Pramāṇa · Search · About · API

Tirthaprakasha 4.p332

Tīrthaprakāśa 4.p332

Language
Sanskrit

4.p332.1

bhaviṣye, yadyuttare vasetpārśve vindhyasya puruṣottamaḥ | dakṣiṇe vasataḥśvedaṃ na bhavediti tacchṛṇu || skandapurāṇe rāmavākyam, eṣa seturmayā baddhaḥ sāgare lavaṇāmbhasi | tava hetorviśālākṣi nalasetuḥ sudustaraḥ || setubandha iti khyātastrailokyeneva pūjitaḥ | etatpavitramatulaṃ mahāpātakanāśanam || tatra gatvā dvijān bhojya yāti viṣṇoḥ paraṃ padam | setusaṃsmaraṇaṃ nityaṃ mahāpātakanāśanam || viṣṇoḥ saṃsmṛtitulyaṃ tadityāhurbrahmavādinaḥ | brahmāṇḍapurāṇe, rāmārthaṃ nirmitaṃ setuṃ muktimārgamanuttamam | gatvā pāpaharasyāśu viṣṇoḥ sāyujyamāpnuyāt || tatra snānaṃ mahāpuṇyaṃ sāmudramapi durlabham | sarvadā muniśārdūla surairindrādikairapi || daśayojanavistīrṇe śatayojanamāyate | setau dṛṣṭe manuṣyāṇāṃ muktimārgo na durlabhaḥ || gāruḍe, rāmapādāmbujanyāsapavitraṃ navanirmitam | setuṃ dṛṣṭvā samudrasya brahmahatyāṃ vyapohati || mucyate sarvapāpebhyo kṛtakṛtyo bhavediti | setumadhye tu yattīrthaṃ parvate gandhamādane || gatvā piṇḍapradānena pūjayitvā vṛṣadhvajam | darśanātsparśanāccaiva sarvapāpaiḥ pramucyate || yo naraḥ snāti tīrthe'smin sāmudre setubandhane | upoṣya rajanīmekāṃ rāhugraste divākare | saptajanmakṛtaṃ pāpaṃ tatkṣaṇādeva naśyati || padmapurāṇe, hatalaṅkeśvaraṃ rāmaṃ nivṛttaṃ svāṃ purīṃ prati | idaṃ vibhīṣaṇo vākyaṃ pratyuvāca kṛtāñjaliḥ || kariṣye sarvametaddhi yadājñaptaṃ vibho tvayā | setunānena rājendra pṛthivyāṃ sarvamānavāḥ || āgamya pratibādheyurājñā tatra kathaṃ tava | ke'tra me niyamā deva kiṃ nu kāryaṃ mayā vibho ||

4.p332.2

śrutvaitadrāghavo vākyaṃ rakṣasā tena veditam | kārmukaṃ gṛhya hastena rāmaḥ setuṃ dvidhācchinat || vimānasyātivegena madhye vai daśayojanam | tathāntaryojanaṃ caikamevaṃ khaṇḍatrayaṃ kṛtam || velāvanantamāsādya rāmaḥ pūjāmumāpateḥ | kṛtvā rāmeśvaraṃ nāmnā devadevaṃ trilocanam |) pratiṣidhyātha pavanaṃ vāmena raghunandanaḥ | dakṣiṇenodadhiṃ caiva mā garjīrmā pracāpaya || evaṃ ca pratiṣiddhau tau taṃ ca devaṃ vyasarjayat | antarikṣāddibhorvāṇī meghagambhīranisvanā || rudra uvāca | bho bho rāghava bhadraṃ te sthito'hamiha sāmpratam | yāvajjagadidaṃ vīra yāvadeṣā dharā sthitā || yāvadeva ca te setustāvatsthāsyāmi rāghava | tathā, tvayā kṛtamidaṃ sthānaṃ madīyaṃ raghunandana | āgatya mānavā ye ca paśyeyū raghunandana || mahāpātakayuktānāṃ teṣāṃ pāpaṃ vinaṅkṣyati | brahmahatyādipāpāni yāni kaṣṭāni karhicit || darśanādeva naśyanti nātra kāryā vicāraṇā | iti | atha puruṣottamamāhātmyam | kalpatarau vāmanapurāṇe, upoṣya rajanīmekāṃ virajāṃ sa nadīṃ. yayau | snātvā virajase tīrthe dattvā piṃḍaṃ pitustathā || darśanārthaṃ yayau śrīmānajitaṃ puruṣottamam | viṣṇupurāṇe, sa cāpi bhagavān kaṇḍuḥ kṣīṇe tapasi sattamaḥ | puruṣottamākhyaṃ maitreya viṣṇorāyatanaṃ yayau || tatraikāgramatirbhūtvā cakārārādhanaṃ hareḥ | iti | skandapurāṇe brahmāṇaṃ prati bhagavadvākyam, sāgarasyottare tīre mahānadyāśca dakṣiṇe | sa. pradeśaḥ pṛthivyāṃ hi sarvatīrthaphalapradaḥ || tatra ye manujā brahmanviśanti subuddhayaḥ | janmāntarakṛtānāṃ ca puṇyānāṃ phalabhāginaḥ ||

