<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.vrata.vratakhanda.104.2.p1 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Polity, Pleasure & Law](https://indike.org/pramana/in.niti) › [Law and Social-Religious Duty](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma) › [Vows and festivals](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.vrata) › [Vratakhanda](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.vrata.vratakhanda) › 104.2.p1

# Vratakhanda 104.2.p1

Vratakhaṇḍa 104.2.p1

- **Language:** Sanskrit

### [104.2.p1.1](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.vrata.vratakhanda.104.2.p1.1)

śuka uvāca  
caturthyaṅgārakadine yadā bhavati bhārata  
mṛdā snānaṃ tadā kuryyāt padmarāgavibhūṣitaḥ  
agnirmūddhā divo mantraṃ japastiṣṭhedudaṅmukhaḥ  
śūdrastūṣṇaujapaṃ bhaumamāste bhogavivarjitaḥ  
athāstamita āditye gomayenopalipya ca  
prāṅgaṇaṃ puṣpamālābhiraccatābhiḥ samantataḥ  
abhyarccābhilikhettatra kuṅkumenāṣṭapatrakam  
kuṅkumasyāpyabhāve tu raktacandanamiṣyate  
catvāraḥ karakāḥ kāryyā bhakṣyabhojyasamanvitāḥ  
taṇḍulairaktaśālayaiḥ padmarāgaiśca saṃyutāḥ  
catuḥkoṇeṣu tān kṛtvā phalāni vividhāni ca  
gandhamālyādikaṃ sarvvaṃ tathaiva vinivedayet  
suvarṇaśṛṅgīṃ kapilāmathāccrya  
raupyaiḥ khuraiḥ kāṃsyadohāṃ savastrām  
dhurandharaṃ raktamatīva saumyaṃ  
dhānyāni saptāvarasaṃyutāni  
sapta dhānyāni, yava godhūma dhānyakam  
kaṅgaśyāmā caṇaka cīnakāni  
aṅguṣṭhamātraṃ puruṣaṃ tathaiva  
sauvarṇamatyāyatabāhudaṇḍam  
caturbhujaṃ hemamaye niviṣṭaṃ  
pātre guḍasyopari sarpiṣāyutam  
sāmasvarajñāya jitendriyāya  
pātrāya śīlatrayasambhavāya  
dātavyametatmakalaṃ dvijāya  
kuṭumbine naiva ca dambhayukte  
bhūmi putra mahātejaḥ svedodbhava pinākinaḥ  
rūpārthī tvāṃ prapanno'haṃ gṛhāṇārdhyaṃ namo'stu te  
mantreṇānena dattvāghyaṃ raktacandanavāriṇā  
tato'rcayeddipravaraṃ raktamālyāṃbarādibhiḥ  
dadyānmantreṇa tenaiva bhomaṃ gomithunānvitam  
śayyāṃ ca śaktito dadyātsarvopaskarasaṃyutām  
yadyadiṣṭatamaṃ loke yaccāsya dayitaṃ gṛhe  
tattadguṇavate deyaṃ tadevācayamicchatā  
pradakṣiṇaṃ tataḥ kṛtvā visarjya dvijapuṅgava  
naktamacāralavaṇamaśnīyāt ghṛtasaṃyutam  
śaktyā yastu pumān kuryādevamaṅgārakāṣṭakam

### [104.2.p1.2](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.vrata.vratakhanda.104.2.p1.2)

caturovātha vā tasya yat puṇyaṃ taddadāmi te  
rūpasaubhāgyasampannaḥ punarjanmani janmani  
vaiṣṇavo'tha śivobhaktaḥ saptadbopādhipo bhavet  
saptakalpasahasrāṇi rudraloke mahīyate  
iti matsyapurāṇoktaṃ aṅgārakacaturthīvratam  
brahmovāca  
gaṇeśapūjanaṃ kuryyāt caturthyāṃ sarvvakarmmasu  
avighnaṃ suraloke ca gatimiṣṭāṃ prayacchati  
karmmasvaviduṣaṃ vighnaṃ kuryyāccaiva na saṃśayaḥ  
sarvveṣām karmmaṇāmādau tataḥ pūjyo gaṇādhipaḥ  
mūlamantrāḥ svasaṃjñābhiraṅgamantrāśca kīrttitāḥ  
pūrvvavatpadmapatrasthaḥ karttavyaścatithīśvaraḥ  
gandhapuṣpopahāraiśca yathāśakti vidhīyate  
pūjāśāṭhyena śāṭhyena kṛtāpi tu phalapradā  
ājyadhārāsamidbhiśca dadhicīrānnamākṣikaiḥ  
pūrvokta phalado homo yastu śāntena cetasā  
etadvataṃ vaiśvānara pratipadbratavadvyākhyeyaṃ  
iti bhaviṣyatpurāṇoktaṃ gaṇeśavratam  
sūta uvāca  
caturthyāṃ na tu bhuñjīta snātvā nadyāṃ nṛpottama  
raktāmbaradharo bhūtvā raktagandhānulepanaḥ  
raktacitto gaṇādhīśaṃ vināyakamathārcayet  
raktacandanatoyena snānapūrvvavidhānataḥ  
vilipya raktagandhena raktapuṣpaiḥ prapūjayet  
tatosau dattavān bhūyaḥ sājyayuktaṃ ca candanam  
naivedyaṃ caiva hāridra guḍakhaṇḍaṃ ghṛtapnu tam  
evaṃ samvatsaraṃ pūjyaṃ vināyakamatha stuvan  
namaskṛtya mahādevaṃ stoṣye'haṃ tvāṃ vināyakam  
mahāgaṇapatiṃ śūramacitaṃ jayavarddhanam  
ekadantaṃ dvidantañca caturdantaṃ caturbhujam  
akṣayiṣyusahasrākṣa raktanetraṃ varapradam  
śrāvikeyaṃ śaṅkhavarṇaṃ pracaṇḍaṃ daṇḍanāyakam  
āraktaṃ dakṣiṇaṃ caiva vakravaktraṃ hutapriyam  
anarcito vighnakaraḥ sarvvakāryyeṣu yo nṛṇām

