Baudhayanaprayogamala 49
Baudhāyanaprayogamālā 49
- Language
- Sanskrit
49.1
atha kūṭānāṃ guṇavṛddhimāha || • varṇo vaśyaṃ tārā yoni graha gaṇa bhanāḍībhiḥ
guṇavṛddhirvijñeyā śastaṃ syādviṃśaterūdhrvam || guṇaikavarṇaṃ triguṇaṃ ca vaśyaṃ tribhiśca tārā caturaśca yonim || pañcagrahāḥ ṣaḍguṇako gaṇaśca bhakūṭasaptaiva
tathaiva nāḍī • iti ||cha
• rāśikūṭatadadhīśasuhṛttvaṃ strīvidūragaṇayonivināḍyaḥ || daivayogavaragotrasametāḥ pāṇipīḍanavidhau vicintyatām • ||cha
atha kūṭaphalāni
• dine'nukūle
śriyamātanoti gaṇe'nukūle tu mano'nurāgam || māhendrayoge paramāṃ vibhūtiṃ strīdīrghayoge priyasaukhyatā ca || rajjau ca māṅgalyamupaiti dīrghaṃ
vedhā'nukūle bahuputratā ca || nāḍyāśca yoge śubhadaṃ parasparaṃ sarāśikaṃ cecchubhadaṃ vadanti || dampatyorjanmatārābhyāṃ nāmarkṣābhyāmathāpi vā
strījanma pūrvatārābhyāṃ saṃyogādvā śubhāśubham || yasya janma na vijñātaṃ tasya nāma vidhīyate || janma janmanī kartavye nāmanāmanī kārayet
janma nāma na kartavyaṃ strīpuṃsorjanmarāśiṣu || janmarkṣasyārdhaphalaṃ nāmakṣaṃ brāhmaṇasya nirdiṣṭam || nṛpavaiśyayoḥ samānaṃ śūdrāṇāṃ nāmataḥ phalaṃ
tato'pyadhikam || ajñātajanmabhānāṃ sarveṣāṃ nāmabhākphalaṃ bhavati || sevāpariṇayanādau grāhyaṃ tadveti viśeṣataḥ phaladam || āyudhavāhanakiṅkarabhūmyādīnāṃ parigrahe bhartuḥ || tattannāmarkṣābhyāṃ yogāḥ sarve vivāhavadgrāhyāḥ || grāmakṣatriyasevāyāāṃ budhe ca vyavasāyini || catvāri
nāmaqṣācca śeṣaṃ janmani kārayet 0 iti || cha
ete saptarṣayaḥ smṛtāḥ || saptānāmṛṣīṇāmagastyāṣṭamānāṃ yadapatyaṃ tadgotramityācakṣate iti || pravarasaṅgrahakārakāḥ aṣṭādaśagaṇānāhuḥ
• jāmadagnyo vītahavyo vainyo gṛtsamadāhvayaḥ || vādhriyaśvo gautamaśca bharadvājaḥ kapistathā || harito maudgalaḥ kaṇvo virūpo viṣṇuvṛddhakaḥ
atriviśvāmitrakau ca vasiṣṭhaḥ kaśyapāhvayaḥ || agastyaśceti munayo hyaṣṭādaśagaṇāḥ smṛtāḥ iti ||cha|| tatrādau jāmadagnyo
vivicyate || jāmadagnyaśca vatsaśca śrīvatsaścyavanāhvayaḥ || āmravānaurvasāvarṇirjīvanto devarātakaḥ || vītaśāyanajābālī vairohityo
vaṭādvayaḥ || maṇḍuḥ prācīnayogyaḥ syādārṣiṣeṇaḥ tannūpagaḥ || etāni bhārgavākhyāni daśa saptottarāṇi ca || jāmadagnigaṇe tvasminna vivāhaḥ
parasparam
49.2
vītahavyaḥ || vītahavyo yaska-mauna-mūka-vādhūlasaṃjñakāḥ || sāvetasaḥ ṣaḍetāni bhārgavākhyānvayo gaṇāḥ
vītahavyasya cānyonyaṃ na kāryaṃ pāṇipīḍanam
49.3
vainyaḥ || vainyaḥ pārthaśca gotre dve bhavato bhārgavāhvaye || eṣa vainyagaṇaḥ
tatra cānyonyaṃ na karagrahaḥ
49.4
gṛtsamadaḥ || ubhe gotre gṛtsamade śaunako bhārgavāhvayaḥ || gaṇe gṛtsamade tasmin
nānyonyaṃ pāṇipīḍanam
49.5