4.p332.3

sindhutīre tu yo brahman rājate nīlaparvataḥ | pṛthivyāṃ gopitaṃ sthānaṃ tava cāpi sudurlabham || surāsurāṇāṃ durjñeyaṃ māyayācchāditaṃ mama | sarvasaṅgaparityaktastatra tiṣṭhāmi dehabhṛt || kṣarākṣarāvatikramya vartte'haṃ puruṣottame | sṛṣṭyā layena nākrāntaṃ kṣetraṃ me puruṣottamam || yathā māṃ paśyasi brahman śaṅkhacakrādicinhitam | īdṛśaṃ tatra gatvaiva drakṣyase māṃ pitāmaha || nīlādreruttarabhuvi kalpan‍yagrodhamūlataḥ | vāruṇyāṃ diśi yatkuṇḍaṃ rauhiṇaṃ nāma viśrutam || tattīre nivasantaṃ māṃ paśyantaścarmacakṣuṣā | tadambhasā kṣīṇapāpā mama sāyujyamāpnuyuḥ || brahmapurāṇe, samudrasyottare tīre tasmindeśe dvijottamāḥ | āste guhyaṃ paraṃ kṣetraṃ muktidaṃ pāpanāśanam || sarvatra bālukākīrṇaṃ pavitraṃ sarvakāmadam | daśayojanavistīrṇaṃ kṣetraṃ paramadurlabham || skandapurāṇe, pañcakrośamidaṃ kṣetraṃ samudrāntarvyavasthitam | trikrośaṃ tīrtharājasya taṭabhūmau sunirmalam || suvarṇavālukākīrṇaṃ nīlaparvataśobhitam | idaṃ tu mahāphalapradamataḥ kṣetrakathanam | tathā, sīmā pratīcī kṣetrasya śaṅkhākārasya mūrddhani | śaṅkhāgre nīlakaṇṭhaḥ syādetat krośaṃ sudurlabham || tathā, śaṅkhasyodarabhāgaṃ tu samudrodakasamplutam | brahmapurāṇe, nakṣatrāṇāṃ yathā somaḥ sarasāṃ sāgaro yathā | tathā samastatīrthānāṃ varaṃ puruṣottamam || vasūnāṃ pāvako yadvadrudrāṇāṃ śaṅkaro yathā | tathā samastatīrthānāṃ variṣṭhaṃ puruṣottamam || varṇānāṃ brāhmaṇo yadvadvainateyaśca pakṣiṇām | tathā samastatīrthānāṃ variṣṭhaṃ puruṣottamam || pramadānāṃ yathā lakṣmīḥ saritāṃ sāgaro yathā |

