Pramāṇa · Search · About · API

Baudhayanaprayogamala 52

Baudhāyanaprayogamālā 52

Language
Sanskrit

Contents

52.1.1

atha vadhūmūtthāpyātmanyoḥ paścānnītvā uttareṇāgniṃ dakṣiṇena padā'śmānamāsthāpayati • oṃ āti̍ṣṭhe̱mamaśmā̍na̱maśme̍va tvam̐sthi̱rā bha̍va || a̱bhiti̍ṣṭha pṛtanya̱taḥ saha̍sva pṛtanāya̱taḥ • yathaitamānīya yathāsthānaṃ tiṣṭhantyā añjalau vara upastṛṇīte, atha
tasyāḥ sodaryo bhrātā anyo vā bhrātṛsthāne pitṛvyaputro vā mātulaputro vā tatsannihito vā gandhādibhirarcitaḥ śūrpasthān samekṣaṇena hastena
pūrvārdhādavadāya vadhvañjalāvāvapati, athāparārdhādavadāya tathaivāvapati, pañcāvattināṃ tu madhyātpūrvārdhādaparārdhāditi triravadāya trirāvapati, vara
avattān lājānabhighārya śūrpasthān lājānavattadeśakrameṇa pratyajya purastātsruvāhutiṃ hutvā, vadhvañjaliṃ hastābhyāṃ gṛhītvā, aṅgulyervāmapārśvena dantyaiva
juhoti || atra viśvaprakāśakārikā •vadhvañjalāvupastīrya lājānopyābhighārayet || trijamidagnyasāvāpo dviranyeṣāmiti sthitiḥ
aṅgulyagrairna hotavyaṃ tathā nāñjalibhedataḥ || aṅgulervāmapārśvena lājāhomo vidhīyate• iti || oṃ i̱yaṃ nāryupa̍brūte̱'gnau lājā̍nāva̱pa̍ntī
dī̱rghāyu̍ra̍stu me̱ patirjīvā̍tu śa̱rada̍ḥ śa̱tam̐3i̱yaṃ nāryupa̍brūte̱'gnau lājā̍nāva̱pa̍ntī || dī̱rghāyu̍ra̍stu me̱ patirjīvā̍tu śa̱rada̍ḥ śa̱taꣲsvāhā̍ || prajāpataya
idam || upariṣṭātsruvāhutiṃ hutvā, atra iyaṃ nārīti maṃtraṃ yājyānuvākyārthamekaśrutyā dvirucārya, pūrvamaṃtrasyāntyasvarādiksthāne trimātraṃ praṇavamuktvā,
uttarasyārdharce'vasāya aparamardharcamuktvā, svāhākāreṇāñjalimabhindannuttarabhāgena dantyaiva juhoti || athaināṃ pradakṣiṇaṃ brahmavarjyamagniṃ paryāṇayati

