Tirthakanda 7
Tīrthakāṇḍa 7
- Language
- Sanskrit
7.p1
īśvara uvāca—
7.p2
anyadāyatanaṃ śreṣṭhaṃ kālipuryāṃ sureśvari | dakṣiṇena sthitaṃ devaṃ rudravāsasya sundari || kāmeśvaramiti khyātaṃ sarvakāmaphalapradam | taptaṃ tatra tapastīvraṃ kāmadevena vai purā || kuṇḍaṃ tadudbhavaṃ devi padmotpalasamanvitam | kuṇḍasyaiva taṭe ramye uttame varavarṇini || liṅgaṃ tatra sthitaṃ divyaṃ paścimābhimukhaṃ priye | gandhadhūpanamaskārairmukhavādyaiśca sarvaśaḥ | yo māmarcayate tatra tasya tuṣyāmyahaṃ [sadā] || tuṣṭe tu mayi deveśi sarvān kāmām̐llabheta saḥ | tataḥ prabhṛti vai tasminnanye'pi surapuṅgavāḥ | ārādhayanto māṃ tasmistīrthe vaktuṃ mahātapāḥ || yasya yasya yadā kāmastatra taṃ taṃ dadāmyaham¹ | dadāmi sarvakāmāṃśca dharmaṃ mokṣaṃ tathaiva ca || tasmādanye'pi ye kecittīrthe tasmin janāḥ sthitāḥ | ārādhayante deveśāṃ kāmeśāṃ caiva sarvadā || yo yasya manasaḥ kāmaḥ taṃ tamāpnoti niścitam | kāmeśvarasamīpe tu dakṣiṇe varavarṇini || tatra snātvā varārohe rudrasyā'nucaro bhavet | caitre māsi site pakṣe trayodaśyāṃ tu mānavaḥ
7.p3
snānaṃ ye ca prakurvanti te kāmasahaśā narāḥ | kāmeśvaraṃ sadā liṅgaṃ yo'rcayatīha mānavaḥ || labhedvidyādharaṃ lokamevameva na saṃśayaḥ | kāmeśvarasya pūrveṇa nāmnā paścālakeśvaram || dhanadasya tu putreṇa pūjito'haṃ sureśvari | kṣetraṃ mama priyaṃ jñātvā tasmin deśo vyavasthitaḥ || ārādhayati māṃ nityaṃ mama pūjārataḥ sadā | paścāleśvaranāmā'haṃ tasmin deśo vyavasthitaḥ || narāṇāṃ dhanadānaṃ tu kariṣyāmi yaśasvini | tatra pūrvesukhaṃ devi sukhaliṅgaṃ tu tiṣṭhati || paścakeśvaranāmā'haṃ tatra devi pratiṣṭhitaḥ | kūpastasyaiva cā'gre tu pāvanaḥ sarvadehinām || tasmin sthāne sthitā devi aghoreśvareti nāmataḥ | mānavānāṃ hitārthāya svayaṃ tatra vyavasthitā || nava liṅgāni guhyāni sthāpitāni tu kinnaraiḥ | paścakeśvarapūrveṇa divākaraniśākarau || liṅgāni tāni puṇyāni sarvapāpaharāṇi ca | dakṣiṇena tu tasyaiva andhakeśvareti nāmataḥ || tatra liṅgaṃ mahatpuṇyamandhakena pratiṣṭhitam | mama caiva prasādena gato'sau paramāṃ gatim || paścime tu diśābhāge tasya devasya sundari | nāmnā deveśvaraṃ liṅgaṃ¹ kāmakuṇḍasya dakṣiṇe
7.p4
ahameva sadā bhadre tasmin sthāne vyavasthitaḥ | bhīṣmeśvaraṃ tu tatraiva siddheśvaramataḥ param || gaṅgeśvaraṃ tu tatraiva yamuneśvarameva ca | maṇḍaleśvaraṃ tu tatraiva ūrvaśīliṅgamuttamam || anyāni tatra liṅgāni sthāpitāni mahātmabhiḥ | tāni dṛṣṭvā tu manujaḥ sarvayajñaphalaṃ labhet || maṇḍaleśvarasāmīpye sukhaliṅgaṃ ca tiṣṭhati | śāntena sthāpitaṃ liṅgaṃ sarvapāpaharaṃ śubham || vāyavye tu diśābhāge droṇeśvarasamīpataḥ | bālakhilyeśvaraṃ nāma sukhadaṃ sarvadehinām || tacca paścānmukhaṃ liṅgaṃ kāmakuṇḍasya paścime | bālakhilyeśvaraṃ dṛṣṭvā sarvayajñaphalaṃ labhet || tasyaiva cā'grato bhadre mukhaliṅgaṃ ca tiṣṭhati | vālmīkeśvaranāmānaṃ taṃ ca dṛṣṭvā na śocati || tasyaiva kāmakuṇḍasya purā saṃsthāpitaṃ taṭe | liṅgaṃ tatra mahāpuṇyaṃ cyavanena pratiṣṭhitam || tasya darśanamātreṇa jñānavān jāyate naraḥ | bālakhilyeśvarasyaiva dakṣiṇe varavarṇini || nāmnā vāteśvaraṃ devaṃ sarvapātakanāśanam | taṃ dṛṣṭvā mānavo devi vāyulokaṃ ca gacchati || agnīśvaraṃ tu tatraiva bharateśaṃ tathaiva ca | varuṇeśaṃ tathā caiva sarvasiddhipradāyakam || etān dṛṣṭvā mahādevi yatheṣṭāṃ gatimāpnuyāt | anyadāyatanaṃ puṇyaṃ sanakena pratiṣṭhitam || sanakeśvaranāmānaṃ sarvasiddhāmarārcitam | tena dṛṣṭena deveśi rājasūyaphalaṃ labhet || dharmeśvaraṃ tu tatraiva dakṣiṇe varavarṇini | nāmnā dharmeśvaraṃ devaṃ sarvakāmaphalapradam || anyattatraiva liṅgaṃ tu ṛṣibhiḥ sthāpitaṃ purā | sanakeśvarasyottarato nāmnā garuḍakeśvaram || siddhikāmena suśroṇi sthāpitaṃ garuḍena tu | garuḍeśvarasya purataḥ sthāpitaṃ brahmasūnunā || bhaktyā sanatkumāreṇa sthāpito'haṃ varānane | tena dṛṣṭena deveśi jñānavān jāyate naraḥ || tasyaiva cottare pārśve sanandena pratiṣṭhitam | tasya darśanamātreṇa prāpyate siddhiruttamā || tasyaiva dakṣiṇe pārśve sthāpitaṃ hyāsurīśvaram¹ | tathaiva paścaśikhinā sthāpitaṃ ca mahātmanā || tasya dakṣiṇapārśve tu nātidūre vyavasthitam | śanaiśvareṇa tatraiva mukhaliṅgaṃ pratiṣṭhitam || śanaiśvareśvaraṃ nāma sarvalokanamaskṛtam | taṃ dṛṣṭvā mānavo devi rogainaivābhibhūyate || anyacaiva mahāpuṇyaṃ kāśīpuryāṃ mahāśaye | mārkaṇḍeyastu vikhyāto mama caiva sadā priyaḥ || tasya liṅgasya cā'gre tu paścimena yaśasvini | mārkaṇḍeyahṛdo nāma triṣu lokeṣu viśrutaḥ
7.p5
mārkaṇḍeyahrade snātvā kiṃ bhūyaḥ pariśocati | snānaṃ dānaṃ japo homaḥ śrāddhaṃ ca pitṛtarpaṇam || tatsarvamakṣayaṃ tatra bhavatīti na saṃśayaḥ | tasmin kuṇḍe naraḥ snātvā dṛṣṭvā caiva caturmukham || rudralokaḥ sadā tasya punarāvṛttirdurlabhaḥ | mārkaṇḍeśvarasāmīpye uttareṇa yaśasvini || kūpo vai tiṣṭhate tatra sarvatīrthavaro'naghe | kūpasya cottareṇaiva kuṇḍamadhye yaśasvini || kuṇḍeśvaramiti khyātaṃ sarvasiddhaistu vanditam | dīkṣāṃ pāśupatīṃ tītvā dvādaśākṣareṇa yatphalam || tatphalaṃ labhate devi brāhmaṇastu na saṃśayaḥ | kuṇḍasya paścime tīre liṅgaṃ paścānmukhaṃ sthitam || skandena sthāpitaṃ devi brahmalokagatipradam | mārkaṇḍeyasya pūrveṇa nā'tidūre vyavasthitam || śāṇḍilyeśvaranāmānaṃ¹ sthitaṃ tatraiva sundari | mukhaliṅgaṃ tu taṃ bhadre paścimābhimukhaṃ sthitam || ²taṃ dṛṣṭvā mānavo devi paśupāśaiḥ pramucyate | asyaiva dakṣiṇe pārśve nāmnā bhadreśvaraṃ smṛtam || tatra paścānmukhaṃ liṅgaṃ sthāpitaṃ ca brahmarṣibhiḥ | tena dṛṣṭena suśroṇi brāhmaṇyaṃ labhate naraḥ || anyacaiva mahādevi pravakṣyāmyanupūrvaśaḥ | yo vai pūrvaṃ mayā tubhyaṃ kapālīśāḥ³ pravartitaḥ