4.p332.4

tathā samastatīrthānāṃ variṣṭhaṃ puruṣottamam || śikhariṇāṃ yathā meruḥ parvatānāṃ himālayaḥ | tathā samastatīrthānāṃ variṣṭhaṃ puruṣottamam || airāvato gajendrāṇāṃ maharṣīṇāṃ bhṛgustathā | senānīnāṃ yathā skandaḥ siddhānāṃ kapilo yathā || tathā samastatīrthānāṃ variṣṭhaṃ puruṣottamam || arundhatī yathā strīṇāmastrāṇāṃ kuliśaṃ yathā | tathā samastatīrthānāṃ variṣṭhaṃ puruṣottamam || yathā samastavidyānāṃ mokṣavidyā parā smṛtā | tathā samastatīrthānāṃ variṣṭhaṃ puruṣottamam || manuṣyāṇāṃ yathā rājā dhenūnāmapi kāmadhuk | tathā samastatīrthānāṃ variṣṭhaṃ puruṣottamam || bhūṣaṇānāṃ ca sarveṣāṃ yathā cūḍāmaṇirvaraḥ | tathā samastatīrthānāṃ variṣṭhaṃ puruṣottamam || suvarṇaṃ sarvaratnānāṃ sarpāṇāṃ vāsukiryathā | tathā samastatīrthānāṃ variṣṭhaṃ puruṣottamam || prahlādaḥ sarvadaityānāṃ rāmaḥ śastrabhṛtāṃ yathā | tathā samastatīrthānāṃ variṣṭhaṃ puruṣottamam || jhaṣāṇāṃ makaro yadvanmṛgāṇāṃ mṛgarāḍyathā | tathā samastatīrthānāṃ variṣṭhaṃ puruṣottamam || varuṇo yādasāṃ yadvadyamaḥ saṃyamatāṃ yathā | tathā samastatīrthānāṃ variṣṭhaṃ puruṣottamam || samudrāṇāṃ yathā śreṣṭhaḥ kṣīrodaḥ saritāṃ patiḥ | tathā samastatīrthānāṃ variṣṭhaṃ puruṣottamam || devarṣīṇāṃ yathā śreṣṭho nārado dvijasattamāḥ | tathā samastatīrthānāṃ variṣṭhaṃ puruṣottamam || aśvamedhastu yajñānāṃ yathā śreṣṭhaḥ prakīrttitaḥ | tathā samastatīrthānāṃ variṣṭhaṃ puruṣottamam || iti | skandapurāṇe puruṣottamakṣetramadhikṛtyakapālamocanaṃ nāma kṣetrapālaṃ yameśvaram | mārkaṇḍeyaṃ tatheśānaṃ bidveśaṃ nīlakaṇṭhakam ||

4.p332.5

vaṭamūle vaṭeśaṃ ca liṅgānyaṣṭau mahaśituḥ | yāni dṛṣṭvā tathā spṛṣṭvā pūjayitvā vimucyate || iti | brahmapurāṇe, brahmovāca | śṛṇudhvaṃ pūrṇasadvṛttāṃ kathāṃ pāpapraṇāśinīm | pravakṣyāmi samānena śriyā pṛṣṭaḥ purā hariḥ || sumeroḥ kāñcane śṛṅge sarvāścaryasamanvite | tatra sthitaṃ jagannāthaṃ jagatsraṣṭāramavyayam || praṇamya śirasā devī lokānāṃ hitakāmyayā | papracchemaṃ mahāpraśnaṃ bhūmau sthānamanuttamam || brūhi tvaṃ sarvalokeśa saṃśayaṃ me hṛdi sthitam | martyaloke mahāścarye karmabhūmau sudurlabhe || lobhamohamahāgrāhe kāmakrodhamahārṇave | yena mucyeta deveśa saṃsārāsārasāgarāt || ācakṣva sarvadeveśa praṇatāṃ yadi manyase | tvadṛte nāsti loke'smin vaktā saṃśayanirṇaye || śrutvaivaṃ vacanaṃ tasyā devadevo janārdanaḥ | provāce paramaprītyā paraṃ sārāmṛtopamam || svargopāyaḥ susādhyaśca nirāyāmo mahāphalaḥ | āste tīrthavaro deva vikhyātaḥ puruṣottamaḥ || na tena sadṛśaḥ kaścit triṣu lokeṣu vidyate | kīrttanādyasya deveśi mucyate sarvapātakaiḥ || na vijñāto'maraiḥ sarvvairna daityairna ca dānavaiḥ || marīcyādyairmunivarairgopito me varānane | dakṣiṇasyodadhestīre nyagrodho yatra tiṣṭhati || yastu kalpe samutpanne mahadulkānivarhaṇe | vināśaṃ naiva cābhyeti svayaṃ tatraiva saṃsthitaḥ || dṛṣṭamātre vaṭe tasmin chāyāmākramya cāmṛta | brahmahatyā pramucyeta pāpeṣvanyeṣu kā kathā || pradakṣiṇā kṛtā yaistu namaskāraśca jantubhiḥ | sarvve nirdhūtapāpmānaste gatāḥ keśavālayam || nyagrodhasyottare kiñciddakṣiṇe keśavasya tu | prāsādastatra tiṣṭheta padaṃ dharmamayaṃ hi tat ||

