Baudhayanaprayogamala 19
Baudhāyanaprayogamālā 19
- Language
- Sanskrit
Contents
- 19.6-2 — 4 parts
19.1
atha karṇavedhanaprayogaḥ || prātarmaṅgalasnānādi aupāsanaikadeśāgniṃ pratiṣṭhāpya, mama kumārasya bījagarbhasamudbhavainonibarhaṇapurassaramāyuḥśrībalavṛddhikṣārā śrīparameśvaraprītyarthaṃ karṇavedhanākhyaṃ
karma kariṣye, karṇavedhanahomaḥ karma ādhāravattantramityādi barddhamāno nāmāgniḥ śrotraṃ devatā carurhavirityādi saṅkalpya, agnimukhāntaṃ kṛtvā pakkāt
juhoti || o3mśrotre̍ṇa bha̱draṃ... āśaṛṇomo3śayena̱ prācyā̍... ba̱bhūvu̱ svāhā̍ || śrotrāyedam || atha sviṣṭakṛtamavadāyāntaḥparidhau nidhāya
oṃ prā̱ṇo rakṣa̍ti0 || prāṇāyedam
19.2
oṃ yo de̱vo de̱veṣu̍0 || prāṇāyedam
19.3
oṃ mana̍saści̱tedaṃ... pvagriya̍svāhā̍ || manasa
idam
19.4
oṃ āna̍ etu0 || manasa idam
19.5
oṃ ju̱ṣatā̍mme̱ vāk0 || vāca idam
19.6
oṃ yayā̍ rū̱pāṇi̍0 || vāce devyā
idam
19.7
oṃ cakṣu̍rde̱vānā̍ṃ... dvi̱cakṣaṇa̍svāhā̍ || cakṣuṣa idam
19.8
oṃ āyu̱rindra̍ḥ... mṛ̱tsvāhā̍ || cakṣuṣa idam
19.9
o3mśrotre̍ṇa
bhadram0 || śrotrāyedam
19.10
oṃ yena̱ prācyā̍0 || śrotrāyedam
19.64
iti daśabhirupahutya, sviṣṭakṛdādivaradānānte'greṇāgniṃ veṇuparṇeṣu
hutaśeṣaṃ nidadhāti 'oṃ samu̱drāya̍ vayu̱nāya̱ sindhū̍nā̱ṃ pata̍ye̱ nama̍ḥ || na̱dīnā̱thm̐sarvā̍sāṃ pi̱tre ju̍hutā vi̱śvakarma̍ṇe viśvā̱hāmartya̍thm̐ha̱viḥ' iti
atha kartā'sya kumārasya karṇavedhanakarmaṇaḥ puṇyāhaṃ karmaṇe svasti karmaṇa ṛddhiṃ bhavanto bruvantu ityāśiṣo vācayitvā, śivaṃ karmāstu śrotraṃ prīyatāṃ
iti vācayitvā, atha sūcyā vā suvarṇena kaṇṭakena vā dakṣiṇakarṇaṃ tṛṇatti 'oṃ gā̱ya̱trī tri̱ṣṭubjaga̍tī' ityathāpa upaspṛśya, dvipadāyeti vāmakarṇaṃ
viddhvā, apa upaspṛśya, atha lohitasūtreṇa vā śaṇasūtreṇa vā badhnāti 'varuṇasya skambha̍namasi' iti || pare'hani visarjayati 'varuṇasya
skambhūsarjenamasi' iti || athāpa upaspṛśya, āśiṣo vācayitvā, uttarapariṣekādikaṃ kuryāt || iti karṇavedhanaprayogaḥ
19.65
atha nāmakaraṇādi catuṣṭayasya saṅkṣepaprakāraḥ || gṛhyasūtre 'nāmakaraṇopaniṣkramaṇāntraprāśanakarṇavedhādi brāhmaṇabhojanādevaikeṣāṃ puṇyāhavācanādevaikeṣāṃ prasiddhe caulopanayane' iti || anena tattatkālakartavyanāmakaraṇādicatuṣṭayasya āpadi brāhmaṇabhojanena vā kevalaṃ puṇyāhavācanena
vā kartavyatvaṃ pratipāditaṃ bhavati na tu samānatantre tatra yathākartavyatameva || asminpakṣe tu puṇyāhaṃ brāhmaṇabhojanaṃ vā kṛtvā, upariṣṭātantrāṇi
kuryāt || iti nāmakaraṇāditantraprayogaḥ
19.6-2.1
atha caulam || tacca jananādārabhya saṃvatsare pūrṇe dvitīye tṛtīye tṛtīyabhāgagate pañcame'bde saptame'bde vā kāryam || tribhāgagate
pañcama iti saptapañcāśanmāsāddūrdhvamityarthaḥ || tatrāpyuttarāyaṇe śuklapakṣe guruśukrāstamalamāsādirahite janmamāsaṃ janmapakṣaṃ vā varjayitvā,
