Vratakhanda 105.p3
Vratakhaṇḍa 105.p3
- Language
- Sanskrit
105.p3.1
atha ṣaṣṭhīvratāni
adhyāste satataṃ yadīyarasanā siṃhāsanaṃ bhāratī
yasyotphullamamaḥsarojanilayaṃ cīrodaśāyī vibhuḥ
ślāghyaṃ dakṣiṇapāṇipallavatalaṃ yasyāpi kalpadrumo
hemādriḥ sa nirūpayatyabhimataṃ ṣaṣṭhīvratānāṃ gaṇaṃ
viśrānta uvāca
rūpasampadamārogyaṃ svargavāsañca† puṣkalaṃ
prāpnuvanti narā yena niyamaṃ taṃ vadasva me
agastya uvāca
sādhu sādhu mahāprājña yat pṛṣṭo'hantvayānagha
tatsrvvaṃ kathayiṣyāmi tataḥ śreyo bhaviṣyati
śṭaṇu pārthiva vakṣyāmi sarvvamokṣapradaṃ nṛṇāṃ
yacca guptaṃ purā rājan brahma-viṣṇvindradevateḥ‡
asurāṇāñca sarvveṣāṃ rākṣasānāṃ tathaiva ca
śaṅkareṇa purā caitat ṣanmukhāya niveditam
ṣaṇmukhena samākhyātaṃ mahāpātakanāśanam
yatkṛtvā brahmahā goghnaḥ surāpo gurutalpagaḥ
agāradāhī garadaḥ sarvvapāparato'pi vā
mucyate sarvvapāpebhyo vrataṃ śrutvā narottama
sarvvapuṇyaṃ pavitrañca nṛṇāmaṅgutanāśanaṃ
upakārāya lokānāṃ tathā tava nṛpottama
śṛṇu bhūpa mahāpuṇyaṃ vratamāhātmyamuttamaṃ
proṣṭhapadāmite pakṣe ṣaṣṭhī bhaumena saṃyutā
vyatīpātena rohiṇyā sā ṣaṣṭhī kapilā smṛtā
sacātra darśāntīyāhyaḥ, rohiṇīyogasya tatraiva sambhavāt
dvitīyā tu mahāpuṇyā durlabhā vratinaḥ kvacit
ṣaṣṭhī saṃvatsarasyānte sā punastena saṃyutā
caitravaiśākhayormadhye site pakṣe śubhodayā
vaiśākhe'pi ca rājendra dvāravatyāṃ parā smṛtā
yadi haste sahastrāṃśrustadā kāryyaṃ vrataṃ budhaiḥ
asyāṃ caiva hutaṃ dattaṃ yat kiñcit pratipāditam
tasya sarvvasya puṇyasya saṃkhyāṃ vaktuṃ na śakyate
yasmin kāle bhavedetairguṇaiḥ ṣaṣṭhī yutā tadā
pañcamyāmekabhaktantu kuryyāttatra vicakṣaṇaḥ
105.p3.2
ṣaṣṭhyāṃ prātaḥ samutthāya kṛtvāho dantadhāvanam
jalapūrṇāñjaliṃ kṛtvā imaṃ mantramudīrayet
nirāhāro'dya deveśa tvadbhaktastatparāyaṇaḥ
pūjayiṣyāmyahaṃ bhaktyā śaraṇaṃ bhava bhāskara
arghyaṃ dattveti saṃkalpaṃ kṛtvā tatra śucisnātaḥ
snānaṃ kṛtvā prayatnena nadyāṃ tīrthe'thavā hade
tar̤āge dīrghikāyāṃ vā gṛhe vā niyatātmavān
devadāru tathośīra kuṅkumai, lā manaḥśilāḥ
padmakaṃ padmakaṃ yaṣṭīmadhu gavyena peṣayet
cīreṇāloḍya kalkena snānaṃ kuryyātsamantrakaṃ
oṃ āpastvamasi deveśa jyotiṣāṃ patireva ca
pāpaṃ nāśaya me, deva vāṅmanaḥkāyakarmmajam
pañcagavyakṛtasnānaḥ pañcabhaṅgestu mājjayet
ānayenmṛttikāṃ śuddhāṃ snānārthantu prayatnataḥ
mṛttike brahmapūtāsi kāśyapenābhimantritā
pavitraṃ kuru māṃ nityaṃ sarvvapāpātsamuddhara
mantreṇānena varuṇaṃ pūjayedviddhimācaraḥ
pāśāgrahasta varuṇa sarvvavārīśvara prabho
adyāhaṃ prārthayāmi tvāṃ pūtaṃ kuru sureśvara
ādityo bhāskaro bhānūraviḥ sūryyo divākaraḥ
prabhākaro'si timiro devaḥ sarvveśvaro hariḥ
gomayenānu liptāyāṃ bhūmyāṃ vai kuṅkumena tu
maṇḍalaṃ sarvvatobhadramālikheṅku ḍimācaraḥ
tatra madhye likhedvadmamaṣṭapatraṃ sakarṇikaṃ
pūrbbapatre nyaset sūryyamānyeye tapanaṃ nyaset
suvarṇaretasaṃ yāmye nairṛtye ca nyasedraviṃ
ādityaṃ vāruṇe patre vāyavye ca divākaraṃ
saumye prabhākaraṃ tatra sūryyamīśānapattake
tīvraraśmidharaṃ devaṃ brahmaṇaścaiva vinyaset
ādhārarūpiṇaṃ devaṃ madhyastu varuṇaṃ nyaset
sahasraraśmiṃ sūryyañca sūkṣma sthūla guṇānvitaṃ
sarvvagaṃ sarvvarūpañca madhye bhāskarameva ca
saptāśvarathamārūḍhaṃ padmahastaṃ divākaraṃ
105.p3.3
