Tirthakanda 10
Tīrthakāṇḍa 10
- Language
- Sanskrit
10.p1
īśvara uvāca— anyadāyatanaṃ devi vārāṇasyāṃ mama priye | gabhastīśvaranāmānaṃ liṅgaṃ paścānmukhaṃ sthitam || sūryeṇa sthāpitaṃ bhadre mama bhaktipareṇa vai | tasminnamāpi sānnidhyaṃ nityameva yaśasvini || aiśānīṃ mūrtimāsthāya tatra sthāne sthito hyaham | taṃ dṛṣṭvā mānavo devi aiśānaṃ lokamāpnuyāt || tasya dakṣiṇapārśve tu dadhikarṇahṛdaṃ sthitam | uttare kūpamevaṃ tu tasya nāmasya sundari || dadhikarṇeśvaraṃ devaṃ mukhaliṅgaṃ ca tiṣṭhati | pūrvāmukhaṃ tu deveśi gabhastīśasya cottare || dakṣiṇena gabhastīśādruruṇasyāṃ tu suvrate | mānavānāṃ hitārthāya tvaṃ ca tatra vyavasthitā
10.p2
ārādhayanti devi tvāmuttarābhimukhīṃ sthitām| ye ca tvā pūjayiṣyanti tasmin sthāne sthito hyaham|| teṣāṃ tvaṃ vividhām̐llokān saṃpradāsyasi modate| jāgaraṃ ye prakurvanti tavāgre dīpadhāriṇaḥ|| teṣāṃ tvamakṣayām̐llokān vitariṣyasi bhāmini¹| ālayaṃ ye prakurvanti tavārtheṃ varavarṇini²|| teṣāṃ tvamakṣayām̐llokān prayacchasi na saṃśayam| ālayaṃ ye prakurvanti bhūmiṃ sammārjayanti ca|| teṣāmaṣṭasahasrasya suvarṇasya phalaṃ labhet| tvāmuddiśya tu yo devi brāhmaṇān brāhmaṇīśca ha|| bhojayiṣyati yo devi tasya puṇyaphalaṃ śṛṇu| tava loke vasetkalpamihaivā''gacchate punaḥ|| naro vā yadi vā nārī sarvabhogasamanvitau| dhanadhānyasamāyuktau jāyete ca mahākule|| subhagau darśanīyau ca rūpayauvanadarpitau| bhavetāmīdṛśau devi sarvasaukhyasya bhājane|| mānuṣaṃ durlabhaṃ prāpya vidyutsaṃpātacañcalam| yena dṛṣṭā'si suśroṇi tasya janmabhayaṃ kutaḥ|| māyāpuruṣaṃ tu lalitāṃ dṛṣṭvā yallabhate phalam| tatphalaṃ tasya deveśi yastvāṃ tatra nirīkṣayet|| pṛthvīṃ pradakṣiṇaṃ kṛtvā yatphalaṃ labhate naraḥ| tatphalaṃ lalitāyāṃ ca vārāṇasyāṃ na saṃśayaḥ
10.p3
tena te nāma vikhyātaṃ tathā mukhanirīkṣiṇī¹ | mukhaprekṣaṇikāṃ dṛṣṭvā saubhāgyaṃ cottamaṃ labhet || māghe māsi caturthyāṃ tu tasminkāla upoṣitaḥ | arcayitvā tu yo devi jāgaraṃ tatra kārayet || tasyarddhimat kulaṃ devi trailokye yāti durlabham | mukhaprekṣā cottarato dvau liṅgau tatra viśrutau² || paścānmukhau tu tau devi vṛtratvāṣṭreśvarābubhau | kāñcanīṃ pṛthivīṃ dattvā yatpuṇyaṃ labhate naraḥ || suvarṇasya ca yatpuṇyaṃ liṅgayordarśanena tat | trirātraṃ yaḥ prakurute tatraiva varavarṇini || gaurīloko'kṣayastasya punarāvṛttidurlabhaḥ | tasmādyatnaḥ sadā kāryassarvadarśanakāṅkṣayā || lalitāyā ścottareṇa ³carcikā'dhiṣṭhitā śubhā | mānavānāṃ hitāthrya varadā sarvadehinām || carcikāyāstathaivā'gre tiṣṭhate liṅgamuttamam | pūrvāmukhaṃ tu taddevi⁴ revantena pratiṣṭhitam || tasyā'grato varārohe liṅgaṃ paścanadīśvaram | paścānmukhaṃ tu taddevi sarvaklānaphalapradam || lalitāyā śca saṃlagnaṃ pūrve kūpastu tiṣṭhati | tasmin kūpe jalaṃ spṛṣṭvā atirātraphalaṃ labhet || tato dakṣiṇato devi tīrthaṃ paścanadaṃ smṛtam | naraḥ paścanade snātvā dṛṣṭvā liṅgaṃ gabhastinaḥ