7.p6
tasya dakṣiṇadigbhāge liṅgāni kathayāmyaham | tatra devī svayaṃ devī śrīvaiṃ tiṣṭhati sarvadā || ¹śrīkuṇḍamiti vikhyātaṃ tatra kuṇḍe varānane | tasmin kuṇḍeśvarī devī varadā sarvadehinām || tatra kuṇḍe naraḥ snātvā dṛṣṭvā devīṃ mahāśriyam | śriyā na rahitaḥ so vai yatra tatrā'bhijāyate || śriyaścottarapārśve tu kapālīśasya dakṣiṇe | tatra liṅgaṃ mahābhāge mahālakṣmyā pratiṣṭhitam || pūrvābhimukho'haṃ tasmin kuṇḍasyaiva tu dakṣiṇe | snātvā kuṇḍe tu vai devi talliṅgaṃ hyarcayiṣyati || naro vā yadi vā nārī tasya puṇyaphalaṃ śṛṇu | cāmarāsaktahastābhiḥ strībhiḥ parivṛtassadā || tiṣṭhate suvimānastho yāvadābhūtasaṃplavam | iha loke yadā yāti lakṣmīvān rūpasaṃyutaḥ || dhanadhānyasamāyuktaḥ kule mahati jāyate | svargalokasya taddvāraṃ rahasyaṃ devanirmitam || yadā matsyodarīṃ yānti devalokādicaukasaḥ | tadā tenaiva mārgeṇa strībhiḥ parivṛtaḥ sukham || tena sā procyate devi mahāśrīrvaravarṇini | etattubhyaṃ mayā devi rahasyaṃ parikīrtitam || tasya viṣṇudhruvasyaiva paścimāyā diśaḥ sthitam | sthāpitaṃ mama liṅgaṃ tu dadhīcena maharṣiṇā
7.p7
dadhīceśvaranāmānaṃ khyātaṃ sarvasurāsuraiḥ | taṃ dṛṣṭvā manujo devi aiśvaraṃ lokamāpnuyāt || dakṣiṇe tu tadā tatra gāyatryā sthāpitaṃ purā | gāyatryā dakṣiṇe caiva sāvitryā sthāpitaṃ punaḥ || etau paścānmukhau liṅgau mama devi priyau sadā | asya caiva tu pūrveṇa liṅgaṃ pūrvāmukhaṃ sthitam || matsyodarītaṭe ramye sthitaṃ saptapatayeśvaram¹ | tena dṛṣṭena suśroṇi² uttamāṃ siddhimāpnuyāt || lakṣmīliṅgasya devena liṅgaṃ paścānmukhaṃ sthitam | ugreśvare mahatpuṇyaṃ sarvapāpapraṇāśanam || tena dṛṣṭena suśroṇi bhavejjātismaro naraḥ | tasyaiva dakṣiṇe devi mahatkuṇḍaṃ vyavasthitam || snātvā kanakhale yadbhatpuṇyamuktaṃ yaśasvini | tasmin kuṇḍe naraḥ snātvā phalamāpnoti tatsamam || dadhīceśātpaścimato nāmnā tu dhanadeśvaram | yatra devi tapastaptaṃ dhanadena mahātmanā || tatra kuṇḍaṃ mahādevi dhanadeśasya dhīmataḥ | tatra snātvā naro devi dhanadeśaṃ ca paśyati || tasya tuṣṭaḥ kuberastu devatvaṃ saṃprayacchati | anyāni tatra liṅgāni sthāpitāni surāsuraiḥ || tāni dṛṣṭvā'tipuṇyāni svargalokaṃ vrajennaraḥ | dhanadeśāt paścimato nāmnā tu karavīrakam
7.p8
