Baudhayanaprayogamala 55
Baudhāyanaprayogamālā 55
- Language
- Sanskrit
Contents
55.1
atha caturthīprayogaḥ || atha caturthyāṃ rātreparabhāge buddhvā, vadhūvarau hastapādau prakṣālya, dvirācamya prāṇānāyamya, taduttarataḥ
sthaṇḍilollekhanādikaṃ kṛtvā, tamevāgniṃ pratiṣṭhāpya, punaḥ prāṇānāyamya, deśakālau saṅkīrtya 'śrīparameśvaraprītyarthaṃ anayā navoḍhayā vadhvā saha
caturthyāṃ rātrau pakkahomaṃ kariṣye || caturthīpakkahomaḥ karma āghāravattantraṃ pañcadaśadāruridhmaḥ agnīṣomāvājyabhāgau pakvamodanaṃ pāyasaṃ vā haviḥ
jātavedo'gnirdevatā agniḥsviṣṭakṛdājyasya mātravarṇikyo devatā aṅgadevatā' ityādyuktvā 'evaṃ sāṅgena karmaṇā sadyo yakṣye, tadaṅgamanvādhānaṃ kariṣye'
iti saṅkalpya tatkṛtvā, pātrāsādanakāle 'ājyasthālīṃ sruvaṃ caiva darvī ca srucameva ca || praṇītāṃ prokṣaṇīṃ caiva carusthālīṃ samīkṣaṇām
idhmaṃ ca barhiṣaṃ caiva yairanyaiśca prayojanam' ityāsādya āpraṇītābhyaḥ kṛtvā, tiraḥ pavitraṃ carusthālyāṃ taṇḍulānirvapati || oṃ devasya
tvā... hastābhyāṃ jātavedase'gnaye juṣṭaṃ nirvapāmi• iti trirmantreṇa tūṣṇīṃ caturtham || • oṃ devasya tvā... hastābhyāṃ jātavedase'gnaye vo juṣṭaṃ
prokṣyāmi• iti sakṛnmantreṇa dvistūṣṇīṃ prokṣya, agnāvadhiśritya athājyamadhiśritya, ubhayaṃ triḥ paryagnikṛtvā, mekṣaṇaṃ sruvaṃ ca sammṛjya, athainaṃ
carum̐śrapayitvā, abhighārya udañcamudvāsya pratiṣṭhitamabhighārayati, paridhānaprabhṛtyagnimukhāntaṃ kṛtvā, sruveṇa darvyāmupastīrya, pūrvārdhāccaroravadāya,
aparārdhādvavadyati abhighārayati pratyanakti, purastātsruvāhutiṃ hutvā || oṃ yastvā̍ hṛ̱dā kī̱riṇā̱ manya̍mā̱no martyo̱ martya̱ṃ joha̍vīmi
jā̱tave̍do̱yaśo̍ a̱smāsu̍ dhehi pra̱jābhi̍ragne a̱mṛta̱tvama̍śyā̱m̐3yasmai̱ tvam̐su̱kṛtai̍ jātaveda u lo̱kama̍gne kṛ̱ṇava̍syonam || a̱śvina̍m̐sapu̱triṇa̍ vī̱rava̍ntaṃ
goma̍ntam̐ra̱yirnaśate sva̱sti svāhā̍ || jātavedase'gnaya idam || upariṣṭātsruvāhutiṃ hutvā, punardarvyāmupastīrya, uttarārdhātsakṛccarumavadāya dvirabhighārya
antaḥparidhau nidhāya, athājyāhutīrupajuhoti || oṃ agne̍ prāyaści̱tte tvaṃ de̱vānā̱ṃ prāya̍ścittirasi brāhma̱ṇastvā̍ nātha̱kāma̍ḥ prapa̍dye yāsyā̍ṃ pati̱ghnī
ta̱nūḥ pra̍jā̱ghnī pa̍śu̱ghnī la̍kṣmī̱ghnī jāra̍ghnīmasyaitāṃ kṛ̍ṇomi̱ svāhā̍ || agnaye prāyaścittaya idam
55.2
oṃ vāyo̍ prāyaścitte tvaṃ de̱vānā̍ṃ0
vāyave prāyaścittaya idam
55.3
oṃ ā̍ditya prāyaścitte tvaṃ de̱vānā̍ṃ0 || ādityāya prāyaścittaya idam