10.p4
anantaṃ phalamāpnoti yatra tatrābhijāyate | upamanyuśca suśroṇi liṅgaṃ sthāpitavāṃstathā || sukhāni¹ tasya tiṣṭhanti tasmim̐lliṅge yaśasvini | tacca paścānmukhaṃ devi lalitādakṣiṇena tu || tena dṛṣṭena deveśi na punarjanmabhāgbhavet | tasyaiva tu samīpe tu paścime varavarṇini || anyalliṅgaṃ tu suśroṇi vyāghrapādapratiṣṭhitam | tasya sandarśanādevi² sarvapāpaiḥ pramucyate || gabhastīśāgrato devi viśvakarmapratiṣṭhitam | anyāni tatra liṅgāni sthāpitāni mahātmabhiḥ || gabhastīśasya liṅgasya nairṛte varavarṇini | rāśāṅkeśvaranāmānaṃ liṅgaṃ pūrvāmukhaṃ sthitam || gandharvanagaraṃ gatvā rājñā citrarathena hi | tena dṛṣṭena deveśi īpsitaṃ phalamāpnuyāt || citreśvarāt paścimato liṅgaṃ paścānmukhaṃ³ sthitam | jaiministhāpitaṃ pūrvaṃ mahāpātakanāśanam⁴ || agre tu jaiminīśasya kṛtaṃ liṅgaṃ sumantunā | anyaiśca ṛṣibhistatra liṅgāni subahūni ca || teṣāṃ tu dakṣiṇe bhāge liṅgaṃ paścānmukhasthitam | budheśvaraṃ tathā koṇe sarvasaukhyapradāyakam
10.p5
budheśvārāāttu koṇena vāyavye nātidūrataḥ | rāvaṇeśvaranāmānaṃ¹ sthāpitaṃ rākṣasena tu || ¹rāvaṇeśvarapūrveṃ tu liṅgaṃ devi caturmukham | tena dṛṣṭena deveśi yātudhānairna hanyate || rāvaṇeśāddakṣiṇato liṅgaṃ pūrvāmukhaṃ sthitam | varāheśvaranāmānaṃ sarvapātakanāśanam || varāheśāddakṣiṇato liṅgaṃ pūrvāmukhaṃ sthitam | tasyaivā''rādhanādevi ṣaṇmāsādyogamāpnuyāt || tasya dakṣiṇādigbhāge liṅgaṃ vai dakṣiṇāmukham | gālaveśvaranāmānaṃ gurubhaktipradāyakam || gālaveśvaradevasya liṅgaṃ paścānmukhaṃ sthitam | ayogasiddhināmānaṃ sarvasiddhipradāyakam || tasyaiva dakṣiṇe devi nāmnā vāteśvaraṃ śubham²| tasyaiva cā'grato devi sukhaliṅgaṃ ca tiṣṭhati || someśvareti vikhyātaṃ liṅgaṃ paścānmukhaṃ sthitam | taṃ dṛṣṭvā devadeveśaṃ sarvavyādhikṣayo bhavet | tasyaiva nairṛte bhāge liṅgaṃ pūrvāmukhaṃ³ sthitam || aṅgāreśvaranāmānaṃ sarvasiddhairnamaskṛtam | pūrveṇa tasya devasya liṅgamanyacca tiṣṭhati || kukkuṭeśvaranāmānaṃ gatisaukhyapradāyakam | tasyaiva cottare devi pāṇḍavaiḥ sumahātmabhiḥ
10.p6
paśca liṅgāni puṇyāni paścimābhimukhāni tu | teṣāmete tu deveśi liṅgaṃ paścānmukhaṃ sthitam || saṃvarteśvaranāmānaṃ sthāpitaṃ yanmaharṣiṇā | mamaivā'tyantasānnidhyaṃ tasmim̐lliṅge sureśvari || talliṅgamarcayeyo vai tasya siddhiḥ kare sthitā | saṃvarteśāt paścimato liṅgaṃ pūrvāṃmukhaṃ¹ sthitam || śveteśvaraṃ tu vikhyātaṃ śvetena sthāpitaṃ purā | tena dṛṣṭena liṅgena gāṇapatyaṃ labheddhruvam || paścime tasya digbhāge kalaśeśvarasaṃjñitam | kalaśādutthitaṃ liṅgaṃ kālasya bhayadāyakam