### [104.2.p1.3](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.vrata.vratakhanda.104.2.p1.3)

taṃ namāmi gaṇādhyakṣaṃ bhīmamugramumāsutam  
madamattaṃ virupākṣaṃ bhavavaktrasamudbhavaṃ  
sūryyakoṭipratīkāśaṃ raktāñjanasamaprabham  
vṛdhaṃ munivaśaṃ śāntaṃ namasyāmi vināyakam  
namo'stu brahmarūpāya viṣṇurūpāya te namaḥ  
namo'stu gajarūpāya gajānāṃ pataye namaḥ  
meru mandararūpāya namaḥ kailāsavāsine  
namo vighna vināśāya namaste brahmacāriṇe  
bhaktastutāya devāya namastubhyaṃ vināyaka  
tvayā purāṇaṃ sarveṣāṃ devānāṃ kāryyasiddhaye  
gajarūpaṃ samāsthāya trāsitāḥ sarvvadānavāḥ  
ṛṣīṇāṃ devatānāñca kṛtāḥ sarvve manorathāḥ  
yatastataḥ surairamyai ḥ pūjyase tvaṃ bhavātmaja  
tvāmārādhya gaṇādhyakṣaṃ sarvvajñaṃ kāmarūpiṇam  
kāryyārthaṃ raktakusumaiḥ raktacandanavāribhiḥ  
raktāmbaradharo bhūtvā caturthyāmarcayejjapan  
trikālamekakālaṃ vā niyato niyatātmanāḥ  
rājānaṃ rājaputraṃ vā rājamantriṇameva ca  
rājyaṃ vā sarvvaṃ vighne śo vaśī kuryyānnarāṅgajam  
avighnaṃ kuru me nityaṃ kuru vighnavināyaka  
mayā tvaṃ saṃstuto bhaktyā pūjitaśca viśeṣataḥ  
yat phalaṃ sarvvatīrtheṣu sarvvayajñeṣu yatphalam  
tat phalaṃ sarvvamāpnoti stutvā devaṃ vināyakam  
viṣamaṃ na bhavettasya naca gacchetparābhavam  
na ca vighno bhavettasya jāto jātismaro bhavet !  
ya idaṃ paṭhati stotraṃ ṣaṇbhirmāsairvaraṃ labhet  
saṃvatsareṇa siddhiñca labhate nātra saṃśayaḥ  
iti narasiṃhapurāṇoktaṃ gaṇeśacaturthīvratam  
sumanturuvāca  
śivā śāntāsu khī rājan caturthī trividhā smṛtā  
māsi bhādrapade śuklā śivā lokeśapūjitā  
tasyāṃ srānaṃ tathā dānamupavāsojapastathā  
kriyamāṇaṃ śataguṇaṃ prasādāddhastino nṛpa  
guḍa lavaṇa ghṛtānāntu dānaṃ śubhakaraṃ smṛtam

### [104.2.p1.4](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.vrata.vratakhanda.104.2.p1.4)

guḍapūpā stathā vīra puṇyaṃ brāhmaṇabhojanam  
caturthī naraśārdūla pūjayeta sadā striyaḥ  
guḍa lavaṇa pūjābhiḥ svasukhasuramāṃtaraḥ  
tā. sarvvā subhagāḥsyurvai vighneśasyānumodanāt  
kanyakāśca viśeṣeṇa vidhinānena pūjayet  
iti bhaviṣyapurāṇoktaṃ śivācaturthīvratam  
sumanturuvāca  
māghamāsi tathā śuklā yā caturthī mahīpate  
sā sarvvaśāntidā nityaṃ śāntiṃ kuryyātsadaiva hi  
snānaṃ dānaṃ baliḥ karmma sarvvamasyāṃ kṛtaṃ vibho  
bhavetsahasraguṇitaṃ prasādāddhastinaḥ sadā  
kṛtvopavāsaṃ yastasyāṃ pūjayedvighnanāyakam  
tasyāṃ homādikaṃ karmma bhavetsāhasrikaṃ nṛpa  
lavaṇaṃ guḍapūrṇañca ghṛtāktaṃ tacca bhārata  
dattvā bhakto tu vighneśaṃ phalaṃ sāhasrikaṃ labhet  
viśeṣataḥ striyorājan pūjayet saguruṃ nṛpa  
guḍa lavaṇa ghṛtai vīra sadāsthāṃ kurunandana  
iti bhaviṣyatpurāṇoktaṃ śāntācaturthīvratam  
sumanturuvāca  
sukhāvahāṃ śṛṇu sukhāṃ saubhāgyakariṇīṃ śubhāṃ  
caturthīṃ kuruśārdūla rūpasaubhāgyadāṃ śubhāṃ  
sukhavrataṃ mahāpuṇyaṃ rūpārogyapraśāyakam  
susūkṣmaṃ sukaraṃ dhanyamidaṃ puṇyaṃ sukhāvahaṃ  
paratra phaladaṃ vīra divyarūpapradāyakam  
vilāsaṃ vibhramākṣepaṃ hasitaṃ ceṣṭitaṃ śubham  
sukhavratena sarvvaṃ syāt śubhaṃ kurukulodbaha  
kṛtapūje tu deveśe vipreśa śivayoḥ sute  
yadā śuklacaturthyāntu vāro bhaumasya bhāk bhavet  
tadā sā sukhadā jñeyā caturthī vai sukheti ca  
purā maithunamāśritya sthitābhyāntuhimācale  
bhīmomābhyāṃ mahābāho† ravi rindudyutaḥ kṣitau  
bheditvā suprayatnena sukhena tu śṛto yathā  
jātastasyāṃ mahāvīra rakto raktasamudbhavaḥ  
umayā dhātrīvotpannastasmādaṅgārako hyayam