vādhyaśvaḥ || dve vādhyaśve mitrayugye gotre bhārgavanāmake || vādhyaśvasya gaṇe tasmin anudvāhaḥ
parasparam || jāmadagnyādayaḥ pañca gaṇā bhṛgugaṇāḥ smṛtāḥ || tathā'pyeṣāṃ gaṇānāṃ tu vivāhaḥ syātparasparam
49.6
gautamaḥ
gautamo'yāsyadaurghadhyaḥ kakṣīvānauśijastathā || bṛhadukthyo vāmadevo gotrāṇīmāni sapta ca || gautamasya gaṇastasmin vivāho na
parasparam
49.7
bharadvājaḥ || bharadvājaḥ kuśaḥ śvāmivaiśya ūrjo yamaḥ kataḥ || śaiśiraukṣīrabhṛṅgāśca vandanaśca bṛhaspatiḥ
sarvaḥ stambaḥ kapirmātairyacaso gārgyasainyakau || bharadvājagaṇāḥ saptadaśa gotramiti smṛtam || tasminparasparaṃ kārye na kanyāpāṇipīḍanam
49.8
kapiḥ || kapiśca mahadakṣīya ṛkṣīyastrīṇi kevalam || ayaṃ kapigaṇo'nyonyaṃ tasminna hi karagrahaḥ
49.9
haritaḥ
harito yauvanāśvaśca māndhātā kutsanāmakaḥ || piṅgalaḥ śṛṅgadarbhau ca bhaumaśca śabanāmakaḥ || ambarīṣo daśaitāni haritasya gaṇaḥ smṛtaḥ
tasminparasparaṃ pāṇigrahaṇaṃ na hi śobhanam
49.10
maudgalyaḥ || maudgalya tārkṣya bhāmyauśca trīṇi gotrāṇyamūni hi
maudgalyasya gaṇastatra na mithaḥ pāṇipīḍanam
49.11
kaṇvaḥ || kaṇvo'jamīḍha ityete gotre kaṇvagaṇaḥ smṛtaḥ || tasminparasparaṃ
pāṇigrahaṇaṃ na śubhaṃ matam
49.12
virūpaḥ || virūpo'ṣṭādaṃṣṭrināmā pṛṣadaśvaśca maudgalaḥ || catvārīmāni gotrāṇi virūpasya
gaṇaḥ smṛtaḥ || parasparaṃ vivāho'sminna vidheya itīritaḥ
49.13
viṣṇuvṛddhaḥ || viṣṇuvṛddhaḥ paurukutsaḥ trasadasyuḥ
katastathā || bhadruṇo'bhadruṇākhyaśca bādarāyaṇasaṃjñakaḥ || sātyakrāmyau ca manyau ca gaviḥ sātyaki tālukī || nicundaśceti gotrāṇi
trayodaśamitāni ca || viṣṇuvṛddhagaṇastasminna vivāhaḥ parasparam || gautamādigaṇā hyaṣṭau ye tathā'ṅgirasogaṇāḥ || tathā'pyeṣāṃ gaṇānāṃ tu
vivāhaḥ syātparasparam
49.14
atriḥ || tadetadgotranavakaṃ mitraścāpyarcanānasaḥ || śyāvāśvo vāmarandhraśca gaviṣṭhiradhanañjayau
sumaṅgalo'tithirbījavāpaścātrigaṇo hyayam || atreyākhye vivāho'sminna vidheyo mitho'śubham
49.15
viśvāmitraḥ
viśvāmitro devarāto manustantaśca daulakiḥ || vālakiśca kitolūkau yājñavalkyaśca nāradaḥ || bṛhadagniḥ kālavabau śabalī bahulohitau
śālaṅkāyanasāvarṇī kāmakāyanapūraṇau || śālāvato'gnidevaśca damanaḥ kauśiko'ṣṭakaḥ || ādyomaghuśchandasaśca devaśravadhanañjayau || śuṅgaḥ kataḥ
śaiśiraśca vāridhāpo'ghamarṣaṇaḥ || sūnuḥ panaśca dhūmrāruṇyo jaṭharaslekahnyakaḥ || aṣṭatriṃśacca gotrāṇi viśvāmitragaṇaḥ smṛtaḥ || etasminnapi
cānyonyaṃ na kuryātpāṇipīḍanam
49.16
vasiṣṭhaḥ || vasiṣṭha indrapramada ābharadvasusaṅkṛtau || kauṇḍinyaḥ pūtimāṣaśca gauravītaḥ
parāśaraḥ || maitrāvaruṇi śaktī ca upamanyurgaṇaḥ smṛtaḥ || ekādaśa vasiṣṭhasya gotrāṇyasminna dorgrahaḥ
49.17
