Tirthaprakasha 4.p186
Tīrthaprakāśa 4.p186
- Language
- Sanskrit
4.p186.1
atha pañcatīrthī | kāśīkhaṇḍe, santyanekāni puṇyāni tvayoktānyalpaśaḥ punaḥ | tatrāpi nitarāṃ śreṣṭhā pañcatīrthī nṛpāṅgaña ! || yasyāṃ snātvā naro bhūyo garbhavāsaṃ na saṃsmaret || prathamaṃ cāsisambhedaṃ tīrthānāṃ pravaraṃ param | tato daśāśvamedhākhyaṃ sarvatīrthaniṣevitam || tataḥ pādodakaṃ tīrthamādikeśavasannidhau | tataḥ pañcanadaṃ puṇyaṃ snānamātrādaghaughahṛt || eteṣāmapi tīrthānāṃ caturṇāmapi sattama ! | pañcamaṃ maṇikarṇyākhyaṃ mano'vayavaśuddhidam || pañcatīrthyāṃ naraḥ snātvā na dehaṃ pāñcabhautikam | gṛhṇāti jātucit kāśyāṃ pañcāsyo vā'bhijāyate || iti | yadi dehagrahaṇaṃ tadā pañcāsyaḥ śiva eva jāyate | candrārddhamaulaśaḥ sarve ityādibacanaiścedaṃ spaṣṭīkṛtaṃ prāgeva | atha kapālamocanam | kalpatarau laiṅge, kapālamocanaṃ nāma triṣu lokeṣu viśrutam | kapālaṃ patitaṃ tatra snātasya mama sundari ! || tasmin snāto varārohe ! brahmahatyāṃ vyapohati | kapāleśvaranāmā tu tasmiṃstīrthe vyavasthitaḥ || aśvamedhamavāpnoti darśanāttasya sundari ! | tasyaiva cottare pārśve tīrthaṃ trailokyaviśrutam || tatra snātvā varārohe ! ṛṇairmukto bhavennaraḥ | ṛṇamocanakaṃ nāma vikhyātaṃ bhuvi sundari ! || trīṇi liṅgāni tatraiva tiṣṭhanti mama sundari ! | tāni dṛṣṭvā tu suśroṇi ! naśyati trividhaṃ ṛṇam || iti | brahmapurāṇe kapālamocanaṃ prakṛtya— tasmiṃstīrthe tu ye gatvā piṇḍadānena vai pitṝn | śrāddhaiśca prīṇayiṣyanti teṣāṃ lokākṣayā divi || iti | laiṅge, koṭīśvarasya devasya āgneyyāṃ diśi saṃsthitaḥ | śmaśānastambhasaṃjño'yaṃ vikhyātaḥ supratiṣṭhitaḥ ||
4.p186.2
mānavāstatra pātyante iha yairduṣkṛtaṃ kṛtam | tatra stambhe sadā devi ! ahaṃ tiṣṭhāmi bhāmini ! || atra gatvā tu yaḥ pūjāṃ mahādevi ! kariṣyati | sarvapāpavinirmukto gacchecca paramāṃ gatim || iti | samudrakūpaṃ prakṛtya— catuḥsamudre snānena yatphalaṃ labhate naraḥ | tatphalaṃ sakalaṃ tasya udakasparśanācchubhe ! || karkoṭavāpīmadhikṛtya coktamindreśvarāddakṣiṇato vāpī karkoṭakasya ca | tatra tīrthe naraḥ snātvā dṛṣṭvā karkoṭakeśvaram || nāgānāṃ cādhipatyaṃ tu labhate nātra saṃśayaḥ | iti | atha daṇḍakhātaḥ | daṇḍakhātaṃ prakṛtyatatra snāne kṛte deva ! kṛtakṛtyo bhavennaraḥ | daṇḍakhāte naraḥ snātvā tarpayitvā svakān pitṝn || narakasthāstu ye devi ! pitṛloke vasanti te | piśācatvaṃ gatā ye ca narāḥ pāpena karmaṇā || tathā piṇḍapradānena dehasyoddharaṇaṃ smṛtam | daṇḍakhāte naraḥ snātvā kiṃbhūyaḥ pariśocati || iti | laiṅge, jambuko'tra hato daityo mayāto jambukeśvaraḥ | tamenaṃ māṃ tatra dṛṣṭvā sarvān kāmānavāpnuyāt || kāśīkhaṇḍe, kapardīnāma gaṇapaḥ śambhoratyantavallabhaḥ | pitrrīśāduttare bhāge liṅgaṃ saṃsthāpya śāmbhavam || kuṇḍaṃ cakhāna tasyāgre vimalodakasaṃjñakam | yasya toyasya saṃsparśādvimalo jāyate naraḥ || ityādyabhidhāya, piśācamocanaṃ tīrthamadyārabhya mamākhyayā | anyeṣāmapi paiśācyamidaṃ snānāddhariṣyati || asmiṃstīrthe mahāpuṇye ye snāsyantīha mānavāḥ | piṇḍāṃśca nirvapiṣyanti sandhyārpaṇapūrvakam || daivātpaiśācyamāpannāsteṣāṃ pitṛpitāmahāḥ | te'pi paiśācyamutsṛjya yāsyanti paramāṃ gatim || mamākhyayeti |
4.p186.3
idaṃ tu tadvagāhananirmuktapaiśācyasya kasyacit piśācasya vacanam | tathā, piśācamocane snātvā kapardīśaṃ praṇamya ca | kṛtvā tatrānnadānaṃ ca naro'nyatrāpi nirbhayaḥ || iti | atha gaṅgā | kāśīkhaṇḍe, kāmapradāni tīrthāni trailokye yāni kānicit | tāni sarvāṇi sevante kāśyāmruttaravāhinīm || svaḥsindhuḥ sarvataḥ puṇyā brahmahatyāpahāriṇī | kāśyāṃ viśeṣato viṣṇo ! yatra cottaravāhinī || gāyanti gāthāmetāṃ vai devarṣipitaro gaṇāḥ | api dṛggocaro naḥ syātkāśyāmuttaravāhinī || yatratyāmṛtasantṛptāstāpatrayavivarjitāḥ | syāma tvamṛtamevāddhā viśvanāthaprasādataḥ || gaṅgaiva kevalā muktyai nirṇītā parito hare ! | avimukte viśeṣeṇa mamādhiṣṭhānagauravāt || tathā tatraiva, etāni yāni liṅgāni tathā kuṇḍāni ye'ndhavaḥ | yā vāpyastāni sarvāṇi śraddheyāni manīṣibhiḥ || eteṣāṃ darśanāt snānātphalamatrottarottaram || iti | andhavaḥ kūpāḥ | iti nānātīrthayātrā samāptā | idaṃ tvavadheyam | kāśyādimaraṇānmuktirityatra prayojakatve pañcamī | tajjanyādātmajñānādeva mokṣotpatteḥ | jñānena vinā mithyājñānanivṛtterasambhavāt | "atra hi jantoḥ prāṇeṣūtkramamāṇeṣu rudrastārakaṃ brahma vyācaṣṭe" itiśruteśca | yattu kāśyāṃ dehāvasāne rudropadeśaśruterastu jñānāpekṣā na tu sarvatra | prayāgamaraṇārdau vinaivātmasākṣātkāramapavargodayāt | ata eva prayāgamadhikṛtyakālidāso'pyāha, samudrapatnyorjalasannipāte pūtātmanāmatra kilābhiṣekāt | tattvāvabodhena vināpi bhūyastanutyajāṃ nāsti śarīrabandhaḥ || iti| brahmajñānena mucyante prayāgamaraṇena vā| itivacanāt, vārāṇasyāṃ vimucyante tārakajñānabhāvitāḥ |
4.p186.4
vinā jñānaṃ prayāge'smin mucyante sarvajantavaḥ || iti padmapurāṇācceti | tadasat | vinā jñānaṃ mithyājñānanivṛtterasambhavāt | loke'pi "sthāṇuḥ" itivibhramasya tadviparītaviṣayiṇā viśepadarśanajanmanā "puruṣa" iti jñānena nivṛttiḥ | tadviparītaviṣayasya tu prācīnasaṃskārasya puruṣa itijñānena tatprasūtena vā saṃskāreṇetyanyadetaditi | prakṛte ca dehātmasambhredāvagāhino mithyājñānasya tadvāsanāyāśca tattvajñānādeva nivṛttiḥ | nanu yathā prāgbhavīyasaṃskārāṇāṃ maraṇādeva nivṛttistathā'trāpi prayāgamaraṇameva mithyājñānavāsanāṃ nivartayatu kiṃ jñānena | ata eva na sarvo jātismara iti | kasya cittu tatsmaraṇaṃ
Linked texts (1)
- Tristhalīsetu (Nārāyaṇa) — Nārāyaṇa (Mahiṣamaṅgalam) 1513, Sanskrit