### [104.2.p1.5](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.vrata.vratakhanda.104.2.p1.5)

maṅgalado'ṅgārakāntiśca maṅgalānāntu sadā nṛpa  
saubhāgyādikaro yasmāttasmādaṅgārako mataḥ  
bhaktyā caturthī naktona yo vai śraddhāsamanvitaḥ  
upoṣyati naro rājan nārī vānanyamānasā  
pūjayecca kujaṃ bhaktyā raktapuṣpavilepanaiḥ  
aṅgārakasvarūpañca vakṣyamāṇamatsyapurāṇoktāṅgārakacaturthī  
gaṇeśaṃ prathamaṃ pūjya bhaktyā śraddhāsamanvitaḥ  
sa tu tuṣṭaḥ prayaccheta saubhāgyaṃ rūpasampadam  
pūrvaṃ tu kṛtasaṅkalpaḥ snānaṃ kṛtvā yathāvidhi  
gṛhītvā mṛttikāṃ vakṣye mantreṇānena bhārata  
iha tvaṃ vanditā pūrvaṃ kṛṣṇenoddharatā kila  
tasmāmme daha pāpānaṃ yanmayā pūrvvasañcitaṃ  
imaṃ mantraṃ paṭhan vīra ādityāya pradarśayet  
ādityaraśmibhiḥ pūtāṃ gaṅgājalakaṇocitāṃ  
dattvā mṛdaṃ śirasi tāṃ sarvvāṅgeṣu niyojayet  
tataḥ snānaṃ prakurvvota mantrapūrvvaṃ jale śubhe  
yūyamāpaḥstha sarvveṣāṃ daityadānavasañcitāḥ  
svedāṇḍajodbhidānāñca jarāyūṇāñca yonayaḥ  
snāto'haṃ sarvvatīrtheṣu sarvvaprasravaṇeṣu ca  
tathā kāmpāditīrtheṣu mānasādisaraḥsu ca  
nadīṣu devakhāteṣu snāto'haṃ teṣu teṣu vai  
dhyāyan paṭhannibhaṃ mantraṃ tataḥ snānaṃ samācaret  
tataḥ snātaḥ śucirbhūto gṛhamāgatya ca spṛśet  
durdhvākṣataratnagoḥ spṛṣṭvā gāñca mantreṇa mantravit  
dūrvvāṃ namostamantreṇa akṣatañcayamayastathā  
gāṃ dṛṣṭvā tu tato devīṃ vandyāddaura pradakṣiṇam  
samālabhya tu hastena tato mantramudīrayet  
sarvvadevamayī devī nirṛtistvaṃ prapūjitā  
tasmāt spṛśāmi vande tvāṃ vanditā pāpahā bhava  
nato maunena vāgacchan vanditā gṛhadevatā  
prakṣālya ca mṛdā pādāvācānto'gnigṛhaṃ viśet  
homaṃ tatra prakurvvīta etairmmantrapadairrvaraiḥ

### [104.2.p1.6](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.vrata.vratakhanda.104.2.p1.6)

sarvvāya sarvvaputrāya pārśvatauvasatāya ca  
kujāya lohitāṅgāya graheṅgāṅgārakāya ca  
'oṃkārapūrvvakairmmantraiḥ svāhākārasamanvitaiḥ  
aṣṭottaraśataṃ vīra aṣṭamāvārddhameva ca  
etairmmantrapadairhatvā kāmato'kāmatonṛpa  
khādirobhiḥ samidbhiśca ājyadiśraiyavaistilaiḥ  
bhaktairnānāvidhaiścānyaiḥ śaktyā bhaktisamanvitaḥ  
kṛtvā homaṃ tato vīra devaṃ saṃsthāpayet cinī  
sauvarṇa rājataṃ tāmra bhadradārumayaṃ nṛpa  
devadārumayaṃ vāpi śrīkhaṇḍaghaṭitaṃ tathā  
gāṅgeya pātre raupye vā arghāḥ kuṅkumakesaraiḥ  
anyairvvā lohitairbhavyaiḥ pattraiḥ puṣpaiḥ phalairapi  
raktaiśca vividhairvoramathavā bhaktisañcaret  
yāvadvi vibhṛtaṃ vittaṃ vittaśca vīra bhaktitaḥ  
tāvadvivarddhate puṇyaṃ dātuḥ śatasahasrakam  
yadvā tāmramaye pātre kāṃsye mṛnmaye'thavā  
pūjayeta naro bhaktyā śaktyā kuṅku makesaraiḥ  
puruṣākṛtiṃ kāṃsyapātre etairmantrapadairyajet  
bhūmiputra mahādeva, svedodbhava pinākinaḥ  
rūpārthī tvāṃ prapanno'ḍaṃ gṛhāṇārthaṃ namo'stu te  
mahādevāṅgasambhūta medinīgarbhasambhava  
aṅgāraka mahārāja lohitāṅga namo'stu te  
prārthanāmantraḥ  
sugandhapuṣpadhūpādyairbrāhmaṇo yaḥ prapajayet  
guḍodanaṣṭataṃ cīra godhūmān ghālitaṇḍulān  
apeśca śaktiṃ dadyādvai brāhmaṇebhyo yatendriyaḥ  
vittaśāṭhyaṃ na kurvvīta vidyamāne dhane nṛpa  
vittaśāṭhyañca kurvvāṇo nāmutraphalabhāgbhavet  
śatānīka uvāca  
aṅgārakeṇa saṃyuktā caturthī naktabhojaneḥ  
upocyāḥ katisaṃkhyāstu utāho sakṛdeva hi  
sumanturuvāca  
caturthī tu caturthī tu yadāṅgārakasaṃyutā  
upoṣya tatra tatraiva pradeyo vidhivat kujaḥ  
upoṣya nakta na vibho catasraḥ kujasaṃyutāḥ

