<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.sraddha.sraddhamanjari.4.1 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Polity, Pleasure & Law](https://indike.org/pramana/in.niti) › [Law and Social-Religious Duty](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma) › [Rites for the dead](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.sraddha) › [Shraddhamanjari (Bapubhatta Kelakara)](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.sraddha.sraddhamanjari) › 4.1

# Shraddhamanjari (Bapubhatta Kelakara) 4.1

Śrāddhamañjarī (Bāpūbhaṭṭa Kelakāra) 4.1

- **Language:** Sanskrit

## Contents

- [4.1.p1](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.sraddha.sraddhamanjari.4.1.p1) — 20 parts

### [4.1.1](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.sraddha.sraddhamanjari.4.1.1)

sūktastotrajapaṃ tyaktvā piṇḍāghrāṇaṃ ca dakṣiṇām  
āhvānaṃ svāgataṃ cārghyaṃ vinā ca pariveṣaṇam  
visarjanaṃ saumanasyamāśiṣāṃ prārthanāṃ tathā  
viprapradakṣiṇāṃ caiva svastivācanakaṃ vinā  
pitṝnuddiśya kartavyaṃ prācīnāvītinā sadā | iti  
bahvṛcānāmapasavyenaivā''vāhanam | pariśiṣṭe tathaivoktatvāt  
atra śrāddhamayūkhoktaṃ kiṃciducyate—caturvidhaṃ karma kiṃcitpitryaikasaṃbandhitvādvipyaṃ svadhāninayanādi | kiṃciddaiveka saṃbandhitvādvaiyam | yathā  
viśve devāḥ prīyantāmiti vācanam | kiṃcidubhayasaṃbandhādubhayātmakam  
yathā pākaprokṣaṇādi | kiṃcinna devapitṛsaṃbandharāhitvāllaukikameva  
yathā svāgatapraśnādi | tatra pitryamubhayātmakaṃ ca prācīnāvītinā kāryam  
daivaṃ laukikaṃ ca yajñopavītinaiva kāryamiti | saṃkalpavākyaṃ nīvībandho  
gāyatrīmadhuvātā ityādirūpaḥ śeṣānnaviniyogo'nnavajanamevamādīni  
karmāṇyubhayātmakāni | annaparivepaṇamatithibhojanamāpośanāthamudakadānādyābhiśravaṇāntaṃ brāhmaṇapradakṣiṇīkaraṇaṃ dātāro no'bhivardhantāmityādyāśīḥ svastivācanaṃ visarjanamadya me saphalaṃ janmetyādi ucchiṣṭodvāsanamevamādīni laukikānīti saṃkṣepaḥ  
sarvatra daivakarma yajñopavītinā dakṣiṇajānunipātena pradakṣiṇaṃ prāgapavargamudagapavargaṃ vā kāryam | akṣatāstu yavāḥ | udakakāryaṃ yavodhakena

### [4.1.2](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.sraddha.sraddhamanjari.4.1.2)

pūjopacārāṇāṃ devatīrthena dvirdvirdānam | gandhadānaṃ tvanāmikayā madhyamāṅgulyā vā | pitryaṃ karmā''gneyīdigabhimukham | āśvalāyanena dakṣiṇāprācīṃ prastutya sarvakarmāṇi tāṃ diśamityuktatvāt | tacca savyajānunipātenāmapradakṣiṇamāgneyyapavargaṃ kāryam | akṣatasthāne tilāḥ | udakakāryaṃ tilodakena | upacārāṇāṃ tristrirdānaṃ gandhadānaṃ tarjanyā vinā vacanaṃ prācīnāvītinā | śrāddhe mantrādau praṇavamṛṣidevatacchandasāṃ smaraṇaṃ ca naiva  
kāryamiti prayogapārijāte | atra kiṃciducyate | daive upacārāṇāṃ dvirdvirdānaṃ pitrye tristrirityatra pādyādīnāṃ sarveṣāmupacārāṇāmayaṃ niyama iti  
kecidāhustaccintyam | pramāṇābhāvāt | vastutastu gandhamālyadhūpadīpānāmevāyaṃ niyamaḥ | pariśiṣṭe devārcanaprakaraṇe gandhapuṣpadhūpadīpānāmubhayordvirdvirdvastvetyuktvā'nantaramācchādanaṃ dadyādityuktam | tena gandhamālyadhūpadīpātiriktānāmupacārāṇāṃ sakṛddānamiti siddham | anenaivābhiprāyeṇa vṛttikāro'pi gandhamālyādi sakṛddeyaṃ triḥ pañcakṛtvo vetyuktavān  
anyathā''sanādyādītyevamavakṣyat | atra yadyuktaṃ tatkartavyam | saṃkalpānantaraṃ mahānibandhepvanuktamapi yavodakaṃ tilodakaṃ prāyaścittamantrajapaṃ  
samastasaṃpadityādimantrairbrāhmaṇānāṃ pradakṣiṇīkaraṇaṃ ca śiṣṭāḥ kurvanti  
dharmapuṣpākṣatādipadārthānśuddhodakena saṃprokṣya gṛhṇīyāt | taduktaṃ kalikāyāṃnāprokṣitaṃ spṛśetkiṃcinna vadenmānuṣīṃ giram || iti  
tathā-prāyaścittaviśuddhātmā tebhyo'nujñāṃ pragṛhya ca  
dadyādvai brahmadaṇḍārthaṃ hiraṇyaṃ kuśameva ca  
mārkaṇḍeyaḥ-snātaiḥ snātānsamāhūtānsvāgatenārcayetpṛthak

### [4.1.3](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.sraddha.sraddhamanjari.4.1.3)

pṛthvīcandrodaye nāradaḥśrāddhārthaṃ samanuprāptānaviprānbhūyo nimantrayet  
idaṃ dvitīyaṃ nimantraṇaṃ vidhistu kṣaṇaḥ karaṇīyaḥ | oṃ tatheti pūrvavat | tataḥ kartā prāpnotu bhavān | vipraḥ prāptavānīti vadediti viśeṣa  
iti śaunakaḥ | tataḥ pādyavidhiḥ | tatra maṇḍalalakṣaṇamāha hemādrau śaṃbhuḥsaṃmārjitopalipte tu dvāre kurvīta maṇḍale  
udakplavamudīcyaṃ syāddakṣiṇe dakṣiṇāplavam  
dvāri dvārasamīpe gṛhāṅgaṇa iti yāvat | tatpramāṇaṃ kalikāyāmprādeśamātraṃ devānāṃ caturasraṃ tu maṇḍalam  
tyaktvā ṣaḍaṅgulaṃ tasmāddakṣiṇe vartulaṃ tathā  
tacca maṇḍaladvayaṃ gomayodakābhyāṃ kāryam | gomūtreṇeti candrikāyām  
atyantajīrṇadehāyā vandhyāyāśca viśeṣataḥ  
ārtāyā navasūtāyā na gorgomayamāharet || iti  
bhṛguḥ-maṇḍalayorathaṭo vā sanediti kārikābhāṣye  
vyāghraḥ-uttare'kṣatasaṃyuktānpūrvāgrānvinyasetkuśān  
dakṣiṇe dakṣiṇāgrāṃstu satilānvinyasetkuśān  
mātsye-akṣatābhiḥ sapuṣpābhistadbhyarcyyāpitṛvadyavat  
viprāṇāṃ kṣālayetpādānabhivandya punaḥ punaḥ  
bhaviṣye-prakṣālayedviprapādāñśaṃ no devīritiṛcā  
etaccā''sīnānāṃ svayamapyāsīnena pratyaṅmukhena kāryamiti candikāyāṃ  
vṛddhavasiṣṭhaḥ-na kuśagranthihastastu pādyaṃ dadyādvicakṣaṇaḥ  
ghṛtādinā'bhyaktapādayoḥ pādyaṃ dadyāditi candrikāyām  
kalikāyām-tataḥ 'prakṣālayetpādau bhāryāsrāvitavāriṇā  
śrāddhakāle yadā patnī vāme nīrapradā bhavet  
āsuraṃ tadbhavecchrāddhaṃ pitṝṇāṃ nopatiṣṭhate  
nādhaḥ prakṣālayetpādau kartā pitrādikarmasu  
sindhau laugākṣiḥ-maṇḍalāduttare deśe dadyādācamanīyakam  
tathā-vidhāya kṣālanaṃ teṣāṃ dvirācamanamiṣyate  
svayamapi dvirācāmediti hemādrau

