Pramāṇa · Search · About · API

Baudhayanaprayogamala 32

Baudhāyanaprayogamālā 32

Language
Sanskrit

Contents

32.1

atha brahmasūktam || oṃ brahma̍
jajñā̱naṃ pra̍tha̱maṃ pu̱rastā̍t || visī̍ma̱taḥ su̱ruco̍ ve̱na ā̍vaḥ || sa̱budhnyā̍ u̱pamā a̍sya vi̱ṣṭhāḥ || sa̱taśca̱ yoni̱masa̍taśca̱ viva̍: svāhā̍ || brahmaṇa
idam

32.2

oṃ pi̱tā vi̱rājā̍mṛṣa̱bho ra̍yī̱ṇām || a̱ntari̍kṣa̱ṃ viśvarū̍pa̱ ā vi̍veśa || tama̱rkaira̱bhya̍rcanti va̱tsam || brahma̱ santa̱ṃ brahma̍ṇā̱ vardhaya̍nta̱ḥ
svāhā̍ || brahmaṇa idam

32.3

oṃ brahma̍ de̱vāna̍janayat || brahma̱ viśva̍mi̱daṃ jaga̍t || brahma̍ṇaḥ kṣa̱traṃ nirmi̍tam || brahma̍ brā̱hma̱ṇa ā̱tmanā̱
svāhā̍ || brahmaṇa idam

32.4

oṃ antara̍sminni̱me lo̱kāḥ || anta̱rviśva̍mi̱daṃ jaga̍t || brahmai̱va bhū̱tānā̱ṃ jyeṣṭhā̍m || tena̱ ko'rha̍ti spa̱rdhitum̐svāhā̍ || brahmaṇa idam

32.5

oṃ brahma̍n de̱vāstraya̍strim̐śat || brahma̍nnindraprajāpa̱tī || brahma̍n ha̱ viśvā̍ bhū̱tāni̍ || nā̱vīvā̱ntassa̱māhi̍tā̱ḥ
svāhā̍ || brahmaṇa idam

32.6

oṃ cata̍sra̱ āśā̱ḥ pracara̍ntva̱gnaya̍: || i̱manno̍ ya̱jñanna̍yatu prajā̱nan || ghṛ̱taṃ pinva̍nna̱jara̱m̐suvī̍ram || brahma̍
sa̱midbhava̱tyāhu̍tīnā̱m̐svāhā̍ || ghṛtaṃ pinvate'gnaye'ṅgirasa brahmaṇa idam

32.65.1

atha sviṣṭakṛdādiparidhipraharaṇāntaṃ kṛtvā'greṇāgniṃ pālāśaparṇeṣu
hutaśeṣaṃ nidadhāti || 'oṃ namo̍ astu nīlagrīvāya sahasrā̱kṣāya̍ mī̱ḍhuṣe̍ | atho̱ ye a̍sya̱ satvā̍no̱'haṃ tebhyo̍'ka̱rannama̍ḥ' iti baliṃ datvā,
uttarapariṣekapraṇītāvimokavaradānāntaṃ kṛtvā, atha kumāraḥ prāṇānāyamya, deśakālau saṅkīrtya 'mama gāyatryupadeśāṅgatayā vihitaṃ sāvitrīvratopakramahomaṃ kariṣye, sāvitrīvratopakramahomaḥ karma apūrvvaṃ tantraṃ samudbhavo nāmāgniḥ agnivāyvādityavratapatayo devatāḥ ājyāktapālā śasamidho
haviḥ sadyo yakṣyè || tadaṅgamanvādhānaṃ kariṣye' iti saṅkalpya, anvādhānādikaṃ kṛtvā, sruksruvamājyasthālīṃ prokṣaṇīṃ catasrassamidhaḥ iti
āsādya, ājyasaṃskārāntaṃ kṛtvā, pariṣicya alaṅkṛtya, ārdrāḥ sapalāśāḥ saprārohāḥ prādeśamātrāḥ apratiśuṣkāgrā ghṛtā'nvaktā abhyādhāpayan
vācayati || yājñīyavṛkṣasamidho vā || oṃ agne̍ vratapate sāvi̱traṃ vra̱taṃ ca̍riṣyā̱mi̱ taccha̍keyaṃ tanme̍ rādhyatā̱ᳵsvāhā̍ || agnaye vratapataya
idam || oṃ vāyo̍ vratapate sāvi̱traṃ vrataṃ0 || vāyave vratapataya idam || oṃ ā̍ditya vratapate sāvi̱traṃ vrataṃ0 || ādityāya vratapataya
idam || oṃ vratānā̍ṃ vratapate sāvi̱traṃ vra̱taṃ ca̍riṣyā̱mi̱ taccha̍keyaṃ tanme̍ rādhyatā̱ᳵsvāhā̍ || vratānāṃ vratapataya idam || vyāhṛtīrhutvā,
uttarapariṣekādikaṃ kuryāt || athāgneḥ paścādarbheṣu udagagraṃ kūrca nidhāya, tasminprāṅmukha ācārya upaviśati 'oṃ rāṣṭrabhṛtasyācāryā sandīmātadyoṣam' iti || tasyāgre kumāro darbheṣu pratyaṅmukha upaviśya, svadakṣiṇena hastena gurordakṣiṇaṃ pādaṃ vāmena vāmapādamanvārabhya jānubhyāmavanīṃ