makara-kumbha-mīna-meṣa-vṛṣabha-mithunamāseṣu aśvinī-rohiṇī-mṛgaśiraḥ-punarvasu-puṣyottarātraya-hasta-citrā-svātī-śravaṇa-dhaniṣṭhā-śatatāra-revatīṣu
vṛṣabha-mithuna-karkaṭaka-kanyā-tulā-mīnalagreṣu aṣṭame navame ca śuddhe saptame śukrapāpagraharahite'ṣṭamasthite śukre caulaṃ kuryāt || atra sūtram 'saṃvatsare
caulakarma triṣu vā saṃvatsareṣu' iti || smṛtirapi 'tataḥ saṃvatsare pūrṇe cūḍākarma vidhīyate || dvitīye vā tṛtīye vā kartavyaṃ śruticodanāt'
pārijāte 'jātādhikārājjanmāditṛtīye'bde tu caulakam || ādye'bde kurvate kecitpañcame'bde dvitīyake || upanītyā sahaiveti vikalpāḥ kuladharmataḥ'
bṛhaspatiḥ “dvitīye'bde śiśorgarbhajanmatī vā viśeṣataḥ || pañcame saptame vā'pi striyāḥ puṃso'pi vā sama” iti || nāradaḥ “janmatastu
tṛtīye'bde śreṣṭhamicchanti paṇḍitāḥ || pañcame saptame vā'pi janmatau madhyamaṃ bhavet || adhamo garbhataḥ syāttu navamaikādaśe'pi vā” || śrīdharīye
“varṣe tṛtīye'pyatha pañcame'bde gatatribhāge pravadanti caulam || udaggate'rke guruśukratejaḥprakāśite vyomni ca śuklapakṣe” || kāśyapaḥ
“janmakṣāṇāṃ caturviṃśātparataścaulamācaret || athavā pañcame varṣe sāvanenaiva yojayet” || gatatribhāge pañcama iti matāntaramucyate || tathā
19.6-2.2
ca nṛsiṃhaḥ “tṛtīye pañcame varṣe gate bhāge tṛtīyake || ādau caulaṃ prakartavyamiti kecitpracakṣata” iti || devarātaḥ “uttaraṃ devabhāgaḥ
syāddakṣiṇaṃ yāmyamucyate || devabhāgaṃ gate sūrye cūḍākarma samācaret || ayane cottare saumyaṃ dakṣiṇe laghubhāvaham” || jyotirarṇave “makare
sarvasampattiḥ kumbhe santānavardhanam || mīnamāse sadā saukhyaṃ meṣe sarvārthasādhanam || vijayaṃ vṛṣabhe vidyānmithune vaṃśavṛddhikṛt || karkaṭe
bahurogī syātsiṃhe naṣṭaprajo bhavet || ṣaṣṭhe kulakṣayaṃ vidyāttulāyāṃ dehanāśanam || vṛścike bandhunāśaḥ syāccittanāśastu kārmukaḥ” iti
bṛhaspatiḥ “uttarāyaṇage sūrye viśeṣātsaumyagolake || adhimāsastu ninyaḥ syātsasarpāhispatī tathā || guruśukrau na dṛśyete yadā'tisphuṭamambare || bālavṛddhādvayaḥ kālaścaule ninyastayordvayoḥ” || saṅgrahe “svajanmamāse bālānāṃ caulamāyuḥ kṣayāvaham || tatrāpi kecitkurvanti
sahopanayanena tat” || vyāsaśca “yo janmamāse kṣurakarmayātrāṃ” iti karṇavedhaprakaraṇa uktam || atha janmamāsalakṣaṇam “ārabhya
janmadivasādyāvatriṃśaddinaṃ bhavet || janmamāsaḥ sa vijñeyaḥ sarvakarmabahiṣkṛtaḥ || janmamāsaṃ tathā janmadinaṃ janmadvayaṃ tathā || hūṇè vaṅge
tyajetsarvamanyadeśe śubhāvaham || annaprāśanamudvāhaścaulakarmopanayanam || janmamāseṣu varjya syātkaliṅge magadhe tathā' || guruḥ 'śuklapakṣe
19.6-2.3
śubhaṃ proktaṃ kṛṣṇapakṣe śubhetarat || aśubho'ntyatribhāgaḥ syātkṛṣṇapakṣe tridhā kṛte' || atha nakṣatrāṇi 'ādityasaumyavasuvaiṣṇavapauṣṇatiṣyatvāṣṭrāśvicaṇḍakiraṇeṣu divā praśastam || svātīvidhātṛvaruṇottarabhāni madhyāānyāhurniśāsvatha na ca kṣurakarma kāryam || sammadi kṣemabhe maitre