52.1.2

•oṃ tubhya̱magre̱ parya̍vahansūryā̱ vaha̍tunā̍ sa̱ha || puna̱ḥ pati̍bhyo jā̱yāndā agne̍ pra̱jayā̍ sa̱ha• iti || punaḥ pūrvavadaśmānamāsthāpayati •oṃ
āti̍ṣṭhemam• iti, punaḥ pūrvavadāgatya pūrvavatsthitvā, pūrvavadupastīrya aparārdhādavadāya pūrvārdhādavadyati iti dvitīyādyavadāne viśeṣaḥ, abhighārayati
pratyanakti, purastātsruvāhutiṃ hutvā, •oṃ i̱yaṃ nāryupa̍brūte0• iti pūrvavaddhutvā, athaināṃ punaḥ pūrvavatparyāṇayati •oṃ puna̱ḥ patnī̍ma̱gnira̍dā̱dāyuraiṣā
sa̱ha varca̍sā || dī̱rghāyu̍rasyā̱yaḥ pati̍ḥ sa e̍tu śa̱rada̍ḥ śa̱tam• iti || punaḥ pūrvavadaśmānamāsthāpayati •oṃ āti̍ṣṭhemam• iti, punaḥ pūrvavat
ānīya tathaiva juhoti •i̱yaṃ nāryupa̍brūte0• iti, tṛtīyamagniṃ paryāṇayati •oṃ viśvā̍ u̱ta tvayā̍ va̱yaṃ dhārā̍ uda̱nyā̍ iva || ati̍gāhemahi̱
dviṣa̍ḥ• iti || evaṃ trivāramaśmāsthāpanaṃ lājahomaṃ pradakṣiṇaṃ ca kṛtvā, punarupastīrya uttarārdhātsakṛdavadāya dvirabhighārya, pañcāvattināṃ tu
trirabhighāraṇam || vatsā bidā āṣṭiṣeṇā jāmadagnyā ityete pañcāvattinaḥ || na pratyanakti añjalimantaḥparidhau nidhāya, vyāhṛtīrhutvā,
purastātsruvāhutiṃ hutvā, oṃ agnaye sviṣṭakṛte svāhā || agnaye sviṣṭakṛta idam itīśānabhāge sviṣṭakṛtaṃ hutvā, lājānāmanyatra caturthīhomādiṣu
havyavāhamiti puronuvākyāmanūcya, sviṣṭamagna iti yājyayā juhoti || paikkavatsveva sviṣṭakṛtsaumyāṃ sviṣṭakṛddhomaḥ, anyatra nāmamantreṇeti
sūtrāt || atha mekṣaṇamagnau prahṛtya, añjalāvudakaṃ pūrayitvā, vaiśvānarehaviridamityādi sarvaṃ pūrvavat || darvikāryaṃ sarvamapyañjalineva kuryāt

52.1.3

atha jayaprabhṛti prāyaścittahomāntaṃ hutvā, pūrṇāhutiṃ vinā uttarapariṣekādi brahmodvāsanaṃ praṇītāvimocanaṃ ca kṛtvā, dampatī prokṣya, śeṣaṃ
samāpayet || iti vivāhahomaprayogaḥ || cha
atha gṛhapraveśaḥ || bodhāyanānāṃ sāmagānāṃ ca na gṛhapraveśahomaḥ || kintu mantrapaṭhanameva || yadā varo vadhūmātmagṛhaṃ
nayati tadaitamagniṃ pratyakṣamamunayanti iti sūtrāt || atra kārikā athāsīnāṃ vadhūmaṅke pitṛbhrātrādikasya tu || haste gṛhītvā niṣkrāmedye
vadhvaścandramīrayan || atha kaścittamagniṃ tu pratyakṣaṃ santamāhitam || ādāya varavadhvostu pṛṣṭhato'nuvrajetsaha iti || atra śiṣṭācāraḥ
ye vadhva ityudvahanādi pañcame'hani sthālīpākaparyantaṃ śvaśuragṛha eva kurvanti || tasya prayogaḥ || atha vivāhahomānantaramenāṃ vadhūṃ pitryādyaṅke
sthitāṃ dakṣiṇe haste gṛhītvā udvāhayati || prāṇānāyamya deśakālau saṅkīrtya anayā navoḍhayā vadhvā saha gṛhapraveśaṃ kariṣye iti saṅkalpya,
vadhūdakṣiṇahaste gṛhītvā, udūḍhyamāno japati ‘oṃ ye va̱dhvaśca̱ndraṃ va̍ha̱tuṃ yakṣmā̱ yanti̱ janā̱2'anu̍ || puna̱stāna ya̱jñiyā de̱vā na̍yantu̱ yata̱ āga̍tāḥ’
athaināṃ svavāhanamāropya svān gṛhānāinayati ‘oṃ pū̱ṣā tve̱to na̍yatu̱ hasta̱gṛhyā̱śvinau̍ tvā̱ prave̍hatā̱m̱̐ rathe̍na || gṛ̱hāna ga̍ccha gṛ̱hapa̍tnī yathāso̍
va̱śinī̱ tvaṃ vi̱datha̱māva̍dāsi’ iti || atha panthānaṃ prāpya anumantrayate ‘oṃ su̱gaṃ panthā̍na̱māru̍kṣamari̱ṣṭam̐sva̱sti vā̱hana̍m || yasmi̱n vīro̱
nari̍ṣya̱tyanye̍ṣāṃ vi̱ndate̱ vasu̍’ iti || atha yadi pathi gacchata oṣadhivanaspatinadīvanāni vā prāpnoti tadā yathāsaṅgaṃ japati ‘oṃ yā

