Pramāṇa · Search · About · API

Tirthaprakasha 4.p112

Tīrthaprakāśa 4.p112

Language
Sanskrit

4.p112.1

prāsādagarbhasamānaparimāṇaṃ sūtraṃ bhitterbahiḥ somasya diśi, uttarasyāṃ diśi pātayettato'gre na somasūtramiti tallaṅghane na doṣa ityarthaḥ | anye tu madhyasthitaṃ liṅgamavadhīkṛtya bhittyavadhikaṃ yatsūtraṃ devottarasyāṃ bhitterbahiḥ pātitaṃ somasūtraṃ tanna laṅghayedityartha ityāhuḥ | laṅghane tvekamekamityasyārthastu somasūtralaṅghane ekameva pradakṣiṇāphalaṃ prāpnoti alaṅghane'yutatrayapradakṣiṇāphalaṃ bhavatīti | anena na laṅghayeditiniṣedhakasyeṣṭahāniparatvaṃ darśitam | pare tu somasūtralaṅghanasya niṣiddhatvāttanna kartavyameva tadvahirapi sāmastyena pradakṣiṇāyāmekapradakṣiṇāphalam | alaṅghane ayutatrayaphalamityāhuḥ | idaṃ tvavadheyam | somasūtralaṅghananiyedho na viśveśvarasya pradakṣiṇamākrāmati kintu liṅgāntarasyaiva | sarvadikṣu mahābhāga vibhoḥ kuryātpradakṣiṇam | somasūtrādiniyamo nāsti viśveśvarālaye || ityādityapurāṇāt | paṭhanti caādipurāṇe, paścimābhimukhaṃ liṅgaṃ liṅgaṃ nandivivarjitam | giriliṅgaṃ sthalaliṅgaṃ jalaliṅgaṃ tathaiva ca || sthalaliṅgaṃ kāśyādi | jalaliṅgaṃ utkalādau lāvukeśvarādi | jalaliṅgaṃ varuṇeśvarādityanye | sūtasaṃhitāyāṃ tu, jyotirliṅge ratnaliṅge svayaṃbhuvi tathaiva ca | vṛṣacaṇḍādiniyamaḥ sureśvari na vidyate || viśveśvarādīni jyotirliṅgāni| tāni viśveśvaraḥ, kedāreśvaraḥ, ujjayinyāṃ mahākāleśvaraḥ, narmadāgarbhe oṅkāreśvaraḥ, nāganāthaḥ, vaidyanāthaḥ, ghuśṛṇeśvaraḥ, tryambako, bhīmaśaṅkaraḥ, mallikārjunaḥ, rāmeśvaraḥ, somanāthaśca saurāṣṭre etāni jyotirliṅgānīti vadanti |

4.p112.2

śivasyārddhapradakṣiṇaprakārastuvṛṣaṃ caṇḍaṃ vṛṣaṃ caiva somasūtraṃ punarvṛṣam | caṇḍaṃ ca somasūtraṃ ca punaścaṇḍaṃ punarvṛṣam || navapradakṣiṇopetaṃ yastu kuryyātpradakṣiṇam| pade pade'śvamedhasya phalaṃ prāpnoti sa dhruvam || savye savyaṃ vijānīyādapasavye'pasavyakam | iti vadanti | caṇḍasthāpanamaiśānakoṇe vihitam || aiśāne jagatībāhye harmyagarbhapramāṇake | tadarthaṃ nirmite harmye caṇḍaṃ sampādayettathā || ityādinā | tathā, śivabhuktaṃ ca nirmālyaṃ tasmai dadyāddine dine | liṅgeṣu keṣu ciccaṇḍaṃ kecinnecchanti paṇḍitāḥ || vṛṣasthāpanaṃ tu pūrvasyām | sthāpayettatra vai caṇḍamaiśāne śrīkaraṃ gṛhe | antardvāre prakurvīta parivārāṣṭakaṃ yathā || vṛṣo'gnirmātaraḥ sapta vighneśastu tato mataḥ | skando durgā hariḥ sūryyaḥ śakrādīnāṃ diśāṃ kramāt || iti vacanāt | namaskārastu muktimaṇḍape kāryyaḥ | nanu viśveśvarasya liṅgaṃ tu jñeyaṃ paścānmukhaṃ budhaiḥ | iti vacanāt | agre pṛṣṭhe vāmabhāge samīpe garbhamandire | japahomanamaskārānna kuryyāddevatālaye || iti niṣedhāt | liṅgasya vāmadiśi muktimaṇḍape kathaṃ namaskāraḥ| maivam | ityādināmabahulaiḥ stotraiḥ stutvā punarnamet | devasya dakṣiṇe bhāge sthitvā nirvāṇamaṇḍape || iti pūrvalikhitabrahmavaivarttasthaviśeṣavacanāt | nanu muktimaṇḍapasya vāmabhāge sthitatvāddevasya dakṣiṇe bhāge ityatrāsaṅgatiḥ | maivam | devasyeti ṣaṣṭhyarthasya nirvāṇamaṇḍapa ityanenānvayāt | tathā ca prāsādasya tatrāsthitapūrvābhimukhapuruṣasya vā dakṣiṇadiksthite devasambandhinirvāṇamaṇḍape ityarthaḥ | devasya dakṣiṇe bhāge vāpī tiṣṭhati śobhanā |

