Baudhayanaprayogamala 5
Baudhāyanaprayogamālā 5
- Language
- Sanskrit
Contents
- 5.1 — 8 parts
5.1.1
athopaveśanam
‘saṃskārakastu sarvatra tiṣṭheduttarataḥ sadā || saṃskāryaḥ puruṣo vā'tha strī vā dakṣiṇataḥ sadā || iyaṃ vyavasthā nirṇītā kapardipramukhairiha
smārttakarmasu sarvatra tasmādevaṃ hi kārayet’ iti
sphyāgreṇa .... uddhanyamānaṃ || asyā amedhyaṃ || apa pāpmānaṃ || yajamānasya hantu || śivā naḥ santu || pradiśaścatasraḥ || śanno mātā || pṛthivī
tokasātā
oṃ śanno devīrabhiṣṭaya .... vantu naḥ
śuddhapradeśasthitāḥ keśakīṭatuṣabhasmāṅgārapipīlikādivarjitāḥ pañcaprasthasammitā ānīya || oṃ deva̱sya̍tvā .... hastābhyāmiti sikatānyupya,
tābhiraratnimātraṃ samacaturasraṃ caturaṅgalonnataṃ prāgudakplavaṃ sthaṇḍilamīśānyādārabhyaiśānaṃparyyantaṃ kṛtvā, suvarṇarajatatāmraśakalavrīhiyavadarbhāṇāmanyatamamaṅguṣṭhānāmikābhyāṃ gṛhītvā, tasya madhye prācīna5 santatamṛjumullikhet || 'oṃ brahma̍ jajñā̱naṃ pra̍tha̱maṃ pu̱rastā̱dvisī̍ma̱taḥ su̱ruco̍ ve̱na ā̍vaḥ
sabudhniyā̍ upa̱mā a̍sya vi̱ṣṭhāḥ sa̱taśca̱ yoni̱masa̍taśca̱ viva̍ḥ' iti || atha dakṣiṇataḥ prācīnam || 'oṃ nākai̍ su̱pa̱rṇamupa̍ya̱tpata̍nta̱ṃ hṛdā
vena̍nto a̱bhyaca̍kṣata tvā || hira̍ṇyapa̱kṣaṃ varu̍ṇasya dū̱taṃ ya̱masya̱ yonau̍ śaku̱naṃ bhu̍ra̱ṇyum' iti apaupaspṛśya || athottarataḥ prācīnam
'oṃ āpyā̍yasva̱ same̍tu te vi̱śvata̍ḥ so̱mavṛṣṇa̍iyam || bhavā̱vāja̍sya saṅga̱the' iti pūrvāgrāstisraḥ || atha madhyādudīcīnam || 'oṃ yo
ru̱dro a̱gnau yo a̱psu ya oṣa̍dhīṣu̱ yo ru̱dro viśvā̱ bhuva̍nā vi̱veśa̱ tasmai̍ ru̱drāya̱ namo̍ astu' iti apaupaspṛśya̍ || atha paścādudīcīnam
5.1.2
'oṃ i̱daṃ viṣṇu̱rvica̍ṃkrame tre̱dhā nida̍dhe pa̱dam || samū̍ḍhamasya pā5su̱re' iti || atha prāgudīcīnam || 'oṃ indra̍ṃ viśvā̍ avīvṛdhantsamu̱dravya̍ca̱saṅgi̍raḥ || ra̱thīta̍ma 5 ra̱thīnā̱ṃ vājā̍nā 5satpa̍ti̱ṃ pati̍m' ityuttarā̍grāstisraḥ || tata īśānya śai śakalaṃ nidhāya muṣṭyā'bhyukṣya nairṛtyāṃ
diśi taṃ śakalaṃ nirasyāpaupaspṛśya, viralamuṣṭyā sthaṇḍilamabhyukṣya atha samūḍhaṃ dvādaśāṃṅgārayuktaṃ vidhūmamagniṃ mṛnmayādipātradvayena saṃpuṭīkṛtya
suvāsinyā''hṛtaṃ sthaṇḍilādāgneyyāṃ nidhāya || oṃ de̱vasya̍ tvā ... ' hastā̍bhyām || 'oṃ bhūrbhuvaḥsuvaroṃ amukanāmāgniṃ pratiṣṭhāpayāmi' iti
ātmābhimukhaṃ pāṇibhyāṃ pratiṣṭhāpya tatpātre sākṣatajalamāsicya, īśānya nidhāya prokṣitakāṣṭhāni nikṣipya veṇudhamanyā prajvālya