kaśyapaḥ
kaśyapo rebharaibhau ca śāṇḍilyo devalo'sitaḥ || saṅkṛtiḥ pūtimāṣaśca vatsaro naidhruvo daśa || gotrāṇi kaśyapagaṇastatrānyonyaṃ na
dorgrahaḥ
49.18
agastyaḥ || trīṇyagastyo vītavāho dārghyacyuta iti smṛtaḥ || eṣo'gastyagaṇastasminna vivāhaḥ
parasparam
49.6-2
jamadagnigaṇasyāpi viśvāmitragaṇasya ca || na devarātagotreṇa vivāhaḥ syātparasparam || bharadvājagaṇasyāpi
viśvāmitragaṇasya ca || kata-śaiśira-śuṅgaiśca nānyonyaṃ pāṇipīḍanam || kāśyapeyagaṇasyāpi vāsiṣṭhasya gaṇasya ca || saṅkṛtīpūtimāṣābhyāṃ
vivāho na parasparam || ātreyasya gaṇasyāpi viśvāmitragaṇasya ca || dhanañjayākhyagotreṇa nānyonyaṃ pāṇipīḍanam || bharadvājagaṇasyāpi
tathā kapigaṇasya ca || vivāho na vidheyaḥ syādanyonyaṃ ca kadācana || maudgalyasya gaṇasyāpi virūpasya gaṇasya ca || parasparaṃ na kurvīta
pāṇipīḍanasatkriyām || iti
49.6-3
anaṣṭayaḥ śākuleyaḥ svatayo rājacārakaḥ || sairāśca nīrajāścaiva bāhavastadanantaram
tathā jñāmunayaḥ proktāḥ sairandhrā rājasevakāḥ || khāpuliṅgāśca maugākṣīstathaiva śaradmbakāḥ || ete trayodaśaprātarvasiṣṭhā niśi kaśyapāḥ
gāyatrīyonisambandhāvaṅgīkṛtya pravartakāḥ || aharvasiṣṭhatāṃ rātrau kaśyapatvamiti svayam || teṣāṃ gotradvayaṃ muktvā vāsiṣṭhaṃ kāśyapaṃ tathā
sarvatrāpi vivāhaḥ syāditi vedavido viduḥ || yattu smṛtyantare • sāvitrīṃ yasya yo dadyāttatkanyāṃ na vivāhayet || tadgotre tatkule vā'pi
vivāho naiva doṣakṛt || dvyāmuṣyāyaṇākāḥ sarve dattakakrītakādayaḥ || gotradvaye'pyanudvāhaḥ śuṅga-śaiśirayostathā • iti || viṣṇubhaṭṭau tu
• ekagotrapravarāṇāṃ na vivāhaḥ, bhinnagotrapravarāṇāmapyekagaṇāntargatānāmavivāhaḥ, yathā śaunakagṛtsamadānāṃ bhṛgvaṅgirasāṃ gaṇeṣu bhinnagotrapravareṣu
api ardhādhikaṛṣyanuvṛttāvavivāhaḥ || gargāṇāṃ tryārṣeyapravarapakṣe ardhādhikanāmadheyairgargādikṛṣyanuvṛttyabhāve'pi paścārṣeyapravarapakṣe tathādarśanāt
bhāradvājairavivāhaḥ || anyeṣāṃ tu sakalapravarapakṣeṣvekekaṛṣyanuvṛttāvapi na vivāhaḥ || śāṇḍilānāṃ caturthapravaramātre kaśyapānuvṛttyabhāve'pi
triṣvapi pravarāntareṣu darśanātkaśyapairavivāhaḥ || laugākṣīṇāṃ dvyāmuṣyāyaṇatvātkaśyapairvasiṣṭhairavivāhaḥ • iti
49.4-2
atra pravarāṇāṃ
svarūpaṃ mahāpravarapāṭhādavagantavyam || tatreme gotrapravarā ekadvitripañcārṣeyāḥ, ūnapañcāśadeva anantānāmapi gotrāṇāṃ gaṇaśa ucyate, tāvataiva
apekṣitasiddheḥ || vatsānāṃ bhārgavacyāvanāpnuvānaurvajāmadagnyā iti || bidānāṃ bhārgavacyāvanāpnavānaurvavaidā iti || ārṣṭiṣeṇānāṃ
bhārgavacyāvanāpnavānānūpārṣṭiṣeṇā iti || ete samānapravarāḥ, ardhādhikaṛṣyatulyatvāt || yāskānāṃ bhārgavavaitahavyasāvedasā iti