32.65.2

gatvā 'sāvitrīṃ bho anubrūhi' iti guruṃ samprārthya, atha guruḥ omityuktvā gāyatrīmupadiśati || yathā || gāyatrīṃ vyāhṛtīśca tredhā
vibhajya, prathamaṃ tisro vyāhṛtīstrayāṇāṃ pādānāmādau kṛtvā, tataḥ dvayorardharcayorādau dve vyāhṛtī tataḥ kṛtsnāyāmādau tṛtīyāṃ vyāhṛtiṃ saṃyojya
sarvāstā vyāhṛtayaḥ praṇavapūrvakāḥ yathā ' oṃ bhūḥ tatsa̍vi̱turvare̍ṇyam || oṃ bhuva̍ḥ bhargo̍ de̱vasya̍ dhīmahi || o3msva̍ḥ dhiyo̱ yo na̍ḥ praco̱dayā̍t
oṃ bhūḥ tatsa̍vi̱turvare̍ṇya̱ṃ bhargo̍ de̱vasya̍ dhīmahi || oṃ bhuva̍ḥ dhiyo̱ yo na̍ḥ praco̱dayā̍t || o3msva̍ḥ tatsa̍vi̱turvare̍ṇya̱ṃ bhargo̍ de̱vasya̍ dhīmahi̱ dhiyo̱
yo na̍ḥ praco̱dayā̍t ' iti gāyatrīmupadiśya, atha śiṣṭācāraprāptatvāddeṣṭākṣarīṃ pañcākṣarīṃ copaviśya, tato baṭurācāryasyottarata upaviśati
tatra manuḥ 'yāvadbrahmopadeśaḥ syāttāvaddakṣiṇato baṭuḥ || aupanāyani ke śeṣe karmaṇyuttarato baṭuḥ ' iti || atha kumāraḥ pakkādupādāya
prāśnāti || baṭuhastamabhighārya, pakkaṃśeṣamannaṃ nidhāya, abhighārya ' oṃ śarīraṃ me vica̍rṣaṇam || ji̱hvā me̱ madhu̍mattamā || karṇā̍bhyā̱ṃ bhūri̍
viśru̍vam || brahma̍ṇaḥ kośo̍si me̱dhayā pi̍hitaḥ || śrutaṃ me̍ gopāya' iti prāśya, apa upaspṛśya, apa ācamya, ādityamupatiṣṭhate 'oṃ
udva̱yanta̱ma̍sa̱spari̱ paśya̍nto̱ jyoti̱rutta̍ram || de̱vaṃ de̍va̱trā sūrya̱maga̍nma̱ jyoti̍rutta̱mam' iti || athainaṃsaṃśāsti || 'brahmacāryasi' iti

