<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.sraddha.sraddhacandrika.2.p64 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Polity, Pleasure & Law](https://indike.org/pramana/in.niti) › [Law and Social-Religious Duty](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma) › [Rites for the dead](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.sraddha) › [Shraddhacandrika (Divakarabhatta)](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.sraddha.sraddhacandrika) › 2.p64

# Shraddhacandrika (Divakarabhatta) 2.p64

Śrāddhacandrikā (Divākarabhaṭṭa) 2.p64

- **Language:** Sanskrit

### [2.p64](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.sraddha.sraddhacandrika.2.p64)

śaṅkhaḥ, ādityā vasavo rudrā brahmendrārkaniśākarāḥ | maṇḍalānyupajīvanti tasmātkurvīta maṇḍalam || baudhāyanaḥ-caturasraṃ trikoṇaṃ ca varttulaṃ cārddhacandrakam | karttavyamānupūrvyeṇa brāhmaṇādiṣu maṇḍalam || bahvṛcapariśiṣṭe-daive caturasraṃ pitrye vṛttamiti | tatsādhanāni brāhme-maṇḍalāni ca kāryāṇi nīvāraiḥ saktubhiḥ śubhaiḥ | gauramṛttikayā vāpi bhasmanā gomayena vā || iti | tannirmāṇaprakāraḥ smṛtyantare-nairṛtīṃ diśamārabhya īśānyāntaṃ samāpayet | tāmeva diśamārabhya daivikasya tadantike|| īśānīṃ diśamārabhya nairṛtyāmapradakṣiṇam | tāmeva diśamārabhyapai tṛkasya tadantike || maṇḍalākaraṇe doṣaśrutiḥmārkaṇḍeyapurāṇe, yātudhānāḥ piśācāśca krūrāścaiva ca rākṣasāḥ | haranti rasamannasya maṇḍale hi vivarjite || śrāddhadīpakalikāyāṃ mātsye-akṛtvā bhasmamaryādāṃ yaḥ kuryātpāṇiśodhanam | āsuraṃ tadbhavecchrāddhaṃ pitṝṇāṃ nopatiṣṭhati || iti saṅkṣepaḥ | athāgnaukaraṇam | hemādrau yājñavalkyaḥ, agnaukariṣyannādāya pṛcchedanaṃ ghṛtaplutam | kuruṣvetyabhyanujñāto hutvāgnau pitṛyajñavat || hutvā juhuyādityarthaḥ | tacca— smārttaṃ karma vivāhāgnau kurvīta pratyahaṃ gṛhī | dāyakāle hate vāpi śrautaṃ vaitānikāgniṣu || iti yājñavalkyavacanādaupāsane'gnau kāryam | tatra sarveṣāmaupāsana eva prāpte kacidviśeṣamāha— mārkaṇḍeyaḥ, āhitāgnistu juhuyāddakṣiṇe'gnau samāhitaḥ | anāhitāgniścopasade agnyabhāve dvije'psu vā || iti | agnyabhāve=ubhayavidhāgnyabhāve | aupasade=gṛhyāgnau dvije=dvijapāṇau | āhitāgniḥ=sarvādhānī | ardhādhānigṛhyāgnimato gṛhyāgnisadbhāvāttatraiva bhavati | idaṃ ca sarvādhānino dakṣiṇāgnāvagnaukaraṇaṃ darśa eva | pakṣāntaṃ karma nirvartya vaiśvadevaṃ ca sāgnikaḥ | piṇḍayajñaṃ tataḥ kuryāttato'nvāhāryakaṃ budhaḥ || iti laugākṣikroktavihṛtadakṣiṇāgnisadbhāvāt | vārṣikādau tu sarvādhānī pāṇau kuryāttādṛśāgnerabhāvāt | itaro gṛhya eva | vṛttikārastvāśvalāyanasyāhitāgneḥ sarvatra pāṇihomamevāha | anuṣṭhānamapyāśvalāyanānāṃ vṛttyanusāryevāstītyalaṃ niṣkṛṣṭena | āśvalāyanaḥ — abhyanujñāyāṃ pāṇiṣviti | atra vṛttiḥ | pāṇiṣviti bahuvacananirdeśātsarvaviprapāṇiṣu homa iti | śaunako'pi— sarveṣāmupaviṣṭānāṃ viprāṇāmatha pāṇiṣu | vibhajya juhuyātsarvaṃ somāyetyādimantrataḥ || yattu kātyāyanavacanampitrye yaḥ paṅktimūrdhanyastasya pāṇāvanagnikaḥ | hutvā mantravadanyeṣāṃ tūṣṇīṃ pātreṣu nikṣipet || iti, tadbahvṛcātiriktaparamiti kecit | mama tu pratibhāti anagnikapadavaiyarthyāpātādanagnikabahvṛcasyaikatraiveti | anagnikasya daivabrāhmaṇahaste homamāha-madanaratne yamaḥ, apatnīko yadā vipraḥ śrāddhaṃ kurvīta pārvaṇam | pitryaviprairanujñāto viśvedeveṣu hūyate || juhotītyarthaḥ | evaṃ cātrānagnikasyāgnaukaraṇahome pitryaviprahastadaivaviprahastayorvikalpaḥ | (1)agnyabhāve tu sarveṣāṃ pāṇihoma eva | agnyabhāve tu viprasya pāṇāvevopapādayet | yo hyagniḥ sa dvijo viprairmantradarśibhirucyate || iti manūkteḥ | agnyabhāve tu viprasya pāṇau dadyāttu dakṣiṇe | agnyabhāvaḥ smṛtastāvadyāvadbhāryā na bindati | iti jātūkarṇyavacanācca | taittirīyāṇāmetāvānviśeṣaḥ agnyabhāve pāṇihomo na kintu laukikāgnau | naṣṭāgnirdūrabhāryaśca pārvaṇe samupasthite || sandhāyāgniṃ tato homaṃ kṛtvā taṃ visṛjetpunaḥ || iti vacanāt | kvacitsāgnerapi pāṇihomaḥ | tathāca-gṛhyapariśiṣṭe, anvaṣṭakyaṃ ca pūrvedyurmāsi māsi ca pārvaṇam

- [Previous: 2.p63.3](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.sraddha.sraddhacandrika.2.p63.3)
- [Next: 2.p65](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.sraddha.sraddhacandrika.2.p65)
- [Up: 2](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.sraddha.sraddhacandrika.2)

## Linked texts (3)

- [Mānava Dharmaśāstra](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.manu.3.212) — Manu & Bhṛgu, Sanskrit
- [Karmapradīpa](https://indike.org/pramana/in.vedanga.misc.parisista.karmapradipa.17.15) — Kātyāyana (Vājasaneyi sūtrakāra), Sanskrit
- [Smṛticandrikā](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.nibandha.mahanibandha.smrticandrika.16.p28) — Devaṇṇabhaṭṭa, Sanskrit

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.sraddha.sraddhacandrika.2.p64](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.sraddha.sraddhacandrika.2.p64) · Pramāṇa
