Tirthakanda 8
Tīrthakāṇḍa 8
- Language
- Sanskrit
8.p1
tathā— vidyāvidyeśvarā rudrāḥ śivā ye ca prakīrtitāḥ | kṛttivāseśvaro yatra tatra sarve vyavasthitāḥ || tasmin sthāne mahādaityo hastī bhūtvā mamā'ntikam | tasya kṛttiṃ vidāryā''śu ²kariṇaṃ tvañjanaprabham || vāsaṃ tu kṛtavān pūrvaṃ kṛttivāsastato hyaham | avimukte sthitaścā'haṃ tasmin sthāne mahāmune
8.p2
liṅgaṃ dāruvane guhyamṛṣisaṅghaistu pūjitam | paścimābhimukhaścā'haṃ tasminnāyatane sthitaḥ || antakeśvaraliṅgaṃ tu mama cā'gre sthitaṃ śubham | uttare mama liṅgaṃ tu sthāpitaṃ śākrahastinā || mātalīśvaraliṅgaṃ tu dakṣiṇena sthitaṃ mama | mama pūrveṇa kūpastu nānāsiddhisamanvitaḥ || aṇimādyāstathā'ṣṭau ca siddhyastatra saṃsthitāḥ
8.p3
tathā—
8.p4
ye te pāśupatāstatra madhyameśvarasaṃsthitāḥ | teṣāmanugrahārthaṃ ca kṛttivāsāḥ sthitaḥ purā || rudrāṇāṃ tu śarīrantu madhyameśvaramīśvaram | kṛttivāsāḥ śivaḥ prāhuretadguhyataraṃ mama || anye ca bahavaḥ siddhā ṛṣayastatra saṃsthitāḥ | upāsanti ca māṃ nityaṃ madbhāvagatamānasāḥ¹ || vārāṇasyāṃ pramucyante ye janāstatra saṃsthitāḥ | kṛmikīṭāḥ pramucyante mahāpātakinaśca ye || smaraṇāddhi pra liṅgasya pāpaṃ vai bhasmasādbhavet
8.p5
tathā—
8.p6
kṛttivāseśvaraṃ liṅgaṃ ye yajanti śubhānvitāḥ²| te rudrasya śarīre tu praviṣṭā apunarbhavāḥ³
8.p7
anenaiva śarīreṇa prāpśa nirvāṇamuttamam | bahūni tatra tīrthāni saṃkhyā kartuṃ na śakyate || daśākoṭisahasrāṇi tīrthānyatraiva vai śune | kṛttivāseśvaro yatra tatra sarve vyavasthitāḥ¹ || tasmim̐lliṅge tu sānnidhyaṃ trikālaṃ nā'tra saṃśayaḥ | brahmaviṣṇusurendrāṇāmaprakāśyaṃ kṛtaṃ mayā || yatra tīrthānyanekāni kṛtāni bahubhirdvijaiḥ | pulastyāvairmahābhāgairlomaśāvairmahātmabhiḥ || kṛttivāseśvaraṃ liṅgaṃ² na jānanti surāsurāḥ
8.p8
bhṛguruvāca— kṛte tretādvāpare ca kalau ca parameśvaram | mahāguhyātiguhyaṃ ca saṃsārārṇavatārakam || kena kāryeṇa deveśa tvayedaṃ na prakāśitam | kṛttivāseśvaraṃ liṅgamavimukte tu saṃsthitam
8.p9
īśvara uvāca— daśākoṭisahasrāṇi āgacchanti dine dine | dharmakriyāvinirmuktāḥ satyaśaucavivarjitāḥ || ³devadvijagurūtyaṃ nindanto bhaktivarjitāḥ | māyāmohasamāyuktā dambhamohasamanvitāḥ
8.p10