### [4.1.4](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.sraddha.sraddhamanjari.4.1.4)

nāradaḥ-yaṃnnā''camanavārīṇi pādaprakṣālanodakaiḥ  
saṃgacchanti budhaiḥ śrāddhamāsuraṃ tatpracakṣate  
candrikāyām-āsaneṣu sadarbheṣu vivikteṣūpaveśayet  
vivikteṣu parasparamasaṃlagneṣu | kārikāyāmapidvau daive prāṅmukhau pitrye trīnviprānuṅgānanān  
dhyāyansarvaite pitara iti tānupaveśayet  
vyāsaḥ-savyenaivā''sanaṃ dhṛtvā dakṣiṇe dakṣiṇaṃ karam  
vyāhṛtībhiḥ samastābhirāsaneṣūpaveśayet  
samādhvamiti caivokteveti  
prativipraṃ śvetasūtravartiyuktamavicchinnaṃ tailadīpaṃ sthāpayediti kārikābhāṣye | prayogapārijāte smṛtyantaramtatrā''sanāni deyāni tilāścaiva kuśaiḥ saha  
pṛthakpṛthagāsaneṣu tilatailena dīpikā || iti  
tatraiva-aprasūtāḥ smṛtā darbhāḥ prasūtāstu kuśāḥ smṛtāḥ || iti  
mādhavīye yamaḥ-bhikṣuko brahmacārī vā bhojanārthamupasthitaḥ  
upaviṣṭeṣvanuprāptaḥ kāmaṃ tamapi bhojayet  
bhikṣukānāha candrikāyāmaṃtriḥbrahmacārī yatiścaiva vidyārthī gurupoṣakaḥ  
adhvagaḥ kṣīṇavṛttiśca ṣaḍete bhikṣukāḥ smṛtāḥ || iti  
kūrmapurāṇe-atithairyasya nāśnāti na tacchrāddhaṃ pracakṣate  
atithilakṣaṇaṃ viṣṇupurāṇeajñātakulanāmānamanyataḥ samupāgatam  
pūjayedatithiṃ samyaṅnaikagrāmanivāsinam || iti  
nīvībandhaprakāramāhā''śvalāyanaḥnīvīvāso daśāntena svarakṣārthaṃ prabandhayet  
kātyāyano'pi-nīvī kāryā daśāgupti vāmakukṣau kuśaiḥ saha || iti  
pṛcchayājñavalkyaḥ-dakṣiṇe kaṭideśe tu tilaiḥ saha kuśatrayam  
smṛtyarthasāre tu - pitṝṇāṃ dakṣiṇe pārśve viparītā tu daivike  
daivike vṛddhiśrāddha iti kamalākaraḥ | tataḥ prakrāntaṃ śrāddhaṃ kariṣya

### [4.1.5](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.sraddha.sraddhamanjari.4.1.5)

iti saṃkalpaḥ | tato'pahatā iti mantreṇa prasavyaṃ sarvatastilānavakīryodīratāmityūcaṃ japediti pariśiṣṭe | tilā rakṣantvasurānitimantreṇa dvāradeśe  
kuṃśatilānprakṣipediti skānde | parāśaraḥtadviṣṇoritimantreṇa gāyatryā ca prayatnataḥ  
prokṣayedannajātaṃ tu śūdradṛṣṭyādiśuddhaye  
hemādrau brahmāṇḍe-śrāddhabhūmau gayāṃ dhyātvā dhyātvā devaṃ gadādharam  
yasyādīṃśca pitṝndhyātvā tataḥ śrāddhaṃ pravartayet  
devatābhyaḥ pitṛbhyaśca mahāyogibhya eva ca  
namaḥ svāhāyai svadhāyai nityameva namo namo nityameva namo namaḥ  
ādimadhyāvasāne tu trirāvṛttyā japedbudhaḥ  
pitaraḥ kṣipramāyānti rākṣasāḥ pradravanti ca || iti  
atha devārcanam | tatra pratyupacāramādyantayo raṇo vṛdyādviti pitrarcāmaprakaraṇe nārāyaṇavṛttau | pracetāḥāsaneṣvāsanaṃ dadyāddaive dadyāttu dakṣiṇe  
nāgarakhaṇḍe-ṛjubhiḥ sākṣatairdarbhaiḥ sopavedakṣiṇādiśi  
devānāmāsanaṃ dadyādvāmabhāge tu paitṛke  
yugmāndarbhāniti candrikāyām | caturbhiriti granthāntare | āśvalāyanerdaivikāviprādvitve'pi purūravārdrava0nāmidamāsanamityekasmai dattvā puna  
revameva dvitīyāya deyam | sarvatraivaṃ prayogaḥ | nirṇayasindhauāsane svāsanaṃ dadyādarghya svāyam̐ dvijottamaḥ  
sugandhaśca supuṣpāṇi sumālyāni sudhūpakaḥ  
sujyotiścaiva dīpe tu svācchādanamiti kramaḥ  
candrikāyāṃ tu-sugandho'stu sudīpo'stu cetyādi samudāharediti  
āsanapradānāntaramatrā''syatāmiti kartā vadet| dharmo'sīti vipra iti  
ca tatraiva | tatastṛtīyaṃ nimantraṇam | tadvidhimāha gālavaḥdaive kṣaṇaḥ kriyatāṃ tu niraṅguṣṭhaṃ karaṃ tataḥ | dhṛtveti śeṣaḥ

### [4.1.6](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.sraddha.sraddhamanjari.4.1.6)

oṃ tatheti dvijā brūyustaṃ prāpnotu bhavāniti  
kartā brūyāttato vipraḥ prāpnavānīti vai vadet || iti  
athārvyavidhiḥ | tatra vaiśvadevasthāne viprasyaikatve dvitve bahutve caikamevārvyapātramāsādya svāhā'rdhyā iti sarvebhyaḥ sakṛnniṣedya taccheṣārghyaṃ  
vigṛhya sarvebhyo dadyāditi gṛhyapariśiṣṭe prayogapārijāte nirṇayasindhau  
ca | śrāddhacandrikāyāṃ pātradvayamapyuktam | asminnarghyapātre darbhadvayātmakaṃ  
pavitram | śaunakajayantābhyāmarvyarahitasya devārcanasyokterāśvalāyanānāṃ daive na cā'rghyadānamiti kecit | arghyapūraṇottaramāvāhanam  
tatkramaḥ smṛtyantaredevārcāṃ dakṣiṇāṅge syādādyantyaṃ mūrdhani  
śiroṃsajānupādeṣu vāmāṅgādiṣu paitṛke  
arcā pūjā''vāhanarūpeti candrikāyām| viśve devāsa āgatetyāvāhanamantraḥ | atra vaiśvadevikotpattidhyānaṃ kecitkurvanti | tadyathāviśvāyāṃ dakṣakanyāyāṃ jātā dharmānmahātmanaḥ  
viśve devā iti khyātā devavaryā mahābalāḥ  
śaktreṇa saha yoddhṛṇāṃ vijetārastu rakṣasām  
yannāmasmaraṇādeva pradravantyasurā bhayāt  
bāṇacāpāsanadharā dvibhujāḥ śvetavāsasaḥ  
keyūriṇaḥ kuṇḍalinaḥ kirīṭakaṭakā nvitāḥ  
dhairyasaundaryasaṃyuktā divyasraganulepanāḥ  
indrasyānucarāḥ sarve goptāraścidivaspateḥ || iti  
tato viśve devāḥ śṛṇutemaṃ havaṃ ma ityādiprayogaḥ | nirṇayasindhau  
gabhastiḥarghyaṃ piṇḍapradānaṃ ca svastyakṣayye tathaiva ca  
gandhapuṣpādiruṃ sarvaṃ hasteṣveva tu dāpayet  
kārikābhāṣye pātreṇa tu na dāpayediti caturthacaraṇe pāṭhaḥ | vyāsaḥapavitrakaro gandhairgandhadvāreti pūjayet  
viprāṇāṃ gandhena varttulaṃ puṇḍramardhacandrākāraṃ ca na kāryam | tiryaglepo

### [4.1.7](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.sraddha.sraddhamanjari.4.1.7)

bhavatyevetiṃ nirṇayasindhau | kalikāyāṃ smṛtiḥgandhadvāreti vai gandhamāyanete ca puṣpakam  
dhūrasītyamunā dhūpamuddīpyasveti dīpakam  
yuvaṃ vastrāṇi mantreṇa vastraṃ dadyātprayatnataḥ || iti  
pādadeśe dhūpanivedanaṃ mukhadeśe dīpanivedanamiti prayogapārijāte  
gandhadānādau ca padārthāṃnusamayaḥ kāṇḍānusamayo vā | keciddeve pitrye  
ca padārthāṃnusamayenārcanamityāhustacchākhāntaraviṣayam | bahvṛcānāṃ tu  
sūtre devānukteḥ kāṇḍānusamaya eveti kamalākaraḥ | parāśaraḥvācayetparipūrṇatvaṃ vāso dadyādvidhānataḥ  
nāradīye-devaiśca samanujñāto yajetpitṛgaṇaṃ tathā  
atha pitrarcā-tatrā''sane dharmāḥ pañca sapta veti kārikābhāṣye  
arghyapātrāṇi tu pitṛsaṃkhyayaiva na tu viprasaṃkhyayā | sarveṣāṃ sthāna ekabrāhmaṇapakṣe'pi pratidaivatamakakamarghyapātramāsādya svadhārdhyā iti sakṛnmantreṇa yugapatsarvāṇi tasmai nivedya punaḥ punarabhyā apo dattvā kasmā eva  
pitaridaṃ te'rghyamityādimantraiḥ sarvāṇyarghyāṇi dadyāt | ekaikasya sthāna  
ekaikabrāhmaṇapakṣa ekaikasmā ekaikaṃ nivedyaikaikasmā ekaikamarghyaṃ dadyāt  
pituḥ sthāne'nekabrāhmaṇapakṣe tadekavārghyapātraṃ sakṛnmantreṇa sarvebhyo nivedya  
pitaridaṃ te'rghyamiti mantrāvṛttyā sarvebhyo vigṛhya dadyāt | evaṃ paitāma  
hādāvapi | hemādrautisrastisraḥ śalākāstu pitṛpātreṣu pārvaṇe  
ekoddiṣṭe śalākaikāṃ nidhāyodakamāharet || iti  
yā divyā ityanumantraṇaṃ prativipraṃ sakṛdeva | prayogapārijāta ścāryaḥpituḥ paitāmahaṃ cārghyaṃ śiṣṭaṃ paitāmahe tataḥ  
saṃstrāvya tacca pitrye tu sakūrce srāvayedatha || iti