### [104.2.p1.7](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.vrata.vratakhanda.104.2.p1.7)

caturthyāntu caturthyāntu vidhānaṃ śṛṇu yādṛśam  
daśasovarṇike mukhyaṃ daśārddhārddha' yathāpi vā  
sauvarṇapātre raupye vā bhaktyā tāmramaye'pi vā  
viṃśatpalāni pātrāṇi viṃśatyarddhapalāni ca  
viṃśatkarṣāṇi vā vīra atohonaṃ na kārayet  
śaktyā vittasya bhaktyā ca pātre tāṃmmrabhaye'pi vā  
pratiṣṭhāpya kujaṃpātre raktavastreṇa veṣṭayet  
puṣpamaṇḍayikāṃ kṛtvā divyairdhūpaistu dhūpitām  
tattattvamarcayeddevaṃ pūrvvamantraiḥ krameṇa tu  
bhakṣya bhojyairanekaiśca phalairanyaiśca saṃmataiḥ  
vastraiḥ prāvaraṇaiḥ pātraiḥ śayyopānahadāsaneḥ  
kṛnnaiḥ puṣpairrgandhavaraiḥ śaktyā vittānusārataḥ  
brāhmaṇāya ca taṃ dadyāddakṣiṇāsahitaṃ nṛpa  
vācakāya mahābāho guṇine śreyasena ca  
śṛṅgārakeṇa saṃyuktāṃ dhenuṃ śīlasamanvitām  
anena vidhinā dattvā yathoktaphalabhāgbhavet  
iti te kathitā purāṇa tithyeānāmūttamā tithiḥ  
yāmupoṣya naro rūpaṃ divyamāpnoti bhārata  
kāmyānvayasamaṃ vīra tejasā ravisaprabham  
prabhayā haritulyañca sarvvato balasaṃsthitaḥ  
īdṛgrūpaṃ varaṃ prāpya yāti bhaumasadonnṛpa  
prasādāddijarājasya gaṇeśasya gaṇāyate  
paṭhatāṃ śṭaṇvatāṃ rājan kurvvatāṃca viśeṣataḥ  
brahmahatyādipāpāni kṣīyante nātra saṃśaya iti  
iti bhaviṣyat purāṇoktaṃ sukhavratam  
caturthyāntu mahārāja nirāhāro vratānvitaḥ  
dattvā tilāca bhuṅkte yaḥ svayaṃ bhuṅkte tilodakam  
divā nirāhāro rātro bhuṅkte iti virodha parihāraḥ  
varṣadvaye samāptirvipratasya tu yadā bhavet  
vināyakastasya tuṣṭodadāti phalamīpsitam  
iti bhaviṣyat purāṇoktaṃ gaṇapati caturthovrataṃ  
skanda uvāca  
kena vratena bhagavan saubhāgyamatulaṃ bhavet

### [104.2.p1.8](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.vrata.vratakhanda.104.2.p1.8)

putra pautradhanaiśvaryyaṃ manujaḥ sukhamedhate  
tanme vada mahādeva vratānāmuttamaṃ vrataṃ  
yena cīrṇena deveśa naro rājyañca vindati  
rājñīva jāyate nārī api dāsīkulodbhavā  
rājaputro jayecchatrūn garur̤aḥ pannagāniva  
brāhmaṇo brahmavarcasvaṃ prāpya sarvvārccako bhavet  
varṇāśrama vihīno'pi so'pi siddhiñca vindati  
īśvara uvāca  
śṭaṇu vatsa pravakṣyāmi vratānāmuttamaṃ vrataṃ  
apūrvvaṃ gaṇapate vrataṃ yat trailokya viśrutaṃ  
bhagavatyā purā cīrṇaṃ pārvvatyā padbhayā saha  
sarasvatyā mahendreṇa viṣṇunā dhanadena ca  
anyaiśca devermunibhirgandharvvaiḥ kinnaraistathā  
cīrṇametadvrataṃ sarvvaiḥ purākalpe ṣar̤ānana  
caturthī yā bhaveduktā nabhomāsasya putradā  
tasyāṃ vratamidaṃ kuryyāt kārttikyāṃ vā ṣar̤ānana  
gajānanaṃ caturbāhumekadantaṃ vipāṭinam  
vratavadvidhāya hemnā vighneśaṃ hemapītāsanasthitaṃ  
tathā haimomathī dūrvvāṃ tadādhāre vyavasthitāṃ  
saṃsthāpya vighnaharttāraṃ kalase tāmrabhājane  
veṣṭitaṃ raktavastreṇa sarvvatobhadramaṇḍale  
pūjayecchuktakusumaiḥ patrikābhiśca pañcabhiḥ  
bilvapatramapāmārga śamī dūrvvā haripriyā  
anyaiḥ sugandhakusumaiḥ patrikābhiḥ sugandhibhiḥ  
phalaiśca modakaiḥ pakvādupahāraṃ prakalpayet  
yathāvadupacāraiśca pūjayedbhirijāsutaṃ  
umāsuta namastubhyaṃ viśvavyāpi sanātana  
vighnaughaṃ chindi sakalaṃ aghryaṃ pādyaṃ dadāmi te  
arghyamantraḥ  
gaṇeśvarāya devāya umāputrāya vedhase  
pūjāmadya prayacchāmi gṛhāṇa bhagavannamaḥ  
gandhamantraḥ  
gaṇeśvarāya devāya varadāya gajānana  
umāsutāya devāya kumāragurave namaḥ  
lambodarāya vīrāya sarvvavighnavihāriṇe  
puṣpamantraḥ

