Tirthaprakasha 4.p329
Tīrthaprakāśa 4.p329
- Language
- Sanskrit
4.p329.1
bhārate lomaśayātrāyām , alpāvaśeṣā pṛthivī caityairāsīnmahātmanaḥ | gayasya yajamānasya tatra tatra viśāṃ pate || sa lokān prāptānaindrān karmaṇā tena bhārata | salokatāṃ tasya gacchetpayoṣṇyāṃ ya upaspṛśet || tasmāttvamatra rājendra bhrātṛbhiḥ sahito'cyuta | upaspṛśya mahīpāla dhūtapāpo bhaviṣyasi || dhaumyatīrthayātrāyām, uddhṛtaṃ bhūtalasthaṃ vā vāyunā samudīritam | payoṣṇyā harate toyaṃ pāpamāmaraṇāntikam || svargamuttuṅgamamalaṃ viśrāṇaṃ yatra śūlinaḥ | svagātmavihitaṃ dṛṣṭvā martyaḥ śivapuraṃ vrajet || ekataḥ saritaḥ sarvā gaṅgādyāḥ saliloccayāḥ | payoṣṇī caikataḥ puṇyā tīrthebhyo hi matā gaga || tathā tatraiva, tāmraparṇī tu kaunteya kīrttayiṣyāmi tacchṛṇu || yatra devaistapastaptaṃ mahadicchadbhirāśrame | gokarṇamiti vikhyātaṃstriṣu lokeṣu bhārata | śītatoyo bahujalaḥ puṇyastatra śivaśca saḥ || hradaḥ paramaduṣprāpo mānuṣairakṛtātmabhiḥ | iti | atha godāvarīmāhātmyam | brahmapurāṇe, nārada uvāca | maheśvarajaṭājūṭādgaṅgāmādāya gautamaḥ | āgatya brahmaṇaḥ puṇyaṃ tataḥ kimakaronmune || brahmovāca | ādāya gautamo gaṅgāṃ śuciḥ prayatamānasaḥ | pūjito devagandharvaistathā girinivāsibhiḥ || girimūrdhni taṭāṃ sthāpya, smṛtvā devaṃ ca tryambakam uvāca prāñjalirbhūtvā gaṅgāṃ tāṃ tu dvijottamaḥ || tryambakasya jaṭodbhūte gautamasyāghanāśini | kṣamasva mātaḥ śrāntāsi sukhaṃ vraja hitaṃ kuru || evamuktā gautamena gaṅgā provāca gautamam | divyarūpadharā devī divyamālyānulepanā || gacche'haṃ devasadanamathavāpi kamaṇḍalum | gautama uvāca |
4.p329.2
trayāṇāmupakārārthaṃ lokānāṃ pāpināṃ mayā | śambhunā ca tathā dattā devi tannānyathā kuru || tadgautamavacaḥ śrutvā gaṅgā mene dvijeritam | tridhātmānaṃ vibhajyaiṣā svarge martye rasātale || svarge caturddhā vyabhajat saptadhā martyamaṇḍale | rasātale caturddhaiva seyaṃ pañcadaśākṛtiḥ || sarvapraśamabhūteva sarvapāpapraṇāśinī | sarvakāmapradā nityaṃ saiva vede pragīyate || yāvat sāgaragā devī tāvaddevamayī smṛtā | utsṛṣṭā gautamenaivaṃ prāyātpūrṇārṇavaṃ prati || tato devarṣibhirjuṣṭāṃ mātaraṃ jagataḥ śubhām | gautama ṛṣibhiḥ sārddhaṃ pradakṣiṇamathākarot || martyā martyagatāmeva paśyanti na tale gatām | naiva svargagatāṃ martyāḥ paśyantyajñānabuddhayaḥ || triyambakaṃ sureśānaṃ prathamaṃ pūjya gautamaḥ | ubhayostīrayoḥ snānaṃ karomīti matiṃ dadhe || tacca snānaṃ kathaṃ siddhyedityevaṃ śarvamabravīt | kṛtāñjalipuṭo bhūtvā bhaktinamrastrilocanam || triyambako'pi taṃ prāha gautamamṛṣibhirvṛtam | dvihastamātre tīrthāni sambhaviṣyanti gautama || sarvatrāhaṃ sannihitaḥ sarvakāmaprado dhruvam | gaṅgādvāre prayāge ca gaṅgāsāgarasaṅgame || eteṣu puṇyadā puṃsāṃ muktidāstu bhagīrathī | narmadā ca saricchreṣṭhā parvate'marakaṇṭake || kāverī saṅgatā yatra prabhāse ca sarasvatī | kṛṣṇā bhīmarathī caiva tuṅgabhadrā ca nārada || tisṛṇāṃ saṅgamo yatra tattīrthaṃ muktidāyakam | payoṣṇī saṅgatā yatra tapatyāṃ tacca muktidam || iyaṃ tu gomatī putra yatra kvāpi mamājñayā | sarveṣāṃ sarvajātīnāṃ snānānmuktiṃ pradāsyati || kiñcitkāle puṇyatamaṃ kiñcittīrthaṃ surāgame |