akṣasūtradhanuḥpāṇiṃ kuṇḍalaimrmukuṭena ca
ratnairnānāvidhairyuktaṃ sauvarṇaṃ tatra kārayet
śaktitastu palādūrddhaṃ tadarddhaṃ karṣato'pi vā
sauvarṇamāyataṃ kuryyāt raupyañcaiva tathā rathaṃ
saptāśvairbhūṣitaṃ kṛtvā rathaṃ tasyāgrataḥ sthitaṃ
aruṇaṃ vinatāputraṃ gṛhītākhamantakaṃ
evaṃ rūpaṃ rathaṃ kṛtvā padmasyopari vinyaset
tasyopari nyaseddevaṃ raktavastravibhūṣitaṃ
raktacandanamālyādimaṇḍitaṃ vātiśobhitaṃ
gragrataḥ sārathiṃ kṛtvā pūjayedaruṇaṃ śuciḥ
raktapuṣyaiḥ sugandhaiśca tathānyairapi bhaktitaḥ
oṃ vinatātanayo devaḥ karmasākṣī tamonudaḥ
saptāśvaḥ saptarajjuśca aruṇo me prasīdatu
mantreṇānena saṃpūjya sārathiṃ tadanantaraṃ
devasya vāsanaṃ kalpya prabhūtādikapañcakaṃ
prabhūtaṃ vimalaṃ sāramārādhyaṃ parasaṃgamaṃ
dīptābhiḥśaktibhiścaiva tatobhānuṃ prapūjayet
dīptā sūkṣmā tathā bhadrā vimatā vimalāsaghā
amoghā vidyutāceti navamī sarvvatomukhī
apavitraḥ pavitrovā sarvvāvasthāṃ gato'pi vā
yaḥsmaredbhāskaraṃ devaṃ sa bāhyābhyantaraḥ śuciḥ
śikhāyāṃ bhāskaraṃnyasya lalāṭe sūryyameva ca
cakṣurmadhye nyasedbhānuṃ mukhe taca raviṃ nyaset
kaṇṭhe nyasedbhānumantaṃ padmagarbhaṃ dvijastayoḥ
timiraṃ cayakṛddevaṃ stanayoreva vinyaset
jātavedobhidhaṃ nābhyāṃ kaṭyāṃ bhānuṃ tathā nyaset
ugrasūryyaṃ guhyadeśe tejorūpaṃ dvijahayoḥ
pādayoḥ sarvva rūpaṃ tu sūkṣmasthūlaguṇānvitaṃ
evaṃ yathoktaṃ vinyasya pātraṃ gṛhya tavārcayet
karavīrārkakusumai raktacandanacampakaiḥ
puṣpaiḥ sugandhairdhūpaiśca kuṅkumairupaśobhitaṃ
mārttaṇḍaṃ bhānumādityaṃ bhāskaraṃ tapanaṃ raviṃ
105.p3.4
haṃsaṃ divākaraṃ ceti pādato mukuṭāvadhi
pādo jaṅge tathā jānudvayamūrūṃ kaṭintathā
nābhivakṣogalaṃ śaurṣamiteṣvaṅgeṣu pūjayet
ānayeddacṇa'pātrantāmrodbhavaṃ vā tāmramiva ca
arghyārthaṃ daivataṃ pāttramudakena prapūrayet
pūjayettatra prāgādidevatāstāḥ samāhitaḥ
digdevatāstataḥ pūjya gandhapuṣpānulepanaiḥ
pātre toyaṃ samādāya sapuṣpa phalacandanaṃ
jānubhyāmavanīṃ gatvā sūryāyāghryaṃ nivedayet
vedagarbha namastubhyaṃ vedagarbha namostu te
avyaktāmūrtaye tubhyamarghaṃ gṛhṇa namostu te
brahmamūrtidharonetra caturvvaktra sanātana
sṛṣṭisthitī saṃsthitāya gṛhāṇāghryaṃ namostu te
viṣṇurūpadharo devaḥ pītavastracaturbhujaḥ
prabhavaḥ sarvalokānāmarghyaṃ gṛhṇa namostu te
yaṃ rudrarūpiṇaṃ devaṃ bhagavantaṃ triśūlinaṃ
yo dahecca triloke vai arghyaṃ gṛhṇa namostu te
tvaṃ brahmā tvañca viṣṇuśca rudrastvañca prajāpatiḥ
tvameva sarvabhūtātmā arghyaṃ gṛhṇa namostu te
kālātmā sarvvabhūtātmā vedātmā sarvatomukhaḥ
janmamṛtyujarāśokasaṃsārabhayanāśanaḥ
hāridravyasanadhvaṃsī śrīmān devo divākaraḥ
suvarṇasphaṭiko bhānuḥ kharṇaretā divākara
haridaśkho 'ṃśumālī ca arghyaṃ gṛhṇa namostu te
caturbhirmūrttibhiḥ saṃkhyāmaṣṭābhiḥ parigīyate
caturbhirmūrtibhiḥ saṃkhyāmaṣṭābhiḥ parimīyate
sāmadhvanistrayo yajñe arghyaṃ gṛhṇa namostu te
atha gandhañca puṣpañca tathā dhūpañca dīpakaṃ
naivedyañca yathāśaktyā prārthayetsūryyadevatāṃ
agnimaule namastubhyaṃ namaste jātavedase
īṣecaiva namastubhyamagnayeca namonamaḥ
śannodevī namastubhyaṃ jagajjanma namonamaḥ
bhāktarūpinnamastubhyaṃ viśvamūrtte namonamaḥ
105.p3.5
tvaṃ brahmā tvañca vai viṣṇustvandhātā tvaṃ hutāśanaḥ
mṛttikāmamabhīpsāmi prārthayāmi sureśvara
