Tirthakanda 12
Tīrthakāṇḍa 12
- Language
- Sanskrit
12.p1
īśvara uvāca— anyadāyatanaṃ vakṣye vārāṇasyāṃ sureśvari | yatra vai devadevasya ruciraṃ sthānamīpsitam || nīyamānaṃ purā devi talliṅgaṃ śaśimaulinaḥ | rākṣasairantarikṣasthairvrajamānaṃ susatvaram⁴ || asmin deśe yadā''yātāstadā devena cintitam | avimukte na mokṣastu kathaṃ me saṃbhaviṣyati
12.p2
imamarthaṃ tu deveśo yāvaccintayate prabhuḥ | tāvat kukkuṭaśabdastu tasmin deśe samutthitaḥ || śabdaṃ śrutvā tu taṃ devi rākṣasāstatcetasaḥ | liṅgamutsṛjya bhītāste prabhātasamaye gatāḥ || gataistu rākṣasairdevi liṅgaṃ tatraiva saṃsthitam | sthāne tu rucire śubhre devadevaḥ svayaṃ prabhuḥ || avimuktastatra madhye avimuktaṃ tataḥ smṛtam | tadā'vimukte tu surairharasya nāma smṛtaṃ puṇyatamākṣarāḍhyam | mokṣapradaṃ sthāvarajaṅgamānāṃ ye prāṇinaḥ paśyatāṃ tatra yātāḥ || kukkuṭāścā'pi deveśi tasmin sthāne sthitāḥ sadā || adyā'pi tatra dṛśyante pūjyamānāḥ śubhārthibhiḥ | avimuktaṃ sadā liṅgaṃ yo'tra drakṣyati mānavaḥ || na tasya punarāvṛttiḥ kalpakoṭiśatairapi | devasya dakṣiṇe bhāge vāpī tiṣṭhati śobhanā || tasyāstathodakaṃ pītvā punarjanma na vidyate | pītamātreṇa tenaiva udakena yaśasvini || trīṇi liṅgāni vardhante hṛdaye puruṣasya tu | etadguhyaṃ mahādevi na deyaṃ yasya kasyacit || daṇḍapāṇistu tatrastho rakṣate tajjalaṃ sadā | paścimaṃ tīramāsādya devadevasya śāsanāt || pūrveṇa tārako devo jalaṃ rakṣati sarvadā | nandīśaścottareṇaiva mahākālastu dakṣiṇe || rakṣate tajjalaṃ nityaṃ maṅktānāṃ tu mohanam | viṣṇuruvāca— mamā'pi sā parā devi tanurāpomayī śubhā || aprāpyā durlabhā devi mānavairakṛtātmabhiḥ | yaistu tanna jalaṃ pītaṃ kṛtārthāste tu mānavāḥ || teṣāṃ tu tārakaṃ jñānamutpatsyati na saṃśayaḥ | vāpījale¹ naraḥ snātvā dṛṣṭvā vai daṇḍanāmakam || avimuktaṃ tato dṛṣṭvā kaivalyaṃ labhate kṣaṇāt | skandapurāṇe— avimukteśvaraṃ nāma tacchmaśānaṃ vimuktaye | jaigīṣavyeṇa muninā yatra rudro'bhirādhitaḥ || yatra sandhyāsupāsitvā brāhmaṇaḥ sakṛdeva tu | sandhyāsupāstavānasmācca ṣaḍvarṣasamāḥ samāḥ (?) || purīṃ vārāṇasīṃ tāṃ tu śmaśānaṃ cā'vimuktakam | avimukteśvaraṃ taṃ ca dṛṣṭvā gaṇapatirbhavet || matsyapurāṇe daṇḍapāṇivarapradāne— devadeva uvāca— ²jarāmaraṇasaṃtyaktaḥ sarvaśokavivarjitaḥ | bhaviṣyati gaṇādhyakṣo varadaḥ sarvapūjitaḥ
12.p3
ajeyaścā'pi sarveṣāṃ yogaiśvaryasamanvitaḥ | annadaścā'pi lokebhyaḥ kṣetrapālo bhaviṣyati || mahābalo mahāsattvo brāhmaṇo mama ca priyaḥ | akṣaśca daṇḍapāṇiśca mahāyogī tathaiva ca || ¹udbhramaḥ saṃbhramaścaiva gaṇau te paricārakau | tavā''jñayā kariṣyete lokasyodbhramasaṃbhramau²