4.p329.3
sarveṣāṃ sarvadāṃ tīrtha gomatīyaṃ na saṃśayaḥ || tisraḥ koṭyo'rddhakoṭī ca yojanānāṃ śatadvaye | tīrthāni muniśārdūla sambhaviṣyanti gautama || iyaṃ māheśvarī gaṅgā gautamī vaiṣṇavīti ca | brāhmī godāvarī nandā sunandā kāmadāyinī || smaraṇādeva pāpaughaṃ hanti satyaṃ mama priyā | iti | atha godāvaryāśritanānātīrthāni | tatra varāhatīrtham | brahmapurāṇe, tasmātpuṇyatamaṃ śreṣṭhaṃ vārāhaṃ sarvakāmadam | tatra snānaṃ ca dānaṃ ca sarvakratuphalapradam || iti | atha kuśāvarttamāhātmyam | tatraiva, kuśāvarttamiti khyātaṃ narāṇāṃ sarvakāmadam | kuśenāvartitā yatra gautamena dvijanmanā || tattadvakrasahasreṇa tattatkalpaśatena ca | māhātmyaṃ na kṣamo vaktuṃ tasya tīrthasya nārada || tatra snānaṃ ca dānaṃ ca pitṝṇāṃ prītidāyakam | nīlagaṅgā saricchreṣṭhā niḥsṛtā nīlaparvatāt || tatra snānādi yatkiñcitkaroti prayato naraḥ | sarvaṃ tadakṣayaṃ vidyāt pitṝṇāṃ prītidāyakam || iti | atha kaumāratīrtham | tatraiva, tataḥ prabhṛti tattīrthaṃ kārttikeyamiti śrutam | tatra snānaṃ ca dānaṃ ca sarvakratuphalapradam || iti | atha palatīrtham | palatīrthamiti khyātaṃ sarvasiddhikaraṃ nṛṇām | brahmahatyādipāpānāṃ pāvanaṃ sarvakāmadam || iti | atha cakratīrtham | cakratīrthamiti khyātaṃ brahmahatyāvināśanam | iti | athāvighnatīrtham | avighnatīrthamākhyātaṃ sarvavighnapraṇāśanam | iti | atha nimnatīrtham | nimnabhedamiti khyātaṃ sarvapāpapraṇāśanam | iti | atha kapotītīrthamāhātmyam | viśrutaṃ triṣu lokeṣu kapotītīrthamuttamam | tasya svarūpaṃ vakṣyāmi punaḥ śṛṇu mahāphalam ||
4.p329.4
tathā, tatra snānaṃ ca dānaṃ ca pitṛpūjanameva ca | japayajñādikaṃ karma tadānantyāya kalpate || iti | atha daśāśvamedhatīrtham | tatraiva, daśāśvamedhaṃ yattīrthaṃ tanmāhātmyaṃ śṛṇuṣva me | yasya śravaṇamātreṇa hayamedhaphalaṃ labhet || tathā, tataḥ prabhṛti tattīrthaṃ hayamedhadaśaṃ viduḥ | daśānāmaśvamedhānāṃ phalaṃ snānādavāpyate || iti | atha janasthānatīrtham | tatraiva, janakānāṃ yajñasado janasthānaṃ prakīrtitam | caturyojanavistīrṇaṃ smaraṇātsarvapāpaham || tatra snānena dānena pitṝṇāṃ tarpaṇena ca | tīrthasya śravaṇādvāpi paṭhanādbhaktibhāvanāv || sarvānkāmānavāpnoti muktimārgamapekṣate | iti | atha kiṣkindhātīrtham | brahmapurāṇe, kiṣkindhātīrthamākhyātaṃ sarvakāmapradaṃ nṛṇām | sarvapāpapraśamanaṃ yatra sannihito haraḥ || iti | atha pāpapraṇāśanatīrtham | pāpapraṇāśanaṃ nāma tīrthaṃ pāpapraṇāśanam | tatha, mahāpātakalpaṃ vā tathā yaccopapātakam | tad sarvaṃ nāśayedetaddhautapāpaṃ tu puṇyadam || iti | athāruṇāvaruṇāsaṅgamatīrtham | aruṇāvaruṇānadyorgaṅgāyāṃ saṅgamaḥ śubhaḥ | devānāṃ tatra tīrthāni cāgatānāṃ pṛthak pṛthak || nava trīṇi sahasrāṇi tīrthāni guṇavanti ca | tatra snānaṃ ca dānaṃ ca sarvamakṣayapuṇyadam || iti | atha kāverīmāhātmyam | pulastyatīrthayātrāyām, tato gaccheta kāverīṃ vṛtāmapsarasāṃ gaṇaiḥ | tatra snātvā naro rājan gosahasraphalaṃ labhet || iti | atha śrīśailamāhātmyam | bhārate, śrīparvate mahādevo devyā saha mahāpatiḥ | nyavasat paramaprīto brahmā ca tridaśairvṛtaḥ || tatra devahrade snātvā śuciḥ prayatamānasaḥ |