### [4.1.8](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.sraddha.sraddhamanjari.4.1.8)

arghyadānānte pitṛbhyaḥ sthānamasīti prathamamarghyapātraṃ śucau deśe  
sthāpayet | sarvaviprottarato vā nyaset | pitryavipravāmabhāge vā | karturvāmato yeti sindhau | piṇḍaniparaṇasthala iti kārikābhāṣye  
nirvartya brāhmaṇādeśātkriyāmevaṃ yathāvidhi  
punarbhūmiṃ ca saṃśodhya paṅkterantaramācaret  
bhājanāni tato dadyāddhastaśaucaṃ punaḥ kramāt | iti  
nairṛtīṃ diśamārabhya īśānyāntaṃ samāpayet  
tāmeva diśamārabhya daivikasya tadantikam  
īśānīṃ diśamārabhya nairṛtyāmapradakṣiṇam  
tāmeva diśamārabhya paitṛkasya tadantikam || iti  
maṇḍalāni ca kāryāṇi naivāraiścūrṇakaiḥ śubhaiḥ  
gauramṛttikayā vā'pi bhasmanā gomayena vā  
akṛtvā bhasmamaryādāṃ yaḥ kuryātpāṇiśodhanam  
āsuraṃ tadbhavecchrāddhaṃ pitṝṇāṃ nopatiṣṭhate || iti  
prakṣālya hastapātrādi paścādadbhirvidhānavat  
prakṣālanajalaṃ darbhaistilairmiśraṃ kṣipecchucau  
visargaśculakaścaiva akṣavyaṃ paṅktivāraṇam  
karaśuddhira(rā)pośā(śa)naṃ pitṛpūrvāṇi kārayet || iti  
anvaṣṭakyaṃ ca pūrvedyurmāṃsi māsyatha pārvaṇam  
kāmyamābhyudaye'ṣṭamyāmekoddiṣṭamathāṣṭamam  
caturṣvādyeṣu sāgnīnāṃ vahnau homo vidhīyate  
pitryabrāhmaṇahaste syāduttareṣu caturṣvapi  
agnyabhāve tu viprasya pāṇau dadyāttu dakṣiṇe  
agnyabhāvaḥ smṛtastāvadyāvadbhāryāṃ na vindati || iti  
vidhurasya viśeṣo madanaratne yamenoktaḥ—  
apatnīko yadā vipraḥ śrāddhaṃ kuryāt pārvaṇam  
pitryaviprairanujñāto viśvedeveṣu hūyate  
atropavītī svāhākāreṇāgnipūrvakaṃ daivikadharmeṇa juhuyāditi  
hemādriḥ | vāyavīye—  
vidhuro daivike kuryāccheṣaṃ pitrye nivedayet || iti

### [4.1.9](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.sraddha.sraddhamanjari.4.1.9)

vaiśvadaivaviprabahutve'pi prathamaviprapāṇāveva homa iti kamalākaraḥ  
yadvā sarvatra daivapitryaviprakarayorvikalpa iti hemādryādayaḥ | upavītitve  
daive homaḥ prācīnāvītitve pitrya iti kamalākaraḥ

### [4.1.p1.1](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.sraddha.sraddhamanjari.4.1.p1.1)

pāṇihome'pyagnaukaraṇavidhiṃ kecitkurvanti | taduktaṃ hemādrau yamena—  
agnaukaraṇavattantraṃ homo viprakare bhavet  
paryukṣya darbhānāstīrya yato hyagnisamo dvijaḥ  
aparārke śaunakaḥ—bhavatsvevāgnaukaraṇaṃ kariṣya iti vai vadet  
kriyatāmiti prativacanam | mekṣaṇena kareṇa vā homa iti kamalākaraḥ  
pāṇihome mekṣaṇapraharaṇaṃ neti vṛttikṛt | apūrvatvānnāyaṃ vidhiriti  
kecit | taduktaṃ smṛtiratnāvalyām—  
nānujñā pāṇihome syānna staḥ paryūkṣaṇokṣaṇe  
nāgne tamadyāditi ca na syātāmidhmamekṣaṇe || iti  
atra kecididaṃ somāya pitṛmata idamagnaye kavyavāhanāyeti samantrakavibhāgakaraṇaṃ kurvanti | tannocyate—yatra nānādaivate sthālīpākatantre  
samantrakanirvāpastantreṇa śrapaṇaṃ tatraiva samantrakavibhāgakaraṇaṃ piṇḍapitṛyajñe tadabhāvānnibandhakārairanuktatvācca tadupekṣyam | tūṣṇīṃvibhāgakaraṇaṃ  
bhavatyeveti | hutāvaśiṣṭapratipattimāha yamaḥ—  
pitṛpāṇihutāccheṣaṃ pitṛpātreṣu nikṣipet  
agnaukaraṇaśeṣaṃ tu na dadyādvaiśvadaivike  
etadagnihome'pi samamiti kamalākaraḥ | vṛddhavasiṣṭhaḥ—  
pitryaviprakare hutvā śeṣaṃ pātreṣu nikṣipet  
piṇḍebhyaḥ śeṣayetkiñcinna dadyādvaiśvadaivike || iti  
kamalākarastvāha-pāṇau hutaṃ pātre nidhāya viprānnācamayya(cāmya)  
hutaśeṣaṃ pātreṣu dadyāt | anaimittikaṃ cedamācamanaṃ na hutabhakṣaṇanimittam  
tenāgnaukaraṇābhāve'pyācamanaṃ bhavatīti siddham | viprāḥ pāṇau hutamannaṃ  
bhojanārthadattānnena saha bhojanakāle bhuñjīyuḥ | na tu bhojanātpūrvamiti  
baudhāyanamate havanānantarameva bhakṣaṇaṃ tattacchākhīyānāmeva

### [4.1.p1.2](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.sraddha.sraddhamanjari.4.1.p1.2)

atha pariveṣaṇam | tacca devapūrvamāmāsu pakvamiti pātrāṇyājyenopastīrya pavitrapāṇiḥ svayameva kuryādbhāryā vā | pātrāṇi darbhaiḥ paristīryaiti raghunāthīyapaddhatau | annādi sarvaṃ darvyā pātreṇa ca pariveṣayenna tu  
hastena | apakvaṃ tailapakvaṃ ca hastenaiva deyam | bhojane tilā na deyāḥ  
ghṛtādipātrāṇi bhūmau sthāpayenna bhojanapātre | pariveṣaṇakrama uktaḥ  
saṃgrahelavaṇaṃ sākṣāddhastenaṃ ca na pariveṣaṇīyam | ghṛtaṃ bhojanapātrādvahiḥ  
pariveṣaṇīyam | devapūrvakapariveṣaṇaniyamastu prathama eva pariveṣaṇe na  
dvitīyādiṣu | ghṛtaṃ pitṛpūrvakameva pariveṣaṇīyamiti kecit | pariveṣaṇakāle yathā śabdo na bhavettathā pariveṣaṇīyam | gauḍanibandhepaṅktyāṃ viṣamadānaṃ naiva kāryam | evamannāni pariviṣyānnanivedanaṃ  
kāryam | tatprayoge vakṣyate | tatrānne'ṅguṣṭhaniveśana idaṃ viṣṇuriti mantra  
uktaḥ pariśiṣṭe | ṛgvidhāne tuye ceha pitara ityupasthānānantaraṃ  
iti mantradvayaṃ kecitpaṭhanti | tato'cchidraṃ vācayediti kamalākaraḥ  
pāraskaraḥsaṃkalpaḥ pitṛdevebhyaḥ sāvitrīmadhumajapaḥ  
śrāddhaṃ nivedyā''pośā(śa)naṃ juṣadhvaipo'tha bhojanam  
saṃkalpo'nnanivedanam | nivedyeti brahmārpaṇaṃ kṛtvetyarthaḥ | bṛhannāradīye-hutaṃ haviśca tatkarma viṣṇave vai samarpayediti | etadbrahmārpaṇaṃ savyenaiva kāryamiti kamalākaraḥ | atra brahmārpaṇaṃ0 harirdātā0 caturbhiśca0  
iti ślokatrayaṃ paṭheediti sindhau | atha vipraniyamāḥ | mādhavīyepavitrapāṇayaḥ sarve te ca maunavratānvitāḥ  
ucchiṣṭocchiṣṭasaṃsparśaṃ varjayantaḥ parasparam  
manuḥ-yāvadūṣmā bhavatyanne yāvadaśnanti vāgyatāḥ

### [4.1.p1.3](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.sraddha.sraddhamanjari.4.1.p1.3)

tāvadaśnanti pitaro yāvannoktā havirguṇāḥ  
yājñavalkyo'pi-bhuñjīraṃste'pi vāgyatā iti | atrā''ha śrāddhacandrikākāraḥ-vāgyatā vāṅniyatā adhikaṃ na vadeyurityarthaḥ | na tu mauninaḥ  
apekṣitaṃ yācitavyamiti vakṣyamāṇavacanavirodhāditi | ato'jñādviyācanaṃ vinā vāṅniyamalope viṣṇusmaraṇaṃ kṛtvā punarvāṅniyamaṃ kṛtvā  
bhuñjīyāditi siddham | prayogapārijātakārastu annapānādyapekṣāyāṃ hastasaṃjñayā yācitavyamityāha | asminpakṣe sarvatra vāṅniyamalope prāyaścittam | atriḥasaṃkalpitamannādyaṃ pāṇibhyāṃ yadupaspṛśet  
abhojyaṃ tadbhavedvannaṃ pitṝṇāṃ nopatiṣṭhate  
annaṃ dattaṃ na gṛhṇīyādyāvattoyaṃ na saṃpibet  
āpośanaṃ vāmabhāge surāpānasamaṃ bhavet  
tathā-punarāpūryā''pośanaṃ surāpānasamaṃ bhavet  
datte vā'pyathavā'datte bhūmau yo nikṣipeddhalim  
tadannaṃ niṣphalaṃ yāti nirāśaḥ pitṛbhirgataiḥ  
śaṅkhaḥ-śrāddhe niyuktānbhuñjānānna pṛcchellavaṇādiṣu  
ucchiṣṭāḥ pitaro yānti pṛcchato nātra saṃśayaḥ  
hemādrāvatriḥ-huṃkāreṇāpi yo brūyāddhastenāpi guṇānvadet  
bhūtalādyoddharetpātraṃ muñceddhastena vā pibet  
keḷakaropāvhabāpūbhaṭṭaviracitāprauḍhapādo bahiḥkakṣo bahirjānukaro'pi vā  
aṅguṣṭhena vinā'śnāti mukhaśabdena vā punaḥ  
pītāvaśiṣṭatoyāni punaruddhṛtya vā pibet  
khāditārthānpunaḥ khādenmodakādi phalāni vā  
mukhena vā dhamedānnaṃ niṣṭhīvedbhājane'pi vā  
itthamaśnandvijaḥ śrāndhaṃ hatvā gacchatyadhogatim  
iṣṭamuṣṇaṃ haviṣyaṃ ca dadyādannaṃ śanaiḥ śanaiḥ  
apekṣitaṃ yācitavyaṃ śrāddhārthamupakalpitam  
na yācate dvijo mūḍhaḥ sa bhavetpitṛghātakaḥ  
ūrdhvapāṇiśca vihasansakrodho vismayānvitaḥ

### [4.1.p1.4](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.sraddha.sraddhamanjari.4.1.p1.4)

agrapṛṣṭhastu yadbhuṅkte na tatprīṇāti vai pitṝn  
na spṛśedvāmahastena bhuñjāno'nnaṃ kadācana  
na pādau na śirovyastirna padā bhājanaṃ spṛśet  
bhojanaṃ tu na niḥśeṣaṃ kuryātprājñaḥ kathaṃcana  
anyatra dadhnaḥ kṣīrādvā kṣaudrātsaktubhya eva ca  
kuśapāṇiḥ kuśāsīna upavītī japettataḥ  
ktāni brahmādhiṣṇvarkarudrastotrāṇi vā | etadabhāve gāyatrījapaṃ kuryāt  
abhāve sarvavidyānāṃ gāyatrījapamācarediti vacanāt | bhojanasamāptiparyantaṃ śrāvayet  
atha saṃkṣepātsaṃbhāvitāni prāyaścittānyucyante | parāśarīye śaṅkhaḥśrāddhapaṅktau tu bhuñjāno brāhmaṇo brāhmaṇaṃ spṛśet  
tadannamatyajanmuktvā gāyatryaṣṭaśataṃ japet  
tadannaṃ pātragatam | sparśottaramanyadannaṃ na gṛhṇīyāditi phalito'rtha iti  
candrikākāraḥ | uttarāpośanottaramucchiṣṭayormithaḥ sparśe ubhayorapi sadyaḥ  
snānamiti prāyaścittenduśekhare | ucchiṣṭānnasparśe tuucchiṣṭalepasaṃsparśe prakṣālyānthena vāriṇā  
bhojanānte naraḥ snātvā gāyatrītriṃśataṃ japet || iti  
atrāpi bhojanaṃ tāvato'nnasyaiveti sa eva | bhojanapātrasparśe vyāsaḥucchiṣṭocchiṣṭasaṃsparśe spṛṣṭapātraṃ vihṛtya ca  
sarvānnaṃ pūrvavatkṣipvvā bhojayettu dvijottamam || iti  
ayameva nyāyaḥ prāyaścittāntaraprasaktāvapyanusaraṇīyaḥ | yathā bhojanasamaya ucchiṣṭapātramamedhyopahataṃ cettatpātramuddhṛtya bhūmiṃ gomayenopalipyānyapātraṃ pūrvavadāsādya tasminsarvānnaṃ pūrvavatkṣiptyā vipraṃ bhojayediti

### [4.1.p1.5](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.sraddha.sraddhamanjari.4.1.p1.5)

mārjārakākanakulākhugayādibhirannādyucchiṣṭe kṛte'pyevameva | makṣikākeśanakhakīṭapataṅgapipīlikādibhiralpopahatau tatsaṃlagnamannādyuddhṛtyāpa upaspṛśya śeṣānnāni bhasmanā vā mṛdā vā'mbunā vā saṃspṛśya bhojayet  
mārjārārdasparśe'pyevam  
atha vipravamane prāyaścittam | tatra vṛkṣādyukto homavidhiḥ | vipravamanānantaraṃ prāyaścittatvenendrāya sāma gāyateti dvādaśarcaṃ sūktaṃ japitvā laukikāgniṃ sthaṇḍile pratiṣṭhāpya kriyamāṇe vipravamananimittahome devatāparigrahārthamanvādhānaṃ kariṣya iti saṃkalpyāsminnanvāhite'gnāvityādi^3 cakṣuṣī  
ājyenetyantamuktvā'tra pradhānaṃ prāṇamapānaṃ vyānamudānaṃ samānametāḥ pañca  
devatā dvātriṃśadvāraṃ carvādvatibhiḥ śeṣeṇa sviṣṭakṛtamityādi prāṇāya tvā  
juṣṭaṃ nirvapāmi apānāya tvā0vyānāya tvā0udānāya tvā0samānāya  
tvā0ityādicarukalpena caruṃ śrapayitvā''jyabhāgānte nāmagotrādyuccārapūrvakamagrau pitṝnāvāhya saṃpūjya yathāliṅgaṃ tyāgapūrvaka mavadānadharmeṇa carvāhutīrjuhuyāt | prāṇāya svāhā| prāṇāyedaṃ0 | apānāya svāhā| apānāyedaṃ 0  
vyānāya svāhā | vyānāyedaṃ0 | udānāya svāhā | udānāyedaṃ0 | samānāya svāhā | samānāyedaṃ0 | iti pañcāhutibhirekā''vṛttiḥ | punaḥ  
prāṇāya svāhetyādipañcāhutibhirdvitīyā | evaṃ dvātriṃśat | pañcabhirmantraiḥ pratimantraṃ dvātriṃśatsaṃkhyayetyanye | evaṃ ṣaṣṭyadhikaśatamāhutayo  
bhavanti | apare tu pañcabhirmantrairdvātriṃśatsaṃkhyayā''hutīrjuhuyāditi  
yathāśrutamevārthaṃ varṇayanti | etanmate dvātriṃśadeva | tatra ṣaḍbhirāvṛttibhistriṃśadāhutayaḥ | avaśiṣṭe dve samānāya svāhetyetasyā''vṛttyā saṃpādanīye

### [4.1.p1.6](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.sraddha.sraddhamanjari.4.1.p1.6)

evaṃ hutvā sviṣṭakṛdādihomaśeṣaṃ samāpya vamitaṃ vipraṃ ghṛtaṃ prāśayet  
iti homavidhiḥ | vaiśvadevikavipravamane homa eva na śrāddhāvṛttiḥ  
piṇḍayaviprāṇāmupaviṣṭānāṃ pitṛsthānīyavipravamane taddine tadānīmeva  
homaṃ kṛtvopogya dvitīyadine punaḥ śrāddhaṃ kuryāt | pitāmahādisthānīyānāṃ yasya kasyacidvamane homaṃ kṛtvā taddina eva punaḥ pākaṃ vidhāya  
punaḥ śrāddhaṃ kuryāt | pitāmahādivamane'pi pare'hani śrāddhaṃ kuryāditi  
kecit | idaṃ piṇḍadānātprāgvamane piṇḍadānottaraṃ vāntau homa eva na  
śrāddhāvṛttiḥ | kecidbhojanānantaraṃ piṇḍadānātprāgapi vamane homa eva  
na śrāddhāvṛttirityāhuḥ | bhojanasamaye vāntau tu pūrvoktameva  
atra kiṃciducyate | śrāddhe piṇḍadānaṃ pradhānamiti karkaḥ | viprabhojanamiti medhātithiḥ | bhojanapiṇḍadānāgnaukaraṇānīti hemādryādayaḥ  
śākhābhedena prādhānyamuktaṃ dharmapradīpeyajuṣāṃ piṇḍadānaṃ tu bahvṛcānāṃ dvijārthanam  
śrāddhaśabdābhidheyaṃ syādubhayaṃ sāmavedinām || iti  
ata eva brāhmaṇabhojanānte saṃpannamiti pṛṣṭveti sūtritavānācāryaḥ  
etenā''cāryasyāpi bhojanaṃ pradhānamiti pakṣaḥ saṃmata ityavagamyate | evaṃ  
ca pradhānavaikalye śrāddhāvṛttiḥ | aṅgavaikalye prāyaścittamātraṃ kartavyam  
ato bahvṛcānāṃ brāhmaṇabhojanasya prādhānyādbrāhmaṇabhojanānantaraṃ vipravamane homa eva na śrāddhāvṛttiḥ | bhojanasamaye vāntau punarāvṛttiriti  
siddham | yajuṣāṃ sāmavedināṃ tu piṇḍadānottaraṃ vāntau homa eva na  
śrāddhāvṛttiḥ | piṇḍadānātprāgvāntau śrāddhāvṛttireva | vaiśvadevikavipravamane sarveṣāṃ homa eva na śrāddhāvṛttiḥ | aṅgatvādagnaukaraṇahomavaikalye