viśvataścakṣurākhyāto viśvataścaraṇānana
viśvātmā sarvvato devaḥ prārthayāmi sureśvara
iti mantra samuccāryya namaskurvvīta bhāskaraṃ
saṃvarca' seti pāṇibhyāṃ toyena vimṛjenmukhaṃ
haṃsaḥśuciṣadityūcā sūryyañcai vāvalokanaṃ
udutya' citramityetat sūktaṃ devāyato japet
prathame caivakoṇe tu phalañcaiva ca kārayet
phalaiḥ puṣpaiścatādibhaścairnānāvidhairapi
śayyāṃ tatra ca devasya śubhe deśe prakalpayet
ṣaṭdhānyaṃ ṣaḍrasaṃ devaṃ raupyañcaiva mahāprabhuṃ
puruṣaṃ khaḍgahastañca kārayeccaiva buddhimān
vastrayugmena sañchannaṃ lavaṇopari vinyaset
anenaiva ca mantreṇa srānamarcāmanantaraṃ
namaste krodharūpāya khaḍgahasta jighāṃsave
jighāṃsakāmastvāṃ dṛṣṭvā tuṣṭuvuḥ sarvvadevatāḥ
tvayā vyāptaṃ meruṣṭaṣṭhaṃ caṇḍabhāskarasuprabhaṃ
atastvāṃ pūjayiṣyāmi arghyaṃ gṛhā namostu te
kṣapayitvā tato rātriṃ gītavāditranisvanaiḥ
tatastvabhyudite sūrye homaṃ kuryyāt svaśaktitaḥ
pūjayettatra śaktyā ca devāṃśca vidhivadguruṃ
homo'rkasya samidbhiśca ghṛtamiśraistilairatathā
saṃsiddhacarukañcaiva ghṛtañca juhuyāt dvijaḥ
ākṛṣṇenetimantreṇa śatamaṣṭottaraṃ śataṃ
homo vyāhṛtibhiścātha sviṣṭakṛttadanantaraṃ
kapilāṃ pūjayeddevī' savatsāṃ pāpanāśinīṃ
vastrayugmāṃ saghaṇṭāñca svarṇe śṛṅgavibhūṣitāṃ
suvarṇāsyāṃ raupyakhurāṃ kāṃsyadohanakalpitāṃ
mantreṇānena tāṃ dadyādbrāhmaṇāya ca śaktitaḥ
kapile sarvvadevānāṃ pūjanīyāsi rohiṇī
sarvvatīrthamayī yasmādataḥ śāntiṃ prayaccha me
105.p3.6
yā lakṣmīḥ sarvvadevānāṃ yā ca deveṣvavasthitā
dhenurūpeṇa sā devī mama śāntiṃ prayacchatu
dehasthā, yā ca rudrāṇāṃ śaṅkarasya ca yā priyā
dhenurūpeṇa sā devī mama pāpaṃ vyapohatu
viṣṇorvvakṣasi yā lakṣmīḥ svāhā caiva vibhāvasoḥ
candrārkanalaśaktīryā dhenurūpāstu sā śriye
caturmukhasya yā lakṣmīryā lakṣmīrddhanadasya ca
lakṣmoryā lokapālānāṃ sā dhenurvaradāstu me
svadhā tvaṃ pitṭamukhyānāṃ svāhā yajñabhujāmapi
vaṣaṭ yā procyate loke sā dhenustuṣṭidāstu me
gāvo me agrataḥ santu gāvo me santu pṛṣṭhataḥ
gāvo me hṛdaye santu gavāṃ madhye vasāmyaham
gopūjanamantraḥ
gāvaḥ sṛṣṭvā namaskṛtya yo vai kuryāt pradakṣiṇaṃ
pradakṣiṇīkṛtā tena saptaddīpā vasundharā
namaste kapile devi sarvvapāpapraṇāśini
saṃsārārṇavamagnaṃ māṃ gomātastrātumarhasi
godānamantraḥ
hiraṇyagarbha garbhasthaṃ hemavījaṃ vibhāvasoḥ
anantapuṇyaphaladamataḥ śāntiṃ prayaccha me
alaṅkāradānamantraḥ
raktavastrayugaṃ yasmādādityasya ca vallabham
pradānāttasya me sūryya ataḥ śāntiṃ prayacchatu
vastradānamantraḥ
suvarṇaṃ vastrayugmañca paridhānaṃ ca kārayet
suvarṇamalaṅkāraṃ paridhānaṃ yathāsthānabhṭataṃ kārayet paricāṇḍakeṇa
etaiḥ prakāraiḥ saṃyuktāṃ dadyāddhenuṃ dvijātaye
bhāgu' sadakṣiṇaṃ dadyānmantre ṇānena yatnataḥ
bhāskarā vidhito jāto dravyaṇo bhāskaraḥ svayam
bhāskarasya pradātā ca tena vai bhāskaro mama
dānamantraḥ
bhāskaraṃ pratigṛhṇāmi bhāskaro vai dadāti ca
bhāskarastārakobhābhyāṃ tena vaibhāskaro mama
pratigrahamantraḥ
brāhmaṇān bhojayetpaśyātpāyasena guḍena ca
śaktyā ca dakṣiṇāṃ dadyāttebhyaścaiva viśeṣataḥ
105.p3.7
alpavitto'pi yaḥ kaścit so'pi kuryyādimaṃ vidhiṃ
ātmaśaktyanusāreṇa so'pi tatphalamāpnuyāt
ācāryyasya tato bhaktyā sarvvaprāṇairvinikṣipet
gobhūhiraṇyavāsāṃsi vrīhayo lavaṇaṃ tilāḥ
etatsarvvaṃ pradattvā ca kapilāṃ prārthayettataḥ