55.4
oṃ pra̱jāpa̍te prāya̍ścitte tvaṃ
de̱vānā̍ṃ0 || prajāpataye prāyaścittaya idam
55.6
vyāhṛtīrhutvā, purastātsruvāhutiṃ hutvā || oṃ ha̱vya̱vāhai̍... āyu̍ḥ svāhā̍ || agnaye
sviṣṭakṛta idam || upariṣṭātsruvāhutiṃ hutvā, mekṣaṇamagnau prahṛtya, pariṣyeṣāṃ ninayanādyuttarapariṣekāt prākkṛtvā, atha vadhūmūrdhni hiraṇyamantardhāya
ājyaśeṣeṇa sam̐srāvaṃ juhoti || oṃ bhūḥ svāhā̍ || agnaya idam || oṃ bhuvaḥ svāhā̍ || vāyava idam || om̐svaḥ svāhā̍
sūryāyedam || oṃ bhūrbhuvaḥsuvaḥ svāhā̍ || prajāpataya idam || om̐svāhā̍ || brahmaṇa idam || atra kārikā ājyaśeṣeṇa
juhuyādvyāhṛtipraṇavaiḥ kramāt || hiraṇyamantardhāyaiva mūrdhni vadhvā athotthitaḥ iti || prayogaratne tiṣṭhan prāk pariṣekato'tha nihitasvarṇai
vadhūmūrdhani iti || upaviśya mūrdhni sam̐srāvaṃ juhotīti kecit || tiṣṭhanniti kumārasvāmikārikāyām || tiṣṭhanniti śiṣṭācāraḥ
athaināṃ pradakṣiṇamagniṃ paryāṇayati oṃ arya̱maṇo̱ agniṃ pari̍yantu kṣi̱praṃ pratī̍kṣantā̱m̐ śvaśru̱vo̍ de̱varā̍śca iti || athāgneḥ paścātpūrvavadupaviśya
juṣasvana ityādyuttarapariṣekaṃ praṇītāvimokaṃ brahmodvāsanaṃ ca kuryāt || iti caturthohomaḥ
55.44.1
atha vratavisarjanam || prāṇānāyamya deśakālau saṅkīrtya anayā navoḍhayā badhvā saha caturthyāṃ rātrau vivāhavratavisarjanahomaṃ kariṣye iti saṅkalpya, tatra agnivāyuvādityavratapatayo devatā ājyāktapālāśasamidho dravyaṃ sadyo yakṣye ityuktvā, anvādhānaṃ kṛtvā, agnyalaṅkaraṇāntaṃ sarvaṃ pūrvavatkṛtvā, pūrvoktāḥ samidho ghṛtānvaktā abhyādhāpayan vācayati || oṃ agne̍ vratapate vaivā̱haṃ vra̱taṃ cā̍riṣa̱ṃ tada̍śaka̱ṃ tanme̍ rādhi̱ svāhā̍ || oṃ vāyo̍ vratapate vaivāhaṃ0 || oṃ āditya̍ vratapate vaivāhaṃ0 || oṃ vratā̍nāṃ vratapate vaivāhaṃ0 || pūrvavaduddeśatyāgaḥ || juṣasvana ityādi sarvaṃ pūrvavat || iti vrataṃ visṛjya, atha śayyāyāṃ daṇḍaṃ utthāpayati oṃ ū̱rjaiḥ pṛ̍thi̱vyā adhyutthi̍to'si̱ vana̍spate śa̱tava̍lśo viro̍ha || tvayā̍ va̱yamiṣa̱mūrja̱ṃ vada̍nto rā̱yaspoṣe̍ṇa̱ sami̱ṣāma̍dema iti || athainaṃ daṇḍaṃ vadhvai prayacchati oṃ pra̱jāyā̍ tvā̱ sam̐sṛ̍jāmi̱ māsa̍reṇa su̱rāmi̍va iti taṃ vadhūḥ pratigṛhṇāti oṃ pra̱jāva̍tī bhūyāsam iti || athainaṃ varāya prayacchati oṃ pra̱jāyā̍ tvā̱ sam̐sṛ̍jāmi̱ māsa̍reṇa su̱rāmi̍va iti || taṃ varaḥ pratigṛhṇāti • oṃ pra̱jāvā̍npa̱śumā̍nbhūyāsam • iti || athainaṃ sthūṇādeśe nidadhāti ( stambhopari nidadhātītyarthaḥ) || ita ūrdhvaṃ śrautādhānaparyantaṃ gṛhyāgnirajasro nityo dhāryaḥ, athavā samāropya karmaṇyupāvarohya dhārayeda || tatra kumārasvāmikārikā • vivāhāgnerajasratvaṃ yāvadbrahmaudanaṃ pacet || ajasradhāraṇāśaktau gṛhyāgnerapi vā gṛhī ||