mitrayuvānāṃ bhārgavavādhryaśvadaivodāsā iti || vainyānāṃ bhārgavavainyapārthā iti || ete bhārgavānuvṛttāvapi na mithaḥ samānapravarāḥ, bhṛguṃ
mukteti vacanāt || śunakānāṃ śunaketi gārtsamadeti vā || atra gotrapravarabhede'pi gaṇaikatvena pakṣe pravaraikya tvādavivāhaḥ || ete sapta
bhṛgavaḥ
49.6-4
athāṅgirasaḥ || gautama=bhāradvāja=śuddhāśceti trividhāḥ || teṣu gautamāstāvat, āyāsyānāṃ āṅgirasāyagautamā iti || śāradvatānāṃ āṅgirasaśāradvatagautamā iti || kaumaṇḍānāṃ āṅgirasaucathyakākṣīvatagautamakaumaṇḍā iti || dīrghatamanāṃ
āṅgirasaucathyakākṣīvatagautamadairghyatamā iti || kāreṇuvālānāṃ āṅgirasagautamakāreṇuvālā iti || vāmadevānāṃ āṅgirasagautamavāmadevā
iti || auśanasānāṃ āṅgirasauśanagautamā iti || ete sapta gautamāṅgirasāḥ samānapravarāḥ, ardhādhikaṛṣitulyatvāt || bhāradvājānāṃ
āṅgirasabārhaspatyabhāradvājā iti || raukṣāyaṇānāṃ āṅgirasabārhaspatyabhāradvājabhālandanamātavacasā iti || gargāṇāṃ āṅgirasabārhaspatyabhāradvājagāgryaśainvā iti || āṅgirasaśaingyagāgryā iti vā || traya ete bhāradvājāṅgirasāḥ samānapravarāḥ, ardhādhikaṛṣitulyatvāt
gargāṇāṃ tryārṣeyapakṣe ardhādhikaṛṣitulyatvabhāve'pi pakṣe samānapravaratvāt bhāradvājairavivāhaḥ || viṣṇuvṛddhānāṃ āṅgirasapaurukutsatrāsadasyā
iti || kaṇvānāṃ āṅgirasājamīḍhakaṇvā iti || hārītānāṃ āṅgirasāmbarīṣayauvanāśvā iti || saṅkṛtīnāṃ āṅgirasasāṅkṛtyagaurivītā
iti || mudgalānāṃ āṅgirasabhāyyāśvamaudgalyā iti || skuvīnāṃ ahnayyavārkṣyā iti || ete sapta śuddhāṅgiraso'bhinnapravarāḥ, aṅgirasānuvṛttāvapyāṅgirasaṃ mukteveti vacanāt
49.4-3
athātrayaḥ || atrīṇāṃ ātreyārcanānasaḥ śyāvāśvā iti || gaviṣṭhirāṇāṃ
ātreyārcanānasagāviṣṭhirā iti || vābhrūtānāṃ ātreyārcanānasabābhrūtakā iti || mudgalānāṃ ātreyārcanānasapaurvātithā iti || te catvāraḥ
samānapravarāḥ, tulyarṣitvāt
49.6-5
atha kaśyapāḥ || kaśyapānāṃ kāśyapāvatsāranaidhruvā iti || rebhāṇāṃ kāśyapāvatsāraraibhyā iti || śāṇḍilānāṃ kāśyapāvatsāraśāṇḍilyā iti || devalānāṃ kāśyapāvatsāradevalā iti vā, kāśyapāvatsāravāsitā iti
vā, śaṇḍilāsitadevalā iti vā || iti caturbhā pravarāḥ || ete cattāraḥ samānapravarāḥ || logākṣīṇāṃ kāśyapāvatsāravāsiṣṭhā iti
kāśyapānuvṛttau śaṇḍilānāṃ caturthapravare kāśyapānuvṛttyābhāve'pi tribhiḥ pravaraiḥ samānapravaratvāt kāśyapairavivāhaḥ || logākṣīṇāṃ vasiṣṭhapadānuvṛttyā dvyāmuṣyāyaṇatvādvāsiṣṭhairapyavivāhaḥ ||cha|| atha vāsiṣṭhāḥ || vasiṣṭhānāṃ vāsiṣṭhā iti || kuṇḍinānāṃ
vāsiṣṭhamaitrāvaruṇakauṇḍinyā iti || upamanyūnāṃ vāsiṣṭhendrapramadabharadvājā iti || parāśarāṇāṃ vāsiṣṭhaśāktyapārāśaryā iti || ete
vāsiṣṭhāścattāraḥ samānapravarāḥ ||cha|| atha viśvāmitrāḥ || viśvāmitrāṇāṃ viśvāmitradevarātaaudalā iti || lohitānāṃ