kapile puṇyakarmāsi niṣpāpe puṇyakarmmaṇi
māṃ samuddhara dīnaṃ vādadatī hyabhayaṃ kuru
adadato adāturapi
divyavāditraśabdeśca sevyase kathitā sadā
tathā vidyādharāḥ siddhā bhūtanāgagaṇā yakṣāḥ
kapilā romasasaṃkhyātāstatra devāḥ pratiṣṭhitāḥ
puṣyavṛṣṭiṃ pramuñcanti nityamākāśamāśritāḥ
brahmaṇotpāditā devī agnikuṇḍā tu suprabhā
namaste kapile puṇye sarvvadevanamaskṛte
jaya nityamahāsattva sarvva torkhādimaṅgale
dātāraṃ svajanopetaṃ brahmalokaṃ nayakha vai
dātāraṃ bratāṅgānāṃ
pradakṣiṇaṃ tataḥkṛtvā natvā brāhmaṇapuṅgavān
āśīrvādābdadeyuste putrapautradhanāgamān
ārogyaṃ rūpasaubhāgya sarvvaduḥkhavivarjitaḥ
ante golokamāsādya cirāyuḥ sukhabhāg bhavet
yadā svargāt prapatati rājā bhavati dhārmmikaḥ
saptaddīpavatīṃ bhuṅkte bhuktā rājyamakaṇṭakam
aho bratamidaṃ puṇyaṃ sarvva duḥkhapraṇāśanam
ataḥ paraṃ pravakṣyāmi dānasya phalamuttamam
mahāvedamaye pātre sahasre cākṣayaṃ bhavet
vrataṃ sarvvavrataśreṣṭhamidamagraya ṃ mahāphalaṃ
tārayiṣyati dātāraṃ nūnamakṣayamavyayam
evaṃ devagaṇāḥ sarve bhūtasaṃghāstvaharṣitāḥ
ākāśasthāḥ pranṛtyanti puṇye'smin divasāgame
pātrabhūtāya ṛṣaye śrotriyāya kuṭumbine
evaṃ yaḥ kapilāṃ dadyāt vidhidṛṣṭena karmaṇā
sa yāti paramaṃ sthānaṃ yāvanna cyavate punaḥ
upalipte śubhe deśe puṣpyātavibhūṣite
105.p3.8
sthāpayedravarṇaṃ kumbhañcandanodakapūritaṃ
pañcaratnasamāyuktaṃ dūrvvāpuṣpākṣatānvitam
raktāvastrayugacchannaṃ tāmrapātreṇa saṃyutam
ratho raukyaphalasyaiva ekacakraḥ sucitritaḥ
sauvarṇaphalasaṃyuktāṃ mūrtiṃ sūryyasya kārayet
kumbhasyopari saṃsthāpya gandhapuṣpaistathārccayet
ādityaṃ pūjayeddevaṃ nāmabhiḥ svairyathoditaiḥ
āditya, bhāskara,rave bhāno sūrya divākara
prabhākara namastubhyaṃ saṃsārātmāṃ samuddhara
bhuktiṃ muktiṃ prado yasmāttasmācchāntiṃ prayaccha me
prārthanamantraḥ
namo namaste varada ṛksāmayajuṣāṃ pate
namaste viśvarūpāya viśvadhātre namo 'stu te
evaṃ saṃpūjya vidhivadde vadevaṃ divākaram
pūjayet kapilāṃ dhenuṃ vastramālyānulepanaiḥ
dānamantraḥ
divyamūrttirjagaccakṣurhradaśātmā divākaraḥ
kapilāsahito devo mama muktiṃ prayacchatu
tasmāttvaṃ kapile puṣyā sarvalokasya pāvanī
pradattā saha sūryyeṇa mama muktipradā bhava
iti skandapurāṇoktaṃ kapilāṣaṣṭhīvratam
īśvara uvāca
caitraśuklātsabhārabhya vratārthamadhunocyate
upoṣya vidhinā ṣaṣṭhīṃ viśeṣān ṣaṇmukhaṃ yajet
mṛnmayīṃ pratimāṃ ramyāṃ tadā kuryyādviśeṣataḥ
ṣaṇmukhaṃ dvādaśabhujaṃ bālavat kāñcanaprabham
mayūravāhanaṃ devaṃ saumyaṃ lāvaṇyapūritam
śaktighaṇṭā patākāsta pāśakkukkuṭabhūṣitam
daṇḍābhayaṃ savaradaṃ khaḍge yudhiśarāsanam
saṃpūjya parayā bhaktyā śuklapuṣpopacārakaiḥ
naivedya' gandhavastrāṇi śuklānyeva pradāpayet
brāhmīrasaṃ samādāya kapilājyapalaṃ tathā
sārasvatamanunāmantrā sahasrāṣṭottareṇa tu
ācāryya' pūjayedbhaktyā vastrahemānnavāhanaiḥ
brāhmīrasaṣṭataṃ paścāddhatāgni prāśanaṃ hitam
105.p3.9
māsi māsi prakarttavyaṃ yāvatsambatparāvadhi
brahmacaryyeṇa śucinā ṣaṇḍhamekaṃ samācaret
mahākavirbhavetso'pi bhuvi vācaspatiryathā
sannagṛhṇāti śāstrāṇi vādināṃ mūrddha tiṣṭhati
rakṣovināyakāstasya na hiṃsanti kadācana
skandagrahā mahāghorāstathāpasmāradurbhahāḥ
na hiṃsanti mahāsenavratasyāsya prabhāvataḥ