tena dṛṣṭena deveśi siddhiṃ prāpnoti mānavaḥ | puṇyāni tatra liṅgāni sthitāni parameśvari || tasya vāyavyakoṇe tu liṅgaṃ paścānmukhaṃ sthitam | mārīceśvaranāmānaṃ sarvapātakanāśanam || tasya caivā'grato devi sthāpitaṃ kuṇḍamuttamam | tatra snātvā naro bhaktyā rājate bhāskaro yathā || mārīceśātpaścimato liṅgamindreśvaraṃ mahat | paścimābhimukhaṃ devi kuṇḍasya taṭasaṃsthitam || indreśvarāddakṣiṇato vāpī karkoṭakasya ca | tatra vīrajale snātvā dṛṣṭvā karkoṭakeśvaram || nāgānāṃ cā''dhipatyaṃ tu jāyate nātra saṃśayaḥ | karkoṭakāddakṣiṇato¹ nātidūre vyavasthitam || hamicaṇḍeśvaraṃ nāma brahmahatyāpahārakam | tatra pāśupataḥ siddhaḥ kauthumirnāma nāmataḥ² || jñānaṃ pāśupataṃ prāpya rudralokamito gataḥ³ | paścimābhimukhaṃ liṅgaṃ kuṇḍasyottarataḥ sthitam || tatra kuṇḍe naraḥ snātvā hamicaṇḍeśvarasya tu | rudralokamavāpnoti tyaktvā saṃsārasāgaram || tasya pūrveṇa deveśi dīrghikāyāstaṭe śubhe | agnīśvaraṃ tu nāmānaṃ sarvapāpakṣayaṅkaram || taṃ dṛṣṭvā mānavo devi agnilokaṃ tu gacchati | tasyaiva pūrvadigbhāge nāmnā hyāmrātakeśvaram
7.p9
taṃ dṛṣṭvā manujo bhadre rudrasyā'nucaro bhavet | ekaliṅgaṃ tu tadvidyāt sūkṣmaṃ ca varavarṇini || tasyaivā''mranātakeśasya dakṣiṇe nātidūrataḥ | kuṇḍaṃ tadudbhavaṃ divyaṃ suralokapradāyakam || urvaśīśvaranāmānaṃ sthitaṃ paścānmukhaṃ śuci
7.p10
taṃ dṛṣṭvā manujo devi gaṇatvaṃ labhate dhruvam || kuṇḍasya nairṛte bhāge nātidūre kathañcana | urvaśīśāsamīpe¹ tu tālakarṇeśvaraṃ smṛtam || taṃ dṛṣṭvā mānavo devi caṇḍasyaiti salokatām | tasyaiva tu samīpe tu liṅgāni sthāpitāni ca || gaṇaistu mama dharmajñaiḥ śreṣṭhāni sumahānti ca | tasya pūrveṇa kūpastu tiṣṭhate sumahān² priye || tasmin kūpe jalaṃ spṛśya pūto bhavati mānavaḥ | caṇḍeśvarasya pūrve tu³ sthitaṃ citreśvaraṃ śubham || tena dṛṣṭena deveśi citrasya samatāṃ vrajet | citreśvarasamīpe tu sthitaṃ kāleśvaraṃ mahat || tena dṛṣṭena deveśi kālaṃ vañcati⁴ mānavaḥ
7.p11
devyuvāca— kathaṃ kāleśvaro devaḥ kena vā vañcitaḥ prabhuḥ | kasmin sthāne tu kaḥ siddhastanme brūhi sureśvara
7.p12
tasmin sthāne purā bhadre piṅgākṣo¹ nāma vai muniḥ | jñānasya vaktā paścārthe loke pāśupataḥ² sthitaḥ || tena caiva purā bhadre liṅge'smin sa prasāditaḥ³ | tato liṅgaprabhāveṇa kālaṃ vaścitavānmuniḥ || nāntato dṛśyate kāla īśvarāsaktacetasaḥ | tatra sthitvā tu sumahatkālaṃ yaḥ kālayetprajāḥ || na tasya kramituṃ śaktaḥ kālo vai ghorarūpiṇaḥ | tataḥ prabhṛti ye'nye'pi tasminnāyatane sthitāḥ || teṣāṃ nā''kramate⁴ kālaḥ varṣalakṣāyutairapi | anyacca te pravakṣyāmi rahasyaṃ varavarṇini || tasya devasya cā'gre tu kūpastiṣṭhati vai śrutaḥ⁵ | tatra kālodakaṃ nāma udakaṃ devi tiṣṭhati || tasyaiva prāśanādevi pūto bhavati mānavaḥ | yaistu tatrodakaṃ pītaṃ naraiḥ strībhiśca karmabhiḥ || svayaṃ devena śārveṇa triśūlāṅkena cā'ṅkitaḥ | na teṣāṃ parivarto vai kalpakoṭiśatairapi || yatpītvā bhavabandhotthabhayaṃ muñcanti mānavāḥ | etadevi rahasyaṃ tu kālodakamudāhṛtam
7.p13