### [104.2.p1.9](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.vrata.vratakhanda.104.2.p1.9)

umāmaṅgalasaṅbhūte dānavānāṃ vadhāya vai  
anugrahāya lokānāṃ sa devaḥ pātu vaismahak  
dhūpamantraḥ  
paraṃjyotiḥprakāśāya sarvvasiddhipradāya ca  
dīpaṃ tubhyaṃ pradāsyāmi mahādevātmane namaḥ  
dīpamantraḥ  
gaṇānāñca gaṇapatiṃ hava mahākaviṃ kavīnāṃ  
upamantravaśravaṃ jyeṣṭha rājaṃ brahmaṇaṃ brāhmaṇasyātinśṛṇaṃ śṛṇvan  
jyotibhiḥ sinnadasādanaṃ  
upahāramantraḥ  
gaṇeśvara gaṇādhyakṣa gaurīputra gajānana  
vrataṃ sampūrṇatāṃ yātu tvatprasādāddimārthanā  
prārthanā mantraḥ  
evaṃ saṃpūjya vighneśaṃ yathāvibhavavistaraiḥ  
sopaskaraṃ gaṇādhyakṣamācāryyāya nivedayet  
gṛhāṇa bhagavan brahman gaṇarāja pradakṣiṇa  
vrataṃ taddarśanādadya sampūrṇa yātu suvrata  
dānamantraḥ  
evaṃ yaḥ pañcavarṣāṇi kṛtvodyāpanamācaret  
īpsitāllabhate kāmān dehānte śāṅkaraṃ padam  
athavā śuklapakṣasya caturthyāṃ saṃyatendriyaḥ  
kuryyādvarṣatrayañcaivaṃ sarvvasidvimavāpnuyāt  
udyāpanaṃ vināyakasya karoti vratamuttamam  
tena śuklatilaiḥ kāryyaṃ prātaḥsnānaṃ ṣaḍānana  
hemnā vā rajatenāpi kṛtvā gaṇapatiṃ budhaḥ  
pañcagavyaistu saṃkṣāpya dūrvvābhiḥ saṃprapūjayet  
mantraistu daśabhirbhaktyā dūrvvāyutaiḥ śikhidhvaja  
dūrvvāyuktaiḥ pañcagavyaiḥ snapanaṃ dūrvvāyutairdaśabhirmantraiḥ  
pūjā ekasya mantrasya daśatvaṃ  
ityevaṃ kathitaṃ vatsa sarvvasiddhipradaṃ śubhaṃ  
vrataṃ dūrvvāgaṇapateḥ kimanyacchrotumicchasi  
iti saurapurāṇoktaṃ dūrvvāgaṇapativratam  
bharaṇyāstu caturthyāntu śanaiścaradine yamam  
pūjayan samabhyaktorathairmucyate pātakernaraḥ  
iti kūrmapurāṇoktaṃ yamavratam  
atha vighnaharaṃ rājan kathayāmi tavānagha  
yena samyakkṝteneha na vighnamupajāyate

### [104.2.p1.10](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.vrata.vratakhanda.104.2.p1.10)

caturthyāṃ phālgune māsi grahītavyaṃ vratantvidam  
naktāhāreṇa rājendra tilācaṃ pāraṇaṃ smṛtaṃ  
tadeva vahnau hotavyaṃ brāhmaṇāya ca tadbhavet  
divyāya śūrāya gajānanāya  
daṃṣṭrākarālāya namaḥ śivāya  
nagātmajādeha malodbhavāya  
kumārahastāya nabhaśvarāya  
evaṃ saṃpūjya manubhirhomaṃ kuryyādyathāvidhiḥ  
caturmāsavataścaiva kṛtvetthaṃ pañcame tathā  
sauvarṇaṃ rājataṃ vāpi kṛtvā viprāya dāpayet  
tāmrapātre pāyasādyaiścaturbhiḥ sahitaṃ nṛpa  
pañcamena tilaiḥ sārddhaṃ gaṇaśāntikareṇa ca  
mṛṇmayāni haridraistu vidhinānena kārayet  
homañca rājataṃ śaktyā vidhinānena dāpayet  
itthaṃ vratamidaṃ kṛtvā sarvvavighnāt sa mucyate  
hayamedhasya yajñe tu sañjāte sagaraḥ purā  
etadeva haraścakre tripuraṃ yena hanti ca  
mayā samudramathane tvetadeva vrataṃ kṛtaṃ  
anyairapi mahīpālairetadeva purā kṛtaṃ  
tato nirvvighnasiddhyarthaṃ vighnopaśamanaṃ paraṃ  
anena kṛtamātreṇa sarvvavighnaiḥ pramucyate  
tato rudrapuraṃ yāti vārāhavacanaṃ yathā  
vighnāni tasya na bhavanti gṛhe kadācit  
dharmmārthakāmasukhasiddhivighātakāni  
yaḥ saptamīnduśakaloktikatikāmahastaṃ  
vighneśamarccayati naktaṃ kṛtau caturthyāṃ  
brahmovāca  
māghamāse tu samprāpte caturthī kundasaṃjñitā  
sopoṣyā tu suraśreṣṭha tato rājyaṃ bhaviṣyati  
sarvvopahārasampannaṃ sarvvopaskaramāharet  
kandapakkaṃ phalaṃ śākaṃ lavaṇaṃ gur̤aśarkarā  
khaṇḍaṃ kustumbarī jīraṃ dhānyāni vividhāni ca  
dātavyāni raghuśreṣṭha kanyakānāntu bhaktitaḥ  
sūryyapātraṃ tathā bhāṇḍaṃ sūkṣmayāni viśeṣataḥ  
uddiśya dāpayeddevī' prīyatāṃ me sadā iti  
anena vidhinā śakra saubhāgyaṃ putrasantatiḥ