55.44.2
yājñivayāṃ samidhi syāttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttttmātmāropyāyanta ityṛcā ||
55.44.3
homakāle kṣipedagnau laukike samidhaṃ tu tām || ājuhvānottamābhyāṃ kuryātkarmāṇi tatra tu || aupāsanādi gṛhyāṇi kurvītaivaṃ punaḥ punaḥ • iti || śiṣṭāstu pañcame'hani pārvaṇasthālīpākahomānantaraṃ samāropaṇaṃ kurvanti
55.4-2.1
athopaveśanam || tatra kārikā 'homadeśāttato gacchedāgāraṃ sarvaśobhanam || kuḍye likhitapadmaṃ triḥ svastikādivibhūṣitam
mūrdhadeśoparikṣiptasādarśaṃ pūrṇakumbhakam || ghṛtavartipradīpaiśca dīptaṃ pratidiśaṃ kṛtaiḥ || gandhapuṣpādyalaṅkatpasyāṃ vadhūmanuniśiṣya saḥ' iti || gṛhyasūtre
'atha śrīmantamāgāra m̐ sammṛṣṭopaliptaṃ gandhavantaṃ puṣpavantaṃ dhūpavantaṃ dīpavantaṃ talpavantaṃॵsādhivāsaṃ dikṣu sarpiḥ sūtrendhanapradyotitamudakumbhādarśocchirasaṃ
prapadya tasminnenā m̐ saṃveśya tasyāntike japati' • iti || dikṣu sarpiḥ sūtrendhanapradyotitamityasya ājyāktasūtrāṇi kāṣṭhanāmagreṣu saṃyojya prajvālya
caturdikṣu sthāpayedityarthaḥ || evaṃ pūrvoktaprakāreṇa nānāvidhamaṅgalairupaśobhitaṃ vitānavantamāgāraṃ praviśya, vadhūṃ śayyāyāṃ śāyayitvā, tasyāḥ
samīpe svayamupaviśya japati • oṃ u̱dī̱rṣvāto̍ viśvāvaso̱ nama̍seḍāmahe tvā || anyāmi̍ccha pra̱phavya̍m̱̐ saṃja̍āyāṃ patyā̍ sṛja || udīrṣvātaḥ patimatī̱
hye̍ṣā̱ viśvāva̍su̱ṃ nama̍sā gī̱rbhirī̍ṭṭe || anyāmi̍ccha pitṛ̱ṣada̱ṃ vya̍ktā̱'sa te̍ bhā̱go ja̱nuṣā̱ tsaṃ vi̍ddhi • iti || athāsyā yoniṃ vivṛṇoti
• oṃ pra̱jāyai̍ tvā̱ sam̍sṛjāmi mā̱sare̍ṇa su̱rāma̍ibhva • iti || athaināmupasaṃveśayati (saṃyogaṃ karotītyarthaḥ) || • prajāpatiḥ striyāṃ yaśaḥ •
ityetamanuvākamuktvā mithunībhūya, sā yadyaśru kuryāttāmanumantrayate • oṃ jī̱vā ru̍danti̱ vima̍yante adhva̱re dī̱rghāmanu̱prasi̍tiṃ dī̱dhiyu̱rnara̍ḥ || vā̱maṃ
pi̱tṛbhyo̱ ya i̱dam̐sa̍me̱rire̱ maya̍ḥ pati̍bhyo jana̍yaḥ pari̱ṣvaje̍ • iti ||cha|| atha varaḥ prāṇānāyamya deśakālau saṅkīrtya • mama
55.4-2.2
tāmbūlacarvaṇayogyatāsiddhyarthaṃ śrīlakṣmīnārāyaṇaprītyarthaṃ tāmbūladānaṃ kariṣye • iti saṅkalpya, brāhmaṇān sampūjya, dakṣiṇāsahitaṃ tāmbūlaṃ gṛhītvā