idaṃ vratottamaṃ śreṣṭha' karttavyaṃ bhūtivarddhanam
ṣaṇmukhaṃ pārvatīputraṃ guhaṃ skandaṃ kumārakam
kārttikeyaṃ tathā bālaṃ tathā krauñcanisūdanam
tārakārātisaṃjñañca tathāgyaṃ kṛttikāsutaṃ
vaiśākhañca viśākhañca māsi māsi prapūjayet
sūryyaṃ sūryyakalāyuktaṃ śaśinā mūrdhni bhūṣitam
krameṇa mantrā voddhavyā hādaśānāṃ śikhidhvaja
iti kālottaroktaṃ kumāraṣaṣṭhīvratam
skandauvāca
prāptarājyaṃ ca rājānaṃ dharmaputraṃ yudhiṣṭhiram
kadācidāyayau draṣṭundurvvāsā munisattamaḥ
taṃ papraccha mahātejā dharmasūnuḥ kṛtāñjaliḥ
tadvataṃ śrotumicchāmi karttuñca munisattama
durvāsā uvāca
śṭaṇu rājanmahābhāga vratānāmuttamaṃ vratam
astīha yaccīrṇamātrāt sarvvakāmāṃstu pūrayet
sarvvapāpakṣayaṃ kuryyādakhaṇḍitavratohyapi
yadi labhyeta jīve'hni daivena nṛpasattama
ṣaṣṭhī bhādrapade śuklā vaidhṛtena samanvitā
viśākhā bhaumayogena sācamyetīha viśrutā
devāsuramanuṣyāṇāṃ durlabhā ṣaṣṭihāyanī
kṛte tretāyāṃ pañcāśahāyanī dvāpare punaḥ
catvāriṃśat kalau triṃśahāyanī durlabhā tataḥ
ādau kṛtayuge pūrvvaṃ yā cīrṇā viśvakarmaṇā
tatphalādviśvakarttṛtvaṃ prājāpatyamavāptavān
pṛṣṭutā kārttavīryeṇa bhuvā nārāyaṇena ca
īśvareṇomayā sārddhamitaretaralipsayā
yadyenāṃ vidhivat kuryyāt so'nantaṃ phalamaśrute
105.p3.10
yudhiṣṭhira uvāca
tadvidhiṃ śrotumicchāmi vistarāddadato mune
ke mantrāḥ ke ca niyamāḥ sāpi killacaṇā bhavet
durvāsā uvāca
dvidaivatyarttabhaumena vaidhṛtena samanvitā
nabhasye vāsitā ṣaṣṭhī sā campeti nigadyate
pañcamyāṃ niyamaṅkuryyādupavāsasya ca vratī
campāṣaṣṭhīvrataṃ kuryyādyathoktavacanānnaraḥ
tataḥ prabhāte vimale dantadhāvanapūrvvakam
snātvā samyak vrataṃ tasya saṅkalpaṃ kurute naraḥ
nirāhāro'dya deveśa tvadbhaktastatparāyaṇaḥ
pūjayiṣyāmyahaṃ bhaktyā śaraṇaṃ bhava bhāskara
tataḥ srānaṃ prakurvvīta nadyādau vimale jale
mṛdamālabhya mantreśca tilaiḥ śuklaiśca mantravit
sāvitraḥ paramastvaṃ hi paraṃ dhāma jale mama
tvattejasā paribhraṣṭaṃ pāpaṃ yātu sahasradhā
prārthanamantraḥ
āpastvamasi deveśajyotiṣāṃ patireva ca
pāpaṃ nāśaya me deva vāṅmanaḥkarmabhiḥ kṛtam
snānamantraḥ
tataḥ santarpayeddevānṛṣīn pitṛgaṇāmapi
tataścetya gṛhaṃ maunī pāṣaṇḍālāpavarjitaḥ
sthaṇḍilaṃ kārayecchubhraṃścaturasraṃ suśobhanam
sthāpayettatragaṃ kumbhaṃ pañcaratnasamanvitam
raktavastrayugacchannaṃ raktacandanacarccitaṃ
tasyopari nyasetpātraṃ sauvarṇaṃ tāmrameva vā
kuṅkumena likhettatra dvādaśāraṃ sakarṇikaṃ
tasyopari nyaset sūryyaṃ sauvarṇaṃ sarathāruṇam
śaktyā vā vittasāreṇa vittaśāṭhyavivarjitaḥ
tamarcayedraktapuṣpairvidhimantrapuraḥsaraṃ
pañcāmṛtena snapanaṃ kuryyādarkasya saṃyataḥ
tatastu gandhatoyena parāṃ pūjāṃ samācaret
yatnairnānāvidhairdivyaiḥ karpūrādyaguruṅku maiḥ
phalaistadvat sambhūtairanekaiśca sugandhibhiḥ
maṇḍapaṃ kārayettatra puṣpamālāvibhūṣitam
105.p3.11
yathāśobhaṃ prakurvvīta adhaścoparisarvvataḥ
tatastu pūjayeddevaṃ bhāskaraṃ kamalopari
ādityāya namaḥ | tapanāya namaḥ | puṣṇo namaḥ | bhānumate namaḥ
bhānave namaḥ | arkaye namaḥ | vivasvatāya namaḥ | aṃśumate namaḥ
sahasrāṃśave namaḥ | khanāyakāya namaḥ | sukarāya namaḥ | sūryyāya
namaḥ| khagāya namaḥ
ādityapūjāmantraḥ
janmāntarasahasreṇa duṣkṛtaṃ yanmayā kṛtaṃ
tat sarvvaṃ nāśamāyātu divākara tavārccanāt
prārthanāmantraḥ
