Tirthaprakasha 1.p3
Tīrthaprakāśa 1.p3
- Language
- Sanskrit
1.p3.1
sindūrāruṇagaṇḍamaṇḍalagaladdānāmbhasāṃ dhārayā siñcantaṃ padasaktabhaktajanatāvighnaughadhūlīriva | dhammillālimivālivṛndamaniśaṃ mūrdhnā dadhānaṃ harapreyāṃsaṃ girijāṅgajaṃ gajamukhaṃ vande'ravindekṣaṇam || 1 || dadhānaṃ bhṛṅgālīraniśamamale gaṇḍayugale dadānaṃ sarvārthānnijacaraṇasevāsukṛtine | dayādhāraṃ sāraṃ sakalanigamānāmapi paraṃ gajāsyaṃ smerāsyaṃ tamiha kalaye cittanilaye || 2 || hṛdayabhuvi munīndraiḥ sevitā nāradādyaistanuruṣibhirajasraṃ pāradābhāṃ pivantī | ativitatagambhīragranthasindhāvidānīṃ prabhavatu karuṇātaḥ śāradā pāradṛg naḥ || 3 || sphūrjaddhūrjaṭitāṇḍave pratidiśaṃ vegocchalajjāhnavīvīcīdhvānanipītamṛṅgiravasphārasvanāḍambare | lālāṭāmṛtaraśmikhaṇḍamasakṛcchromasthite'rddhe vidhorāghātādaghasañcayaṃ dalayatu prottālatālapathitam || 4 || prātaḥkāle prayāto diśidiśi vibudhairarcitaḥ puṣpavṛṣṭyā premārdredṛṣṭipātairmanasi manasijaṃ dīpayan gopikānām | kṛtvā'gre dhenusaṅghaṃ sajalajaladharaśyāmo vetrapāṇiḥ kālindīkūlakeliḥ pradiśatu bhavatāṃ vāñchitaṃ nandasūnuḥ ||5|| śrīkāśīrājavaṃśaprabalajalanidhermedinīmallanāmā pūrṇaḥ pīyūparaśmiḥ samajati janatānandasandohasindhuḥ | bandhurdīnadvijānāṃ tadanu ca samabhūdūrjitairarjunābho garjatpratyarthisainyapramathananipuṇairarjuno bhūmipālaḥ || 6 || bundelakṣitipālavaṃśavilasadratnaṃ prayatnaṃ vinā yaḥ pṛthvīṃ nikhilāṃ vidhāya vaśagāṃ rājyaṃ cakārādbhutam | śauryaudāryaguṇairagaṇyamahimā dātā'vadātāśayaḥ śrīmān kīrttisudhāsamudralaharīnirdhautadiṅmaṇḍalaḥ || 7 ||
1.p3.2
tasmādbhūdvimalaviṣṇupadāvalambo lambodarāṅghrikamalārcanavītavighnaḥ | nighnan raṇe pratibhaṭān prakaṭogradarpo bhūpālabhālatilako malakhānanāmā || 8 || sadāsamārādhanatuṣṭarudraḥ pratāpahṛdastanayastadīyaḥ | kṛpāsamudraḥ śaraṇāgatānāṃ babhūva rājā vasudhādhipānām ||9|| tato'bhūdudbhūtapracuraguṇagāmbhīryagarimā himādristhemā'sau madhukaranṛpaḥ śūravikṛpaḥ | yamāliṅgayāliṅgya praṇayarasikaṃ prematarālā na pūrveṣāmeṣā smarati virahaṃ hanta kamalā || 10 || satkīrttirnṛpavṛndavanditapadaḥ saṅgrāmayajñāṅgaṇe dīkṣāvānsakalaṃ nipīya dhavalaiḥ somaṃ yaśorāśibhiḥ | śaśvatprajvalati pratāpadahane khaḍgasrugākalpitā yo vīraḥ prajuhāva vairitivahaprāṇāhūtīranvaham || 11 || dinakara iva visphuratpratāpo himakaravatkamanīyakāntipūraḥ | karikara iva yatkaraḥ sadāno madhukarasāhamahīpatirmahīyān || 12 || ete dakṣiṇabhūmibhūmipatayaḥ prācyāṃ udīcyā ime rājāno nṛpavṛndavanditapadāmbhoja pratīcyā amī | vandante natamaulimaulivilasadvāṅkurāstvāmiti dvāḥsthā yasya vadanti sambhramabharāddvā nibaddhāñjali||13|| daṇḍena kṣoṇicakraṃ bhramayati nibhṛtaṃ yatpratāpaḥ kulālo yenākṛṣṭāsivallī diśi diśi tanute hanta hallīsakāni | ullaṅghyābdhīn yadīyā vrajati daśa diśaḥ kīrttivallīmatallī tādṛk putrastadīyaḥ samajani jagatīmaṇḍale vīrasiṃhaḥ||14|| asti svastitalakāyamānakarakānīhārahāraprabhāprādurbhāvaparābhavavyasanibhirlimpan yaśobhirdiśaḥ | muṣṇan vairimihāṃsi vijñajanatāṃ puṣṇan samaṃ bandhubhi— rdigvikhyātabuṃdelavaṃśatilakaḥ śrīvīrasiṃho nṛpaḥ || 15 ||