• tāmbūlaṃ śrīkaraṃ bhadraṃ brahmaviṣṇuśivātmakam || tasmādasya pradānena ataḥ śāntiṃ prayaccha me • iti datvā, evameva strībhyaśca dadyāt || atha
ācāryaḥ striyaśca tayormadhye tāmbūlāni vikiranti || tāni vadhūvarau saṅgṛhya bhakṣaṇaṃ kurutaḥ || tata ārātrikaṃ kṛtvā, brāhmaṇā mantrākṣatān
dadyuḥ || atra yonivivṛṇanādikaṃ na kurvanti śiṣṭairanācaritatvāt laukikavirodhācca || kintu mantrāvṛttireva || iti caturthīprayogaḥ
samāptaḥ || cha
atha pañcame'hani sthālīpākaprayogaḥ || gandhākṣatapuṣpalājapiṣṭādikaṃ gṛhītvā, yatraikamūla udumbaro vṛkṣastiṣṭhati (ekamūlaḥ
taruṇavṛkṣa ityarthaḥ vṛddhavṛkṣasya bahumūlatvāt) tatra gatvā, ācamya prāṇānāyamya, deśakālau saṅkīrtya • mama pañcame'hani vivāhāṅgatayā vihitāṃ
udumbarapūjāṃ kariṣye || tadaṅgatvena gaṇapatipūjāṃ kariṣye • iti saṅkalpya, gaṇapatiṃ sampūjya, athodumbarasyeśānīmārabhya pradakṣiṇaḥ parisamūhya
paryukṣya pradakṣiṇaṃ gandhairanulimpan japati • oṃ yathā̱ tvaṃ va̍naspata̱ ūrjābhyutthi̍taḥ śa̱tava̍lśo viro̍ha̱syeva̍mahaṃ pu̱traiśca̍ pa̱śubhi̍śca sa̱hasra̍valśaḥ
viśvayarūhehema• iti || tasya mūlaṃ puṣpaiḥ pracchādayati •oṃ yathā- tvaṃ vanaspate̍ phalavā̍nasyevamahaṃ putraiśca̍ paśubhi̍śca phalavantau bhavāni• iti,
tatraiva trivṛdannena balimupaharati || tallakṣaṇaṃ tu • annaṃ cāpi trivṛdvidyādgalau brāhmaṇabhojane || bhakṣyaṃ bhojyaṃ ca peyaṃ cetyetatsamuditaṃ trivṛt •
55.4-2.3
iti || •oṃ̍ ūrja̍svanta̱ parya̍svanta̱ parya̍sā̱ pinva̍māno̱'smān va̍naspate̱ parya̍sā̱'bhyāva̍vṛtsva• iti || gandhapuṣpadhūpadīpanaivedyanamaskārāntaṃ
kṛtvā •athaudumbarapūjākarmāṅgatayāvihitaṃ svasti puṇyāhavācanaṃ kariṣye• iti saṅkalpya, asyaudumbarapūjākarmaṇaḥ puṇyāhaṃ svastyuddhimiti
vācayitvā, vanaspatiḥ prīyatāmiti viśeṣaḥ || evaṃ puṇyāhaṃ vācayitvā, śaunakoktavasantaṃ pūjayet || yathā || udumbaramūle'ṣṭadalapadmaṃ
vilikhya kuṅkumodakapūrṇaṃ haridrodakapūrṇaṃ vā kalaśaṃ nidhāya, prāṇānāyamya • mama vivāhāṅgatayāvihitaṃ pañcame'hani vasantapūjāṃ kariṣye• iti
saṅkalpya • kanakāruṇabhāsuraṃ prapannaṃ hayavaktraṃ madanasya sāhacaryam || dvibhujaṃ dhṛtapallavaprasūnaṃ bhajatāmiṣṭadamarcayedvasantam • iti dhyātvā • vasantāya
namaḥ• iti dhyānāvāhanādiṣoḍaśopacārān kṛtvā, tajjalaṃ bandhubhiḥ sahānyo'nyamabhiṣekaṃ kurvataḥ || •itthaṃ sampūjya vidhinā abhiṣekaṃ