12.p4
tathā—
12.p5
³devabrāhmaṇavidviṣṭā devabhaktividaṇḍakāḥ | brahmaghnāśca kṛtaghnāśca tathā naikṛtikāś⁴ ye || lokadviṣṭā gurudviṣṭā tīrthayatanadūṣakāḥ | sarvapāparatāścaiva ye cā'nye kutsitā śuci | teṣāṃ nāstīti vāso vai sthito vai daṇḍanāyakaḥ || rakṣaṇārthaṃ niyuktaṃ vai daṇḍanāyakamuttamam | pūjayitvā yathāśakti gandhapuṣpādidhūpakaiḥ || namaskāraṃ tu taṃ kṛtvā nāyakasya tu mantravit | sarvavarṇāvṛtakṣetre nānāvidhasarīsṛpe || īśvarānugṛhītā hi gatiṃ gāṇeśvarīṃ gatāḥ
12.p6
liṅgapurāṇe—
12.p7
avimuktasya cā'gre tu liṅgaṃ paścānmukhaṃ sthitam | prītikeśvaranāmānaṃ prītiṃ yacchati śāśvatīm
12.p8
avimuktottaraṇaiva liṅgaṃ paścānmukhaṃ sthitam | avimuktaṃ ca taṃ devi nāmnā vai mokṣakeśvaram || tena dṛṣṭena deveśi jñānavān jāyate naraḥ | tasya cottarato devi liṅgaṃ caiva caturmukham || varuṇeśvaranāmānaṃ pāpānāṃ bhayamocanam | pūrveṇa tasya saṃlagnaṃ mukhaliṅgaṃ ca tiṣṭhati || suvarṇakṣeśvaraṃ nāma yajñānāṃ phaladāyakam | tasya caivottare gaurī svayaṃ tiṣṭhati puṇyadā || tasyāstu darśanādevyāḥ saubhāgyaṃ jāyate param | dakṣiṇe tasya devasya nikumbho nāma vai gaṇaḥ || taṃ dṛṣṭvā mānuṣo devi kṣetravāsaṃ tu vindati | vināyakaśca tatraiva paścimena yaśasvini || tasya darśanamātreṇa vighnairnaivā'bhibhūyate | nikumbhasya tu pūrveṇa liṅgaṃ paścānmukhaṃ sthitam || mukhaliṅgaṃ tu taṃ devi vijayākhyaṃ svayaṃ priye | dakṣiṇena tu tatraiva śukeśvaramiti smṛtam || mukhaliṅgaṃ tu taṃ bhadre śukena sthāpitaṃ purā | pūrvāmukhaṃ tu taṃ bhadre śivaśokamadāyakam || tasyaiva cottare devi mukhaliṅgaṃ ca tiṣṭhati | paścānmukhaṃ tu taṃ devi devayānyā tu sthāpitam || tasyaiva cā'grato bhadre liṅgaṃ paścānmukhaṃ sthitam | kacena sthāpitaṃ bhadre devācāryasya sūnunā || tasyaiva ca samīpe tu kūpastiṣṭhati suvrate¹ | tasyopasparśanādevi sarvamedhaphalaṃ labhet || tasyaiva paścime bhāge devo devī ca tiṣṭhataḥ | bhaktidau tau tu sarveṣāṃ ye'pi duṣkṛtino narāḥ || śukreśvarasya pūrveṇa liṅgaṃ paścānmukhaṃ sthitam | anakeśvaranāmānaṃ mokṣadaṃ sarvadehinām || tasyaiva pūrvato bhāge² gaṇaistu parivāritam | gaṇeśvaramiti khyātaṃ sarvaharṣapradāyakam
12.p9
iti śrīliṅgapurāṇe vārāṇasīmāhātmye guhyāyatanavarṇanaṃ nāma caturdaśo'dhyāyaḥ
Linked texts (2)
- Skanda Purāṇa (Kumāra Kavi) — Kumāra Kavi, Sanskrit
- Sahyādrikhaṇḍa — Sanskrit