śūdrānnaniratā viprā vihvalā ratilālasāḥ | kṛttivāseśvaraṃ prāpya te sarve vigatajvarāḥ || saṃsārabhayanirmuktāḥ sarvapāpavivarjitāḥ | sukhena mokṣamāyānti yathā sukṛtinastathā || divyairvimānairārūḍhāḥ kiṅkiṇīravakānvitaiḥ | devānāṃ bhuvanaṃ labhyaṃ te yānti paramaṃ padam || janmāntarasahasreṇa mokṣo labhyeta vā na vā | ekena janmanā tatra kṛttivāse tu labhyate || pūrvajanmakṛtaṃ pāpaṃ tasya liṅgasya darśanāt¹ | ²tatra siddheśvaraṃ nāma sukhaliṅgaṃ tu saṃsthitam || antakeśvaradevasya sthitaṃ caivottareṇa tu | ālayaṃ sarvasiddhānāṃ³ tatsthānaṃ paramaṃ mahat || avyayaṃ śāśvataṃ divyaṃ virajaṃ brahmaṇālayam | śaktimūrtisthitaṃ śāntaṃ śivaṃ paramakāraṇam || avyaktaṃ śāśvataṃ sūkṣmaṃ sūkṣmāt sūkṣmataraṃ mahat
8.p11
tathā— īśvara uvāca—
8.p12
etaddāruvanasthānaṃ⁴ kalau devasya gīyate | parasparaṃ tu yajjñānaṃ mokṣamārgapradāyakam || prāpyate dvijaśārdūla kṛttivāse na saṃśayaḥ | kṛte tu tryambakaṃ proktaṃ tretāyāṃ kṛttivāsasam
8.p13
māheśvaraṃ tu devasya dvāpare nāma gīyate | hastipāleśvaraṃ nāma kalau siddhaistu gīyate || daṇḍirūpadhareṇaiva devadevena śambhunā | dvijeṣvanugrahaścātra tatra sthāne kṛtaḥ purā || yuge yuge tu tattvajñā brāhmaṇāḥ śāntacetasaḥ | upāsate ca māṃ nityaṃ japanti śatarudriyam || ādehapatanādviprāstasmin kṣetra upāsakāḥ | japanti rudrādhyāyaṃ te sa śivaḥ kṛttivāsasam || teṣāṃ devaḥ sadā tuṣṭo divyān lokān¹ prayacchati | ye te jammā² mayā rudrāḥ śāṅkukarṇālaye purā || te'vimukte tu tiṣṭhanti kṛttivāse na saṃśayaḥ | dvāraṃ yat sāṃkhyayogānāṃ sā³ teṣāṃ vasatiḥ smṛtā
8.p14
tathā—
8.p15
śyāmāstu puruṣā raudrā vaidyutā haripiṅgalāḥ | aśarīrāḥ śarīrā ye te ca sṛṣṭā mayā purā || nīlakaṇṭhāḥ śvetamukhā bimboṣṭhāśca kapardinaḥ | haritakeśāḥ śmaśruiṇaśca lamboṣṭhāstigmahetayaḥ || ⁴asaṃkhyāḥ parisaṃkhyātāstathā'nye ca sahasraśaḥ | te'vimukte tu tiṣṭhanti kṛttivāsasamīpataḥ || rudrāṇāṃ tu śivo⁵ jñeyaṃ kṛttivāseśvaraṃ param | tena taiḥ preritā yānti duṣprāpamakṛtātmabhiḥ
8.p16
aśāśvatamidaṃ jñātvā mānuṣyaṃ bahukilbiṣam | avimukte tu vastavyaṃ japyavyaṃ śatarudriyam || kṛttivāseśvaro devo draṣṭavyaśca punaḥ punaḥ | yadīcchettārakaṃ jñānaṃ śāśvataṃ cā'mṛtapadam || ¹etatsarvaṃ prakartavyaṃ yadīcchenmāmakaṃ padam
8.p17
gajavaktraḥ svayaṃbhūtistiṣṭhatyatra vināyakaḥ² | kūṣmāṇḍarājaśambhuśca jayantaśca madotkaṭaḥ³ || siṃhavyāghramukhāḥ kecidvikaṭāḥ kubjavāmanāḥ | yatra nandī mahākālaḥ citraghaṇṭo maheśvaraḥ || hamicaṇḍeśvaraścaiva ghaṇṭākarṇo mahābalaḥ⁴ | ete cā'nye ca bahavo gaṇā ⁵rudreśvarāya vai || rakṣanti satataṃ sarve avimuktaṃ hi me gṛham | ayanaṃ tūttaraṃ jñeyaṃ hamicaṇḍeśvaraṃ mama || dakṣiṇaṃ śāṅkukarṇaṃ tu oṅkāraṃ viṣuvaṃ mama | daśakovyastu tīrthānāṃ saṃviśantyatha parvaṇi | rahasyaṃ vipramantrāṇāṃ gopanīyaṃ prayatnataḥ || yacca pāśupataṃ proktaṃ padaṃ samyaṅniṣevitam | pūjanāttadavāpnoti ṣaṇmāsābhyantareṇa tu