vinatātanayo devaḥ karmasākṣī tamonudaḥ
saptāśvaḥ saptarajjuśca aruṇo me prasīdatu
rathapūjāmantraḥ
tataḥ saṃpūjayeddevamacyutantadrathasthitaṃ
aṣṭākṣareṇa mantreṇa gandhapuṣpādibhiḥ kramāt
kālātmā sarvvabhūtātmā vedātmā viśvatomukhaḥ
janma-mṛtyu-jarā-roga-saṃsārabhayanāśanaḥ
sūryodaye arghyamantraḥ
tataḥ saṃpūjayecchuklāṃ savatsāṃ gāṃ payasvinīṃ
savastrakaṇṭhābharaṇāṃ sughaṇṭābhiralaṅkṛtāṃ
brahmaṇotpādite devi sarvvapāpavināśini
saṃsārārṇavamagnaṃ māṃ gomātastrātumarhasi
surūpā bahurūpāśca mātaro lokamātaraḥ
gāvomāmupasarpantu saritaḥ sāgaraṃ yathā
yā lakṣmīḥ sarvvadevānāṃ yā ca deveṣu saṃsthitā
dhenurūpeṇa sā devī mama pāpaṃ vyapohatu
yā lakṣmīrlokapālānāṃ yā lakṣmīrdhanadasya ca
candrārkaśakraśaktiryā sā dhenurvvaradāstu me
dhenupūjāmantraḥ
tilahomaṃ tataḥ kuryyāt sāvitryāṣṭottaraṃ śataṃ
tatastāṃ kalpayeddhenumarko me prīyatāmiti
ācāryyāya tato dadyādādityaṃ sarathāgraṇaṃ
sakumbharatnavastraiśca sarvvopaskarayaiḥ saha
dadāmi bhānu bhavate sarvvopaskarasaṃyutaṃ
manobhilaṣitāvāsaṃ karotu mama bhāskaraḥ
dānamantraḥ
gṛhṇāmi bhāskara rave ananta viśvato mukha
105.p3.12
mano'bhilaṣitāvāptimubhayoḥ karttumarhasi
pratigrahamantraḥ
sarvvatīrthamayīṃ dhenuṃ sarvvayajñamayīṃ śubhāṃ
sarvvadānamayīṃ devīṃ brāhmaṇāya dadāmyaham
godānamantraḥ
gṛhṇāmi surabhiṃ devīṃ sarvvayajñamayoṃ śubhāṃ
ubhau punīhi varade ubhayostārikā bhava
pratigrahabhantraḥ
tatastu bhojayedviprān dvādaśaiva svaśaktitaḥ
dadyācca dakṣiṇāṃ tebhyaḥ praṇipatya visarjayet
bhavetkalpaṃ vrataṃ tasya sā dhenurdvijasattamaḥ
abhinandatu ślāghaurbhirbhābhirasmairanvitā
tatastu svayamaśrīyāt dvijānāṃ śeṣamiṣṭavān
saha putraiḥ kalatraiśca anyairbahujanairvṛtaḥ
evaṃ yaḥ kurute ṣamyāṃ so'tyantaṃ phalamaśnute
prabhūṇāñcavidhiḥ proktastatprabhūṇāñca gocaraḥ
sarvehyetadvataṃ kāryyaṃ svaśaktyā duḥkhabhīrubhiḥ
prabhuḥ prathamalpasya yo'nukalpena varttate
viphalaṃ tasya tacca syādanīśasyānukalpikaḥ
pañcamyāṃ niyamaṃ kuryyādācāryyavacanāhṛtau
ṣaṣṭhyāṃ khānaṃ prakurvīta santarpya pitṛdevatāḥ
abhyetya svagṛhaṃ maunī sūryyaṃ manasi cintayet
sthāpayedavraṇaṃ kumbhaṃ mṛtpātrañca tadyopari
tasyopari nyaset sūryyaṃ palekena vinirmitam
sauvarṇaṃ bhaktisaṃyuktaṃ vittasāraṃ† tathātmaśaṃ
tamarcayejjagannāthaṃ gṛhītvājñāṃ guroḥ svayam
ṣaḍakṣareṇa mantreṇa gandhapuṣyādyusabhavam
oṃ namaḥ sūryyāyetimantraḥ
saṃpūjya vidhivaddevaṃ phalapuṣpyādikañca yat
sūryyāyāvedayet sarvvaṃ sūryyo me prīyatāmiti
tataḥ prabhāte vimale gatvā gurugṭahaṃ vratī
sarvvopakaraṇaiḥ sūryyamācāryyāya nivedayet
dhānyaṃ puṣpa' phalaṃ vastra' ratna' gavādikañca yat
gavāṃ koṭisahasreṇa kurucece'rkaparvvaṇi
105.p3.13
campādānasya rājendra kalāṃ nārhanti ṣor̤aśīṃ
sarvvatīrthapradānāni tathāgyānyapi ṣor̤aśa
campāyyāstuttanā pārtha campaikātvatiricyate
ādityastapanaḥ pūṣā bhānumān bhānuraryyamā
vivasvaklo'śumān devaḥ sahasrāṃśuḥ khanāyakaḥ
sūraḥ sūryyaḥ khagaḥ pūjyaḥ pūrvvapacādiṣu kramāt
iti skandapurāṇoktaścampāṣaṣṭhīvrataṃ
kṛṣṇāuvāca
mārgaśīrṣe site pakṣe ṣaṣṭhī bharatasattama
puṣyā pāpaharā jñeyā śivā śītā guhapriyā
nihatya tārakaṃ ṣaṣṭhayāṃ guhastārakarājavat‡
rarāja tena dayitā kārttikeyasya sā tithiḥ
snānadānādikaṃ karmma tasyāmakṣayamucyate