vaiśvāmitraaṣṭakalohitā iti || kāmakāyanānāṃ vaiśvāmitradaivaśravasadaivatarasā iti || raukṣakāṇāṃ vaiśvāmitraraukṣaka raiṇavā iti || ajānāṃ
vaiśvāmitramādhucchandasaajā iti || dhanañjayānāṃ vaiśvāmitramādhucchandasadhanañjayā iti || katānāṃ vaiśvāmitrakātyātkīlā iti || indrakauśikānāṃ vaiśvāmitrendrakauśikā iti || aghamarṣaṇānāṃ vaiśvāmitrāghamarṣaṇakauśikā iti || paurāṇānāṃ vaiśvāmitrapaurāṇā iti || eteṣāṃ
kuśikānāṃ daśānāṃ viśvāmitrapadānuvṛttyā mithaḥ samānapravaratvam || ato na vivāhaḥ ||cha|| athaagastyāḥ || agastīnāṃ
āgastyadārḍhacyutadārmavāhā iti || sāmbhavānāṃ āgastyadārḍhacyutasāmbhavānā iti || somavāhānāṃ āgastyadārḍhacyutasomavāhā iti
yajñavāhānāṃ āgastyadārḍhacyutayajñavāhā iti || agastīnāṃ sarveṣāṃ agastyapadānuvṛttyā mithaḥ samānapravaratvānna vivāhaḥ ||cha|| atra
saṅgrahaḥ ‘eko'pi ca muniryaiṣāṃ pravareṣu pravartate || sagotrāste mitho jñeyā bhṛgumaṅgirasaṃ vinā || śunakāḥ syurgṛtsamadaiḥ kaśyapaiḥ śāṇḍilāṃ
api || bhāradvājastathā gargaḥ pakṣe tulyarṣidarśanāt || yadvā || cyavano gautamo'gastyo bharadvājo'trikaśyapau || viśvāmitro vasiṣṭhaśca
yadgaṇapravareṣvamī || vartante na saṃgotrāḥ syuḥ kaśyapaiḥ śāṇḍilāstathā || śunakāḥ syurgṛtsamadairbharadvājaiśrca gargakāḥ' iti || atra pramādāt
vivāhottaraṃ samānagotrapravarajñānottarakāle mātṛvadenāṃ bibhṛyāt, garbhaścedutpannaḥ sa tu na duṣyati kāśyapo bhavati gotrataḥ, jñātvā gacchan
gurutalpagaḥ, tata utpannaścāṇḍālo bhavati || śrāddhamapi samānagotrapravarāya na deyamityāhuḥ || iti pravaranirṇayaḥ
49.6-6
atha kanyāyā garbhādhānādiprayogaḥ || yadi kanyāyā garbhādhānādisaṃskārāḥ svasvakāle na kṛtāścedidānīṃ kālātipattiprāyaścittapūrvakaṃ samānatantreṇa kṛtvā vivāhaṃ kuryāt || atha kartā sapatnīkaḥ kanyayā saha maṅgalasnānaṃ kṛtvā, prātaraupāsanāntaṃ nityakarma kṛtvā, vaiśvadevaṃ
hutvā, śucau deśe sapatnīkaḥ prāṅmukha upaviśya ācamya prāṇānāyamya deśakālau saṅkīrtya ‘mama kumāryā atikrāntānusāreṇa garbhādhānādi vāṃ
jātakarmāri vā caulāntakarma kartuṃ mama śarīraśuddhayarthaṃ snānapavanamantrācamanamantraprokṣaṇāni kariṣye' iti saṅkalpya tatkṛtvā, ‘anena snānapavanamantrācamanamantraprokṣaṇakarmaṇā śrīparameśvaraḥ prīyatām' ityuktvā, ‘atha nāndīsamārādhanāṅgatayā vihitaṃ svastipuṇyāhavācanākhyaṃ karma kariṣye
tadādau nirvighnatāsiddhyarthaṃ gaṇapatipūjāṃ kariṣye' iti saṅkalpya, gaṇapatiṃ sampūjya, ‘'nāndīsamārādhanakarmaṇaḥ puṇyāhaṃ bhavanto bruvantu' evaṃ
svasti ṛddhimiti vācayitvā, ‘nāndīmukhāḥ pitaraḥ prīyantām' iti vācayitvā, prokṣaṇāntaṃ kṛtvā, punarācamanaprāṇāyāmau kṛtvā, deśakālau