1.p3.3
kastāvadbalikarṇabhārgavamahādānapramāṇastavaḥ kaścāsau kurupāṇḍupāṇḍurayaśaḥprastāvanāvistaraḥ | yāvadvarṣati vīrasiṃhanṛpatirvṛṣṭīrimāḥ kāñcanī— rdhīrāḥ prāvṛṣi tāvadañjanarucirdharā na dhārādharaḥ ||16|| vīraḥ śrīvīrasiṃhaḥ kṣitiramaṇamaṇiḥ pāṇinā dānakāle darbhāmbhohemadhārāvitaraṇamakarodbhāgaśaḥ saṃvibhajya | arthibhyo hema, darbhān pratinṛpatimahāsaudhagarbhāvanībhyaḥ, prādādambhaḥpravāhān pratinṛpatimṛgīlocanālocanebhyaḥ ||17|| ete bhāvini vīrasiṃhanṛpatau dānādvitīye bhuvi dveṣeṇaiva hṛdā dvidhā nanu bhaviṣyantīti cintā vata | dhātrā kāmavagavī paśurviracitā cintāmaṇirgāravatāṃ nīto, durbahadārudāruṇatanurdevadrumo'yaṃ kṛtaḥ || 18 || nānādānavidhānakauśalamayīmākalpa ramyāṃ mahīṃ hṛpyaddappaṃcayasvarūpamacirādāropya vījaṃ tataḥ | taccāsicya vivicyamānavilasadbhaktidravaiḥ kalpito bhūmau kalpamahīruho'tra vidhinā śrīvīrasiṃhaḥ kṛtī ||19|| pītadhvāntena nityaṃ prasṛparamahasā mugdhadugdhābdhibhāsā vīraśrīvīrasiṃhakṣititilakalasatkīrttisomena sākam | addhā spardhāṃ kariṣyatyayamiti bhipato lāñchanasyāñjanāktaṃ vaktraṃ kṛtvā vidhātrā diśi diśi śanakairbhrāmyate śītaraśmiḥ ||20|| eṣā śeṣāṃśuśubhrairnijarucinica yairnirjitonnidracandrā sāndrā vikṣipya vīcīrvahati śatamukhī yasya satkīrttisindhuḥ| tasyāḥ kāpi praṇālī vahati suranadī narmadā kāpi rekhā kāverī kāpi kāpi prasarati śarayūścandrabhāgā ca kāpi||21|| sevāmevāsya rājñaḥ kalaya malayajasvacchakīrteḥ pitṝṇāṃmārgaṃ māgā nirāgāstanaya bhavatarāṃ niṣkṛpastatkṛpāṇaḥ |
1.p3.4
itthaṃ śrīvīrasiṃhakṣitiramaṇamaṇeḥ sarvataḥ parvatasthāḥ śikṣāṃ pratyarthibālā niravadhitanayaṃ svasvamadhyāpayanti||22|| sūnustasya guṇaistrilokaviditaiḥ śreṣṭhaḥ kaniṣṭhīkṛtaprauḍhaprauḍhanarendracārucaritaśrāmīkarābho yuvā | vīraḥ śrīlajujhārasiṃhanṛpatiḥ saṅgrāmasiṃho raṇasphūrjjatsphārakṛpāṇapāṇirāribhiḥ prodgīvamālokyate||23|| gāyanti yasya caturarṇavatīrakuñjaguñjanmadoddhatamadhuvratakaitavena | nīhārahārahariṇāṅkamayūkhabhāṃsi bhūyāṃsi diṅmṛgadṛśo bahuśo yaśāṃsi || 24 || yenākāri nijāripārthivavadhūvāṣpāmbusiktā mahī riktā yena kṛtāśca kopanivahāḥ pratyarthipṛthvībhujām | dānaṃ yasya nirasyati kṣitipteḥ karṇādikānāṃ yaśaḥ tasya śrīlajujhārasiṃhanṛpateḥ sāmyaṃ kathaṃ kathyatām ||25|| kailāśaṃ giriśaṃ himaṃ himagiriṃ śītāṃśumuktāmaṇīn nīraṃ kṣīrapayonidheḥ karivaraṃ jātaṃ ca pāthonidheḥ | yatkīrttirmahasāṃ jigāya dharaṇīdhaureyadhuryaḥ śataṃ varṣāṇyatra jujhārasiṃhanṛpatirjīyātsa bharttā bhuvaḥ || 26 || rājyaṃ prāpa jujhārasiṃhanṛpatiryasyāgrato bhūpatestatputro'pi guṇārṇavaḥ samajani śrīvikramārko nṛpaḥ | tatsanurnarasiṃhadevanṛpatistaṃ vīrasiṃhaṃ vinā bheje rājyaparamparāsukhamidaṃ manye mahendro'pi kim ||27|| gopācalasthadharaṇīsuravaṃśapadmacaṇḍāṃśurāvirbhavadvijajātibandhuḥ | śrīnandanandanapadadvayacittavṛttiḥ śrīhaṃsapeṇḍita iti prathamānakīrtiḥ || 28 || yo dūravārakulabhūranubhūtasaukhyaḥ śrīhaṃsapaṇḍita iti prathitaḥ pṛthivyām | āsīdvivekacaturaścaturaḥ samagravedānadhītya kṛtakarmakalākalāpaḥ || 29 ||
1.p3.5
yajñādikarmakaraṇāya kilāvatīrṇaḥ pūrṇaḥ śriyā nijakulābharaṇāyamānaḥ | miśraḥ paraḥ paraśurāma iti dvijendrastasyābhavatsa tanayo vinayoditaśrīḥ || 30 || yo darbhāgramamānabuddhivibhavaḥ prakhyātakīrtirguṇaiḥ śrautasmārttasamastakarmakuśalāccaṇḍīśvarākhyādguroḥ | adhyayyāntamadhītya śāstramakhilaṃ mīmāṃsayā māṃmalaḥ śaśvatkhaṇḍitakhaṇḍanaḥ samabhavatsaṅkhyāvatāmagraṇīḥ || 31 || putrastasya vibhāti sadguṇanidhirdīnāmbusṛṣṭāmbudhirvīraḥ śrīyutamitramiśrasukṛtī kalyāṇakalpadrumaḥ | kīrtīrdikṣu vidikṣu yasya rajanījāniprabhābhāsvarā gāyanti dvijadārakā himaharakṣīrābdhiśubhrā bhuvi ||32|| cāturyaṃ caturānanasya nibhṛtaṃ gāmbhīryamambhonidheraudāryaṃ vibudhadrumasya madhurāṃ vācaṃ ca vācaspateḥ || dhairyaṃ dharmasutasya śarma sakalaṃ devādhipasyāharat śrīmān khyātanayaḥ sadā savinayaḥ śrīmitrasenaḥsudhīḥ||33|| dātā dāpayitā dayādamaparaḥ śrīmānamātsaryavān dhīro'dhītasamastaśāstranivahavyākhyārasakhyātimān | nānānāṭakasaṭṭakaprakaraṇagranthaughatātparyavidvāde nyakkṛtavāvadūkanicayo yo gītakīrtirbudhaiḥ || 34 || mantre yo rasanāyitaḥ pratidinaṃ dāne ca hastāyito viśvāse hṛdayāyito nṛpasabhābhūmīṣu bhūṣāyitaḥ | yo vidvannikaṣāyitaḥ pravilasatkīrtyālavālāyitaḥ śrīmadvīramahīpateḥ pratipadaṃ premāspadaṃ yo'jani || 35 || tenānekanibandhasindhumaniśaṃ nirmathya buddhyā punarvedān sāṅgapadakramopaniṣadān śrutvāvadhāryāpi ca | dharmārthādipumarthanirṇayaparaḥ śrīvīrasiṃhājñayā grantho'yaṃ racitaḥ paropakṛtaye śrīvīramitrodayaḥ || 36 ||
1.p3.6
mā kurvantu mudhā budhāḥ paricayaṃ grantheṣu nānāvidheṣvatyantaṃ na hi teṣu sarvaviṣayaḥ kaścit kvacidvarttate | paśyantu praṇayādananyamanaso granthaṃ madīyaṃ tvimaṃ dharmādharmasamastanirṇayavidhiryasmin darīdṛśyate || 37 || aṃhaḥsaṃharaṇāya sarvajagatāmantastamaḥśāntaye labdhvā''jñāṃ nṛpavṛndavandyacaraṇaśrīvīrasiṃhaprabhoḥ | śrīmatpaṇḍitahaṃsavaṃśatilakaḥ śrīmiśramiśraḥ sudhīrvidvadvṛndaśiromaṇirvitanute tīrthaprakāśaṃ param || 38
Linked texts (1)
- Āhnikaprakāśa — Mitramiśra, Sanskrit