4.p332.6

pratimāṃ tatra māṃ dṛṣṭvā svayaṃ devena nirmitām | anāyāsena vai yānti bhavanaṃ me tato narāḥ || gacchamānāṃstu tān dṛṣṭvā ekadā dharmarāṭ priye | madantikamanuprāpya praṇamya śirasā'bravīt || namaste bhagavandeva lokanātha jagatpate | kṣīrodavāsanaṃ devaṃ śeṣabhogaikaśāyinam || varaṃ vareṇyaṃ varadaṃ karttāramakṣayaṃ prabhum | viśveśvaramajaṃ viṣṇuṃ sarvvajñamaparājitam || nīlotpaladalaśyāmaṃ puṇḍarīkanibhekṣaṇam | sarvvajñaṃ triguṇaṃ śyāmaṃ jagaddhātāramavyayam || sarvvalokavidhātāraṃ lokanāthaṃ sukhāvaham | purāṇaṃ puruṣaṃ vedyaṃ vyaktāvyaktaṃ sanātanam || parāparāṇāṃ sraṣṭāraṃ lokanāthaṃ jagadgurum | yathā tatra na paśyanti manujāḥ svargakāṅkṣiṇaḥ || pracchādya vallikairdeva jātaṃrūpaparicchadaiḥ | yamaṃ prasthāpayāmāsa svāṃ purīṃ dakṣiṇāṃ diśam || luptāyāṃ pratimāyāṃ tu indranīlasya vai tadā | 'tasmin kṣetravare puṇye vikhyāte puruṣottame | yo bhūtastatra vṛttānto devadevo janārddanaḥ || taṃ sarvvaṃ kathayāmāsa tasmai sa bhagavān purā | indradyumnasya gamanaṃ kṣetrasandarśanaṃ tathā || kṣetrasya varṇanaṃ caiva prāsādakaraṇaṃ tathā | darśanaṃ baladevasya kṛṣṇasya ca viśeṣataḥ || subhadrāyāśca tatraiva māhātmyaṃ caiva sarvvaśaḥ | darśanaṃ narasiṃhasya vyuṣṭisaṅkīrttanaṃ tathā || anantavāsudevasya darśanaṃ guṇakīrttanam | śvetamādhavamāhātmyaṃ svargadvārasya darśanam || udadherdarśanaṃ caiva snānaṃ tarpaṇameva ca | samudrasnānamāhātmyamindradyumnasya ca dvijāḥ || pañcatīrthaphalaṃ caiva mahājyaiṣṭhyāṃ tathaiva ca | sthānaṃ kṛṣṇasya halinaḥ sarvvayātrāphalaṃ tathā ||