32.65.3

gururāha || 'asmi' iti prativacanam || 'āpo'śāna' iti guruḥ || asyārthaḥ prāyaścittārthamāpośanaṃ bhojanasyādāvante copastaraṇapidhānārthamiti || 'aśnāmi' iti prativacanam || 'karma kuru' iti guruḥ || guruśuśrūṣādikamityarthaḥ || 'kariṣyāmi' iti
prativacanam || 'mā divā suṣupyāḥ' iti guruḥ || divānidrāṃ mākārṣīrityarthaḥ || 'na svapsyāmi' iti prativacanam || 'samidha
ādhehi' iti guruḥ || agnāvityarthaḥ || 'ādhāsyāmi' iti prativacanam || 'bhaikṣyācarya cara' iti guruḥ || bhikṣānnamāhṛtya bhojanaṃ
kuruṣvetyarthaḥ || ‘cariṣyāmi’ iti prativacanam || ‘sadā araṇyātsamidha āhara’ iti guruḥ || agnikāryārthamityarthaḥ || ‘āhariṣyāmi’
iti prativacanam || ‘udakumbhaṃ cāhara’ iti guruḥ || gurugṛhaṃ pratītyarthaḥ || ‘āhariṣyāmi’ iti prativacanam || ‘ācāryādhīno
vedamadhīṣva’ iti guruḥ || ‘adhyeṣye’ iti prativacanam || athāsmai gurustaṇḍulapūrṇapātraṃ prayacchannāha ‘mātaramevāgre bhikṣasva’ iti
tato baṭurmātaramevāgre bhikṣate || ‘bhavati bhikṣāṃ dehi’ iti mātaraṃ bhikṣayitvā, athānyānapi bhikṣayitvā, sarvaṃ samāhṛtya, ācāryāya
prayacchati ‘bhaikṣamidam’ iti || ‘tat subhaikṣam’ ityācāryaḥ pratigṛhya, athottareṇa agniṃ dve strīpratikṛtī kṛtvā, gandhairmālyena cālaṅkṛtya,
‘mamopanayanāṅgatayā vihitāṃ śraddhāmedhāpūjāṃ kariṣye’ iti saṅkalpya ‘oṃ bhūḥ śraddhāmāvāhayāmi || oṃ bhuvaḥ śraddhāmāvāhayāmi || oᳪsuvaḥ

32.65.4

śraddhāmāvāhayāmi || oṃ bhūrbhuvaḥsuvaḥ śraddhāmāvāhayāmi || oṃ bhūḥ medhāmāvāhayāmi || oṃ bhuvaḥ medhāmāvāhayāmi || oᳪsuvaḥ medhāmāvāhayāmi || oṃ bhūrbhuvaḥsuvaḥ medhāmāvāhayāmi’ ityāvāhya ‘śraddhāyai namaḥ, medhāyai namaḥ’ iti ṣoḍaśopacārān kṛtvā, brāhmaṇān
sampūjya, asya śraddhāmedhāpūjākarmaṇaḥ puṇyāhaṃ-svasti-ṛddhimiti vācayitvā, śraddhāmedhe prīyetāmiti vācayitvā, anena śraddhāmedhāpūjākarmaṇā
śrīparameśvaraḥ prīyatāmityuktvā, ‘kṛtasya karmaṇaḥ sāṅgatāsiddhyarthaṃ nānāgotrebhyo brāhmaṇebhyo yathāśaktidakṣiṇāḥ pratipādayāmi || yathāśaktibrāhmaṇān bhojayiṣye’ ityuktvā, yasyasmṛtyetyuktvā, ‘anenopanayanakarmaṇā śrīparameśvaraḥ prīyatām’ itīśvarārpaṇaṃ kuryāt

32.64

ataḥparaṃ yatkarttavyaṃ taducyate || kārikāyām 'yāvadbrahmopadeśaḥ syāttāvatsandhyādikaṃ na ca !! tato mādhyāhnasandhyādi sarvaṃ karma
samācaret || snānaṃ ca bhojanaṃ tadvatsandhyopāsanameva ca || brahmayajñaśca nityāni sāmānyasyāpi tāni tu' || upāsanamiti upāsanamagnikāryamityarthaḥ || siddhāntadīpe 'athopanayanātkarma kuryādārabhya yatnataḥ || snānaṃ kāladvaye sandhyāmagnikāryaṃ ca naityakam || brahmayajñaṃ tarpaṇaṃ
ca devarṣipitṝṇāṃ tathā || devārcanaṃ japaṃ bhikṣāṃ pratyahaṃ brahmacāriṇaḥ || sevāṃ ca guruvṛddhānāṃ yajñasūtrādidhāraṇam ||' iti || anena
gāyatryupadeśānantaraṃ brahmayajñaṃ mādhyāhnikaṃ vratamadhye pratidinaṃ snānamapi kartavyamityuktam