prāṇānāyamya deśakālau saṅkīrtya 'śrīparameśvaraprītyarthamamukahomaṃ kariṣye || amukahomaḥ karma ādhāravattatraṃ pañcadaśadāruridhmaḥ agnīṣomāvājyabhāgau amukanāmā'gniḥ savitā devatā uktadravyaṃ haviḥ agnikhiṣṭakṛt ājyasya māntravarṇikyodevatā etā aṅgadevatāḥ pradhānadevatāḥ tāḥ sarvāḥ
sannihitāḥ santu, evaṃ sāṅgena karmaṇā sadyo yakṣye, tadaṅgamanvādhānaṃ kariṣye' iti saṅkalpya || oṃbhūḥ || oṃbhuvaḥ || oṃ'suvaḥ
iti madhyadakṣiṇottarakrameṇa tisrassamidha ādhāya athāgneruttaratastrisandhyātmakena pradakṣiṇāvṛttenodīcīnāgraṃ nihitena śulbenedhmamekaviṃśatidārukaṃ
tathaiva barhirmuṣṭiṃ5sannahya paristaraṇārthai darbhaissahā''yatanātpaścādbhāgāepari nidhāya athainamagnimupatiṣṭhate || 'oṃ juṣṭo damūnā̱ ati̍thirdu̱roṇe
5.1.3
i̱maṃ no̍ ya̱jñamupa̍yāhi vi̱dvān || viśvā̍ a̱gne'bhi̱yujo̱ viha̍tya̍ || śatrūya̱tā mā bha̍rā̱ bhoja̍nāni' ityupasthāya || athāgnerīśānamārabhya
sajalena hastena pradakṣiṇakrameṇa īśā̍na̱ṃparyantaṃ triḥ parisamūhya paryukṣya sthaṇḍilāddaśāṅgulimite deśe paristṛṇāti || 'oṃ de̱vasya̍ tvā .... hastā̍bhyāṃ
prācyāṃ diśi paristṛṇāmi' iti purastādudagagraiḥ ṣoḍaśabhiḥ || 'oṃ bhūrbhuvaḥsuvaro dakṣiṇasyāṃ diśi paristṛṇāmi' iti dakṣiṇataḥ prāgagraiḥ
saptadaśabhiḥ || 'oṃ uddvayaṃ tama̍sa̱spari̱paśya̍nto̱ jyoti̱rutta̍ram || de̱vaṃ de̍va̱trā sūryyamaga̍nma̱ jyoti̍rutta̱mam, pratīcyāṃ diśi paristṛṇāmi'
iti paścādudagagrairaṣṭādaśabhiḥ || 'oṃ agna̱ āyā̍hi vī̱taye̍ gṛṇā̱no ha̱vyadā̍taye || nihotā̍ satsi ba̱rhiṣi̍, udīcyāṃ diśi paristṛṇāmi'
ityuttarataḥ prāgagraiḥ saptadaśabhiḥ || iti paristīrya, dakṣiṇāndarbhānpūrvapaścimaparistaraṇayorupari kuryāt uttarāṃstayoradhaḥ || atha pātrāsādanārthamagneruttarataḥ prāgārabhya paścādapavargaṃ dakṣiṇata ārabhyodagapavargaṃ trisandhyamagrairmūla5sañchādya sastṛṇāti || dakṣiṇenāgniṃ brahmāsanārthaṃ
prāgagrān saptadaśadarbhānnidadhāti || 'oṃ bhūrbhuvaḥsuvaroṃ brahmanbrahmāsi̱ nama̍ste brahmanbrahma̍ṇe namaḥ' iti || athottarataḥ praṇītāsādanārthaṃ
darbhadvayaṃ nidadhāti || 'oṃ varu̍ṇosi dhṛ̱tavra̍to vāru̱ṇama̍si' iti || athātmāsanārthaṃ prāgagraṃ darbhadvayaṃ vidhāya athāstīrṇeṣu darbheṣu dvandvamadhobilāni pātrāṇi sādayati || ājyasthālīṃ sruvaṃ davīṃ srucaṃ praṇītāṃ prokṣaṇīṃ carusthālīṃ mekṣaṇaṃ idhmaṃ barhiḥ sphyaṃ idhmapravraścanāni iti
5.1.4
sādayitvā paścabhirdarbhaiḥ pracchādya prādeśamātre same apracchinnāgre anakhacchinne kuśadvayātmake pevitre kṛtvā'dbhiranumṛjya prokṣaṇīpātramuttānaṃ kṛtvā
