Baudhayanaprayogamala 54
Baudhāyanaprayogamālā 54
- Language
- Sanskrit
54.1
athaupāsanaprayogaḥ || atha prathamaupāsane vratagrahaṇānantaramagneḥ paścādarbheṣu sapatnīko varaḥ prāṅmukha upaviśya, dvirācamya
prāṇānāyamya, deśakālau saṅkīrtya 'aupāsanārambhaṃ kartuṃ svastipuṇyāhavācanaṃ kariṣye, tadaṅgatvena gaṇapatipūjāṃ kariṣye' iti saṅkalpya tatkṛtvā,
asyaupāsanārambhakarmaṇaḥ puṇyāhaṃ svastyṛddhimiti vācayitvā, śivaṃ karmāstu agnisūryaprajāpatayaḥ prīyantāmiti viśeṣaḥ || evaṃ puṇyāhaṃ
vācayitvā, pūrvavadupaviśya ācamanaprāṇāyāmau kṛtvā, patnyanvārabdho deśakālau saṅkīrtya 'mamopāttaduritakṣayadvārā śrīparameśvaraprītyarthaṃ paya
ādiṣvaupāsanadravyeṣu anyatamadravyeṇa yāvajjīvaṃ sāyaṃ prātaraupāsanaṃ kariṣye || tatredānīṃ sāyamaupāsanāhutiṃ vrīhibhirhoṣyāmi' iti saṅkalpya,
juṣṭodamūnā ityupasthāya athainaṃ pradakṣiṇamagniṃ parisamūhya paryukṣya paristīrya, taduttarataḥ pātre havanīyadravyaṃ nidhāya, darbhadvayamagnau prajvālya,
homadravyaṃ prāgādi triḥ pradakṣiṇaṃ paryagnikṛtvā, udak nirasya, apa upaspṛśya, agneḥ paścādarbheṣvāsādya 'oṃ juṣasva̍ naḥ sa̱midha̍magne a̱dya śocā̍
bṛhadyaja̱taṃ dhūma̍mṛṇvan || upa̍spṛśa di̱vyam̐ sānu̍ stūpaiḥ sam̐ra̱śmibhi̍stata̱nuḥ sūrya̍sya' iti || athainaṃ pradakṣiṇamagniṃ pariṣiñcya 'oṃ adi̍te̱'nu̍manyasva' iti dakṣiṇataḥ prācīnaṃ, 'oṃ anu̍mate̱'nu̍manyasva' iti paścādudīcīnaṃ, 'oṃ sara̍svate̱'nu̍manyasva' ityuttarataḥ prācīnaṃ, 'oṃ de̍vasavitaḥ
prasu̍va' iti samantaṃ pradakṣiṇaṃ prāgādi pariṣiñcya, 'oṃ agnaye namaḥ, oṃ jātavedase0, oṃ sahojase0, oṃ ajirāprabhave0, oṃ vaiśvānarāya0,
oṃ nayām̐pase0, oṃ paṅkirādhase0, oṃ visarpiṇe namaḥ' ityaṣṭanāmabhiraṣṭadikṣu gandhākṣatādibhiralaṅkṛtya, 'agniṃ prajvalitaṃ vande jātavedaṃ
hutāśanam || suvarṇavarṇamanalaṃ samiddhaṃ viśvatomukham' iti namaskṛtya, tūṣṇīmekāṃ samidhamagnau nidhāya, tasyāmādīptāyāṃ tatpaścimabhāge homadravyaṃ
gṛhītvā, hastabile prāṅmukhaṃ prabāhugjuhoti || oṃ agnaye svāhā || agnaya idam
54.2
punaḥ pūrvādhikaṃ gṛhītvā, tāṃ dakṣiṇato'tihṛtya
samidhyeva pūrvabhāge pratyagghastabilenāsaṃspṛṣṭaṃ pratimukhaṃ prabāhuhvānasaiva juhoti || oṃ prajāpataye svāhā || prajāpataya idam
54.6
āhutipramāṇamuktaṃ sūtre 'brīhīṇāṃ vā yavānāṃ vā śatamāhutiriṣyate' iti || nirvāpaṇasaṃsrāvaṇalājahomanityahomāṃśca kāyatīrthena kuryāt
kaniṣṭhikāmūladeśaḥ kāyatīrthamityucyate || punarjupasvana ityādi pūrvavatpariṣiñcati || 'oṃ adite'nvamam̐sthāḥ || oṃ anumate'nvamam̐sthāḥ
oṃ sarasvate'nvamam̐sthāḥ || oṃ deva savitaḥ prāsāvīḥ' iti pariṣicya, tūṣṇīmekāṃ samidhaṃ nidhāya, utthāya athainamupatiṣṭhate 'oṃ yatte agne
teja' iti tribhiḥ paryāyaiḥ, 'oṃ mayi medhāṃ mayi prajām' iti tisṛbhiḥ || athopaviśya 'mānastoke' ityupasthāya, agneruttarabhāge
pūrvabhāge vā anāmikayā bhasma gṛhītvā, 'ojo'si' iti saptabhiḥ saptasthānāni spṛṣṭvā, 'śraddhāṃ medhām' ityagrimāśiṣo prārthayitvā,
svagotrapravaramuktvā, abhivādya agniṃ pradakṣiṇīkṛtya 'oṃ agne̱ naya̍ su̱pathā̍ rā̱ye a̱smānviśvāni̍ deva va̱yunā̍ni vi̱dvān || yu̱yo̱dhya̱smajju̍hurā̱ṇameno̱
bhūyi̍ṣṭhāṃ te̱ nama̍ uktiṃ vidhema' || 'pravaḥ śukrāya' ityādīnuktvā namaskuryāt || yadi paristṛṇāti na tānpraharati dhārayatyeva
iti sāyamaupāsanam
54.65
atha prātaraupāsanam || prāṇāyāmādikaṃ kṛtvā, 'prātaraupāsanāhutiṃ taṇḍulairhoṣyāmi' iti
saṅkalpya, vrīhibhirvā tatrāgnisyāne • oṃ sūryāya svāhā || sūryāyedam' || tāmuttarato'tihāya dvitīyāmāhutiṃ pūrvato bhūyasīmavadāya
tadvadeva pratimukhaṃ prabāhugjuhoti 'oṃ prajāpataye svāhā' iti manasā || śeṣaṃ samānam || anena prātaraupāsanakarmaṇā śrīparameśvaraḥ
prīyatām || ityaupāsanaprayogaḥ
54.66
atha sāyamaupāsanānantaraṃ dampatyoḥ sahabhojanamuktam || hemādrau gālavaḥ
'vivāhakāle yātrāyāṃ pathi corasamākule || asahāyo bhavedviprastadākāryaṃ dvijanmabhiḥ || ekāsanasamārohamekapātre ca bhojanam || vivāhe
pathi yātrāyāṃ kṛtvā vipro na doṣabhāk || anyathā doṣamāpnoti paścāccāndrāyaṇaṃ caret' iti || smṛtyarthasāre 'vivāhe dampatī syātāṃ trirātraṃ
brahmacāriṇau || alaṅkṛtau vadhūścaiva sahaśayyāsanāviti' || kṣāralavaṇaṃ varjayitvā, trirātramevaṃ vrataṃ kṛtvā, caturthyāṃ pakkahomaṃ kuryāt
Linked texts (2)
- Veṅkaṭeśīyaprayogamālā — Veṅkaṭeśa Jyotiṣin, Sanskrit
- Saṃskāradīpaka (Harṣanātha Jhā) — Harṣanātha Jhā, Sanskrit