### [4.1.p1.7](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.sraddha.sraddhamanjari.4.1.p1.7)

prāyaścittamātraṃ kartavyaṃ na tu śrāddhāvṛttiḥ | keciddhomasyāpi prādhānyāttadvaikalye śrāddhāvṛttirityāhustaccintyam | vastutastu homo'ṅgameveti  
dik | idaṃ pratyābdikaśrāddhe sapiṇḍīkaraṇādau māsikaśrāddheṣu mahaikoddiṣṭādau maghādau sapiṇḍakavṛddhiśrāddhe ca jñeyam | nityaśrāddhasāṃkalpikaśrāddhādau bhojanaprādhānyādbhojanasamaye vāntāvāvṛttireva | bhojanottaraṃ  
vamane homa eva nā''vṛttiḥ | darśādau tu vāntāvāmene tadaiva kāryam  
tīrthamahālayādau darśavaditi kecit | ārabdhaṃ śrāddhaṃ samāpanīyameva  
etanmūlavākyāni nirṇayasindhuhemādyādau draṣṭavyāni | vipragudasrāve  
pṛthvīcandrodaye bharadvājaḥbhuñjāneṣu tu vipreṣu pramādātsravate gudam  
pādakṛcchraṃ tataḥ kṛtvā anyaṃ vipraṃ niyojayet || iti  
kṣaṇapādyādi dattveti kamalākaraḥ | bhojanasamaye viprasya śūdrādisparśādinā bhojanānadhikāritve'pyevameva jñeyam | mārjārasparśe spṛṣṭāṅgaṃ  
prakṣālyāpa upaspṛśya viṣṇuṃ smaret | ucchiṣṭasamaye'nuṣṭhānasamaye ca  
mārjārasparśe snānamiti prāyaścittenduśekhare | tatpakṣe snānaprasaktau bhojanānadhikāro'rthasiddhaḥ | idaṃ yathācāramanuṣṭheyam | viprasya tvāparatamba  
āhabhuñjānasya tu viprasya kadācitsravate gudam  
ucchiṣṭamaśucitvaṃ ca prāyaścittaṃ kathaṃ bhavet  
ādau kṛtvā tu vai śaucaṃ tataḥ paścādapaḥ spṛśet  
ahorātroṣito bhūtvā pañcagavyena śudhyati || iti  
mūtrakaraṇe'pyetadeva jñeyam | śūdrasparśādāvapi upavāsaṃ pañcagavyaprāśanaṃ ca kuryādityalama Faustivistareṇa | iti prāyaścittāni

### [4.1.p1.8](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.sraddha.sraddhamanjari.4.1.p1.8)

viprabhojanottaraṃ kṛtyamāha vyāsaḥtṛptāḥ stheti tu pṛṣṭāste brūyustṛptāḥ sma ityatheti | ācāryaḥ-tṛptāñjñātvā madhumatīḥ śrāvayedakṣannamīmadanteti ceti | atrāpi gāyatrīṃ  
japitvā madhumatīḥ śrāvayediti kamalākaraḥ | tataḥ śrāddhaṃ saṃpannamiti  
praśnaḥ | śaunakaḥannaśeṣaiśca kiṃ kāryamiti pṛccheta tāṃstataḥ  
ta iṣṭaiḥ saha bhoktavyamiti pratyuktipūrvakam  
pradadyuḥ sakalaṃ tasmai strī kuryurvā yathāruci | iti  
yajamānasya dāsādīnuddiśya dvijasattamaḥ  
pātrādannaṃ tyajedbhūmau yāmabhāge tu paitṛke  
viśvedevanivishtānāṃ caramaṃ hastadhāvanam  
pavitragranthimutsṛjya maṇḍale bhuvi nikṣipet  
hastādīnkṣālayedvidvāñcharāvādau tu kutracit  
vyāsaḥ-tāmbūloddhiraṇaṃ caiva gaṇḍūṣoddhiraṇaṃ tathā  
kāṃsyapātre tathā tāmre na kurvīta kadācana  
uṣṇodakairdhānyacūrṇaiḥ karī śmaśrūṇi śodhayet || iti  
atha piṇḍadānam | tatra sūtram-bhuktavatsvanācānteṣu piṇḍānninṛṇīyādācānteṣveka iti | bhuktavatsviti pūrvaṃ niṣedhārthamiti kamalākaraḥ  
tena bhojanātpūrvaṃ śākhāntaroktakālasattve'pyāśvalāyanairbhojanottarameva  
kāryamiti siddham| anācānteṣvityatrā''camanaśabdenottarāpośanagaṇḍūṣakaraṇahastakṣālanādiśuddhā(ddhyudyā)camanāntaṃ karma gṛhyate | gaṇḍūṣaṃ dattvā  
teṣvācānteṣvanācānteṣu veti pariśiṣṭokteḥ | tenottarāpośanātpūrvaṃ piṇḍaniparaṇamiti gamyate|kecittuśuddhā(ddhyudyā)camanātpūrvamityāhustaccintyam  
tacca piṇḍadānamagnaukaraṇapakṣe'gnisamīpe kartavyam | pāṇihomapakṣe viprocchiṣṭato'ratnitrayaparimita deśe kartavyamiti candrikāyām| vyāmamātra

### [4.1.p1.9](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.sraddha.sraddhamanjari.4.1.p1.9)

iti sindhau | vyāmaścaturaratniḥ | sthalasaṃkocādau tvaratnimātre, apahatā  
iti lekhākaraṇaṃ sphyābhāve kuśamūleneti candrikāyām | ekenaiva dakṣiṇepakṣe hasteneti vṛttiḥ | savyottarābhyāṃ pāṇibhyāmiti kecit | pratipārvaṇaṃ  
lekhākaraṇaṃ barhirāstaraṇamudakaninayanaṃ cā''vartate | tatkramamāha kamalākaraḥ—pitṛpārvaṇātpaścime mātṛbhyaḥ piṇḍadānaṃ tatpaścime mātāmahebhyaḥ,  
tatpaścime mātāmahībhyaḥ, tatpaścima ekoddiṣṭebhya iti | sūtraṃ ca-pūrvāsu  
pitṛbhyo dadyādaparāsu strībhya iti | kecidāgneyīsaṃsthaṃ dakṣiṇāpavargaṃ  
piṇḍadānamiti vadanti tanmate pūrvoktaiḥ pūrvaśabda āgneyīvācakaḥ paścimaśabdo yathārthadigvācakaḥ| tenā''gneyīsaṃsthaṃ dakṣiṇāpavargaṃ piṇḍadānaṃ bhavatīti | śundhantāmityudakaṃ ninīya  
laugākṣirapi-mahālaye gayāyāṃ ca pretaśrāddhe daśāstrihike  
piṇḍaśabdaprayogaḥ syādannamanyatra kīrtayet || iti  
vāyavīye-madhusarpistilayutāṃstrīnpiṇḍānnirvapedbudhaḥ  
smṛtisāre-māṣāḥ śrāddheṣu vai grāhyā varjyāścaivāgnapiṇḍayoḥ  
etannirmūlakamiti kamalākaraḥ | sarvānnagrahaṇasyoktatvāt  
atha piṇḍapramāṇam | prayogaratne'ntyeṣṭipaddhatauekoddiṣṭe sapiṇḍe ca kapitthaṃ tu vidhīyate  
nālikerapramāṇaṃ tu pratyabde māsiike tathā  
tīrthe darśe ca saṃprāpte kukkuṭāṇḍapramāṇataḥ  
mahālaye gayāśrāddhe kuryādāmalakopamam || iti  
anuktau sāmānyapramāṇaṃ grāhyam | tadāha hemādrāvaṅgirāḥ—  
kapitthabilvamātrāṃnvā piṇḍāndadyādvidhānataḥ  
kukkuṭāṇḍapramāṇāṃnvā''malakairbadaraiḥ samān || iti  
tatraiva dhūmraḥ—kapitthasya pramāṇena piṇḍāndadyātsamāhitaḥ  
tatsamaṃ vikiraṃ dadyātpiṇḍānteṣu ṣaḍaṅgule

### [4.1.p1.10](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.sraddha.sraddhamanjari.4.1.p1.10)

kalikāyāmāśvalāyanaḥ—  
yatra syurbahavaḥ piṇḍāstatra bilvaphalopamāḥ  
yatra caiko bhavetpiṇḍastatra kharjūrasaṃnibhaḥ || iti  
trayāṇāmuttarottaraṃ piṇḍapramāṇādhikyamiti maitrāyaṇīye | piṇḍapradānānantaraṃ darbhamūle karāvagharṣaṇamiti candrikāyām | teṣu darbheṣu taṃ hastaṃ  
nimṛjyāllepabhāgināmiti manūkteḥ | ācāryo'pi smṛtirūpeṇā''ha—  
pituḥ pitāmahādūrdhvaṃ ye trayaḥ pitaraḥ smṛtāḥ  
te lepānnena tṛpyanti teṣāṃ kāryaṃ hi tarpaṇam || iti  
tadanantaramatra pitara ityanumantraṇādi | asminprakaraṇe yadyapi piṇḍānāmevānumantraṇamupasthānaṃ prabāhaṇaṃ ca vidhīyate tathā'pi mantrāṇāṃ pitṛliṅgatvātpiṇḍā eva pitara iti kṛtvā pitara evaitairmantrairabhidhātavyā  
iti vṛttikṛt | śundhantāṃ pitara iti dvitīyani nayanānte kartavyamāhā''cāryaḥ—  
tataḥ samyagdvirācamya nīvīṃ visrasya vāgyataḥ  
sūtraṃ tu asāvabhyaṅkṣvāsāvāṅkṣveti piṇḍeṣvabhyañjanāñjane vāso  
dadyāddaśāmūrṇāstukāṃ vā pañcāśadvarṣatāyā ūrdhvaṃ svalometi kṛṣṇatilatailenābhyañjanam | traikakudenāñjanamiti sindhau | trikakunnāma parvataviśeṣaḥ  
tatrodbhavamityarthaḥ | etadva iti vāsodānaṃ pratipiṇḍaṃ mantrāvṛttyeti  
kecit | bahuvacanaliṅgātsarvebhyaḥ sakṛnmantreṇetyanye | pitrāditribhyaḥ  
sakṛnmantreṇa vāsodānamiti vṛttikṛt | pratipārvaṇaṃ mantrāvṛttiriti  
kārikākāraḥ | atra vāsaḥsthāne daśāmūrṇāstukāṃ vā dadyādityarthaḥ  
daśā vastrasyāntapradeśaḥ | ūrṇāstukā meṣalomanirmitā rajjuḥ | pañcāśadvarṣordhvaṃ jīvansvīyameva loma vāsodhaṃ dadyāt | mantrastvayameva sarveṣu  
dravyeṣviti vṛttikṛt  
vyāghraḥ—gandhapuṣpāṇi dhūpaṃ ca dīpaṃ ca vinivedayet

