarma kṛtvā, vaiśvadevaṃ nāndīśrāddhaṃ puṇyāhavācanaṃ ca kṛtvā, savitā prīyatāmiti viśeṣaḥ || atha sthaṇḍilollekhanādyaupāsanaikadeśāgniṃ pratiṣṭhāpya, prāṇānāyamya, deśakālau saṅkīrtya, mama kumārasya bījagarbhasamudbhavainonibarhaṇapurassaramāyuḥśrīvalavṛddhidvārā
śrīparameśvaraprītyarthamannaprāśanākhyaṃ karma kariṣye, annaprāśanahomaḥ karma ādhāravattantramityādi śucirnāmāgniḥ savitā devatā carurhaviragniḥ sviṣṭakṛdityādi saṅkalpya, agnimukhāntaṃ kṛtvā, pūrvavadgāyatryā pakvaṃ hutvā, sviṣṭakṛtamavadāyāntaḥparidhau nidhāya || oṃ a̱hama̍smi prathama̱jā ṛ̱tasya̍0,
pūrve̍ma̱ye0, jahā̍mya̱nyam0, parā̍ke̱ anna̍m0, ma̱hāntau̍ ca̱rū0, anna̍ṃ prā̱ṇamanna̍m0, mogha̱manna̍m, a̱haṃ me̱ghaḥ0 || sarvatrānnāyedam || ityaṣṭabhirhutvā,
sviṣṭakṛdādivaradānāntaṃ kṛtvā, agreṇāgnimaśvatthaparṇeṣu vyāhṛtyā hutaśeṣaṃ nidhāya, kumāraṃ māturutsaṅga upaveśya, dīpadvayayukte svarṇādipātre
samastabhakṣyabhojyaśākādisaṃyukte'thaudanaṃ dadhimadhughṛtajalairmiśritaṃ nidhāya, kumāraṃ śvetavastrairalaṅkṛtya, hiraṇyena tadannaṃ gṛhītvā || oṃ yā jā̱tā
oṣa̍dhayaḥ0 || oṃ bhūrbhuva̱ḥsuva̍ra̱pāṃ cauṣa̍dhīnā̱ñca rasa̱manna̍ṃ prāśa̍yāmi || śivāsta̱ āpa̱ oṣa̍dhayaḥ santū namīvāsta̱ āpa̱ oṣa̍dhayaḥ santu || oṃ
śa̱taṃ vo̍ amba0 || oṃ bhūrbhuva̱ḥsuva̍rapām0 || oṃ pu̱ṣpāva̍tīḥ0 || oṃ bhūrbhuva̱ḥsuva̍rapām0 || oṃ oṣa̍dhīriti̍ mātaraḥ0 || oṃ bhūrbhuva̱ḥsuva̍rapām0
oṃ aśva̱tthe va̍ḥ0 || oṃ bhūrbhuva̱ḥsuva̍ra̱pām0 || oṃ yada̱daṃ vā̱jaya̍nnmiā oṣa̍dhīḥ0 || oṃ bhūrbhuva̱ḥsuva̍ra̱pām0 || iti ṣaḍbhiḥ prāśayitvā,
mukhaṃ prakṣālya, tūṣṇīmācamayya, āśiṣo vācayitvā, uttarapariṣekādikaṃ kuryāt || ityannaprāśanaprayogaḥ
18.6-4
atha karṇavedhanam || tacca dvādaśe ṣoḍaśe vā'hni prathame ṣaṣṭhe saptame'ṣṭame vā māsi saṃvatsare vā śuklapakṣe pūrvāhne divaiva tithisandhinakṣatrasandhi-chidratithi-parva-pāpavārāṃśca varjayitvā, janmamāsamekādaśīṃ ca vihāya, mṛgaśira-ārdrā-punarvasu-puṣyottarātraya-hasta-citrāśravaṇa-dhaniṣṭhā-revatīṣu siṃha-vṛścika-kumbharāśīṃśca varjayitvā, anyarāśiṣu karṇavedhanaṃ kuryāt || atra sūtram 'saptame māsrāṣṭame māsi vā
karṇavedhanam' iti || gargaḥ 'māse ṣaṣṭhe saptame vā'pyaṣṭame māsi vatsare || karṇavedhaṃ praśaṃsanti puṣṭyāyaḥśrīvivṛddhaye' || madanaratne 'prathame
saptame māsi aṣṭame daśame'thavā || dvādaśe ca tathā kuryātkarṇavedhaṃ śubhāvaham' || śrīdharīye 'māse ṣaṣṭhe saptame vā'ṣṭame vā vedhyau karṇau dvādaśe
ṣoḍaśe'hni || madhye vā'hnaḥ pūrvabhāge na rātrau nakṣatre dve dve tithī varjayitvā' || guruḥ 'janmatò daśame vā'hni dvādaśe vā'tha ṣoḍaśe
saptame māsi vā kuryādaṣṭame māsi vā punaḥ' || vyāsaḥ 'yo janmamāse kṣurakarma yātrāṃ karṇasya vedhaṃ kurute ca mohāt || nūnaṃ sa rogī
dhanaputranāśanaṃ prāpnoti mūḍho vadhabandhanāni' || guruḥ 'yasminvāre tithī tāre dve dve yukte na śobhane || sandhye dvayoḥ purā paścāddinādi
śubhatārayoḥ || pūrvāhne supraśastaṃ syādaparāhne na śobhanam' || agastyaḥ 'dvayostu sandhyayorlagne na kuryātkarṇavebhanam || rātrāvapi tathā lagnanakṣatratithisandhiṣu || karṇavedhaṃ na kurvīta kuryāccecchedanaṃ bhavet' || śrīdharīye 'hariharakaracitrāsaumyapauṣṇottarāyāditivasuṣu ghaṭālīsiṃhavarjye
vilagne || śaśibudhagurukāvyānāṃ dine parvariktārahitatithiṣu śuddhe naidhane karṇavedhaḥ' || guruḥ 'vṛṣavarjyāḥ sthirāḥ sarve na śubhā makarālabhau
madhyamau śeṣitāḥ sarve śubhāḥ syuḥ karṇavedhane' iti || iti karṇavedhanakālanirṇayaḥ
Linked texts (5)
- Bārhaspatyasaṃhitā (Aṅgiras) — Aṅgiras, Sanskrit
- Jyotirnibandha — Śivarāja, Sanskrit
- Saṅgrahaśiromaṇi — Sarayūprasāda, Sanskrit
- Bhagavantabhāskara — Nīlakaṇṭha Dīkṣita 1625, Sanskrit
- Veṅkaṭeśīyaprayogamālā — Veṅkaṭeśa Jyotiṣin, Sanskrit