Baudhayanaprayogamala 63
Baudhāyanaprayogamālā 63
- Language
- Sanskrit
Contents
- 63.10 — 1 part
63.1
atha prayogaḥ || arkavāsare
śanivāsare hastanakṣatre vā'nyasminvā śubhe dine pūrvāhne snātvā, vāsasī paridhāya, raktagandhabhūṣaṇairanalaṅkṛtya, grāmātprācyāmudīcyāṃ vā phalapuṣpaśākhāyuktaikārkavṛkṣamūlaṃ gatvā, upalepanādibhiralaṅkṛtya, puṇyāhapūrvakaṃ hiraṇyena nāndī śrāddhaṃ kṛtvā, gaṇapatiṃ sampūjya 'mamārkavivāhaṃ kartu svastipuṇyāhavācanaṃ kariṣye' iti saṅkalpya, ādityaḥ prīyatāmiti viśeṣaḥ || 'athārkakanyāvivāhārthamācārya tvāṃ vṛṇe' ityācārya vṛtvā, tato
vara āsanaprāṇāyāmau kṛtvā, deśakālau saṅkīrtya 'mama tṛtīyamānuṣīvivāhadoṣaparihārārthamarkavivāhaṃ kariṣye' iti saṅkalpya, athārkavṛkṣe vā
tatsamīpe vā chāyayā devyā sahitaṃ sūryamāvāhya, āsanapādyādiṣoḍaśopacārān kṛtvā prārthayet || 'trilokavāsin saptāśva chāyayā sahito
rave || tṛtīyodvāhajaṃ doṣaṃ nivāraya sukhaṃ kuru' iti prārthya 'mama prītikarā ceyaṃ mayā sṛṣṭā purātanī || arkajā brahmaṇā sṛṣṭā asmākaṃ parirakṣatu || namaste maṅgale devi namaḥ saviturātmaje || trāhi māṃ kṛpayā devi patnī tvaṃ ma ihāgatā' iti pradakṣiṇanamaskārān kṛtvā 'arkastvaṃ
brahmaṇā sṛṣṭassarvaprāṇihitāya ca || vṛkṣāṇāmādibhūtastvaṃ devānāṃ prītivardhanaḥ || tṛtīyodvāhajaṃ doṣaṃ mṛtyuṃ cāpi vināśaya' iti prārthya, tata
ācāryo varārkavṛkṣayormadhye svastikādibhiralaṅkṛtavastraṃ dhārayitvā 'kāśyapagotrotpannāṃ ādityaprapautrīṃ savitṛpautrīṃ arkaputrīmimāṃ arkakanyāṃ
vṛṇīmahe' ityukte 'viśvāmitragotrodbhavyāya amukaprapautrāya amukapautrāya amukaputrāya amukaśarmaṇe varāya imāṃ kanyāṃ vṛṇīdhvam' ityuktvā sumuhūrte
nirīkṣya, svastinomimīteti svastisūktaṃ paṭhitvā, tata ācāryo deśakālau saṅkīrtya 'arkakanyādānamahaṃ kariṣye' iti saṅkalpya, arkakanyāṃ varaṃ
ca sampūjya 'amukagotrodbhūvāya amukaprapautrāya amukapautrāya amukaputrāya amukaśarmaṇe varāya kāśyapagotrotpannāṃ ādityaprapautrīṃ savitṛpautrīṃ
arkaputrīmimāṃ kanyāṃ tubhyamahaṃ sampradade śriyai namama’ iti datvā ‘arkakanyāmimāṃ vipra yathāśaktivibhūṣitām || gotrāya śarmaṇe tubhyaṃ dattāṃ
vipra samāśraya’ || atha gāyatryāvṛtapañcaguṇasūtreṇa kaṅkaṇabandhamidānīṃ vā vāgdānātpūrvaṃ vā taṇḍulapūrṇahaste ‘bṛhatsāma’ iti badhvā,
tadvatpañcaguṇasūtraṃ kanyākaṇṭhe badhvā, bṛhatsāmeti rakṣāṃ kuryāt || athārkasya āgneyādicaturdikṣu vastrapratimāsahitān caturaḥ kalaśān pratiṣṭhāpya,
