Pramāṇa · Search · About · API

Subodhinipaddhati 41.1

Subodhinīpaddhati 41.1

Language
Sanskrit

41.1.1

iti paṭhitvā haste gṛhītānyavānmāṣāṃśca vaṭamūle vidhāya
aiśānyāṃ diśi yā vaṭaśākhā tadagrapallavamūlaṃ śuṅgākhyamubhayataḥ
phalamamlānaṃ kīṭādyadūṣitaṃ mantreṇotthāpayet | prajāpatiryajuroṣadhayaḥ
śuṅgotthāpane viniyogaḥ
“oṃ oṣadhayaḥ supamaso bhūtvā'syāṃ vīry sammādhatteyaṃ karma
kariṣye” iti mantreṇācchidyādāya, yajñiyatṛṇairveṣṭayitvā, samānīya
sthūṇādāvākāśe dhārayet
garbhavatī tu sūryodayasamīpe evodagagreṣu darbheṣu upaviśya, trirghaṭodakena saśiraskā snāyāt | tato bharttā snānādinityakriyāṃ
vidhāya, mātṛpūjāpūrvakamābhyudayikaṃ puṃsavanāṅgabhūtaṃ vidhāya, kṛtalakṣaṇe kuṇḍe sthaṇḍile vā'gniṃ smārttaṃ laukikaṃ vā śobhananāmānaṃ
saṃsthāpya, deśakālau saṅkīrtya, pūrvaṃ puṃsavanavat saṅkalpaṃ vidhāyā'yatantreṇāsādanādi sruvasammārgāntaṃ vidhāya, vyāhṛtitrayaṃ hutvā,
śilāloḍhakau suprakṣālyāgneruttarato dhṛtvā, brahmacāri-pativratā'mūrkhabrāhmaṇakanyānāmanyatamaḥ pratgāharaṇavarjitāṃ śuṅgāṃ sulakṣaṇāṃ
peṣayet | tato'gneḥ paścāduttarāgreṣu darbheṣu pūrvaśiraskāmuttānāṃ
garbhavatīṃ saṃveśya, tasyā uttarato'gneḥ paścātmāṅmukha upaviśya,
dakṣiṇahastāṅguṣṭhānāmrikābhyāṃ śuṅgāṃ gṛhītvā, pumānagniriti prajāpatiranuṣṭubagnyādayaḥ śṛṅgārasāvanayane viniyogaḥ
oṃ pumānagniḥ pumānindraḥ pumāndevo bṛhaspatiḥ
pumāᳲsaṃ putraṃ vindasva taṃ pumānanujāyatām
iti mantreṇa patnyā nāsikādakṣiṇasrotasi gālayet | tataḥ
patnīmutthāpya vyāhṛtihomāditantraṃ samāpya, daśa brāhmaṇānbhojayet | brahmaṇe pūrṇapātram
iti śṛṅgākarmākhyapuṃsavanaprayogaḥ
atha sīmantakarma