8.p18
mamaiva prītiratulā tasminnāyatane sadā | anye ca bahavastatra siddhaliṅgāśca suvrate || sarveṣāmeva sthānānāṃ tatsthānaṃ ¹tu mamā'dhikam | jñātvā kaliyugaṃ ghoramaprakāśyaṃ kṛtaṃ mayā || na sā gatiḥ prāpyate yajñadānaistīrthābhiṣekairna tapobhirugraiḥ | anyaiśca dharmairvividhaiḥ śubhairvā yā kṛttivāse tu jitendriyaiśca || tathā— darśanādevadevasya brahmahāpi pramucyate | sparśane pūjane caiva sarvayajñaphalaṃ labhet || śraddhayā parayā devaṃ ye'rcayanti sanātanam | phālgunasya caturdaśyāṃ kṛṣṇapakṣe samāhitāḥ || puṣpaiḥ phalaistathā'nyaiśca bhakṣyairuccāvacaistathā | kṣīreṇa madhunā caiva toyena saha sarpiṣā || tarpayanti paraṃ liṅgamarcayanti devaṃ²śubham | huḍuṅkāranamaskāraiḥ nṛtyagītaistathaiva ca || mukhavādyairanekaiśca stotramantraistathaiva ca | upoṣya rajanīmekāṃ bhaktyā paramayā haram || te yānti paramaṃ sthānaṃ sadāśivamanāmayam | bhūtā hi caitramāsasya arcayetparameśvaram
8.p19
sa vitteśāpuraṃ prāpya krīḍayet yakṣarāḍiva | vaiśākhasya caturdaśyāṃ yo'rcayetprayataḥ śivam || vaiśākhaṃ lokamāsādya tasyaivā'nucaro bhavet | jyeṣṭhe māsi caturdaśyāṃ yo'rcayecchraddhayā haram || so'gnilokamavāpnoti yāvadācandratārakam | caturdaśyāṃ śucau māsi yo'rcayettu sureśvaram || sūryasya loke susukhī krīḍate yāvadīpsitam | śrāvaṇasya caturdaśyāṃ kāmaliṅgaṃ samarcitam || sa yāti vāruṇaṃ lokaṃ krīḍate cāpsaraiḥ saha | māsi bhādrapade yuktamarcayitvā tu śāṅkaram || puṣpaiḥ phalaiśca vividhai rudrasyaiti salokatām | pitṛpakṣe caturdaśyāṃ pūjayitvā maheśvaram || prāpyate pitṛlokaṃ tu krīḍate pūjitastu taiḥ | prabodhamāse¹ deveśamarcayitvā maheśvaram || sa candralokamāpnoti krīḍate yāvadīpsitam²| bahule mārgaśīrṣasya arcayitvā pinākinam³ || viṣṇulokamavāpnoti [krīḍate]⁴kālamakṣayam | arcayitvā tathā puṣye sthāṇuṃ tuṣṭena cetasā || prāpnoti nairṛtaṃ sthānaṃ tena vai⁵ saha modate | māghe samarcayitvā vai puṣpamūlaphalaiḥ śubhaiḥ
8.p20
prāpnoti śivalokaṃ tu tyaktvā saṃsārasāgaram| kṛttivāseśvaraṃ devamarcayettu prayatnataḥ || avimukte ca vastavyaṃ yadīcchenmāmakaṃ padam| gāyanti siddhāḥ kila gītakāni dhanyā'vimukte tu narā vasanti| svargāpavargasya padasya liṅgaṃ ye kṛttivāsaṃ śaraṇaṃ prapannāḥ
8.p21