saṅkīrtya 'mama kumāryā adya kariṣyamāṇagarbhādhānapuṃsavanasīmantaviṣṇubalijātakarmanāmakaraṇopaniṣkramaṇānnaprāśanakarṇavedhanacaulāṅgatayā vihitaṃ
navagrahaśāntyaṅgatayā vihitaṃ rātrau kariṣyamāṇavivāhāṅgatayā vihitaṃ nāndīsamārādhanaṃ hiraṇyena kariṣye' iti saṅkalpya tatkṛtvā, 'anena
nāndīsamarādhanakarmaṇā śrīparameśvaraḥ prīyatām' ityuktvā, atha karmāṅgapuṇyāhaṃ kuryāt || deśakālau saṅkīrtya 'mama kumāryā garbhādhānapuṃsavanasīmantaviṣṇubalijātakarmanāmakaraṇopaniṣkramaṇānnaprāśanakarṇavedhanacaukarma kartuṃ navagrahaśāntihomaṃ kartuṃ punassandhānaṃ kartuṃ śāntyarthaṃ puṣṭyarthaṃ
tuṣṭyarthamityādi svastipuṇyāhavācanākhyaṃ karma kariṣye' iti saṅkalpya, 'vedhāḥ prajāpatirdhātā savitā mṛtyuḥ savitā savitā savitā śrotraṃ
keśinaḥ prīyantām' ityuktvā, 'ādityādinavagrahāḥ prīyantāṃ, agnyādayaśca prīyantām' iti puṇyāhaṃ vācayitvā, atha pradhānasaṅkalpaṃ
kuryāt || ācamanaprāṇāyāmau kṛtvā, deśakālau saṅkīrtya 'mama kumāryā bījagarbhasamudbhavainonibarhaṇapurassaramāyuḥśrībalavṛdbhidvārā śrīparameśvaraprītyarthaṃ garbhādhānapuṃsavanasīmantaviṣṇubalijātakarmanāmakaraṇopaniṣkramaṇānnaprāśanakarṇavedhanacauḷakarmāṇi mukhyakālātipattiprāyaścittapūrvakaṃ samānatantreṇa kariṣye' iti saṅkalpya, sthaṇḍilollekhanādyagnipratiṣṭhāntaṃ kṛtvā, saṅkalpya 'garbhādhānapuṃsavana.... cauḷakarmaṇāṃ mukhyakālātipattiprāyaścittahomaṃ kariṣye, prāyaścittahomaḥ karma āgnihotrikaṃ tantraṃ cittirnāmāgniḥ cittyādayo devatā ājyaṃ haviḥ ājyasya māntravarṇikyo devatā'
ityādi saṅkalpyānvādhānādikaṃ kṛtvā, ājyasthālīṃ sruvaṃ caiva srucaṃ ca samidhaṃ tathā kūrcaṃ prokṣaṇīpātraṃ ityāsādya ājyasaṃskārāntaṃ kṛtvā,
mindāhutīrhutvā, cittaścetyādi trayodaśa agnirbhūtānāmityādi rudrāhutyantaṃ tatanmaāpo yatpākatrā manasvatīrmindāhutīrvyāhṛtīśca hutvā,
uttarapariṣekāntaṃ kṛtvā samāpya, atha garbhādhānādi viṣṇubatyantān mantrān yathākramaṃ paṭhitvā, jātakamādikaṃ tūṣṇīṃ kuryāt || prāṇānāyamya
deśakālau saṅkīrtya 'mama kumāryā bījagarbhasamudbhavainonibarhaṇapurassaramāyuḥśrībalavṛddhivārā śrīparameśvaraprītyarthaṃ garbhādhānapuṃsavana.... caulakarmāṇi
tantreṇa kariṣye' iti saṅkalpya, tūṣṇīṃ kumārīṃ dṛṣṭvā, tūṣṇīmeva ṣaṅgāraṃ snāpayitvā, atha pitā svāṅke kumārīṃ saṃsthāpya, tūṣṇīṃ nakṣatranāmnā
mūrddhanyabhijighrati, yathā- āśvine, āpabharaṇe, kārttike, rauhiṇe, mārgaśīrṣe, ārdrake, punarvasau, tiṣye, āśleṣe, māghe, phālgune, uttarāphālgune,
haste, caitre, svāte, viśākhe, anūrādhe, jyeṣṭhe, mūlake, pūrvāṣāḍhe, uttarāṣāḍhe, śrāvaṇe, śraviṣṭhe, śātabhiṣaje, proṣṭhapade, uttarāproṣṭhapade raivate