41.1.2

tacca prathama eva garbhe caturthe ṣaṣṭhe'ṣṭame vā māsi yatrottarāyaṇagrahādyanukūlatālābhastatra sūryodaya evottarāgreṣu darbheṣu upaviśya, garbhavatīṃ trirghaṭodakaiḥ snāpayet | bhartā snānādinityakriyāṃ vidhāya mātṛpūjāpūrvakaṃ "sīmantonnayanāṅgaṃ nāndīśrāddhamahaṃ kariṣye" iti saṅkalpapūrvakaṃ nāndīśrāddhaṃ vidhāya, bahiḥ
śālāyāṃ kṛtalakṣaṇe sthaṇḍile smārtaṃ laukikaṃ vā maṅgalanāmānamagniṃ pratiṣṭhāpya, deśakālau saṅkīrtya "mama patnyāḥ pratigarbhaṃ
bījagarbhasamudbhavainonirbarhaṇāya strīsaṃskārarūpaṃ sīmantonnayanākhyaṃ
karmāhaṃ kariṣye" iti saṅkalpaṃ kuryāt | tatra ājyatantreṇā''sādanaṃ, tatra viśeṣaḥ | phalatrayayutamaudumbaraṃ nīlastabakaṃ sūtranavatantugrathitaṃ māḷārūpam , prādeśamātrāḥ kuśamañjaryastadalābhe pavitrarūpāstisraḥ piñjūlyaḥ, śaraḥ, sūtrakarttanasādhanaṃ lohaśalākāgrayaṃ,
triṣu sthāneṣu śvetā saṃdhāśalākā, etānyagneruttarataḥ prāksaṃsthānyāsādayet
atha brahmāṇamupaveśya dviḥkṣālitaṃ tilataṇḍulaṃmiśraṃ nirvīpahitaṃ kṛsaraṃ śrapayitvā'gneruttarataḥ sthāpayet | tato maṅgalasnātāṃ
parihitapāvṛtā'hatavāsoyugaḷāmalaṅkṛtāmagneḥ paścātstvadakṣiṇata
uttarāgreṣu darbheṣu upaveśya, vyāhṛtihomāntaṃ kṛtvā, patnyāḥ paścādabasthāya mantreṇa audumbarastabakasrajaṃ svayaṃ kaṇṭhe badhnīyāt
ayamurjeti prajāpatiranuṣṭup udumbaraḥ haritayugmaudumbarāvalambane
viniyogaḥ
oṃ ayamūrjāvato vṛkṣa ūrjāva phalinī bhava
parṇaṃ vanaspate nutvā nutvā sūyatā ৺ rayiḥ
tatastatrastha eva piñjūḷītrayamādāya, tanmūlena nāsikāgrataḥ

41.1.3

śirontaṃ sīmantamurddhamunnayenmantraiḥ | bhūrādīnāṃ viśvāmitra-jama
dagni-bhāradvājā gāyatryuṣṇiganuṣṭubhaḥ agnrivāyusūryāḥ sīmantonnayane viniyogaḥ | piñjūḷītrayasya mūlena"oṃ bhūḥ unnayāmi" iti prathamam
"oṃ bhuvaḥ unnayāmīti" dvitīyam
"oṃ svaḥ unnayāmīti" tṛtīyam
evaṃ vāratrayaṃ piñjūḷītrayeṇa sīmantonnayanaṃ kṛtvā, śaramādāya
tena sīmantamunnayenmantreṇa | yenāditeriti prajāpatistriṣṭup prajāpatiḥ sīmantonnayane viniyogaḥ
oṃ yenāditeḥ sīmānaṃ nayati prajāpatirmahate saubhagāya
tenāhamasyai sīmānaṃ nayāmi prajāmasyai jaradaṣṭiṃ kṛṇomi
tataḥ sūtrakarttanasādhanamādāya sīmantamunnayet | rākāmahamiti
prajāpatirjagatī rākā devatā, viniyogaḥ pūrvavatsarvatra
oṃ rākāmaha ৺ suhavā ৺ suṣṭutī huve śṛṇotu naḥ subhagā bodhatu tmanā
sīvyatvapaḥ sūcyā cchidyamānayā dadātu vīra ৺ śatadāyamukthyam
tatastriḥsthānaśvetāṃ sedhraśalākāṃ samādāya sīmantamunnayet
yāste rāka iti prajāpatirjagatī rākā, viniyogaḥ prāgvat
oṃ yāste rāke sumatayaḥ supeśaso yābhirdadāsi dāśuṣe vasūni
tābhirno adya sumanā upāgahi sahasrapoṣa ৺ subhage rarāṇāḥ
tataḥ kṛsaracarau pratibimbadarśanakṣamaṃ ghṛtaṃ prakṣipya patiḥ
patnīṃ darśayet| tataḥ kṛsaracarau pratibimbaṃ paśyantīṃ patnīṃ "kiṃ
paśyasi" iti pṛṣṭvā prajāṃ paśūnityādi vācayet| kiṃ paśyasīti
prajāpatiryajuḥ kṛsaraḥ vācane viniyogaḥ
kiṃ paśyasi prajāṃ paśūnsaubhāgyaṃ mahyaṃ dīrghāyuṣṭvaṃ patyuḥ