4.p332.7

varṇanaṃ viṣṇulokasya , kṣetrasya ca punaḥ svayam | sarvvaṃ kathitavāṃstathyaṃ tasmai sa puruṣottamaḥ || ṛṣaya ūcuḥ | brūhi no deva deveśa yatpṛcchāmaḥ purātanam | yathā tāḥ pratimāḥ pūrvvamindradyumnena nirmitāḥ || kena caiva prakāreṇa tuṣṭastasmai sa mādhavaḥ | tatsrvvaṃ vada cāsmākaṃ paraṃ kautūhalaṃ hi naḥ || brahmovāca | śṛṇudhvaṃ muniśārdūlāḥ purāṇaṃ vedasammitam | kathayāmi purāvṛttaṃ pratimānāṃ ca sambhavam || pravṛtte ca mahāyajñe prāsāde caiva nirmite | cintā tasya babhūvātha pratimārthamaharniśam || na vedmi kena deveśaṃ sarveṣāṃ lokabhāvanam | sargasthityantakarttāraṃ paśyāmi puruṣottamam || cintāviṣṭastvabhūdrājā śete rātrau divāpi na | na bhuṅkte vividhān bhogān na ca snānaṃ prasādhanam || śailamṛddārujā vāpi praśastā yā mahītale | viṣṇośca pratimā yogyā sarvalakṣaṇalakṣitā || etaireva trayāṇāṃ tu dayitaṃ yatsurācitam | sthāpite prītimabhyeti iti cintāparo'bhavat || pañcarātravidhānena sampūjya puruṣottamam | cintāviṣṭo mahīpālaḥ sa stotumupacakrame || indradyumna uvāca | vāsudeva namaste'stu namaste mokṣakāraṇa | trāhi māṃ sarvalokeśa janmasaṃsārasāgarāt || nirmalāmbarasaṅkāśa namaste puruṣottama | saṅkarṣaṇa namaste'stu trāhi māṃ dharaṇīdhara || namaste hemagarbhāya namaste makaradhvaja | ratikānta namaste'stu trāhi māṃ varado bhava || namaste vibudhāgāra namaste vibudhapriya | nārāyaṇa namaste'stu trāhi māṃ śaraṇāgatam || namaste balināṃ śreṣṭha namaste lāṅgalāyudha | namaste vibudhaśreṣṭha namaste kamalodbhava ||

4.p332.8

caturmukha jagaddhāman trāhi māṃ prapitāmaha | namaste nīlameghābha namaste tridaśārcita || trāhi viṣṇo jagannātha magnaṃ māṃ bhavasāgare | pralayānalasaṅkāśa namaste ditijāūtaka || narasiṃha mahāvīryya trāhi māṃ dīptalocana | yathā rasātalādurvī tvayā daṃṣṭroddhṛtā purā || tathā mahāvarāha tvaṃ trāhi māṃ bhavasāgarāt | tavaitā mūrttayaḥ kṛṣṇa varadāḥ saṃstutā mayā || tvaṃ ceme baladevādyāḥ pṛthagrūpeṇa saṃsthitāḥ | aṅgāni tava deveśa garuḍādyāstathā prabho || dikpālāḥ sāyudhāścaivanvāsavādyāstathā'cyuta | ye cānye tava deveśa bhedāḥ proktā manīṣibhiḥ || te'pi sarve jagannātha prasannāyatalocana | mayārcitāḥ stutāḥ sarve tathā yūyaṃ namaskṛtāḥ || prayacchadhvaṃ varaṃ mahyaṃ dharmakāmārthamokṣadam | bhedāste kīrttitā ye tu hare saṅkarṣaṇādayaḥ || tava pūjārthasambhūtāratatastvayi samāśritāḥ | na bhedastava deveśa vidyate paramārthataḥ || vividhaṃ tava yadrūpaṃ yuktaṃ tadupacārataḥ | advaitaṃ tvāṃ kathaṃ dvaitaṃ vaktuṃ śaknoti mānavaḥ || ekastvaṃ hi hare vyāpī citsvabhāvo nirañjanaḥ | paramaṃ tava yadrūpaṃ bhāvābhāvavivarjitam || nirlepaṃ nirguṇaṃ sūkṣmaṃ kūṭasthamacalaṃ dhruvam | sarvopādhivinirmuktaṃ sattāmātravyavasthitam

Linked texts (2)