athāsyāḥ kumāryāḥ karṇayorāyuṣmatī bhaveti japitvā, dadhimadhughṛtamiti samudāyasya hiraṇyena gṛhītvā, tūṣṇīṃ daśavāraṃ kumārīṃ prāśayitvā, mukhaṃ
prakṣālya, atiśiṣṭaṃ goṣṭhe ninīya, kumārīṃ māturaṅka upaveśya, stanandhayantīṃ smṛtvā, asyā ucchirasyudakumbhaṃ tūṣṇīṃ nidhāya, tūṣṇīmapsu
visarjayet || asya jātakarmakarmaṇaḥ sumuhūrtamastviti bhavanto bruvantu, sumuhūrtamastu itītare brūyuḥ || iti jātakarmatantram
49.64
atha
nāmakaraṇam || karttā deśakālau saṅkīrtya 'mama kumāryā bījagarbha.... śrīparameśvaraprītyarthaṃ vyavahārasiddhyarthaṃ nāmābhidhāsyāvahe' iti
mātāpitarau saṅkalpya, atha svarṇādipātre sitataṇḍulopari hiraṇyaśakalena vā haridrākhaṇḍena vā pitā nāmacatuṣṭayaṃ likhet || yathā
kuladevatānāmnā gaṇapatibhaktā || māsanāmnā 'lakṣmīḥ śrīḥ kamalā bhadrā sītā satyā ca rukmiṇī || mādhavī caitrikā bhūmistulasī jāhnavī
tathā' iti dvādaśanāmāni mārgaśīrṣādikrameṇa gaṇayitvā likhet || nakṣatranāmnā āśvinā, āpabharaṇā, kārttikā, rauhiṇā, mārgaśīrṣā,
ārdrākā, punarvasuḥ, tiṣyā, āśleṣā, māghā, pūrvāphālgunā, uttarāphālgunā, hastā, citrā, svātiḥ, viśākhā, anūrādhā, jyeṣṭhā, mūlakā,
pūrvāṣāḍhā, uttarāṣāḍhā, śrāvaṇā, śraviṣṭhā, śatabhiṣajā, pūrvāproṣṭhapadā, uttarāproṣṭhapadā, raivatā, iti || atha vyāvahārikanāmnā revatī,
śāradā, iti || iti nāmacatuṣṭayaṃ vilikhya 'kuladevatānāma-māsanāma=nākṣatranāma vyāvahārikanāmadevatābhyo namaḥ' iti ṣoḍaśopacārān
kṛtvā, dakṣiṇāṃ puṣpāñjaliṃ ca dattvā, dakṣiṇāphalatāmbūlādibhirbrāhmaṇān santoṣya, asya nāmakaraṇakarmaṇaḥ puṇyāhaṃ svastyṛddhimiti vācayitvā,
śivaṃ karmāstu prajāpatiḥ prīyatāmiti bhavanto bruvantu iti vācayitvā, kuladevatānāmnā gaṇapatibhaktāyai svasti bhavanto bruvantu || gaṇapatibhaktāyai svastīti prativacanam || māsanāmnā lakṣmyai svasti bhavanto bruvantu || evaṃ śriyai, kamalāyai, bhadrāyai, sītāyai, satyāyai, rukmiṇyai,
mādhavyai, caitrikāyai, bhūmyai, tulasyai, jāhnavyai svasti bhavanto bruvantu || nakṣatranāmnā āśvināyai, āpabharaṇyai, kārtakāyai, rohiṇāyai, mārgaśīrṣāyai, ārdrakāyai, punarvasave, tiṣyāyai, āśleṣāyai, māghāyai, phālgunāyai, uttarāphālgunāyai, hastāyai, caitrāyai, svātaye, viśākhāyai, anūrādhāyai,
jyeṣṭhāyai, mūlakāyai, pūrvāṣāḍhāyai, uttarāṣāḍhāyai, śrāvaṇāyai, śraviṣṭhāyai, śatabhiṣajāyai, pūrvāproṣṭhapadāyai, uttarāproṣṭhapadāyai, raivatāyai svasti bhavanto
bruvantu || vyāvahārikanāmnā revatyai, śāradāyai svasti bhavanto bruvantu || śāradāyai svastīti itare || atha brāhmaṇānanujñāpya mātāpitarau