haridrāgandhayuktajalaṃ pūrayitvā, teṣu viṣṇumāvāhya ‘viṣṇave namaḥ’ iti nāmamantreṇa pādyādinaivedyāntaṃ kṛtvā, taduttaradeśe sthaṇḍilollekhanaṃ kṛtvā,
agni pratiṣṭhāpya, patnyā'nvārabdhaḥ prāṇānāyamya deśakālau saṅkīrtya ‘arkavivāhahomaṃ kariṣye’ iti saṅkalpya, arkavivāhahomaḥ karma ādhāravattantraṃ
yojako nāmāgniḥ savitā devatā carurhaviḥ ityādyagnimukhāntaṃ kṛtvā, gāyatryā pakkaṃ hutvā, sviṣṭakṛtamavadāyāntaḥparidhau nidhāya athājyāhutīrupajuhoti || saṅgobhirityasya aṅgirā ṛṣiḥ triṣṭupchandaḥ bṛhaspatirdevatā || oṃ sa̱ṅgobhi̱rāṅgi̍raso̱ nakṣa̍māṇo̱ bhaga̍ i̱vaidu̍rya̱marṇa̱bhinnāya̍
ja̱ne mi̱tro na dampa̍tī ana̱kti bṛha̍spate vā̱jayām̐2śu̍ri̱vājau svāhā̍ || bṛhaspataya idam
63.2
oṃ yasmai̱ tvaṃ kā̍makāmāya̱ vayaṃ sampro̍cyajā̱mahe
tamu̍tsa̱bhyaṃ kāma̍ṃ datvā̱ yathe̱daṃ tvaṃ ghṛ̱taṃ pi̍ba̱ svāhā̍ || agnaya idam
63.1-2
vyāhṛtīrhutvā, sviṣṭakṛdādihomaśeṣaṃ samāpya, ācāryāya godvayaṃ
dakṣiṇāṃ datvā taṃ prārthayet || ‘mayā kṛtamidaṃ karma sthāvareṣu jarāyuṇā || arkaupatyāni me dehi tatsarvaṃ kṣantumarhasi’ iti prārthya, kalaśaprokṣaṇaṃ
kṛtvā visarjayet || atha pañcame dine tamevārkamabhyarcya, agniṃ pratiṣṭhāpya, prāṇānāyamya ‘arkavivāhaśeṣahomaṃ kariṣye’ iti saṅkalpya, ājyaṃ
saṃskṛtya, ayāścāgneriti hutvā, vyāhatīrvyastāssamastāśca juhuyāt || ityarkavivāhaḥ samāptaḥ || cha
atha rambhāvivāhaḥ || rambhāvivāhaṃ vadati bhagavāñchaunako muniḥ || vinā jyeṣṭhaṃ kaniṣṭhastu nodvahettu kadācana
63.2-2
jyeṣṭho'pi cetsarogaḥ syādvikalāṅgaḥ kṣayādinā || khagdoṣaḥ kubja unmatta andho mūko bhavedyadi
63.3
eteṣāṃ caiva putrāṇāṃ vivāhaṃ kārayedyadi
vivāhoktadine kuryātsvagṛhyoktavidhānataḥ
63.4
nāndīmukhāṅkurau caiva rakṣābandhaṃ ca varjayet || rambhāmūlāntaraṃ gatvā dehalīṃ kārayedatha
63.5
gomayenopalipyatha svastivācanapūrvakam || saṅkalpaṃ ca tataḥ kuryātkanyāvaraṇavarjitaḥ
63.6
vastrābharaṇamālyaiśca rambhāmūlaṃ tu veṣṭayet
upalepādi sarvatra ājyabhāgāntamācaret
63.7
hastagrahaṇavarjyaṃ syāt saptapadyādi varjayet || svasūtroktavidhānena vivāhājyāhutīrhunet
63.8
aśmāsthāpanalājādi na kuryācca pradakṣiṇam || tataḥ sviṣṭakṛdārabhya homaśeṣaṃ samāpayet
63.9
aupāsanaṃ na kurvīta trirātraṃ vratamācaret
gandhapuṣpāda tāmbūlabhakṣaṇaṃ ca na doṣakṛt
63.10
prasavānte trirātraṃ tu sūtakavratamācaret || tasmātsarvaprayatnena rambhācchedaṃ na kārayet
63.10.p1
iti śaunakīye rambhāvivāhavidhiḥ ||6
Linked texts (2)
- Veṅkaṭeśīyaprayogamālā — Veṅkaṭeśa Jyotiṣin, Sanskrit
- Aṅgirasī — Sanskrit