41.1.4

iti vācayitvā, tatastaṃ caruṃ sarvameva mekṣaṇenoddhṛtya pātrāntare kṛtvā, garbhavantī bhuñjīta| uttamāṃ bhuñjānāṃ brāhmaṇyo "vīrasūstvaṃ bhava" "jīvasūstvaṃ bhava" "jīvapatnī bhave" tyevaṃ maṅgalavacanarūpeṇa yajuṣā gāyeyuḥ| patistu vyāhṛtihomādi tantraṃ samāpya,
brahmaṇe pūrṇapātraṃ dakṣiṇāṃ datvā daśa brāhmaṇānbhojayet
iti sīmantakaraṇaprayogaḥ
atha soṣyantīhomaprayogaḥ
svasthānāt pracyute yonidvāraṃ prāpte garbhe patiḥ snānādi
vidhāya, smārttaṃ laukikaṃ vā'gniṃ saṃsthāpya, kṣiprahomavidhinā homaṃ
kuryāt| deśakālau saṅkīrtya "mama bhāryāyāḥ sukhaprasavārthaṃ homamahaṃ
kariṣye" iti saṅkalpāgniṃ yathāvidhinā paristīryā'jyaṃ saṃskṛtya,
vyāhṛtihomaṃ kuryāt| tato yā tiraścītyasya prajāpatiranuṣṭup saṃrādhanī, vipaściditi prajāpatiranuṣṭup dhātā sukhaprasavārthahome
viniyogaḥ
oṃ yā tiraścī nipadyate ahaṃ vigharaṇī iti
tāṃ tvā ghṛtasya dhārayā yaje saṃrādhanīmaham| saṃ rādhinyai
devyai deṣṭryai svāhā| idaṃ saṃrādhanyai na mama
oṃ vipaścitpucchamabharattaddhātā punarāharat
parehi tvaṃ vipaścitpumānayaṃ janiṣyate devadatta nāma svāhā| iti
juhuyāt| idaṃ dhātre na mama| tataḥ samidādhānānuparyukṣaṇa-pradakṣiṇācamasaninayan-punaḥpūraṇavāmadevyagānādibhirhomaṃ samāpayet
iti soṣyantīhomaprayogaḥ
atha jātakarmaprayogaḥ
pitā putrasya janma śrutvā "yāvañjātakarma kriyate tāvannābhināvacchedanaṃ stanadānaṃ ca mā kurute"tyuktā, divāhṛtābhiḥ
śītābhiradbhiḥ suvarṇayutābhirgṛhe sacailaṃ snātvācamya putrajanmanimittapāmaśrāddhena hemena vā pitṝnsantarpya, brāhmaṇaiḥ saha puṇyāhaṃ

41.1.5

vācayitvā, akṛtastanapānaṃ prakṣālitamalaṃ kumāraṃ utsaṅge prāṅmukhamavasthāpya, deśakālau saṅkīrtya "asya kumārasya garbhāmbupānajanitasakaladoṣanibarhaṇāyurmedhābhivṛddhibījagarbhasamudbhavainonibarhaṇāya jātakarmrāhaṃ kariṣye"iti saṅkalpya, śuṅgākarmavadbrīhiyavau jalena peṣayitvā, pātre kṛtvā, dakṣiṇāṅguṣṭhānāmikābhyāṃ
ādāya, kumārasya jihvāyā nidadhāti mantreṇa | iyamāṅgeti prajāpatiryajurannaṃ kumārasya jihvāyāṃ mārjane viniyogaḥ
oṃ iyamāṅgedapannamidamāyuridamamṛtam
tataḥ prāgalbhanāmānamagni kumārasya mukhe vicintya, dattiṇāṅguṣṭhānāmikābhyāṃ hiraṇyena ghṛtamādāya, pṛthak mantrābhyāṃ
kumārasya mukhe juhuyāt | medhānteti prajāpatiranuṣṭup mitrāvaruṇau, sadasaspatiriti medhātithirgāyatrī sadasaspatiḥ sarpiṣyāśane viniyogaḥ
oṃ medhā te mitrāvaruṇau medhāmagniścaidhātu te
medhāṃ te aśvinau devāvādhattāṃ puṣkarasrajau

Linked texts (2)