### [104.2.p1.11](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.vrata.vratakhanda.104.2.p1.11)

varddhate nātra sandeho nānyathā mama bhāṣitaṃ  
iti devīpurāṇoktaṃ kundacaturthīvratam  
ṛṣaya ūcuḥ  
nirvighnena tu kāryāṇi kathaṃ siddhyanti sūtaja  
aprasiddhiḥ kathaṃ nṝṇāṃ putrasaubhāgyasampadāṃ  
dampatyoḥ kalahe caikayaṃ vandhubhede tathā nṝṇāṃ  
udāsīneṣu lokeṣu kathaṃ saṃmukhatā bhavet  
vidyārambhe tathā nṝṇāṃ vaṇijyāyāṃ kṛṣau tathā  
nṛpateḥ paracakrasya jayasiddhiḥ kathaṃ bhavet  
kāṃ devatāṃ namaskṛtya pūjāsiddhikarī nṛṇāṃ  
sūta uvāca  
sasaṅgayoḥ purā viprāḥ kurupāṇḍavasenayoḥ  
pṛṣṭavān devakīputraṃ dharmarājī yudhiṣṭhiraḥ  
nirvighne na jayohyeṣāṃ vada deva kathaṃ bhavet  
kāṃ devatāṃ namaskṛtya samagrāṃ hyalabhanadīm  
śrīkṛṣṇa uvāca  
pūjayasva gaṇādhyakṣaṃ vighneśaṃ siddhidāyaka  
tasmin saṃpūjite rājan sarvvān kāmānavāpnuyāt  
yudhiṣṭhira uvāca  
deva kena vidhānena pūjamārho gaṇādhipaḥ  
pūjitaśca tithau kasyāṃ siddhido gaṇapo bhavet  
śrīkṛṣṇa uvāca  
gajavaktrantu śuklāyāṃ caturthyāṃ pūjayennṛpa  
yadā votpadyate bhaktirmayi pūjyo gaṇādhipaḥ  
prātaḥ śuklatilaiḥ snātvā madhyāhne pūjayennṛpa  
svaśaktyā gaṇanādhasya svarṇaraupyaṃ yathāṛtiṃ  
kṛtvā pūjāṃ prayatna na nāpya pañcāmṛtaiḥ pṛthak  
gaṇādhyakṣeti nāmnā vai gandhaṃ dadyācca bhaktitaḥ  
vināyaketi puṣpāṇi dhūpaṃstromāsuteti ca  
dīpaṃ rudrapriyāyeti naivedyaṃ vighnanāśana  
vastraṃ sarvvaprade raktaṃ puṣyaṃ dadyāt śubhāhataṃ  
tato dūrvvāṃkurān gṛhā viṃgratiścaikameva ca  
pūjayeta prayatnena ebhirnāmapadaiḥ pṛthak  
gaṇādhipa namo'stvastu umāputrāghanāśana  
vināyakeśaputreti sarvvasiddhipradāyaka  
ekadantebhavaktreti namo mūṣikavāhana

### [104.2.p1.12](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.vrata.vratakhanda.104.2.p1.12)

kumāraguravetyantaṃ pūjanīyaḥ prayatnataḥ  
dūrvvāyugmaṃ gṛhītvā tu gandhayuktaṃ prapūjayet  
ekaikena ca nāmnā vai pūjya ekena sarvvataḥ  
tathaikaviṃśatisaṃkhyā modakān ghṛtapācitān  
sthāpayitvā gaṇādhyakṣaṃ samīpe kurunandana  
daśa viprāya dātavyā svayaṃ cādyāttathādaśa  
ekaṃ gaṇādhipe dadyāt sannaivedyaṃ nṛpottama  
viprāya bhojanaṃ dadyāṅkuñjīyāttailavarjjitaṃ  
kṛtvā naimittikaṃ karmma pūjayediṣṭadevatāṃ  
evaṃ kṛte dharmarāja vighnanāthasya pūjane  
vijayaste bhavennūnaṃ satyaṃ satyaṃ mayoditaḥ  
vidyākāmo labheddidyāṃ dhanakāmo dhanaṃ yathā  
jayaṃ vijayakāmastu puttrārthī vindate sutān  
patikramā ca bharttāraṃ saubhāgyañca suvāsinīm  
vidhavā pūjayitvā tu vaidhavyaṃ nāpnuyāt kvacit  
vaiśyāvādyāsu dīkṣāsu grāhyo pūjyo gaṇādhipaḥ  
yasmin saṃpūjite viṣṇurauśī bhānussadā umā  
havyavāhamukhā devāḥ pūjitāḥ syurna saṃśayaḥ  
caṇḍikāyā mātṛgaṇāḥ parituṣṭā bhavanti ca  
yasmin saṃpūjite bhaktyā viprāḥ siddhivināyake  
ya idaṃ śṭaṇuyānnityaṃ śrāvayedvā samāhitaḥ  
siddhyanti sarvvakāryāṇi siddhidasya prasādataḥ  
iti skāndapurāṇoktaṃ siddhivināyakavratam  
māsi bhādrapade śuklā śivaloke prapūjitā  
tasyāṃ snānaṃ tathā dānamupavāso'rcanaṃ tathā  
kriyamāṇaṃ śataguṇaṃ prasādāddighninī nṛpeti  
asyāṃ candradarśanaṃ na kartavyam  
siṃhāditye śuklapakṣe caturthyāṃ candradarśanam  
mithyābhiḍūṣaṇaṃ kuryyāttasmāt paśyenna taṃ tadeti  
kanyāditye caturthyāntu śukle candrasya darśanam  
mithyābhiḍūṣaṇaṃ kuryyāttasmāt paśyenna taṃ tadā  
sauramāsagrahaṇe śiṣṭācāravirodhaprasaṅgāt  
doṣasya śāntaye siṃhaḥ prasenamivita vai paṭhet