32.6-2

athāgnikāryam || atha sāyaṃ sandhyāṃ vidhāya, ācamanaprāṇāyāmau kṛtvā, deśakālau saṅkīrtya, 'mama samastapāpakṣayadvārā
śrīparameśvaraprītyarthaṃ sāyamāgnikāryaṃ kariṣye' iti saṅkalpya, 'oṃ juṣasva̍naḥ... tata̱nuḥ sūrya̍sya 0, oṃ adi̱tenu̍manyasva 0' ityādibhiḥ
pariṣicya || agniṃ prajvalitaṃ vande... viśvatomukham || atha catasraḥ samidho'bhyādadhāti || oṃ bhūḥ svāhā̍ || agnaya idam
oṃ bhu̱vaḥ svāhā̍ || vāyava idam || om̐suvaḥ svāhā̍ || sūryāyedam || oṃ bhūrbhuva̱ḥsuvaḥ svāhā̍ || prajāpataya idam || iti
hutvā, punarjuṣasvana ityādi aditenvamaṃm̐sthā ityādibhiḥ pariṣicya 'yatte agne teja' iti tisṛbhiḥ 'mayi medhāṃ mayi prajās' iti tisṛbhiḥ
copasthāya ayopaviśya, 'oṃ mā̍nasto̱ke... vi̱dhema̍te' ityupasthāya hutabhasma gṛhītvā |; 'ojo'si' iti lalāṭe || 'saho'si'
iti kaṇṭhe || 'balamasi' iti dakṣiṇabāhumūle || 'bhrājo'si' iti kaṇṭhapṛṣṭhe || 'devānāṃ dhāma nāmāsi' iti nābhau || 'viśvamasi
viśvāyuḥ' iti hṛdaye || 'sarvamasi sarvāyuḥ' iti mūrdhni || ityupaspṛśya, 'śraddhāṃ medhāṃ yaśaḥ prajñāṃ vidyāṃ buddhiṃ śriyaṃ balam || āyuṣyaṃ
teja ārogyaṃ dehi me havyavāhana' ityāśiṣaḥ prārthayitvā, gotrapravaramuktvā, 'amukagotraḥ amukaśarmā ahamasmi ahaṃ bho abhivādaye' ityagniṃ
abhivādya, atha gurūnabhivādayate, mātaraṃ pitaraṃ mātulamācāryānanyāṃśca trivarṣapūrvānabhivādya, 'anena sāyamāgnikāryakarmaṇā śrīparameśvaraḥ
prīyatām' || evameva prātaḥkāle 'prātaragnikāryaṃ kariṣye' iti saṅkalpya prātaragnikāryaṃ kuryāt || ityagnikāryavidhiḥ