### [4.1.p1.11](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.sraddha.sraddhamanjari.4.1.p1.11)

dakṣiṇāṃ sarvabhogāṃśca pratipiṇḍaṃ pradāpayet  
śaṅkhaḥ-yatkiñcitpacyate gehe bhakṣyaṃ bhojyamagartitam  
anivedya na bhoktavyaṃ piṇḍamūle kathaṃcana  
etatsavyeneti kecit | yuktaṃ tvapasavyeneti kamalākaraḥ  
atha piṇḍopaghāte prāyaścittam | smṛtidarpaṇe'triḥmārjāramūṣakasparśai piṇḍe ca vidalīkṛte  
punaḥ piṇḍāḥ pradātavyāstena pākena tatkṣaṇāt  
candrikāyāṃ baudhāyanaḥśvacāṇḍālādibhiḥ spṛṣṭaḥ piṇḍo yadyupahanyate  
prājāpatyaṃ caritvā'tha punaḥ piṇḍaṃ samācaret  
punaḥ snātvā tadā kartā piṇḍaṃ kuryādyathāvidhi  
iti jātūkarṇyapāṭhaḥ | kākasparśe na doṣa iti kamalākaraḥ | piṇḍadānaprabhṛtipiṇḍapravāhaṇaparyantametat | pravāhaṇānantaraṃ patnyāḥ prāśanaparyantamupaghāte prāśanasya lopaḥ | apsveva pratipattiḥ  
atha prayogakramaḥ | upasthānānantaramupaviśya  
pitā pitāmahaścaiva tathaiva prapitāmahaḥ  
tṛptimāyāntu piṇḍena mayā dattena bhūtale  
mātāmahastatpitā ca pitā tasyāpi tṛpyatu  
dvijānāṃ tarpaṇāddhomātpiṇḍadānācca me divi  
iti kecitpaṭhanti | tataḥ paretaneti mantreṇā''gneyīṃ prati piṇḍānpravāhya sakṛdumbhaḥ piḍānnamaskṛtya vīraṃ me datta pitara iti mantreṇa madhyamaṃ  
piṇḍamādāyā''dhatta pitara iti mantreṇa patnīṃ prāśayet | piṇḍaṣaṭke  
madhyamayordvayoḥ prāśanam | taduktaṃ manunāpativratā dharmapatnī pitṛpūjanatatparā  
madhyamaṃ tu tataḥ piṇḍamadyātsutārthinī  
āyuṣmantaṃ sutaṃ sūte yaśomedhāsamanvitam  
dhanavantaṃ prajāvantaṃ sātvikaṃ dhārmikaṃ tathā || iti  
anekabhāryāpakṣe chāgaleyaḥprācīnāvītinā''mantrya patnīpiṇḍo vibhajyate  
pratipatti tu mantrasya kartavyā''vṛttiratra tu

### [4.1.p1.12](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.sraddha.sraddhamanjari.4.1.p1.12)

prayogapārijāte tu-ṣaḍdaivataśrāddhe patnīdvitva ekaikamekaikasyai dadyāt  
bahutve tu guṇavate(tyai ?) vayataḥ kālataśca samarthābhyāṃ dadyāt | sarvāḥ  
samarthāścedbahukālānusāreṇa dadyāt | athavaikaikasmiñśrāddha ekaikasyai  
dadyāditi | madhyamapiṇḍaprāśanaṃ ca kevalaṃ kāmyameva na nityamiti  
mayūkhe | piṇḍaprāśananiṣedhaścandrikāyāmakṣatā gurviṇī vandhyā gataraktā rajasvalā  
nāśnīyānmadhyamaṃ piṇḍaṃ jāriṇī ca prasūtikā  
anyadeśagatā patnī rogiṇī garbhiṇī tathā  
tadā taṃ jīrṇavṛṣamaśchāgo vā bhoktumarhati || iti  
āpannāyāṃ ca bhāryāyāṃ yasyāṃ vīryaṃ na rohati  
putre jāte tu ṣaṇmāsānnārījāte ṛtutrayam  
dadyāti madhyamaṃ piṇḍaṃ jale vā'pyathavā'nale || iti  
piṇḍāṃstu gojaviprebhyo dadyādagnau jale'pi vā  
prakṣipeddakṣiṇāmīkṣandiśaṃ pitṛparāyaṇaḥ || iti  
piṇḍamagnau sadā dadyādbhogāthīṃ prathamaṃ naraḥ  
patnyai prajārthī dadyādvai madhyamaṃ mantrapūrvakam  
uttamāṃ gatimanvicchangoṣu nityaṃ prayacchati  
ājñāṃ prajāṃ yaśaḥ kīrtimapsu piṇḍaṃ praveśayet  
prārthayandīrghamāyuṣyaṃ vāyasebhyaḥ prayacchati  
ākāśaṃ gamayedapsu sthito vā dakṣiṇāmukhaḥ || iti  
śuddhā(ddhya)camanānte piṇḍadānaṃ tadante vikiradānam | vikiradānādhidhimāha candrikāyāṃ devalaḥ—  
tataḥ sarvāśanaṃ pātre gṛhītvā vividhaṃ budhaḥ  
teṣāmuccheṣaṇasthāne vikiraṃ bhuvi nikṣipet  
manurapi—sārvavarṇikamannādyamānīya''plāvpa vāriṇā  
samutsṛjedbhuktavatāmagrato vikiranbhuvi || iti  
mantrastu ye agnidagdhā iti pariśiṣṭe | dānamapi kuśeṣu sakṛdeva  
bhavati | kamalākarastu—asomapāśceti mantreṇa dvaidhe'saṃskṛtapramītā iti

### [4.1.p1.13](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.sraddha.sraddhamanjari.4.1.p1.13)

mantreṇa pitrye'nnaṃ prakīrya ye agnidagdhā iti mantreṇocchiṣṭapiṇḍaṃ kuśopari pṛthagdadyāditi pakṣāntaramāha | śiṣṭācāro'pyevameva | kecitpratyucchiṣṭaṃ vikiradānamityāhustatra mūlaṃ mṛgyam | kārikābhāṣye—  
vikiraṃ grāsamātraṃ tu nai taddadyātpṛthakpṛthak  
uddhṛtya sarvamannaṃ tatpaṅktimūrdhani dāpayet  
iti pṛthagdāne niṣedhadarśanāt | piṇḍasaṃnidhau vikiradānamāha dhūmraḥ—  
kapitthasya pramāṇena piṇḍaṃ dadyātsamāhitaḥ  
tatsamaṃ vikiraṃ dadyātpiṇḍānteṣu ṣaḍaṅgule || iti  
brāhme—tataḥ prakṣālya hastau ca dvirāmacamya hariṃ smaret  
vyāsaḥ—ucchiṣṭaireva vikiraṃ tadaiva pratipādayet  
bhṛguḥ—piṇḍavatpratipattiḥ syādvikirasyeti taulvaliḥ  
candrikāyām—yaduktaṃ piṇḍadānasya tatkarma vikirasya ca  
kṣipetpiṇḍāñcale dhā'gnau vikiraṃ tanna nikṣipet || iti  
vikiraṇānantaraṃ kartavyatoktā pariśiṣṭe—atha brāhmaṇahasteṣvapo  
darbhāṃśca dattvā yavāṃstilāṃścāvadhāya punarapo dadyādeṣā hastaśuddhiriti  
mātsye—teṣvācānteṣu cā''camya vāri dadyātsakṛtsakṛt  
tailapuṣpākṣatānpaścādakṣayyodakameva ca  
ācānteṣviti yaduktaṃ tacchākhāntarābhiprāyam | daive yavāneva | atra  
daive savyaṃ pitrye tvapasavyamiti karkaḥ | ubhayatra savyeneveti kamalākaraḥ | atra śivā āpaḥ santvityādiprayogo jñeya iti sa eva  
mātsye-aghorāḥ pitaraḥ santu santvityukte punardvijaiḥ  
gotraṃ tathā vardhatāṃ nastathetyuktaḥ sa taiḥ punaḥ  
kārikābhāṣye vṛddhayogīśvaraḥtataśca tilakaṃ kuryānmantreṇānena bhaktitaḥ  
mantrastu-nityānuṣṭhānasiddhyarthaṃ sarvadā'pyātmaśuddhaye  
pitṛmātṛparāḥ santaḥ sanvasmatkulajā narāḥ || iti