tasminnudagagre pavitre nidhāyādbhiḥ pūrayitvā hastayoraṅguṣṭhānāmikābhyāmudagagre pavitre gṛhītvā vicchidya vicchidya trirūtpūya uttānena pāṇinā tābhiḥ
evādbhirapastriḥ prokṣya pātrāṇyuttānāni kṛtvā visrasyedhmaṃ trisasarvaṃ abhiprokṣya udaksaṃsthitaṃ brāhmaṇamasminkarmaṇi brahmāṇaṃ tvāṃ vṛṇe iti svadakṣiṇapāṇinā tasya dakṣiṇapāṇiṃ spṛṣṭvā varayitvā vṛto'smītyukte taṃ gandhādibhirabhyarcya atha brahmā prāṅmukha upaviśya dvirācamyāgreṇāgniṃ parītya dakṣiṇata
udaṅmukhastiṣṭhan tūṣṇīṃ brahmasadanamupasthāya āsanatṛṇeṣu dakṣiṇabhāgasthamekaṃ tṛṇamaṅguṣṭhānāmikābhyāṃ gṛhītvā nairṛtyāṃ diśi nirasya apaupaspṛśya
dyāvāpṛthivī samīkṣamāṇa upaviśet || brāhmaṇābhāve brahmāsanadarbheṣu prāgagraṃ kūrcaṃ vidhāya ‘oṃ brahmanbrahmāsi̱ nama̍ste brahmanbrahma̍ṇe̱ nama̍ḥ’ iti
brahmāsanamantreṇopasthāya || athāgneḥ paścātpraṇītāpātraṃ nidhāya tasminnudagagre pavitra nidhāya adbhiḥ pūrayitvā brahmannapaḥ praṇeṣyāmītyuktvā oṃ praṇaya
ityukte tasmin gandhapuṣpākṣatānnidhāyadarbhasthaṃ darbhasañchannaṃ mukhasamamuddhṛtyāviṣiñcan hutvottareṇāgniṃ darbheṣu sādayitvā darbhadvayena pracchādya, atha pavitre
ādāyāgneḥ paścāccarusthālīṃ nidhāya tatra prāgagre pavitre nidhāya ‘oṃ de̱vasya̍.... hastā̍bhyāṃ, savitre juṣṭaṃ nirvapāmi’ iti mantreṇa triḥ tūṣṇīṃ caturtham
5.1.5
atha pavitre gṛhītvā ‘oṃ de̱vasya̍ tvā .... hastā̍bhyāṃ, savitre vo juṣṭaṃ prokṣāmi’ iti mantreṇa dviḥ prokṣyòttarata āsādya athāgneḥ paścādājyasthālīṃ
nidhāya tasminnudagagre pavitre nidhāya ājyaṃ vilīnamapyagrāvadhiśritya tasminnājyamānīya agneruttarataḥ sthitānaṅgārānagnerudak paristaraṇāibahirnirūhya
teṣvājyamadhiśritya^pātra abhidyotanakuśadvayenābhidyotya apaupaspṛśya || atha aṅguṣṭhaparvamātraṃ dve darbhāgre pracchidya prakṣālya ājye pratyasya pūrvābhidyotanakuśābhyāmeva punarabhidyotya apaupaspṛśya || atha kuśadvayena ājyaṃ haviśca triḥ paryagnikṛtvā ājyapātraṃ karṣannivodaṅṅkāsya aṅgārānagnau
pratyasya tatrasthamevājyamudīcīnāgrābhyāṃ pavitrābhyāmaṅguṣṭhodakaniṣṭhikābhyāmuttānābhyāṃ pāṇibhyāṃ purastādārabhya paścādānīya punaḥ purastādāharati sa
ekaḥ punarāhāra evaṃ triḥ kṛtvā pavitre uddharati || tadekamutpavanaṃ evaṃ trivāramutpūya visrasya pavitre adbhiḥ saṃspṛśya prāgagre pavitre agnāvantupraharati || athāgneḥ paścātparistaraṇādbahirātmano'grato bhuvaṃ prokṣya tasminbarhiḥ sannahanaṃ prāgudagagraṃ prasārya tasminbarhiḥ saṃstīrya ājyapātraṃ