### [104.2.p1.13](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.vrata.vratakhanda.104.2.p1.13)

sa ca śloko viṣṇupurāṇe  
siṃhaḥ prasenamavadhītsiṃho jāmbavatā hataḥ  
sukumāraka mārodīstavahyeṣa syamantaka iti  
kārttikaśuklapañcamupakramya  
tithau yugāṣṭāyāyāntu samupoṣya yathāvidhi  
śaṅkhapālādināgānāṃ śeṣasya ca mahātmanaḥ  
pūjā kāryā puṣpa gandha-cīrāpyāyanapūrvakamiti  
yugāṣṭāyāyāścaturthyā prātarmadhyāhnavyāpinyāśca karttavyam  
tathā ca skandapurāṇe  
prātarmadhyāndine tatra sacopoṣyā phaṇīśvarān  
cīreṇāpyāyya pañcamyāṃ pārayet prayatā naraḥ  
viṣāṇi tasya naśyanti na taṃ hiṃsanti pannagāḥ  
caturthyāṃ mārgaśīrṣe tu śuklapakṣe nṛpottama  
prārabhya pratimāsañca caturthyāṃ gaṇanāyakam  
saṃpūjya vidhinā kuryyādekabhaktaṃ samāhitaḥ  
akṣāralavaṇaṃ tvevaṃ pūrṇasambatsare tataḥ  
dvitīye vatsare cātha naktaṃ praticaturthi ca  
kuryyādviśeṣamabhyarcya tṛtīye'yācitaṃ tathā  
evameva prakurvīta caturthe svādupoṣaṇam  
tataścaturthe sampūrkhe tadudyāpanamācaret  
idaṃ varacaturthyākhyaṃ vrataṃ sarvvārthasādhakam  
iti skandapurāṇoktaṃ varacaturthīvratam  
athāsyāmeva brahmapurāṇoktaṃ gaurīcaturthīvratam  
umācaturthyāṃ māghe tu śuklāyāṃ yoginīgaṇaiḥ  
prāgamarcayitvā sṛṣṭā ca bhayaḥ sākṣāt svakergaṇaiḥ  
tasyāstyā tatra saṃpūjyā naraiḥ strībhirviśeṣataḥ  
kundapuṣpaiḥ prayatnena samyagbhattyā samāhitaiḥ  
kuṅkumālaktakābhyāñca raktasūtraiḥ sakaṅkaṇaiḥ  
arcaiḥ puṣpaistathādhūpairdoṣairbalibhireva ca  
guḍārdra kābhyāṃ panasalabalībhyāñca pāsakaiḥ  
pūjyā striyaśca vidhavāstathā viprāśca śobhanāḥ  
saubhāgyahṛṣṭaye paścāt bhoktavyaṃ bandhubhiḥ saheti  
iti gaurīcaturthīvratam  
lavaṇairdhānyakairyukta jorakaṃ marīcāni ca

### [104.2.p1.14](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.vrata.vratakhanda.104.2.p1.14)

hiṅgu śuṇṭhī haridrāñca sarvvaṃ parikaraṃ tathā  
caturthyāmekabhaktāśī saṅgṛhyā kuṭumbine  
ggṛheṣu saptasu tathā trilāyuktāni bhārata  
bhikṣā, manaḥśikhā  
etacchilāvrataṃ nāma lakṣmīlokapradāyakam  
iti bhaviṣyottaroktaṃ śilāvratam  
caturthyāṃ naktabhugdadyādante hemavāraṇam  
vāraṇaḥ, karī  
vrataṃ vaināyakaṃ nāma sarvvavighnopaśāntidam  
iti padmapurāṇoktaṃ vaināyakavratam  
nandikeśvara uvāca  
vināyakacaturthyākhya' vrata vakṣyāmi te'nagha  
dhamyaṃ yaśasyamāyuṣyaṃ samīhitaphalapradam  
vighnopaśamanāyālaṃ sarvvasiddhipradāyakam  
priyaṃ gaṇapaternityamṛṣibhiścāpyupāsitam  
mārgaśaklacaturthyāntu grāhyaṃ vratamidaṃ mahat  
kṛtāhāreśca viprendra tilātraṃ pāraṇaṃ kṛtam  
tadeva vahnau hotavyaṃ brāhmaṇebhyo dadet sadā  
gavāṃ nade vā naivedyaṃ vighnarājāya saṃyamī  
pūjayet gaṇapatiṃ rātrau gandhaiḥ puṣpairyathākramam  
snāpitaṃ śubhra† saṃjñaṃ taṃ snāpitaṃ kuṅkumāmbhasā  
sumārgādiṣvatho taistu nāmabhirhvārya yettataḥ  
vināyakaścaikadantaḥ kṛṣṇapiṅgo gajānanaḥ  
lambodaro bhālacandro herambo vikaṭastathā  
vakratuṇḍa śśūrpakarṇo vighnarājo gaṇādhipaḥ  
ityevaṃ māsanāmnā tu japahomamathācanam  
kṛtvāvaṃ prārthayet paścānmantre ṇānena bhaktimān  
dvaimāturāya vīrāya paraśuhastāya vai namaḥ  
vighneśāyaikadaṃṣṭrāya namo lambodarāya ca  
namaste gajavaktrāya sarvvajñāyāṣṭamūrtaye  
samīhitārthasamprāptau nirvighnaṃ kuru me sadā  
bhojayitvā tato viprān yathāśaktyā vimatsaraḥ  
bhuñjīta ca svayaṃ naktaṃ vāgyato'nabhrakutsyan  
sāyamprātaśca sarvvaṣāṃ bhojanaṃ śruticoditam  
ekabhaktaṃ punastasmādupavāsastatodhikaḥ