samācaret || vasantādīṃśca santarpya diṅnāgādīn dikpatīnapi || brāhmaṇairbandhubhiḥ sārdhamabhiṣiñcecca tajjalam• iti || athaudumbaraṃ
pradakṣiṇīkṛtya pūrvaṃ sthūṇādeśe sthāpitadaṇḍamapsu prāsya, atha tatraiva jānudaghnamajalamavatīrya prācīnadeśenāhatena vāsasā matsyān gṛhītaḥ
piṣṭamayānīti kumārasvāmiḥ || 'gṛhīta paiṣṭikānatra matsyān prāgdaśavāsasā' iti kārikāyām || piṣṭamayānvā matsyān jalapūrṇapātre
sthāpayitvā, brahmacāriṇaṃ paśyetyuktvā, atha dampatī pṛcchataḥ || 'brahmacārin kiṃ paśyasi' iti sa pṛṣṭaḥ pratibrūyāt 'putrāṃśca paśūṃśca
55.4-2.4
paśyāmi' iti || athaitān matsyānudumbaramūle bakānāṃ balimupaharati 'oṃ dīrghāyutvāya varcase' iti || atraiva nirmālyāni paribhuktāni
vāsāṃsi pratisarām̐śca visṛjyaudumbaraśākhāyāṃ saṃsṛjya nāpitakarma kurvanti tasmai payodanaṃ datvā, kṣauranakhakṛntanādikaṃ kṛtvā, jalasamīpaṃ gatvā
'oṃ pratiyuto varuṇasya pāśaḥ pratyasto varuṇasya pāśaḥ' ityapo'vagāhya uttīryā'nyo'nyamalaṅkṛtya, raktāni vāsāṃsi paridhāya, ahatāni vā
dvirācamya gṛhamāgatya, pādau prakṣālya, ācamya, sthālīpākaṃ kuryāt
55.6-2
atha kartā prāṇānāyamya kariṣyamāṇasthālīpākakarmaṇo nirvighnatāsiddhyarthaṃ gaṇapatipūjāṃ kariṣye' iti saṅkalpya tatkṛtvā, punaḥ prāṇānāyamya 'pañcame'hani sthālīpākahomaṃ kartuṃ śāntyarthamityādi
svastipuṇyāhavācanaṃ kariṣye' iti saṅkalpya, sthālīpākakarmaṇaḥ puṇyāhaṃ svastyṛddhimiti vācayitvā, agniḥ prīyatāmiti viśeṣaḥ, prokṣaṇāntaṃ kṛtvā,
ācamya prāṇānāyamya deśakālau saṅkīrtya 'anayā navoḍhayā vadhvā saha pañcame'hani āgneyasthālīpākaṃ kariṣye' iti saṅkalpya, sthaṇḍilolekhanādikaṃ kṛtvā, tamevaupāsanāgniṃ pratiṣṭhāpya 'āgneyasthālīpākahomaḥ karma ādhāravattantraṃ pañcadaśadāruridhmaḥ agnīṣomāvājyabhāgau agnimūrdhā
nāmāgniḥ agnirdaivatā agniḥsviṣṭakṛt ājyasya mātravarṇikyo devatā' ityādi saṅkalpya, anvādhānādyāpraṇītābhyaḥ kṛtvā, taṇḍulānnirvapati
'oṃ devasya tvā ... hastābhyāṃ agnaye juṣṭaṃ nirvapāmi' iti tristūṣṇīṃ caturtham || 'oṃ devasya tvā ... hastābhyāṃ agnaye vo juṣṭaṃ prokṣyāmi'
iti sakṛnmantreṇa dvistūṣṇīṃ prokṣya, triḥ prakṣālya, sthālyāṃ tiraḥ pavitraṃ nidhāya, apaḥ payo vā ānīya agnāvadhiśritya, tiraḥ pavitraṃ
taṇḍulānopya, adhiśrayati, athājyaṃ nirūpya, paryagnikaraṇādyabhighāraṇāntaṃ kuryāt || atha sruveṇa darvyāmupastīrya, pūrvārdhāccaroravadāya,