### [4.1.p1.14](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.sraddha.sraddhamanjari.4.1.p1.14)

atrāpyūrdhvapuṇḍraniṣedha iti kamalākaraḥ| candrikāyāṃ bhaviṣyottarecālayedviprapātrāṇi svayaṃ śiṣyo'thavā sutaḥ  
na strī pracālayettāni hīnajātirna cāgrajaḥ  
agrajo jyeṣṭhabhrātā | yajamānāpekṣayā'dhikavayaska iti hemādriḥ  
atrocchiṣṭapātracālanamātraṃ nodvāsanam | udvāsanasya kālāntaroktatvāt | pātracālanānantaraṃ kartavyamāha jātūkarṇyaḥsvastivācyaṃ tataḥ kuryādakṣayyodakameva ca  
vṛddhaśātātapaḥ-pitṝṇāṃ nāmagotreṇa kare deyaṃ tilodakam  
pratyekaṃ pitṛtīrthena akṣayyamidamastviti  
tataḥ pūrvasthāpitaṃ prathamārghyapātraṃ cālayet  
nāgarakhaṇḍe-uttānamarghyapātraṃ tu kṛtvā dadyācca dakṣiṇām  
hiraṇyaṃ devatānāṃ ca pitṝṇāṃ rajataṃ tathā  
atidaridrasya dakṣiṇoktā saurapurāṇeyajñopavītamathavā hyatidāridryapīḍitaḥ  
pradadyāddakṣiṇārthaṃ vai tena syātkarma sāṅgakam  
kalikāyāmācāryaḥ-dadyādyajñopavītyeva tāmbūlaṃ dakṣiṇāṃ tathā|iti  
ādau pai(pi)tryaviprebhyaḥ paścāddaivikaviprebhya iti candrikāyām  
dakṣiṇādānaṃ savyeneti vṛttikṛt| pituruddeśena dakṣiṇādāne'pasavyaṃ viproddeśe  
tu savyamiti mādhavaḥ | dakṣiṇā ca vipraguṇānurodhena viṣamā'pi deyā  
ekapaṅktyupaviṣṭānāṃ viprāṇāṃ śrāddhakarmaṇi  
bhaikṣyaṃ bhojyaṃ samaṃ deyaṃ dakṣiṇā tvanusārataḥ  
iti mayūkhodāhṛtavacanāt | etasminkāle sati saṃbhave viśeṣadakṣiṇoktā matsyapurāṇegobhūhiraṇyavāsāṃsi yānāni śayanāni ca  
dadyāyadiṣṭaṃ viprāṇāmātmanaḥ pitureva ca || iti

### [4.1.p1.15](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.sraddha.sraddhamanjari.4.1.p1.15)

anyāmyapi dīpikārdhūpapātrarajjukoṣṇīpodakarumaṇḍalucchatropānaharpaṇavyajanatāmbūlacāmarasuvarṇādyalaṃkāraśayyāsanasugandhahasantikāyatadvāhagaṇḍūpapātrabhojanapātratadādhārādīni pradeyāni | dakṣiṇādānāntaraṃ  
kartavyamāha nirṇayasindhāvatriḥvadecca tāṃstato viprātpitrādibhyaḥ svadhocyatām || iti  
tato viśve devāḥ prīvantāṃ pitaraḥ prīvantāmiti vācanamiti candrikāyām | atra prativacanānte śobhanaṃ haviriti viprā brūyuḥ | uktaṃ ca  
prayogapārijāte vasiṣṭhenaśrāddhāvasāne kartavyā dvijairannaguṇastutiḥ || iti  
dakṣiṇādānottaramarghyapātracālanamuktaṃ mayūkhe | tatratyavacanamyasmiṃste saṃsravāḥ pūrvaṃ pitṛpātre niveśitāḥ  
pitṛpātraṃ taduttānaṃ kṛtvā viprānvisarjayet || iti  
mātsye-vāje vāja iti japankuśāgreṇa visarjayet  
pitṛpūrva visarjayediti pracetāḥ | visarjanavākyamāhā''cāryaḥ-oṃ  
svadhocyatāmiti visṛjedastu svadheti vā piṇḍaniparaṇadeśaṃ saṃsṛjya  
tilānvikīrya śāntirastviti jalaṃ kṣipediti | candrikāyāṃ brahmavaivarteāmāvājeti mantraṃ ca paṭhitvā ca pradakṣiṇam  
śaunakaḥ-brāhmaṇānatha niryātānparītya triḥ pradakṣiṇam  
sastrīkaḥ praṇametsārdhaṃ svajanai racitāñjaliḥ  
kaniṣṭhaprathamā jyeṣṭhacaramāḥ syuḥ pradakṣiṇe  
pradakṣiṇādi maṇḍaladeśe kāryamiti hemādriḥ  
brahmavaivarte-prāñjaliṃśca tataḥ prāha tānviprānsatyavādinaḥ  
manuḥ-visṛjya brāhmaṇāṃstāṃstu niyato vāgyataḥ śuciḥ  
dakṣiṇāṃ diśamākāṅkṣanyācetemānvarānpitṝn  
dātāro no'bhivardhantāṃ vedāḥ saṃtatireva naḥ  
śraddhā ca no mā vyagamadbahudeyaṃ ca no'stviti  
baudhāyanaḥ- annaṃ ca no bahu bhavedatithīṃśca labhemahi .

### [4.1.p1.16](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.sraddha.sraddhamanjari.4.1.p1.16)

yācitāraśca naḥ santu mā ca yāciṣma kaṃcana || iti  
atra dātāro vo'bhivardhantāmityādyuhena vipraiḥ prativacanaṃ kāryamiti  
sudarśanabhāṣye | atra svādurṣaṃsadaḥ0 brāhmaṇāsaḥ pitaraḥ0 iti mantradvayaṃ ca  
paṭheyuriti kamalākaraḥ | ihaiva staṃ mā viyauṣṭaṃ0  
āyuḥ prajāṃ dhanaṃ vidyāṃ svargaṃ mokṣaṃ sukhāni ca  
prayacchantu tathā rājyaṃ prītā nṝṇāṃ pitāmahāḥ  
iti ca paṭhitvā''śiṣo dadyuriti candrikāyām | tato viprānyādasaṃvāhanādibhiḥ paritoṣya praṇipatya prārthayet | prārthanāmāha hemādrau bṛhaspatiḥadya me saphalaṃ janma bhavatpādābjavandanāt  
adya me vaṃśajāḥ sarve yātā vo'nugrahāddivam  
patraśākādidānena kleśitā yūyamīdṛśāḥ  
tatkleśajātaṃ citte tu vismṛtya kṣantumarhatha  
yasya smṛtyetyādyaścandrikādāvuktāḥ  
viṣṇuḥ-mantrahīnaṃ kriyāhīnaṃ bhaktihīnaṃ dvijottamāḥ  
śrāddhaṃ saṃpūrṇatāṃ yātu prasādādbhavatāṃ mama || iti  
vasiṣṭhāsaḥ pitṝ0 devānvasiṣṭho0dāna iti mantradvayamidaṃ pitṛbhyo  
namo astvadyeti brāhmaṇaṃ ca paṭhe़diti candrikāyām | tataḥ karmeśvarārpaṇaṃ  
kṛtvā vipraiḥ sahāṣṭau padāni saparivāro'nuvrajya visarjayediti kārikābhāṣye | uktaṃ ca pracetasāvisṛjedbhaktisaṃyuktaḥ sīmāntaṃ cāpyanuvrajet || iti  
viprocchiṣṭodvāsanakālaḥ kūrmapurāṇenodvāsayettaducchiṣṭaṃ yāvannāstamito raviḥ | iti  
idaṃ gṛhāntarasattva iti kamalākaraḥ | gṛhaikatve tu manuḥ-uccheṣaṇaṃ tu  
tattiṣṭhedyāvadviprā visarjitāḥ | tatpratipattimāha jātūkarṇyaḥdvijabhuktāvaśiṣṭaṃ tu sarvamekatra saṃharet  
śucibhūmau prayatnena niranyācchādayedbudhaḥ || iti  
brahmāṇḍe-śūdrāya cānupetārya śrāddhocchiṣṭaṃ na dāpayet

### [4.1.p1.17](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.sraddha.sraddhamanjari.4.1.p1.17)

yo dadyādāgato mohānna tadgacchati vai pitṝn || iti  
vipravisarjanānantaraṃ pūrvaṃ prativipraṃ sthāpitadīpānnirvāsayediti kārikābhāṣye | tato'gāraṃ gomayenopalepayediti vājapeyayājipaddhatau  
atha vaiśvadevarnirṇayaḥ | tatra bahvṛcairāhitāgnibhiranāhitāgnibhiranagnikaiśca sarvaiḥ sarvaśrāddheṣu śrāddhānte śrāddhaśeṣeṇa vaiśvadevaḥ kārya iti vṛttikāraprabhṛtayo bahavaḥ | kecidbahvṛcairāhitāgnibhiḥ sarveṣu śrāddheṣu śrāddhādau  
pṛthakpākena vaiśvadevaḥ kārya ityāhustatpakṣe darśa kramamāha laugākṣiḥpakṣāntaṃ karmānvādhānam | anvāhāryakaṃ darśaśrāddham | hemādrau mārkaṇḍeyaḥtataḥ śrāddhaśeṣāt | nityakriyā nityaśrāddham | taccāgre vakṣyate | matsyapurāṇesarvaṃ parvādinīṣiddhamāṣādyapītyarthaḥ | idaṃ bhojanaṃ śrāddhāṅgameva vihitaṃ  
na tu rāgaprāptamiti kamalākaraḥ | abhojane doṣamāha devalaḥbhojanakālamāha jātūkarṇyaḥupavāsaprāptau yatra kṛṣṇaikādaśyādāvupavāso nā''vaśyakastatra vaiśvatvādbhuñjītaiva | yatra tu śivarātryekādaśyādāvupavāsa āvaśyakastatra śrāddhaśeṣānnasyāvaghrāṇameveti kamalākaraḥ | vyāso'pikāmyopavāse'pyādheyameva | grahaṇavedhe tu bhuñjīteti kamalākaraḥ  
hemādristu yatropavāsa āvaśyakastatraikabhaktamayācitaṃ vā kāryamityāha  
anyaśrāddhaśeṣabhojane tu jābāliḥviprastvanyagṛhe śrāddhaśiṣṭānnaṃ bhojanaṃ caret  
prājāpatyaṃ viśuddhiḥ syājjñātigotre na doṣakṛt  
śvaśurasya gurorvā'pi mātulasya mahātmanaḥ  
jyeṣṭhabhrātuśca putrasya brahmaniṣṭhasya yoginaḥ  
eteṣāṃ śrāddhaśeṣātraṃ bhuktvā doṣo na vidyate  
ācāryaḥ-na śūdraṃ bhojayettasmingṛhe yatnena taddine