nidhāya dakṣiṇena hastena sruvaṃ srucaṃ davīṃ mekṣaṇaṃ ca gṛhītvā vāmena kuuśadvayamādāya sahaivāgnau pratitapya ājyasthālyāṃ uttarataḥ krameṇa sruvādīn
nidhāya tadarbhadvayaṃ dakṣiṇakare āveṣṭya vāmena sruvamādāya darbhāgrābhyāṃ bilaṃ, madhyābhyāṃ pṛṣṭhaṃ, mūlābhyāṃ daṇḍamiti tristriḥ sammṛjya adbhiḥ
5.1.6
sam̐spṛśya punarniṣṭapya prokṣyā''jyasthālyā uttarato nidadhāti evaṃ davīṃ srucaṃ ca sammṛjya taduttarato nidhāya mekṣaṇaṃ gṛhītvā agrābhyāmagraṃ,
madhyābhyāṃ madhyaṃ, mūlābhyāṃ mūlaṃ ca sammṛjya saṃsparśana-niṣṭapana-prokṣaṇāni kṛtvā carau nidadhāti darbhānadbhiḥ sam̐spṛśya agnāvapraharati
atha sruveṇa carumabhighāryodagudvāsya aṅgyājyamadhye'sthāpayannitvā''jyasya dakṣiṇato barhiṣi pratiṣṭhāpya abhighārayati || aratnimātrānparidhīn
sthaṇḍilānnavāṅgulimitai deśe paridadhāti madhyamaparidhirudagagraḥ tasyopari dakṣiṇataḥ prāgagraḥ tasyādha uttarataḥ prāgagraḥ || dve ūrdhvasamidhāvāgneyeśānyayoḥ nidhāya prāgādipradakṣiṇamagniṃ parisamūhati || oṃ ju̱ṣasva̍ naḥ sa̱midha̍magne a̱dya śocā̍ bṛ̱hadyaja̍taṃ dhū̱mamṛ̱ṇvan || upa̍spṛśa di̱vyam̐sā̍
nu̱stū̱paissam̐ra̱śmibhi̍stata̱ntsūrya̍sya || iti sthaṇḍilādaṣṭāṅgulimite deśe paridhyantaḥ pradakṣiṇamagniṃ pariṣiñcati || ‘oṃ adi̍tenu̍manyasva’ iti
dakṣiṇataḥ prācīnam || ‘oṃ anu̍ma̱tenu̍manyasva’ iti paścādudīcīnam || ‘oṃ sara̍sva̱tenu̍manyasva’ ityuttarataḥ prācīnam || ‘oṃ
de̱va̍savi̱taḥ prasu̍va’ iti prāgādisamantātpradakṣiṇamagniṃ pariṣicya sthaṇḍilādekādaśāṅgulimite deśe gandhapuṣpākṣataiḥ prāgādyaṣṭadikṣu pradakṣiṇamagnimalaṅkaroti || oṃ agnaye namaḥ || oṃ jātavedase namaḥ || oṃ sahojase namaḥ || oṃ ajirāprabhave namaḥ || oṃ vaiśvānarāya namaḥ
oṃ naryāpase namaḥ || oṃ paṅktirādhase namaḥ || oṃ visarpiṇe namaḥ || oṃ yajñeśvarāya namaḥ || iti gandhapuṣpākṣatān samarpayāmi
5.1.7
'agniṃ prajvalitaṃ vande jātavedaṃ hutāśanam || suvarṇavarṇamamalaṃ samiddhaṃ viśvatomukham' iti praṇamya, ekaṃ dve trīṇītyādibhiḥ pañcadaśasamidho
gaṇayitvā, haste dhṛtvā, anyāṃ ekāṃ samidhaṃ praṇītādeśe nidhāya, rajjunā sphya 15 saṃveṣṭya, agnimaskṛtyedhmamalaṅkṛtya, svayamalaṅkṛtya, idhmamāgramadhyamūlānyabhighāryya || oṃ ca̱tvāri̱śṛṅgā̱ trayo̍ asya̱ pādā̱ dve śīrṣe sa̱ptahastā̍so asya || tridhā̍ ba̱ddho vṛ̍ṣa̱bho ro̍ravīti ma̱ho de̱vo martyāṃ 15
āvi̍veśa || ityagniṃ dhyātvā prajāpatiṃ manasā dhyāyan svāheti idhmaṃ hutvā prajāpataya idaṃ na mama || athāghārāvādhārayati 'oṃ prajā̍pataye