ye'syāṃ paśyanti gāṅgeyaṃ dakṣiṇāśāṃ samāśritaṃ
brahmahatyādipāpaiste mucyante nātra saṃśayaḥ
tasmādasyāṃ sopavāsaḥ kumāraṃ svarṇasambhavaṃ
rājatañca mahārāja mmṛṇmayañcātha dārujaṃ
kārayitvārthasāreṇa kāmāmarśavivarjitaḥ
aparāhne tataḥ snātvā samyagācamya buddhimān
padmāsanasthaṃ gāṅgeyaṃ dhyāyantiṣṭhecca śaktitaḥ
brāhmaṇastu tato vidvān gṛhītvā karakaplavaṃ
dakṣiṇāsyaḥ khaśirasi dhārāñcaiva nipātayet
candramaṇḍalasambhratā bhavabhūtipavitritā
gaṅgākumāra dhāreyaṃ pātitā tava mastake
evaṃ dhyātvā samabhyarcya mārttaṇḍamaṇḍalaṃ dvijaḥ
puṣpadhūpādinā paścāt pūjayet kṛttikāsutaṃ
deva senāpate skanda kārttikeya bhavodbhava
kumāra guha gāṅgeya śaktihasta namostu te
ebhirnāmapadaiḥ pūjya naivedyaṃ vinivedayet
phalāni panasādīni dakṣiṇāśābhavāni vai
candanaṃ malayodbhūtaṃ karpūraṃ svāmivallabhaṃ
pārśvastho pūjyeñcāgakukuṭau sarvvadā priyo
sakalāpanmayūrañca pratyakṣaṃ hemajantathā
kṛttikā, śakaṭaṃ pārśve sampūjya skandavallabhaṃ
105.p3.14
taireva nāmabhirddhomaḥ kāryyaḥ sājyaistilaistataḥ
evaṃ nirvartya vidhivat phalamekaṃ yudhiṣṭhira
prāśayitvā svapedrātrau citisye darbhasaṃstare
nālikeranmātulaṅgaṃ nāraṅgamyanasantathā
jambīramdāḍimandrākṣāṃ śrīphalāmalakantathā
kadalyāśca phalaṃ hyanya' trapuṣaṃ kramaśo nṛpa
pratimāsambhāgayitvā māsamekaṃ vivarjayet
annābhe deśakālotyaiḥ phalairdvādaśabhiḥ kramāt
sampūrṇaṃ jāyate rājan nannabhuktasya nānyathā
pratyaco hemaghaṭitaḥ chāgo vā kukkuṭo'thavā
prātardadyāt vācakāya senānīḥ priyatāmiti
senānauśvarasambhūtaḥ krauñcāriḥ ṣaṇmukho guhaḥ
gāṅgeyaḥ kārttikeyaśca svāmī bālo mahāyaṇīḥ
chāgapriyaḥ śaktidharaḥ kumārī dvādaśa smṛtāḥ
prīyatāmiti sarvveṣu kramātpādeṣu kīrttayet
brāhmaṇān bhojayitvādau paścāṅgañjīta vāgyataḥ
evaṃ saṃvvatsarasyānte kārttike māsi bhārata
kārttikeyaṃ samabhyaccā vāsobhirbhūṣaṇaistathā
pratimāsamaśaktoyaḥ saṅgadetatsadyācaret
saṃvatsaravidhānena pūjāddhomapuraḥsaraṃ
dadyāddharmaṃ dvijendrāya vācakāya viśeṣataḥ
pārite'smin vrate pārtha tīrṇaḥ syādbhavasāgarāt
ya evaṃ kurute bhaktyā naro yoṣidayāpi vā
saṃgrāpyeṣa śubhān kāmān gacchatīndrasalokatāṃ
sadaiva pūjanīyastu kārttikeyo mahābhujaḥ
kārttikeyāhatenānyorājñāṃ pūjyaḥ pracakṣate
saṃgrāmi gacchamāno yaḥ pūjayet kṛttikāsutam
sa jayecchatrusaṃghātān yathendro dānavān raṇe
tasmāt pratikṛtiṃ kṛtvā kārttikeyasya śobhanāṃ
dattiṇāśāsthitasyaika samyag vīkṣya vicakṣaṇaḥ
hemādikāṃ yathā bhaktyā gṛhe saṃsthāpya pūjayet
pūjyamānastu tāṃ bhaktyā sarvvān kāmānavāpnuyāt
105.p3.15
yastu ṣaṣṭhyāṃ sadā naktaṃ kuryyāduddiśya taṃ vibhuṃ
sarvvapāpavinirmukto gāṅgeyasya priyo bhavet
triḥkṛtvo dakṣiṇābhāgāṃ gacchet śraddhāmanvitaḥ
yaḥ paśyedde vadeveśaṃ putraṃ paśupateḥ svayaṃ
vihāya durmatiṃ sadyaḥ praśāntātmā sa jāyate
vimukto duḥkhadaurgatyā sukhamāste cirāyuṣā
mṛtaḥ śivapuraṃ gatvā modate skandavacciram
tataḥ kule dvijāgryāṇāṃ vedavedāṅgapārage
samṛddhe dharmaśīle ca yajvanāṃ dānaśīlinām
guṇairyuktaḥ samastestu vedavedāṅgapāragaḥ
sarvvabhūtadayāluśca skandaikāgatamānasaḥ
jāyate bharataśreṣṭha purāṇārthaikaniṣṭhitaḥ
vimuktakarmmabandhaśca prayāti paramaṃ padaṃ
iti savvaṃ mayākhyātaṃ skandamāhātmyamuttamam