### [4.1.p1.18](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.sraddha.sraddhamanjari.4.1.p1.18)

śrāddhaśeṣaṃ na śūdrebhyaḥ pradadyādasiteṣvapi || iti  
atha śrāddhāṅgatarpaṇam | tatkālamāha nirṇayasindhau kapilaḥmanvādiṣu yugādyāsu darśasaṃkramaṇepu ca  
paurṇamāsyāṃ vyatīpāte dadyādūrdhvaṃ tilodakam  
ardhodaye gajacchāyā pāṣṭhyāṃ caiva mahālaye  
bharaṇyāṃ ca maghāśrāddhe śrāddhānte tarpaṇaṃ viduḥ  
ṣaṣṭhyāṃ kapilāṣaṣṭhyām | śaunakaḥmātāpittrormṛtāhe tu pare'hani tilodakam  
gargaḥ- pakṣaśrāddhe hiraṇye ca anumajya tilodakam  
sakṛnmahālaye śvaḥ syādaṣṭakāskhanta eva hi  
vaidhṛtiśrāddhe tu śrāddhātpūrvameva | tīrthaśrāddhādau viśeṣābhāvāddarśavatpūrvameva tarpaṇamiti candrikāyām | śrāddhāṅgatarpaṇasya niṣedho bṛhannāradīyevṛddhiśrāddhe sapiṇḍe ca pretaśrāddhe'numāsike  
saṃvatsaravimoke ca na kuryāttilatarpaṇam  
śrāddhāṅgamityarthaḥ | yatra darśaśrāddhādau śrāddhātpūrvaṃ tarpaṇaṃ vihitaṃ  
tatra madhyāhne snātvā madhyāhnasaṃdhyāṃ vidhāya brahmayajñaṃ kṛtvā tadaṅgatarpaṇena saha darśaśrāddhāṅgatarpaṇasya tantreṇānuṣṭhānaṃ prasaṅgasiddhirvā  
anye tu nityatarpaṇaṃ mātṛpitṛvargayorbhinnaṃ darśādau tu sapatnīkasya  
pitṛvargasyeti devatābhedāttantreṇānuṣṭhānaṃ na yuktamiti vadanti | asminpakṣe kālāntare brahmayajñakaraṇapakṣe vā darśādiśrāddhāṅgaṃ satilaṃ tarpaṇaṃ  
kṛtvā śrāddhārambhaḥ kartavyaḥ | yatra pakṣaśrāddhādau śrāddhānte tarpaṇaṃ  
vihitaṃ tatra tarpaṇaṃ kṛtvaiva vaiśvadevaḥ kāryaḥ | pramādāttadakaraṇe vaiśvadeyānte kāryam | vaiśvadevānte brahmayajñakaraṇapakṣe kāmaṃ bhavatu prasaṅgastantraṃ vā | yanna pratyābdikamahālayādau pare'hani tarpaṇaṃ vihitaṃ tatra

### [4.1.p1.19](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.sraddha.sraddhamanjari.4.1.p1.19)

snātvā prātaḥsaṃdhyāmupāsya śrāddhāṅgatarpaṇaṃ vidhāya punaḥ snātvā śeṣamāhnikaṃ kuryāt | pitryādivāṣike tu nityatarpaṇaṃ tilavarjaṃ karttavyam | vicāhādyanantaraṃ vidāhādiprayuktasatilanityatarpaṇaniṣedhe śrāddhātpūrvaṃ śrāddhottaraṃ vā tatsaṅkalpakāle śrāddhāṅgatvena bhinnameva satilaṃ tarpaṇaṃ kāryam  
tatra na tantraprasaṅgau | etattarpaṇaṃ yeṣāṃ śrāddhaṃ kriyate teṣāmeva | yatra sakṛnmahālayādau sarveṣāṃ pitṝṇāṃ śrāddhaṃ kriyate tatra sarveṣāmeva tarpaṇamiti  
tarpaṇavidhiścandrikāyāmtarpaṇottaraṃ nityasnānaṃ kuryyādityartha iti kamalākaraḥ | mama tu yatra pratyābdikādau pare'hani tarpaṇaṃ tatraivaidaṃ snānavidhānamiti pratibhāti | tacca  
tarpaṇaṃ bahvṛcānāṃ dakṣiṇenaiva hastena pratidevataṃ mantrāvṛttyā trivāraṃ bhavati  
ācārka yājñavalkyaḥatra pūrvārdhaṃ bahvṛcānpratyuttarārdhamanyānpratīti bodhyamiti | kecittu  
sūtre trivāramanuktatvātsakṛdicchanti | evaṃ nityatarpaṇe'pīti kamalākaraḥ | tarpaṇaṃ jale kriyate cedārdravāsā eva kuryāt | sthale tu  
śuklavāsā eva  
iti hārītokteḥ | tathā coktampātramāha pitāmahaḥjaladānaṃ pātreṇāpi kāryamiti kecit | uktaṃ tvācārārke marīcinātatraiva yogayājñavalkyaḥanyathā, anuddhṛtena tarpaṇa ityarthaḥ | smṛtisāreatha prasaṅgānnityatilatarpaṇe niṣiddhakāla ucyate | vṛddhamanuḥcandrikāyāṃ gārgyaḥmarīciḥ-saptamyāṃ ravivāre ca gṛhe janmadine tathā  
vāyupurāṇe-pakṣayorubhayo rājansaptamyāṃ niśi saṃdhyayoḥ  
uttarārdhaṃ tathaiva | smṛtyarthasārenirṇayasindhau-vṛddhau satyāṃ ca tanmāsi netyāhustilatarpaṇam | iti

### [4.1.p1.20](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.sraddha.sraddhamanjari.4.1.p1.20)

saṃgrahe-nandāyāṃ bhārgavadine kṛttikāsu maghāsu ca  
atra tilatarpaṇaniṣedhaścintya iti kamalākaraḥ | atra nityatarpaṇe  
tilamātraniṣedho na tu tarpaṇaniṣedhaḥ | sindhau gobhilaḥ-tilābhāve niṣiddhāhe suvarṇarajatānvitam  
tadabhāve niṣiddhettu darbhairmantreṇa vā punaḥ || iti  
atra tilatarpaṇaniṣedhakāle'pi kvacitpratiprasavaḥ pṛthvīcandrodaye-tīrthe tithiviśeṣe ca gayāyāṃ pretapakṣake  
niṣiddhe'pi dine kuryāttarpaṇaṃ tilamiśritam  
kātyāyanaḥ--uparāge pituḥ śrāddhe pāte'māyāṃ ca saṃkrame  
niṣiddhe'pi hi sarvatra tilaistarpaṇamācaret  
etatparedyuḥśrāddhāṅgatarpaṇaviṣayamiti kecit | śrāddhāśaktasya tatsthānāpannatarpaṇaviṣayamiti kamalākaraḥ | śrāddhāṅgatarpaṇaṃ tu niṣiddhakāle'pi  
tilaiḥ saha bhavatyeva | jīvatpitṛkeṇa tu śrāddhāṅgatarpaṇaṃ kevalajalena  
kāryamiti kecit | anye tu śuklatilairiti vadanti | saṃnyaste pitari  
jīvati patite vā tatputreṇa jīvatpitṛkeṇāpi nityatarpaṇaṃ pituḥ pitrādīnāṃ kartavyamiti candrikādau tadapi kevalajalena pitari mṛte tatprabhṛtyevetyalamativistareṇa | anye ca kartṛnirṇayādayo viśeṣā granthāntarato'vagantavyāḥ | gauravabhayānnehocyante

### [4.1.p2](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.sraddha.sraddhamanjari.4.1.p2)

iti śrīmaccittapāvanakeḷakaropābhidhamahādevātmajabāpūbhaṭṭaviracitāyāṃ śrāddhamañjaryāṃ paribhāṣāprakaraṇam

## Linked texts (10)

- [Skandamahāpurāṇa (vulgate)](https://indike.org/pramana/in.purana.skanda*vulgate.5.223.43) — Sanskrit
- [Padmapurāṇa](https://indike.org/pramana/in.purana.padma.1.9.174) — Vyāsa, Sanskrit
- [Śrāddhacandrikā (Divākarabhaṭṭa)](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.sraddha.sraddhacandrika.2.p57) — Divākarabhaṭṭa 1655, Sanskrit
- [Smṛticandrikā](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.nibandha.mahanibandha.smrticandrika.14.p54) — Devaṇṇabhaṭṭa, Sanskrit
- [Nirṇayasindhu](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.nibandha.nirnaya.nirnayasindhu.59.2-4) — Kamalākarabhaṭṭa 1612, Sanskrit
- [Bhagavantabhāskara](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.nibandha.mahanibandha.bhagavantabhaskara.45.p45) — Nīlakaṇṭha Dīkṣita 1625, Sanskrit
- [Śrāddhakaumudī](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.sraddha.mithila_bengal.sraddhakaumudi.4.p73) — Govindānanda 1500, Sanskrit
- [Dharmasindhu](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.nibandha.krtya.dharmasindhu.p520.6) — Kāśīnātha Upādhyāya 1790, Sanskrit
- [Dharmasindhusāra](https://indike.org/pramana/in.astro.siddhanta.karana.dharmasindhusara.p520.6) — Śivānanda Gosvāmin 1766, Sanskrit
- [Smṛtīnāṃ Samuccayaḥ](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.upasmrti.smrtisamuccaya.20.1) — Sanskrit

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.sraddha.sraddhamanjari.4.1](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.sraddha.sraddhamanjari.4.1) · Pramāṇa