52.1.4

oṣa̍dhayo̱ yā vana̱spata̍yo̱ yā na̱dyo yāni̱ dhanvā̍ni̱ ye vanā̍ || te tvā̍ vadhu pra̱jāva̍tī̱ prate mu̍ṃñca̱tvam̐ha̍saḥ’ iti || atha jāyāṃ dakṣiṇapādapurassaraṃ svagṛhān prāpayati ‘oṃ bha̱drān gṛ̱hān su̱mana̍saḥ prapa̍dye'vīra̱ghnī vī̱rava̍taḥ su̱vīrā̍n || irā̱ṃ vaha̍to ghṛ̱tamukṣamā̍ṇā̱steṣva̱hamsumanā̱ḥ
saṃvi̍śāni’ iti || athaināṃ vadhūṃ kalyāṇīṃ vācaṃ vācayati ‘oṃ pra̱jāva̍tī paśu̱matī̍ ra̱yima̍tī pu̱ṣṭima̍tī teja̱svinī̍ gṛhame̱dhinī̍ yaśa̱svinī̍
brahmavarca̱svinī̍ bhūyāsam’ iti || atha lohitamānaḍuhaṃ carma prācīnagrīvamuttaralomakaṃ gṛhamadhya āstīrya tasmin vadhūmupaveśayati ‘oṃ i̱ha gāva̱ḥ
prajā̍yadhva̱mihāśvā̍ i̱ha pūru̍ṣāḥ || i̱ho sa̱hasra̍dakṣiṇo rā̱yaspoṣo̱ niṣī̍datu’ iti || atha amātyāḥ tokmānyāropayante iti sūtram
(amātyāḥ = pitrādayaḥ ābhyāṃ dampatībhyāṃ tokmāni = haridrṇān aṃkurārpaṇakṛtānalaṅkārān āropayante = alaṅkurvate ityarthaḥ) || atha
dampatī nakṣatradarśanaparyantaṃ vācaṃ visṛjetām || athāhorātrayoḥ sandhimīkṣamāṇāmanumantrayate ‘oṃ nī̱lalo̍hite bhavataḥ kṛtyā''sa̱ktirvya̍jyate
edha̍nte'syā jñātaya̱ḥ pati̍rba̱ndhepu̍ badhyatām’ iti || athoditeṣu nakṣatreṣu ubhau dampatī vācaṃ visṛjya vatsa manvārabhyottiṣṭhataḥ ‘oṃ udā̱yuṣā̍
svā̱yuṣo̱doṣa̍dhīnā̱1̱̍rase̱notpa̍rjanya̍sya śu̱ṣmeṇoda̍sthāma̱mṛtā̱1̱̍anu̍ʼ iti || atha prācīmudīcīṃ vā diśamupaniṣkramya dhruvamarundhatīṃ ca vadhūṃ
darśayati || ‘oṃ dhru̱vo'si̍ dhruvakṣi̍tirdhru̱vama̍si dhru̱vata̍: sthi̱taḥ || saṃ nakṣa̍trāṇāṃ me̱dhyasi̱ sama̍ pāhi pṛ̱tanya̱taḥ’ iti dhruvam || ‘oṃ