aparādhārdhādavadyatyabhighārayati pratyanakti, purastātsruvāhutiṃ hutvā |: oṃ̱ agnirmūrdhā di̱vaḥ ka̱kutpati̍: pṛthi̱vyā a̱yam || a̱pāgṃretā̍gṃsi
jinvatom̐3bhuvoṃ ya̱jñasya̍ raja̍saśca̱ netā̱ yatrā̍ni̱yudbhi̍: saca̍so śi̱vābhi̍: || di̱vi mū̱rddhāna̍ṃ dadhiṣe su̱varṣāṃ ji̱hvāma̱gne ca̍kṛṣe havya̱vāha̱gṃsvāhā̍
agnaya idam || atha sviṣṭakṛtamavadāyāntaḥparidhau nidhāya vyāhatīrhutvā, sviṣṭakṛdādi sarvaṃ pūrvavat || iti sthālīpākaprayogaḥ
55.6-3
atha samāropaṇam || pālāśīmāśvatthīmaudumbarīṃ khādirīṃ vā samidhamādāya, patnyānavārabdhaḥ ' oṃ̱ aya̍ te̱ yoni̍rṛ̱tviyo̱
yato̍ jā̱to aro̍cathāḥ || taṃ jā̱nanna̍gna̱ āro̱hāthā̍no vardhayā ra̱yim' iti samāropya, athāstamita āditye sthaṇḍilollekhanādikaṃ kṛtvā,
laukikāgniṃ pratiṣṭhāpya, ājuhvāna udbudhyasvāgna iti dvābhyāmāropitasamidhamagnāvādhāya, sāyamaupāsanaṃ hutvā, samāropayet
55.6-3.p1
atha vadhūvarāvanyonyamalaṅkṛtya, vāgyatau śayyāṃ gacchataḥ || tatra varo vadhūmabhimantrayate 'oṃ su̱ma̱ṅga̱līriyaṃ va̱dhūri̱māgṃsame̍ta̱ paśya̍ta
saubhā̍gyamasyai da̱ttvā yāthāsta̱ṃ vipare̍tana' iti || athaitasyāḥ sarvasurabhipuṣpamālāḥ śirasi yunakti 'oṃ sannāma̍: sa̱g̱ṃhṛda̍yāni
sannābhi̍: santa̍nu̱tvaca̍: || sa̱ntā̱ kāma̍sya̱ yoktre̍ṇa || yu̱ñjāmyāvi̍moca̱nāya' iti || iti pañcame'hani prayogaḥ || cha
atha gṛhapraveśaḥ || tatrādau kālanirṇayaḥ nirṇayasindhau || saṅgrahe 'vivāhamārabhya vadhūpraveśo yugme tithau ṣoḍaśavāsarāntaḥ || ūrdhvaṃ tato'bde yuji pañcamābdādataḥ parastānniyamo na cāsti' || nāradaḥ 'samavarṣe same māsi yatra nārī gṛhaṃ vrajet
āyuṣyaṃ harate bhartuḥ sā nārī maraṇaṃ vrajet' || saṅgrahe 'vivāhādicaturthyantaṃ ṣoḍaśe dina eva vā || yugmāśca tithayo vṛddhipraveśe maṅgalapradāḥ
(ṣaṣṭhe'ṣṭame vā daśame dine vā vivāhamārabhya vadhūpraveśaḥ || pañcāṅgasaṃśuddhadinaṃ vinā'pi vidheyamāhurmunayaḥ praśastam)|| māsadoṣaścādivarṣe varṣadoṣo
dvitīyeke || gṛhapraveśe vaivāhe na caturna ca ṣaṣṭhake || vadhūpraveśaḥ prathame ca varṣe tṛtīyavarṣe'pi śubhapradaḥ syāt || dvitīyavarṣe'pyathavā caturthe ṣaṣṭhe
praveśo'pi ca bhartṛnāśaḥ || nṛpapraveśo'pi na rātrikāle vadhūpraveśo hi divā na śastaḥ || divā ca rātrau ca gṛhapraveśaṃ praveśabheṣu pravadanti
santaḥ’ || yugmavarṣaniṣedhastu pañcamābdādarvāgveidatavyaḥ, ata ūrdhvaṃ na doṣaḥ || tathā hi || ‘udvāhāccaturaṣṭaṣaḍdaśadine śreṣṭhaṃ vadhūveśanaṃ