sādhake bhe'timitrabhe || caulakarma praśastaṃ syācchobhanāṃśaṃ gate vidhau || ādyaṃśo vipadi tyājyaḥ pratyare caramo'śubhaḥ || vadhe tyājyastṛtīyāṃśaḥ śeṣāṃśā api śobhanāḥ' || arṇave 'janmatraye vā'rkidivākarāravāre'dhimāse sitajīvamauḍhye || pakṣadvaye pūrvaniśādinānte kṣauraṃ
yadi syātkulanāśahetuḥ || ṣaṣṭhyaṣṭamī pratipadastithayaśca riktā varjyāḥ śaśāṅkagurusomajabhārgavānām || vārāṃśakodayavilokamaniṣṭamāhuḥ kṣaure
ca karmaṇi na śokamṛśanti jñāve || dvitripañcamasaptamyāmekādaśyāṃ tathaiva ca || daśamyāṃ ca trayodaśyāṃ kāryaṃ kṣauraṃ vijānatā' || guruḥ
'pāpagrahāṇāṃ vārāṃśā ninditāḥ śubhakarmaṇi || śubhagrahāṇāṃ vārā ye pūjitā brahmaṇo matam || somavāre site pakṣe kṛṣṇapakṣe'tigarhitaḥ
budhavāre śubhaḥ proktaḥ pāpagrahayute budhe || pāpagrahāṇāṃ vārāṃśau viprāṇāṃ tu śubho rakheḥ || kṣatriyāṇāṃ kṣamāsūnorviṭśūdrāṇāṃ śaneḥ śubhaḥ'
mādhavīye 'karyyaṅganāmithunatulokṣanakrāḥ pūjyāḥ kriyāliharicāpadharā jaghanyāḥ || te'pi svavīryyaśubhadṛṣṭiyutā vidheyāścaule ghaṭaḥ śubhayuto'pi
niṣiddha eva' || ukṣā = vṛṣabhaḥ, kriyo = meṣaḥ || vasiṣṭhaḥ 'vṛṣabhaśca kulīraśca yamakanyātulādharāḥ || makaraścaiva mīnaśca kṣurakarmaṇi
19.6-2.4
pūjitāḥ' !! guruḥ 'aṣṭamasthā grahāḥ sarve neṣṭāḥ śukravivarjitāḥ || śukrastu nidhane kṣaure sarvasampatpradaḥ śiśoḥ' || bṛhaspatiḥ
‘ lagnādaṣṭamarāśīśaḥ kendragaḥ śubhavīkṣitaḥ || yadyapyaṣṭamagasyoktaṃ doṣamāśu vyapohati || randhreśaḥ svāṃśagaḥ svoccasvakṣetropacayarkṣagaḥ || aṣṭamasthasya doṣo'yaṃ vinaśyati na saṃśayaḥ’ || nāradaḥ ‘lagnāṣṭameśayomaitrye lagneśe balasaṃyute || astage nidhanāṃśe vā nidhane'pi śubho
grahaḥ’ || vasiṣṭhaḥ ‘jāmitre bhāskare kṣaure mṛtyuḥ syādbhūmije tathā || śukre saumye vināśaḥ syānmandabhāgyaṃ śanaiścare || triṣaḍāyagatāḥ
pāpāḥ kṣurakarmaṇi pūjitāḥ || śeṣeṣu ninditāḥ proktāḥ svoccasvarkṣabalādṛte’ iti || etacca śiśormātari garbhiṇyāṃ na kāryam || tathā
ca jyotirnibandhe madanaratne bṛhadgargaḥ ‘putracūr̤ākṛtau mātā yadi vā garbhiṇī bhavet || śastreṇa mṛtyumāpnoti tasmātkṣauraṃ vivarjayet’ || nāradaḥ
tu ‘sūnormātari garbhiṇyāṃ cūr̤ākarma na kārayet || pañcābdātprāggatodhvaṃ tu garbhiṇyāmapi kārayet’ || nirṇayasindhau gārgyaḥ ‘pañcamamāsādūrdhvaṃ māturgarbhasya jāyate mṛtyuḥ’ iti || bṛhaspatiḥ ‘garbhe mātuḥ kumārasya na kuryāccaulakarma tu || pañcamāsādadhaḥ kuryādita ūrdhvaṃ na
kārayet’ iti || iti caulakālanirṇayaḥ
Linked texts (7)
- Veṅkaṭeśīyaprayogamālā — Veṅkaṭeśa Jyotiṣin, Sanskrit
- Bārhaspatyasaṃhitā (Aṅgiras) — Aṅgiras, Sanskrit
- Jyotirnibandha — Śivarāja, Sanskrit
- Kālaprakāśikā — Nṛsiṃha, Sanskrit
- Saṅgrahaśiromaṇi — Sarayūprasāda, Sanskrit
- Bṛhajjyotiṣasāra — Bhavānī Śaṃkara, Sanskrit
- Saṃskārasāra — Dalapatirāja, Sanskrit