32.6-2.p1

evaṃ trirātraṃ sāvitravrataṃ caritvā, atha caturthe'hni sandhyādyagnikāryaṃ kṛtvā, tamagnimādāya pālāśamūlaṃ gatvā, taṃ pradakṣiṇaṃ parisamūhya
āsanaprāṇāyāmau kṛtvā, deśakālau saṅkīrtya, 'mamopanayanāṅgatayā vihitāṃ suśravaḥpūjāṃ kariṣye' || oṃ suśruvaḥ suśruvasaṃ mā kuru
yathā̱ tvagm̐suśruvaḥ suśruvā̍ asye̱vamahagm̐suśruvaḥ suśruvau̍ bhūyāsam || yathā̱ tvagm̐suśruva̍ḥ suśruvau̍ de̱vānā̍m̐ nidhigopo̍'syevama̱haṃ brāhma̍ṇānā̱ṃ brahma̍ṇo
nidhigopobhū̍yāsam || iti parisamūhya abhyarcya, tasyāgreṇottareṇa vā agniṃ pratiṣṭhāpya, prāṇānāyamya 'mamopanayanāṅgatayā vihitaṃ sāvitrīvratavisarjanahomaṃ kariṣye || vratavisarjanahomaḥ karma, apūrva tantraṃ, agnivāyvādityavratapatayo devatā, ājyāktapālā‍śasamidho haviḥ, sadyo
yakṣye, tadaṅgamanvādhānaṃ kariṣye' iti saṅkalpya anvādhāya, prokṣaṇīmājyasthālīṃ sruksruvau catasraḥ samidhaśca āsādya, ājyasaṃskārāntaṃ
kṛtvā, 'mamopanayanavratamadhye vratalopaprāyaścittārthaṃ atratyaprāyaścittahomaṃ kariṣye' || yanmaātmanaḥ punaragniriti dvābhyāṃ sruvāhutī hutvā,
vyāhṛtīrhutvā, vratavisarjanahomaṃ kuryāt || pūrvāsaditapālāśasamidho'bhyādhāpayan vācayati || oṃ agne̍ vratapate sāvi̱traṃ vra̱tama̍cāriṣaṃ
tada̍śa̱kaṃ tanme̍ rādhi̱ svāhā̍ || agnaye vratapataya idam || oṃ vāyo̍ vratapate sāvitraṃ0 || vāyave vratapataya idam || oṃ ādi̍tya vratapate
sāvitraṃ0 || ādityāya vratapataya idam || oṃ vratānā̍m̐ vratapate sāvitraṃ0 || vratānāṃ vratapataya idam || punastathaiva suśravasamabhyarcya
ṣoḍaśopacārān kṛtvā, carulājāpūpānnivedya 'anena pūjākarmaṇā suśravāḥ prīyatām' iti vācayitvā, daṇḍamajinaṃ mekhalāṃ vāsaśca puṇyavṛkṣamūle visṛjya, apa upaspṛśya, pūrvavanmantreṇānyānyādāya, ācamya, athotsṛṣṭapūrvadhṛtavastramācārya ādatte || oṃ yatte̍ pratha̱mavā̱sam̐ ha̱rā̍ma̱staṃ
tvā̱ viśve̍ anu̍madantu de̱vāḥ || taṃ tvā̱ bhrāta̍raḥ su̱hṛdo̱ vardha̍māna̱manu̍jāyantāṃ ba̱hava̍ḥ sujā̍tam || ityādāya mindāhutīrvyāhṛtīrhutvā, pūrṇāhutiṃ
hutvā, uttarapariṣekādikaṃ kṛtvā, anena vratavisarjanahomakarmaṇā śrīparameśvaraḥ prīyatāmityuktvā, agnimātmani samāropayati || oṃ yā te̍ agne
ya̱jñiyā̍ ta̱nūstaye̱hyāro̍hā̱tmātmā̍nam || acchā̱ vasū̍ni kṛ̱ṇvanna̱sme naryā̍ pu̱rūṇi̍ || ya̱jño bhū̱tvā ya̱jñamāsī̍da̱ svāṃ yoni̍m || jā̱tave̍do bhuva̱
ājā̍yamā̱naḥ sakṣa̍ya̱ ehi̍ || iti dakṣiṇapāṇiṃ niṣṭapyā''tmani samāropayet || punaragnikāryakāle 'oṃ u̱pārvaroha jātavedaḥ puna̱stvam
de̱vebhyo̍ ha̱vyaṃ vaha̍ naḥ prajā̱nan || āyu̍ḥ pra̱jām̐ ra̱yima̱smāsu̍ dhehi || aja̍sro dīdihi no du̱roṇe || oṃ bhūrbhuvaḥsuvarom̐ agniṃ pratiṣṭhāpayāmi'

32.6-2.p2

ityātmani samāropitamagniṃ laukikāgnau pratiṣṭhāpya, prāṇāyāmādikaṃ kṛtvā, pratidinaṃ sāyaṃ-prātaragnikāryaṃ kuryāt || itaḥprabhṛti śrāddhabhojanasūtakasaṃṅgama-madhumāṃsāni ca varjayet || ityupanayanavidhiḥ ||44

Linked texts (5)