10.p7
sūrya uvāca—
10.p8
kathaṃ kālasya bhayadaṃ kalaśādutthitaḥ katham | etadeva samācakṣva yadā'nugrahavān mayi
10.p9
viṣṇuruvāca—
10.p10
tasyaiva devadevasya prabhāvaṃ śṛṇu bhāskara | śveto nāma mahātejā ṛṣiḥ paramadhārmikaḥ || pūjayāmāsa satataṃ liṅgaṃ tripuraghātinaḥ | tasya pūjāprasaktasya kadācitkālaparyaye || ājagāma² tamuddeśaṃ kālaḥ paramadāruṇaḥ | raktāntanayano ghoraḥ ³sārpayaṣṭikaro mahān
10.p11
daṃṣṭrākarālo vikṛto bhinnāñjanasamaprabhaḥ¹ | raktavāsā mahākāyaḥ sarvābharaṇabhūṣitaḥ || pāśahastastadā'bhyetya śvete pāśamavāsṛjat | kaṇṭhārpitena pāśena śvetaḥ kālamathā'bravīt || kṣaṇamātraṃ pratīkṣasva mama tribhuvanāntaka | nivartayāmyahaṃ yāvat pūjanaṃ manmathadviṣaḥ || tamabravīttadā kālaḥ prahasan vai sureśvara | na śrutaṃ tattvayā manye vṛddhānāṃ jñātajanmanām² || śvaḥkāryamadya kurvīta pūrvāhṇe cā'parāhṇikam | na hi pratīkṣate mṛtyuḥ kṛtaṃ vā'sya na vā kṛtam || garbhe vā'pyathavā bālye vārddhake yauvane tathā³ | āyuṣye karmaṇi kṣīṇe loko'yaṃ līyate mayā || nauṣadhāni na mantrāśca na homā na punarjayaḥ | trāyante mṛtyunopetaṃ jarayā vā'pi mānavāḥ || bahūnīndrasahasrāṇi pitāmahaśatāni ca | mayā'tītāni kartavyo nā'tra manyustvayā'nagha || vidhatsva pūjanaṃ cā'sya mahādevasya śūlinaḥ | dehanyāso bahuvidho mayā vai śveta kāritaḥ || svayaṃ prabhurne caivā'haṃ karmāyattagatirmama | karmaṇā hi tathā nāśo nā'sti bhūtasya kasyacit || karmamārgānusāreṇa dhātrā'haṃ saṃprayojitaḥ
10.p12
nayāmi sarvamākramya nīyamānatrilocane¹ || evamuktastu kālena nīyamānastrilocanam | jagāma sarvabhāvena śaraṇaṃ bhaktavatsalam || śvete tu śaraṇaṃ prāpte liṅgaṃ satripurāntakam | cintayāmāsa kālasya vadhopāyaṃ sureśvaraḥ || kalaśaṃ yat sthitaṃ tasya udakena prapūritam | taṃ bhittvā tu samuttasthau krodhavisphāritekṣaṇaḥ || tṛtīyalocanajvālāprakāśitajagattrayaḥ | dṛṣṭamātrastadā tasya kālo vīkṣaṇatejasā || sahasā bhasmabhūtaḥ² sa sarvabhūtanivarhaṇaḥ | śvetasya gatvā sāmīpyaṃ gaṇeśatvaṃ tathaiva ca || kṛtvā vinigrahaṃ kālaṃ tatraivāntaradhīyata | tataḥ prabhṛti deveśi kālaḥ ³saṅkalayet prajāḥ || na kaścit paśyate loke videhatvājjagattraye | tasmāttatra svayaṃbhūto devadevaḥ surārihā || śvetasya kalaśaṃ bhittvā kalaśeśvaramucyate | tasmāttatra sthitaṃ devaṃ yo nirīkṣati mānavaḥ || janmasmṛtyujarāvyādhirneiyate tasya bhāmini | yatra śvetakṛtaṃ liṅgaṃ bhaktyā yo'rcayate naraḥ || janmasmṛtyubhayaṃ bhittvā saṃsāraṃ na viśetpunaḥ
10.p13
iti śrīliṅgapurāṇe vārāṇasīmāhātmye guhyāyatanavarṇane dvādaśo'dhyāyaḥ
Linked texts (1)
- Indische Sprüche — Otto von Böhtlingk 1863, Sanskrit