### [104.2.p1.15](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.vrata.vratakhanda.104.2.p1.15)

upavāsātparaṃ bhaikṣa' bhaikṣātparamayācitam  
ayācitātparaṃ naktaṃ tasmānnaktaṃ tapo bhavet  
devaistu bhuktaṃ pūrvvāhne madhyāhne mānuṣaistathā  
aparāhne ca pitṛbhiḥ sandhyāyāṃ pretarākṣasaiḥ  
velāścaitā vyatikramya naktabhojī ca yo bhavet  
sa taistu tarpitaiḥ sarvaiyetpuṇyaṃ tadavāpnuyāt  
haviṣyabhojanaṃ snānamāhārasya ca lāghavam  
adhikārthamadhaḥ śayyā naktabhojī samācaret  
evaṃ saṃvatsarasyānte vrate pūrṇa gajānana  
atrāpi śaṅkhacaturthyāmuktasūpaṃ nirvvācanaṃ  
sauvarṇaraupye vāropyamadhivāsya prayatnataḥ  
tāmmrapātrerhādaśabhiryya snayairvvāca vaiṣṇavaiḥ  
tilasaṃmodakabhūtaiḥ prātarviprāya dāpayet  
dadyācca vidhivadbhaktyā vṛṣabhacca gavā saha  
aṣṭāṅgapadasaṃyuktasaptadhānyasamanvitam  
bhojayet brāhmaṇān paścāt vittaśāṭhāvivarjjitaḥ  
itthaṃ vratamidaṃ cīrtvā sarvvavighnaiḥ pramucyate  
vidyāṃ śriyaṃ yaśaḥ saukhyaṃ prāpnotyavikalaṃ sadā  
aputro labhate putraṃ daridrastūttamaṃ dhanam  
kanyārthī labhate kanyāṃ parataśca śubhāṃ gatim  
śrūyate'tra purāvṛttaṃ puṣpadhūpādisādhanam  
mallikā raktāmabhoja jātitagarameva ca  
puṣpikāṃ ketakīṃ vānasuvarṇakusumāni ca  
prati māsantu kāryāṇi puṣpāṇyetāni nārada  
phalānāmapyabhāve tu bījapūraṃ praśasyate  
alābhetūktapuṣpāṇāṃ śatapatraṃ vimiśrate  
nārikelaṃ bījapūraṃ nāraṅgaṃ dār̤imaṃ tathā  
sārikhāṃ panasañcaiva sahakāraṃ tathaiva ca  
kṣīrīphalaṃ cāmalakaṃ kūṣmāṇḍaṃ vapuṣaṃ tathā  
bhūmīphalaṃ† kramāccātra arghakāle prayojayet  
ekadanta mahāhasta gaurīsuta gaṇādhipa  
caturthīvratapūjārthaṃ arghaṃ gṛhā namo'stu te  
arghamantraḥ  
śatapatraṃ tathā kundaṃ marukaruṇavīrakam

### [104.2.p1.16](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.vrata.vratakhanda.104.2.p1.16)

smāravindaṃ vakulāśokāmādāya pūjayettaḥ  
arthān sambardhayati vardhayatīha dharmaṃ  
kāmaṃ prasādhayati tasya pinaṣṭi pāpam  
yaḥ pūjayatyakhilalokanatāṅghripadmaṃ  
gaurīsutaṃ phaṇitanūdaramādidevam  
vighnāśca tasya na bhavanti gṛhe kadācit  
dharmmārthakāmasukhasiddhividhāyakāya  
yaḥ saptamīnduśakalākṛtikāntidantam  
vighneśamarccayati taṃ sukato caturthāṃ  
ānandadāṃ sakalapāpaharāṃ caturthīṃ  
yā strī karoti vidhavā sadhavā ca kanyā  
sā sve gṛhe sukhaśatānyanubhūya bhūyo  
herambamātṛbhavanaṃ muditaḥ prayāti  
evañca yaḥ prakarute varadāṃ caturthī  
vaināyakīṃ vividhaputrasukhāntikīrttiḥ  
śambhoḥ śaśāṅkakalikāṅkitaśekharasya  
sthānaṃ prayāti paramaikasukharūpam  
sthaviragaṇapatiṃ pūjayantyujjvalāyāṃ  
sakkadapi samupoṣya dhvastadoṣāstu martyāḥ  
dviradavadanamādyaṃ te prayāntīha dhanyāḥ  
suranagarapurandhrīlocanaiḥ pīyamānāḥ  
iti skandapurāṇoktaṃ naktacaturthīvratam  
iti śrīmahārājādhirāja mahādevasya samastakaraṇādhīśvara-sakalavidyāviśārada śrīhemādriviracite  
caturvvargacintāmaṇau vratakhaṇḍe  
caturthīvratāni

## Linked texts (13)

- [Matsyapurāṇa](https://indike.org/pramana/in.purana.matsya.72.32) — Vyāsa, Sanskrit
- [Merutantra](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.general.sakta.merutantra.13.222) — Gommaṭa, Sanskrit
- [Garuḍapurāṇa](https://indike.org/pramana/in.purana.garuda.1.129.11) — Vyāsa, Sanskrit
- [Śāktapramoda](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.general.sakta.saktapramoda.7.1245) — Sanskrit
- [Saurapurāṇa](https://indike.org/pramana/in.purana.upa.saiva.saura.42-2.50) — Sanskrit
- [Śivadharmottara](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.saiva.sivadharma.sivadharmottara.1160) — Sanskrit
- [Jayasīṃhakalpadruma](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.nibandha.mahanibandha.jayasimhakalpadruma.4.p72.3) — Ratnākara 1688, Sanskrit
- [Kṛtyakalpataru](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.nibandha.mahanibandha.krtyakalpataru.20.p139) — Lakṣmīdhara Bhaṭṭa, Sanskrit
- [Vratakāṇḍa](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.vrata.vratakanda.6.p139) — Lakṣmīdhara, Sanskrit
- [Pratāpārka](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.nibandha.mahanibandha.prataparka.6.p4) — Viśveśvarabhaṭṭa 1766, Sanskrit
- [Kriyākaumudī (Govindānanda)](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.nibandha.krtya.kriyakaumudi.1.p52) — Govindānanda 1500, Sanskrit
- [Samayapradīpa (Śrīdatta Upādhyāya)](https://indike.org/pramana/in.darsana.suddhadvaita.vitthala.samayapradipa-sridatta-upadhyaya.p199) — Śrīdatta Upādhyāya, Sanskrit
- [Samayapradīpa](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.kala.samayapradipa.p199) — Viṭhṭhaladīkṣita, Sanskrit

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.vrata.vratakhanda.104.2.p1](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.vrata.vratakhanda.104.2.p1) · Pramāṇa