darśanāttasya devasya mahāpātakino'pi ye | te'pi bhogān samaśnanti na teṣāṃ kṣayate bhavaḥ || talliṅgaṃ sarvaliṅgānāmuttamaṃ parikīrtitam | darśanāttasya liṅgasya rudratvaṃ yāti mānavaḥ || tatra vā'pi hi yaddattaṃ dānaṃ rudratātmanām¹ | tadvai mahāphalaṃ teṣāṃ yacchate bhāvitātmanām || khaṇḍasphuṭitasaṃskāraṃ tatra kurvanti ye narāḥ | rudralokaṃ samāsādya modante sukhinaḥ² sadā || siddhiliṅgāśramaṃ³ bhagnaṃ dṛṣṭvā rājñe nivedayet | svato vā parato vāpi ye kurvanti yathā tathā || te bhogānāṃ narāḥ pātramante mokṣasya bhājanāḥ | mokṣapradāyinaṃ⁴ liṅgaṃ yatkāryārthasya lipsayā || rājapratigrahāsaktāḥ kṛtakān pūjayanti ye | te rudraśāpanirdagdhāḥ patanti narake dhruvam || ye punaḥ⁵ siddhiliṅgānāṃ prāsādānāṃ svaśaktitaḥ | kurvanti pūjāṃ satkāraṃ⁶ te muktā nātra saṃśayaḥ || kāleśvare tu yo devi naraḥ kārayate puram | ekaviṃśākulopeto rudraloke vasecciram || tatra pūjā japo homaḥ kāleśo kriyate hi yat | tatra dīpapradānena jñānacakṣurbhavennaraḥ || prāpnoti⁷ dhūpadānena tatsthānaṃ rudrasevitam
7.p14
jāgaraṃ ye prakurvanti kāleśvarasyaiva cā'grataḥ || te mṛtā vṛṣabhārūḍhāḥ śūlahastā'silocanāḥ | bhūtvā rudrasamā bhadre rudralokaṃ tu te gatāḥ || bahunā'tra kimuktena kāleśo devi yatkṛtam | tatsarvamakṣayaṃ devi¹ punarjanmani janmani || etatte sarvamākhyātaṃ bhūyo vistarato² mayā | na kasyaciddihā''khyātaṃ gopanīyaṃ prayatnataḥ || kāleśvarasya devasya śivasyā''yatanaṃ śubham | kāleśvarasamīpe tu dakṣiṇe varavarṇini || mṛtyunā sthāpitaṃ liṅgaṃ sarvarogavināśanam | kūpasya cottare bhāge mahāliṅgāni sruvate || ekaṃ dakṣeśvaraṃ nāma dvitīyaṃ kadrayapeśvaram | paścānmukhaṃ tu yalliṅgaṃ taddakṣeśvarasaṃjñakam || dakṣeśvarasya pūrveṇa mahākālastu tiṣṭhati | kuṇḍe snānaṃ naraḥ kṛtvā mahākālaṃ tu yo'rcayet || arcitaṃ tena suśroṇi jagadetaccarācaram | dakṣiṇasyāṃ diśi tathā tasya kuṇḍasya vai taṭe || sthāpitaṃ devaliṅgaṃ tu antakena mahātmanā | mahatphalamavāpnoti tasya liṅgasya darśanāt || antakeśvarasāmīpye liṅgaṃ vai dakṣiṇe sthitam | ³śakreśvareti nāmānaṃ sthāpitaṃ śakrahastinā
7.p15
tasyaiva dakṣiṇe bhāge ¹mātalīśvarasuttamam | saṃsthāpitaṃ mātalinā sarvasaukhyapradāyakam || devasya cā'grataḥ kuṇḍe tatra tīrthaṃ varānane | hastipāleśvarasyā'gre kuṇḍe tiṣṭhati bhāmini || tatra yatra purā bhadre antakenā'ntakāriṇā | hastīśvarasya pūrveṇa liṅgaṃ pūrvā'mukhaṃ sthitam || vijayeśvaranāmānaṃ surasiddhaistu pūjitam | mahākālasya kuṇḍaṃ tu uttare varavarṇini || vālinā''rādhitaścā'haṃ tasmin sthāne tu pārvati | balikuṇḍaṃ tu vikhyātaṃ vārāṇasyāṃ mama priyam || tasya kuṇḍasya pūrveṇa liṅgaṃ sthāpitavān baliḥ
7.p16
iti śrīliṅgapurāṇe guhyāyatanavarṇanaṃ nāma navamo'dhyāyaḥ
Linked texts (1)
- Tristhalīsetu (Nārāyaṇa) — Nārāyaṇa (Mahiṣamaṅgalam) 1513, Sanskrit