māseṣvaṣṭamaṣaṭcaturthadaśake śrīsampadāyuḥkṣayam || varṣeṣu dvicatuṣṭayaṃ bhayaṃkaraṃ pañcābdamukhyaṃ pare varṣāḥ sarvamanoharāḥ śubhakarā vadhvāḥ praveśe śubhāḥ
māse'dhike śūnyahariprasupte dvitīyavarṣe pratiśukramūḍhe || navoḍhajā yanna karoti mandiraṃ vivāha etanmunayo vadanti’ || lallaḥ ‘svabhavanapurapraveśe deśānāṃ viplave tathodvāhe || navavadhvā gṛhagamane pratiśukravicāraṇā nāsti’ || māṇḍavyaḥ ‘nityayāne gṛhe jīrṇe prāśanānteṣu
saptasu || vadhūpraveśe māṅgalye na mauḍhyaṃ guruśukrayoḥ || kaśyapeṣu vasiṣṭheṣu bhṛgvatryaṅgiragautamāḥ || bharadvājeṣu vatseṣu pratiśukro na vidyate’
bādarāyaṇaḥ tasya kālamāha ‘nīhārāṃśughano-ttarā-diti-guru-brahmā-nurādhā-śvinī-śakrā-haskara-vāyu-viṣṇu-varuṇa-tvaṣṭre praśaste tithau || kumbhāñjāligate
ravau śubhakare prāptodaye bhārgave jīvajñośanasāṃ dine navavadhūpraveśamapraveśaḥ śubhaḥ’ || (nīhārāṃśughanaḥ=mṛgaśiraḥ) || vyavahāratatve
‘pauṣṇātkabhācca śravaṇācca yugme hastatraye mūlamaghouttarāsu || puṣye ca maitre ca vadhūpraveśo riktetare vyarkiṃkuje ca śastaḥ’ || pauṣṇāyugme
revatyaśvinyau || kādyugme rohiṇī mṛgaśirasī || śravaṇādyugme dhaniṣṭhāśatabhiṣajau || anena bharaṇīkṛttikādrīśleṣāpūrvāphalgunīviśākhāpūrvāṣāḍhaprauṣṭhapadā ityaṣṭau varjyāḥ, anyāḥ śubhāḥ iti phalitam || prayogadarpaṇe 'vadhūpraveśaḥ prathame tṛtīye śubhapradaḥ pañcamake'thavā'hniḥ
dvitīyake vā'pi caturthake vā ṣaṣṭhe viyogāmayaduḥkhadaḥ syāt || śubhāṃśe śubhavāreṣu śubhadṛṣṭe sthirāṃśake || divāpraveśaḥ sampattyai niśi vā
śobhano bhavet' || atra varjyamāsānāha bṛhaspatiḥ 'kulīrakanyākumbheṣu dineśe na viśedgṛham || grāmaṃ vā nagaraṃ vā'pi pattanaṃ vā narādhipaḥ'
iti || jyotiḥprakāśe 'vāme śukre navoḍhāyāḥ sukhaṃ hāniḥ svadakṣiṇe || dhanaṃ dhānyaṃ ca pṛṣṭhasthe sarvanāśaḥ purasthite' iti
grāmāntarapraveśe śukraviṣaye viśeṣo vakṣyate 'pṛṣṭhasthaṃ dakṣiṇasthaṃ vā bhṛguṃ kṛtvā viśetsadā || purato vāmato vā'pi pratiśukraṃ na cāviśet'
55.6-3.p2
iti nirṇayaḥ || 6
Linked texts (7)
- Śāntikamalākara — Kamalākarabhaṭṭa 1587, Sanskrit
- Veṅkaṭeśīyaprayogamālā — Veṅkaṭeśa Jyotiṣin, Sanskrit
- Bhagavantabhāskara — Nīlakaṇṭha Dīkṣita 1625, Sanskrit
- Saṃskāraratnamālā (Gopīnātha Dīkṣita Oka) — Gopīnātha Dīkṣita Oka 1700, Sanskrit
- Bṛhajjyotiṣasāra — Bhavānī Śaṃkara, Sanskrit
- Ekāgnikāṇḍa or Mantrapraśna or Mantrapāṭha — Sanskrit
- Yajurvedamantrapāṭha — Sanskrit