tathā— īśvara uvāca— anyadāyatanaṃ puṇyaṃ kāśipuryāṃ varānane| dhanvantariḥ purā jātaḥ kāśirājagṛhe śubhe || tena bhadre tathā kāle ahamārādhitaḥ śubhe| bhṛṅgīśeśvaranāmānaṃ¹ liṅgaṃ tatra sthitaṃ mama || paścānmukhaḥ sthitaścāhaṃ kūpastu mama cāgrataḥ| tiṣṭhantyoṣadhayastatra sarvā hyamṛtasaṃbhavāḥ || kṣiprāstasmin purā kāle vaidyarājena sundari| tena tatprocyate sthānaṃ vaidyanāthaṃ maheśvari || tasmin kūpe tu ye devi pānīyaṃ pibate naraḥ| vyādhibhiḥ saṃpramucyante² vaidyanātha³prabhāvataḥ || kūpasya cottare bhāge harikeśvarasaṃjñakam⁴| rogaiścā'pi pramucyante harikeśvaradarśanāt
8.p22
tuṅgeśasya samīpe tu dakṣiṇe varavarṇini | śaivaṃ taḍāgamākhyātaṃ¹ śivenā'dhiṣṭhitaṃ śubham || paścime tu taṭe ramye sthito'haṃ tatra suvrate²| paścimābhimukho bhadre tasmin sthāne vyavasthitaḥ || śiveśvara³ iti khyāto bhaktānāṃ varadāyakaḥ | śiveśvarāddakṣiṇato nā'tidūre vyavasthitam || paścimābhimukhaṃ liṅgaṃ sthāpitaṃ jamadagninā | jamadagniliṅgātpaścimato nā'tidūre vyavasthitam || bhairaveśvaravikhyātaṃ surāsuranamaskṛtam | tatra durgā sthitā bhadre samā'pi hi bhayaṃkarā || nṛtyamānā tu sā devī liṅgasyaiva samīpataḥ | bhairaveśaṃ tu taṃ dṛṣṭvā saṃsāre na patetpunaḥ || tasyaiva bhairaveśasya kūpastiṣṭhati cottare | tasyopasparśanaṃ kṛtvā sarvayajñaphalaṃ labhet || kūpasya paścime bhāge liṅgaṃ tiṣṭhati bhāmini | śukeśvaramiti khyātaṃ sthāpitaṃ vyāsasūnunā || taṃ dṛṣṭvā mānavo devi vairāgyamapi vindati | tasyaiva cottare pārśve taḍāgaṃ yatra tiṣṭhati || tatra snātvā varārohe kṛtakṛtyo bhavennaraḥ | nairṛte tu diśābhāge śukeśasya tu sundari || sthāpitaṃ mukhaliṅgaṃ tu vyāsenā'pi maharṣiṇā | vyāseśvaraṃ tu vikhyātamṛṣisaṅghaistu vanditam
8.p23
vyāsakuṇḍe naraḥ snātvā arcayitvā surān pitṝn | akṣayām̐llabhate lokān yatra tatrābhikāṅkṣitān || vyāsatīrthasamīpe tu paścimena yaśasvini | ghaṇṭākarṇahṛdaṃ nāma sarvasaukhyapradāyakam || snānaṃ kṛtvā hṛde tasmin vyāsasyaiva tu darśanāt | yatra tatra mṛto vāpi vārāṇasyāṃ mṛto bhavet || tatra devi tanuṃ tyaktvā labhedāṇeśvarīṃ gatim | ghaṇṭākarṇasamīpe tu uttareṇa yaśasvini || puṇyamapsarasāṃ khyātaṃ pañcacūḍāvinirmitam | pañcacūḍāhṛde snātvā hṛṣṭvā caiva tamīśvaram || svargalokaṃ naro yāti pañcacūḍāpriyaḥ sadā | tasya cottaradeśe tu aśokavanasaṃsthitam || aśokavanamadhyasthaṃ tatra kuṇḍaṃ śubhodakam | tasmin kuṇḍe naraḥ snātvā vilokaścaiva jāyate || vilokācottare bhāge nāmnā mandākinī śubhā | svargaloke tu sā puṇyā kiṃ punarmānuṣe śubhe || yatra vai devadevasya sānnidhyaṃ devi sarvadā | liṅgaṃ tatra svayaṃ bhūtaṃ kṣetramadhye tu sundari || tathā— īśvara uvāca— mandākinījale snātvā hṛṣṭvā vai madhyameśvaram | ekaviṃśākulopeto rudraloke vasecciram || etatkila sadā prāhuḥ pitaraḥ sapitāmahāḥ | yo'pi cā'smatkule jāto mandākinyā jalodgataḥ¹ || bhojayeca yato viprān yatīn pāśupatān budhaḥ | snānaṃ dānaṃ tapo² homaḥ svādhyāyaṃ pitṛtarpaṇam || piṇḍanirvāpaṇaṃ caiva sarvaṃ bhavati cā'kṣayam | kṣetrasya cā'sya saṃkṣepānmayā te kathitaṃ sphuṭam³ || dakṣiṇaṃ bhūmibhāgaṃ tu madhyameśasya yadbhavet | tatra pūrvāmukhaṃ liṅgaṃ viśvedevaiḥ pratiṣṭhitam || paścānmukhaṃ tu deveśāṃ⁴ vīrabhadrapratiṣṭhitam | ⁵paścānmukhena hṛṣṭena vīrabhadrasalokatām || tayostu dakṣiṇe devi bhadrakālīhṛdaṃ smṛtam | kuṇḍasya paścime tīre śaunakena pratiṣṭhitam || mataṅgeśvaranāmānaṃ liṅgaṃ tatraiva tiṣṭhati | pūrvāmukhaṃ tu talliṅgaṃ sarvasiddhipradāyakam | mataṅgeśvarakoṇe tu vāyvye tu yaśasvini | pratiṣṭhitāni liṅgāni naraistatra mahātmabhiḥ || tasyaiva dakṣiṇe bhāge jayantena pratiṣṭhitam | ⁶[devarājasya putreṇa ātmano jayamicchatā
8.p24
brahmatāreśvaraṃ caivaṃ tasmin sthāne sureśvari | pitṛbhiḥ yājñavalkyena tatra liṅgaṃ pratiṣṭhitam || ] tasya dakṣiṇādigbhāge siddhikūṭaḥ prakīrtitaḥ¹ | siddhāḥ pāśupatāstatra mama liṅgārcane ratāḥ || teṣāṃ vai tatra kūṭo'yaṃ siddhakūṭaḥ sa sidhyate | tatra dhyānaratāḥ kecijjapaṃ kurvanti cāpare || svādhyāyamanye kurvanti tapaḥ kurvanti cāpare | ²ākāśaśāyanaṃ kecitkeciddhāvaṃ samāśritāḥ || adhomukhāstathaivānye dhūmapeyāstathāpare | pradakṣiṇānye kurvanti kāṣṭhamaunaṃ tathāpare || kurvanti puṣpāharaṇaṃ gaḍūkānāṃ tathā pare | taiḥ sarvaiḥ sthāpitaṃ liṅgamarcāpūjanatatparaiḥ³ || teṣāṃ tatra tadā bhaktiṃ jñātvā deve hi suvrate | sānnidhyaṃ kṛtavānasmiṃstadanugrahakāmyayā || siddheśvaraṃ tu vikhyātaṃ sarvapāpaharaṃ śubham | pūrvāmukhaṃ tu talliṅgaṃ siddhakūṭe vyavasthitam || mānavānāṃ hitārthāya tatra sthāne sthito hyaham | devasya paścime bhāge vāpī tiṣṭhati sundari || tatra vāpījale snātvā dṛṣṭvā siddheśvaraṃ naraḥ | asmin kṣetre tu nirmālyaṃ pāpaṃ saṃkramate tu yat
8.p25
tat sarvaṃ vilayaṃ yāti siddheśvarasya darśanāt
8.p26
iti śrīliṅgapurāṇe¹ vārāṇasīmāhātmye guhyāyatanavarṇanaṃ nāma daśamo'dhyāyaḥ
Linked texts (5)
- Skandamahāpurāṇa (vulgate) — Sanskrit
- Kūrmapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Yoginītantra — Sanskrit
- Kāśīpurāṇa — Sanskrit
- Tristhalīsetu (Nārāyaṇa) — Nārāyaṇa (Mahiṣamaṅgalam) 1513, Sanskrit