52.1.5

sa̱ptaṛ̱ṣaya̍: pratha̱māṃ kṛ̍tti̱kānāmarundha̱tīṃ yaddhru̍vatā̱1̱̍ha ni̱nyuḥ || ṣaṭkṛtti̍kā̱mukhya̱yoga̱ṃ vaha̍ntī̱prathussā̱karmadhetaṣṭamyarunadha̱tīm’ ityarundhatīṃ vadhūṃ
darśayitvā vratagrahaṇaṃ kuryāt || iti gṛhapraveśaprayogaḥ || oṃ
athāgneḥ paścādubhāvupaviśya, striyānvārabdhaḥ prāṇānāyamya, deśakālau saṅkīrtya ‘anayā navoḍhayā vadhvā saha vivāhavratagrahaṇaṃ
kariṣye’ iti saṅkalpya, anvādhānaṃ kṛtvā, parisamūhya paryukṣya paristīrya, juṣasvana ityādyagnyalaṅkaraṇāntaṃ kṛtvā, atha pālāśīścatasraḥ
samidha ārdrāḥ sapalāśāḥ saprārohāḥ prādeśamātrā apratiśuṣkāgrā ghṛtānvaktā abhyādhāpayan vācayati yajñavṛkṣasamidho vā || oṃ agna̍
vratapate vaivā̱haṃ vra̱taṃ ca̍riṣyā̱mi̱ taccha̍keya̱ṃ tanme̍ rādhyatā̱1̱̍svāhā̍ || agnaye vratapataya idam

52.2

oṃ vāyo̍ vratapate vaivā̱haṃ vra̱taṃ ca̍riṣyā̱mi
taccha̍keya̱ṃ tanme̍ rādhyatā̱1̱̍svāhā̍ || vāyave vratapataya idam

52.3

oṃ ā̍ditya vratapate vaivā̱haṃ vra̱taṃ ca̍riṣyā̱mi̱ tanme̍ rādhyatā̱1̱̍svāhā̍
ādityāya vratapataya idam

52.4

oṃ vra̱tānā̍ṃ vratapate vaivā̱haṃ vra̱taṃ ca̍riṣyā̱mi taccha̍keya̱ṃ tanme̍ rādhyatā̱1̱̍svāhā̍ || vratānāṃ vratapataya
idam

52.6

punarjaṣasvana ityādi || ‘anena vratopakramahomakarmaṇā śrīparameśvaraḥ prīyatām’ iti vratagrahaṇaṃ kṛtvā, trirātraṃ vrataṃ carataḥ
‘akṣāralavaṇāśināvadhaḥśāyinau brahmacāriṇāvāsāte, ahatānāṃ ca vāsasāṃ paridhāna1sāyaṃ prātaścālaṅkaraṇaṃ iṣupratodayośca dhāraṇaṃ agniparicaryā
ca' iti sūtram || atra brahmacaryaṃ nāmāṣṭāṅgamaithunavarjyam || tallakṣaṇamāha bṛhaspatiḥ 'smaraṇaṃ kīrtanaṃ keliḥ prekṣaṇaṃ guhyabhāṣaṇam
saṅkalpo'dhyavasāyaśca kriyānirvṛttireva ca || etanmaithunamaṣṭāṅgaṃ pravadanti manīṣiṇaḥ || viparītaṃ brahmacaryaṃ tadevāṣṭāṅgalakṣaṇam' iti || atra
snānavarjyaṃ trirātraṃ vasatataḥ || tayoḥ śayyāyā adhaḥ puruṣamātraṃ audumbaradaṇḍa iti viṣṇubhaṭṭaḥ || aratnimātraṃ iti prayogaratne 'bandhe
vrate'gniṃ pariṣicya samyagaudumbaraṃ daṇḍamaratnimātram || vastreṇa sūtrairathavā parītamadhaḥ kṣipedāskara erakāyāḥ' iti || aratnimātramaudumbaraṃ
daṇḍaṃ sūtraveṣṭitaṃ gandhānuliptaṃ śayyāyā adhaḥ sthāpayitvā vratavisarjanaparyantaṃ noddharet || iti vratagrahaṇaṃ kṛtvā aupāsanaṃ kuryāt

Linked texts (6)