4.p112.3

ityādikamapyevameva vyākhyeyam | viśveśasnānodakaṃ śivanirmālyamapi śirasi dhāryam | snāpayitvā vidhānena liṅgasya snapanodakam | triḥ pivettrividhaṃ pāpaṃ tasyehāśu praṇaśyati || liṅgasnapanavāribhiryaḥ kuryānmūrddhābhiṣecanam | gaṅgāsnānaphalaṃ tasya jāyate'tra vipāpmanaḥ || iti kāśīkhaṇḍāt | atra viśveśvarasyāprakṛtatve'pi tadviṣayatā | tathā ca śivanirmālyadhāraṇaniṣedhānāmetalliṅgaviṣayate tyeke | upāsakaparatetyanye | kāśīkhaṇḍe kramāntaramuktam | tadyathā, sacailamādau saṃsnāya cakrapuṣkariṇījale | santarpya devān sapitṝn brāhmaṇāṃśca tathārthinaḥ || ādityaṃ draupadīṃ viṣṇuṃ daṇḍapāṇiṃ maheśvaram | namaskṛtya tato gacchedvraṣṭuṃ ḍhuṇḍhivināyakam || jñānavāpīmupaspṛśya nandikeśaṃ tato'rcayet | tārakeśaṃ tato'bhyarcya mahākāleśvaraṃ tataḥ || tataḥ punarddaṇḍapāṇimityeṣā pañcatīrthikā | dainandinā vidhātavyā mahāphalamabhīpsubhiḥ || tato vaiśveśvarī yātrā kāryā sarvārthasiddhidā | padmapurāṇe pātālakhaṇḍe yātrāyāḥ kramāntaramuktam | tathāhi, gaṅgāyāmāplutiḥ prātarmadhyāhne maṇikarṇikām | niṣeveta sadā paścālliṅgaṃ vaiśveśvaraṃ vrajet || bhavānīṃ ḍhuṇḍhirājaṃ ca daṇḍapāṇiṃ ca bhairavam | pūjayennityaśaḥ kāśyāṃ sūkṣmapāpābhibhūtaye || kāśīvāsināṃ viśveśārcanaṃ nityam | cakrapuṣkariṇītīrthe snātavyaṃ prativāsaram | patraiḥ puṣpaiḥ phalaistoyairarcyo viśveśvaraḥ sadā || tathā, yātrādvayaṃ prayatnena kartavyaṃ prativāsaram | ādau svargataraṅgiṇyāḥ tato viśveśiturdhruvam || iti brahmavaivartāt | anenāśaktau cakrapuṣkariṇīsnānābhāve'pi na kṣatiriti pratīyate |

4.p112.4

māmanālokya yadbhuṅkte tadbhuṅkte kevalaṃ tvagham | asamarcya tu yo bhuṅkte patrapuṣpaphalairapi || retobhakṣyo bhavenmartyaḥ sa janmānyekaviṃśatim | iti kāśīkhaṇḍācca | prātarviśveśvaraṃ dṛṣṭvā naiśameno vyapohati | ityādivacanaṃ khādiratvavannitye'pi phalasambandhaṃ brūte | kāśyāṃ viṣṇuprārthanamapi pratyahaṃ kāryyam | jaya keśava deveśa jaya kāśīpriyācyuta | kāśyāṃ rakṣasva deveśa dehi śraddhāṃ janārdana || mantreṇānena deveśaṃ prārthayetpratyahaṃ naraḥ | iti brahmavaivartāt | ādyaṃ ca vaiṣṇavaṃ sthānaṃ purāṇe paricakṣate | purīṣu saṃsthito viṣṇuraṃśaiḥ kāśyāṃ svarūpataḥ || śrīdevyuvāca | bhagavan devadeveśa pradakṣiṇavidhiṃ vada | pañcakrośasya yenāśu niṣpāpaḥ puṇyavān bhavet || śrīmahādeva uvāca | āśvinādiṣu māseṣu triṣu pārvati sarvadā | pradakṣiṇā prakarttavyā kṣetrasyāpāpakāṅkṣibhiḥ || māghādicaturo māsāḥ proktā yātrāvidhau nṛṇām | pūrvasmin divase ḍhuṃḍhiṃ pūjayitvā haviṣyabhuk || prātaruttaravāhinyāṃ snātvā viśveśamarcayet | punaryātrārthamapi ca śivayoḥ pūjanaṃ bhavet || muktimaṇḍapikāyāṃ ca saṃviśya varavarṇini ! | pratijñāṃ mahatīṃ kṛtvā pūjanaṃ tatra tatra ha || kāśyāṃ prajātavākkāyamanojanitamuktaye | jñātājñātaviśuddhyarthaṃ pātakebhyo hitāya ca || pañcakrośātmakaṃ liṅgaṃ jyotīrūpaṃ sanātanam | bhavānīśaṅkarābhyāṃ ca lakṣmīśrīśavirājitam || ḍhuṇḍhirājādigaṇapaiḥ ṣaṭpañcāśadbhirāvṛtam | dvādaśādityasahitaṃ nṛsiṃhaiḥ keśavairryutam || kṛṣṇarāmatrayayutaṃ kūrmamatsyādibhistathā | avatārairanekaiśca yutaṃ viṣṇoḥ śivasya ca ||

4.p112.5

gauryādiśaktibhirjuṣṭaṃ kṣetraṃ kuryāt pradakṣiṇam | baddhāñjaliḥ prārthayeta mahādevaṃ maheśvaram || pañcakrośasya yātrāṃ vai kariṣye vidhipūrvakam | prītyarthaṃ tava deveśa sarvāghaughapraśāntaye || iti saṅkalpya maunena praṇipatya punaḥ punaḥ

Linked texts (2)