svāhā, prajāpataya idaṃ na mama' iti manasā uttaraparidhisandhimārabhya santatamṛjumakṣaṇayā'gnimadhyaparyyantaṃ suveṇa juhoti || athedhmasannahanaṃ
sphyena 15 saṅgṛhya madhyamaparidhimūlādārabhyāgraparyyantaṃ trikhiḥ sammārṣṭi || tato'gneḥ purastādānīya dakṣiṇaparidhiṃ tathaiva sammṛjya tathaiva pratyānīya
uttaraparidhiṃ tathaiva sammārṣṭi || tathaivāgniṃ triḥ prācīna 15 sammṛjya pūrvavatpraṇītāpātre nidhāya || oṃ indrā̍ya̱ svāhā̍, indrāyeidam || iti
upāṃśu dakṣiṇaparidhisandhimārabhya agnimadhyaparyyantaṃ pūrvavadhutvā athājyabhāgau juhoti || oṃ a̱gnaye̱ svāhā̍, agnaya idam || ityuttarārdhapūrvārdhe pratimukhaṃ prabāhṛjjuhoti || oṃ somā̍ya̱ svāhā̍, somāya idam || iti dakṣiṇārdhapūrvārdhe pratimukhaṃ prabāhṛjjuhoti || atha
5.1.8
agnimukhaṃ juhoti || oṃ yu̱ktorvahaṃ jā̱tave̍daḥ pura̱stāda̱gne viddhi karma̍ kri̱yamā̍ṇaṃ yathe̱dam || tvaṃ bhi̱ṣagbhaiṣa̱jasyā̍si̱ karttā tvayā̱ gā aśvā̍npuruṣā̍ntsanema̱ svāhā̍ || jātavedase'gnaya idam
5.2
oṃ cata̍sra āśā̱ḥ praca̍rantva̱gnaya̍ i̱manno̍ ya̱jñaṃ na̍yatu prajā̱nan || ghṛ̱taṃ pinva̍nna̱jare̍ 15 su̱vīra̍ṃ
brahma̍ sa̱middha̱vatyāhu̍tīnā̱ svāhā̍ || ghṛtaṃ pinvate'gnaye'jirāya brahmaṇa idam
5.3
oṃ ānò bha̱drāḥ krata̍vo yantu vi̱śvatoda̍bdhāso aparītāsa
udbhida̍ṃḥ || de̱vāno̱ yathā̱ sada̱middhṛdhe'sa̱nnapra̍yuvo̱rakṣi̍tāro di̱vedi̍ve̱ svāhā̍ || asannaprāyubhyo rakṣitṛbhyaḥ ṛtubhyo devebhya idam
5.4
oṃ virū̍pākṣa̱ mā vibo̍dhiṣṭhā̱ mā vibo̱dhayi̱vodhi̍thāḥ || nirṛtèyai tvā pu̱tramā̍huḥ sa na̱ḥ karmā̍ṇi sādhaya̱ svāhā̍ || virūpākṣāya nirṛtiputrāya
idam
5.5
oṃ vi̱rū̱pā̱kṣama̱haṃ ya̍ṃje ni̱jaṅga̍m̐ śaba̱loda̍ram || yo mā̱ṃ dhaṃ pa̍ri̱bādha̍te śri̱yai pu̱ṣṭayai̍ ca̱ nitya̍dā̱ tasmai̍ svāhā̍ || virūpākṣāya
nijaṅgāya śabalodarāya māṃ paribādhamānāya śriyai puṣṭyā idam
5.6
oṃ yā tira̱ścīni̱padya̍se̱'haṃ vi̱dhara̍ṇī̱ iti̍ || tāṃ tvā̍ ghṛ̱tasya̱ dhāra̍yā̱gnau
sa̱m̐rādha̍nī̱yaje̱ svāhā̍ || tiryaṅnipadyamānāyai vidhāriṇyai sam̐rādhinyā idam
5.7
oṃ sa̱m̐rādhi̍nyai de̱vyai svāhā̍ || sam̐rādhinyai devyā
idam
5.8
oṃ pra̱sādhi̍nyai de̱vyai svāhā̍ || prasādhinyai devyā idam
5.9
oṃ bhūḥ svāhā̍ || agnaya idam
5.10
oṃ bhuva̱ḥ
svāhā̍ || vāyava idam
5.11
oṃm̐'suva̱ḥ svāhā̍ || sūryāya idam
5.12
oṃ bhūrbhuva̱ḥ suva̱ḥ svāhā̍ || prajāpataya idam
Linked texts (1)
- Veṅkaṭeśīyaprayogamālā — Veṅkaṭeśa Jyotiṣin, Sanskrit