kumāryā dakṣiṇakarṇe nāmacatuṣṭayamupāṃśu tristriḥ kathayetām || kuladevatānāmnā tvaṃ gaṇapatibhaktā'si || māsanāmnā tvaṃ lakṣmyasi, śrīrasi,
kamalā'si, bhadrā'si, rukmiṇyasi, mādhavyasi, bhūmirasi, tulasyasi, jāhnavyasi || nakṣatranāmnā āśvinā'si, āpabharaṇā'si, punarvasurasi,
svātirasi, raivatā'si, iti triḥ || vyāvahārikanāmnā tvaṃ revatyasi śāradā'si, iti triḥ || atha brāhmaṇahaste akṣatāndatvā, svayamutthāya
añjaliṃ kṛtvā, kuladevatānāmnā iyaṃ gaṇapatibhaktā bhavataḥ sarvān brāhmaṇānabhivādayate, āyuṣmatī bhavatu gaṇapatibhaktā iti prativacanam
māsanāmnā lakṣmīrbhavataḥ sarvān brāhmaṇānabhivādayate, āyuṣmatī bhavatu lakṣmīḥ iti prativacanam || evaṃ śrīrityādi || nakṣatranāmnā
āśvinā bhavataḥ0 || evaṃ āpabharaṇā bhavataḥ sarvān brāhmaṇānityādi || vyāvahārikanāmnā revatī bhavataḥ, śāradā bhavataḥ sarvān brāhmaṇān
abhivādayate, āyuṣmatī bhavatu śāradā iti prativacanam || nāmakaraṇamuhūrtaḥ sumuhūrtamastviti bhavanto bruvantu || sumuhūrtamastviti
prativacanam || nāmakaraṇakarmaṇā śrīparameśvaraḥ prīyatām || iti nāmakaraṇatantram
49.65
athopaniṣkramaṇam || maṅgalaghoṣapurassaraṃ
gṛhādvahirdevatā''yatanāni svastipanthāmanucaremeti gatvā devatā abhyarcya candrārkadigīśān sampūjya prārthayet || • candrārkayordigīśānāṃ
diśāṃ ca gaganasya ca || nikṣepārthamahaṃ dadmi te me rakṣantu sarvadā || apramattaṃ pramattaṃ vā divārātramathāpi vā || rakṣantu satataṃ sarve devāḥ
śakrapurogamāḥ• iti prārthya namaskṛtya svagṛhamānayati || ityupaniṣkramaṇatantram
49.66
athānnaprāśanam || dadhimadhughṛtajalairannaṃ sammiśrya,
hiraṇyena gṛhītvā tūṣṇīṃ ṣaḍḍhāraṃ prāśayitvā, mukhaṃ prakṣālya tūṣṇīmācamayya, asyānnaprāśanakarmaṇaḥ sumuhūrtamastviti bhavanto bruvantu, sumuhūrtamastviti
prativacanam || ityannaprāśanatantram
49.64-2
atha karṇavedhanam || brāhmaṇān sampūjya asya karṇavedhanakarmaṇaḥ puṇyāhaṃ svastyṛddhimiti
vācayitvā śrotraṃ prīyatāmityuktvā, sūcyā vā kaṇṭakena vā tūṣṇīṃ dakṣiṇavāmakarṇau krameṇa viddhvā apa upaspṛśya lohitasūtreṇa śaṇasūtreṇa vā badhvā,
paredyustūṣṇīṃ visṛjya apa upaspṛśya, asya karṇavedhanakarmaṇaḥ sumuhūrtamastviti vācayitvā, īśvarārpaṇaṃ kuryāt || iti karṇavedhanatantram
49.65-2
atha caulam || kecit strīṇāṃ caulaṃ na kurvanti laukikavirodhāt, ataḥ tatpratyāmnāyatvena kṛcchraṃ kuryāt || gāṃ hiraṇyaṃ vā dadyāt
iti caulatantram
49.65-3
ebhirgarbhādhānapuṃsavanasīmantaviṣṇubalijātakarmanāmakaraṇopaniṣkramaṇānnaprāśanakarṇavedhanacaulakarmaṇā śrīparameśvaraḥ
prīyatām || iti veṅkaṭeśīye strīsaṃskāraprayogaḥ
Linked texts (2)
- Veṅkaṭeśīyaprayogamālā — Veṅkaṭeśa Jyotiṣin, Sanskrit
- Jyotirnibandha — Śivarāja, Sanskrit