4.p329.5
aśvamedhamavāpnoti gāṇapatyaṃ ca vindati || iti | atha sahyāmalakatīrthamāhātmyam | narasiṃhapurāṇe, sūta uvāca | śrīsahyāmalike grāme devadeveśamavyayam | ārādhya siddhiḥ samprāptā dvāsaptaticaturmukhaiḥ || tasya pādatalottīrthaṃ niḥsṛtaṃ paścimāmukham | taccakratīrthamabhavat puṇyaṃ pāpaharaṃ nṛṇām || cakratīrthe naraḥ snātvā sarvapāpaiḥ pramucyate | bahuvarṣasahasrāṇi svargaloke mahīyate || śaṅkhatīrthe naraḥ snātvā vājapeyaphalaṃ labhet | puṣyamāse tu puṣyārke uttame divase mune || brahmaṇaḥ kuṇḍikā pūrvaṃ gaṅgātoyena pūritā | sahyādrau patitā brahman tatra tīrthamabhūnmahat || nāmnā tu kuṇḍikātīrthaṃ śilāvṛkṣasamīpataḥ | tatra ye munayaḥ snātāste'pi siddhimavāpnuyuḥ || trirātropoṣito bhūtvā yastiṣṭhettatra mānavaḥ | sarvapāpavinirmukto brahmaloke mahīyate || kuṇḍikātīrthottaretaḥ piṇḍasthānāttu dakṣiṇāt | ṛṇamocananāmānaṃ tīrthaṃ tadguhyamuttamam || trirātropoṣito yastu tatra snānaṃ samācaret | ṛṇaistribhirasau brahman mucyate nātra saṃśayaḥ || ṛṇaistribhiḥ, devarṣipitṛṛṇaiḥ | śrāddhaṃ kṛtvā pitṝṇāṃ tu piṇḍasthāne ca yo naraḥ | pitṝnuddiśya vidhivat piṇḍaṃ nirvāpayeṣyati || tṛptāḥ pitaro yānti pitṛloke na saṃśayaḥ | pañcarātroṣitaḥ snāyāttīrthe pāpapraṇāśane || sarvapāpakṣayaṃ prāpya viṣṇuloke mahīyate | tatraiva mahatīṃ dhārāṃ śirasā yastu dhārayet || sarvakratuphalaṃ prāpya nākapṛṣṭhe mahīyate | dhanuṣpātre mahātīrthe bhakto yaḥ snānamācaret || āyuryogaphalaṃ prāpya svargaloke mahīyate | śatabindau naraḥ snātvā śatakratupuraṃ vrajet ||
4.p329.6
sahasrabindau mahātīrthe snātvā viṣṇupuraṃ vrajet | varāhatīrthe viprendra sahye yaḥ snānamācaret || ahorātroṣito bhūtvā viṣṇuloke mahīyate | ākāśagaṅgānāmnā ca sahyāgre tīrthamuttamam || śilātalāttato brahman niryātā śvetamṛttikā | tāmālabhya tu yaḥ snāti naro dvijavarottama || sarvakratuphalaṃ prāpya viṣṇuloke mahīyate || vāgmatīsaṅgamaṃ nāma tīrthaṃ devasya dakṣiṇe | ekarātroṣito yastu tatra snāto vicakṣaṇaḥ | aśvamedhaphalaṃ prāpya viṣṇuloke mahīyate || vṛkṣādāmalasahyādreryattu toyaṃ vinirgatam | tattu tīrthaṃ vijānīhi snātvā pāpātpramucyate | eteṣu tīrtheṣu naro'vagāhya puṇyeṣu sahyādrisamudbhaveṣu | dattvā supuṣpāṇi hariṃ ca dṛṣṭvā vihāya pāpaṃ praviśeccaviṣṇum || sakṛttīrthaṃ niṣeveta gaṅgāṃ caiva punaḥ punaḥ | sarvatīrthamayī gaṅgā sarvadevamayo hariḥ || aṃhomucaṃ turagamedhasahasratulyaṃ yaccakratīrthamiti vedavido vadanti | tatrāplutā virajaso na punarbhavanti pādau praṇamya śirasā madhusūdanasya || gaṅgāprayāgagayanaimiṣapuṣkarāṇi puṇyāni yāni kurujāṅgalayāmunāni | kālena tīrthasalilāni punanti pāpāt pādodakaṃ bhagavatastu punāti sadyaḥ
Linked texts (1)
- Śrāddhamañjarī (Bāpūbhaṭṭa Kelakāra) — Bāpūbhaṭṭa Kelakāra 1785, Sanskrit