yaḥ paṭhet śṛṇuyādbhaktyā so'pi pāpaiḥ pramucyate
yaḥ pūjayeccharavaṇodbhavamādidevaṃ
śambhoḥ sutañca dayitaṃ girirājaputryāḥ
svarge nirargalasukhānyanubhūya bhūyaḥ
senāpatirbhavati rājyadhurandharo'sau
iti bhaviṣyottare kārttikeyaṣaṣṭhīvrataṃ
yudhiṣṭhira uvāca
ṣaṣṭhīvidhānamadhunā kathayasva janārddana
sarvvavyādhipraśamanaṃ sarvvakāmaphalapradaṃ
śrutanmayā pūjyamāno bhānuḥ kāmān prayacchati
divākarārādhanaṃ me tasmāt kathaya keśava
śrīkṛṣṇa uvāca
viśokaṣaṣṭhīmadhunā vakṣyāmi manujottama
yāmupoṣya naraḥ śokaṃ na kadācidiha spṛśet
māghe kṛṣṇatilaiḥ snānaṃ pañcamyāṃ śuklapacataḥ
kṛtāhāraḥ kṛśarayā dantadhāvanapūrvvakaṃ
upavāsavrataṃ kṛtvā brahmacārī bhavenniśi
tataḥ prātaḥ samutthāya kṛtasnānatapaḥ śuciḥ
kṛtvā tu kāñcanaṃ padmamarko'yamiti pūjayet
karavīreṇa raktena raktavastrayugena ca
yathā viśokaṃ bhuvanamudite tvayi jāyate
105.p3.16
tathā viśokatā me syāttvadbhakteḥ pratijanmani
evaṃ sampūjya ṣaṣṭhyāntu dvijān bhaktyā prapūjayet
suptvātsaṃ prāśya gomūtraṃ samutthāya tataḥ śuciḥ
saṃpūjya viprān dānena gur̤apātreṇa saṃyutaṃ
vastre ṇācchādya gurave sarvvametannivedayet
atailalavaṇaṃ bhuñktā saptamyāṃ maunasaṃyutaḥ
tataḥ purāṇaśravaṇaṃ karttavyaṃ bhūtimicchatā
anena vidhinā sarvvamubhayorapi pakṣayoḥ
kuryyādyāvat punarmāghaśuklapakṣasya saptamī
vratānte kalaśaṃ dadyāt suvarṇakamalānvitaṃ
śayyāṃ sopaskarāṃ tadvat kapilāñca payasvinīṃ
yastvanena vidhānena vittaśāṭhyavivarjitaḥ
viśokaṣaṣṭhī nāmnīyaṃ kṛtvā yāti parāṅgatiṃ
iha loke samāyātaḥ śokabhāgī na jāyate
janmadvādaśakaṃ yāvannātra kāryyā vicāraṇā
yaṃ yaṃ prārthayate kāmantaṃ taṃ prāpnoti puṣkalam
niḥkāmaḥ kurute yastu sa yāti paramaṃ padam
yaḥ paṭhet śṛṇuyādvāpi ṣaṣṭhī śokavināśinī
so'pi pāpavinirmuktaḥ sukhausyādgātrabhaktitaḥ
ye bhāskaraṃ karakadambakapūritāgraṃ
saṃpūjagranti manujāśca katopavāsāḥ
te duḥkhaśokarahitāḥ svajanaiḥ suhṛdbhirbhūmo vihṛtya ravilokamavāpnuvanti
iti bhaviṣyottarāktaṃ viśokaṣaṣṭhīvratam
kṛṣṇauvāca
anyāmapi pravakṣyāmi phalaṣaṣṭhīṃ śubhāṃ tathā
yāmupoṣya naraḥ pāpairvimuktaḥ phalabhāg bhavet
mārgaśīrṣe site pakṣe pañcamyāṃ niyamasthitaḥ
kṛtvā tu dantadhāvanaṃ svapedrātrau vimatsaraḥ
tataḥ prabhāte vimalekārayitvā tu kāñcanam
kamalañca phalañcaikaṃ svaśaktyā śāṭhāvarjitaḥ
tatastu saṅgame snāto madhyāhne kṛtanityakaḥ
āgatya bhavanaṃ devaṃ pūjayitvā jagadgurum
kṛtvā tu kamalaṃ pātre saphalaṃ śarkarānvitaṃ
105.p3.17
auḍumbare mṛṇmaye vā yathāśaktyā nṛpottamaḥ
pūjayet puṣpadhūpādyairnaivedyairvividhaiḥ phalaiḥ
gītanṛtyotsavairyyaktaṃ kārayitvā tu jāgaram
snātvā prātaḥ śucirbhūtvā kṛtakṛtyastvanāturaḥ
guruṃ saṃpūjya yatnena vastramālyāvibhūṣaṇaiḥ
deyaṃ tatsakalaṃ tasmai bhānupre prīyatāmiti
bhaktyā viprāṃstu saṃbhojya svayaṃ bhuñjīta vāgyataḥ
saptamyāṃ kuruśārdūla yadabhīṣṭaṃ khadevatāḥ
tāvadvaye phala levaṃ yāvat kṛṣṇā tu pañcamī
punaḥ prākkathitaṃ kṛtvā phalapañcaka†saṃyutam
ṣaṣṭhyāmupoṣya dātavyaṃ saptamyāṃ tadvidhānataḥ
punaranyat phalamtyājya yāvacchuklā tu pañcamī
evaṃ ṣaṣṭhyoīyorājan varṣamekaṃ yatavrataḥ
upoṣya dattvā kramaśaḥ sūryamantramudīrayet
sopaskaraṃ yathā śaktyā tāmravarṇāṃ payasvinīṃ
tadargāṇi ca dampatyorvāsāṃsyābharaṇāni vā
bhānurarkauravirbrahmā sūryyaḥ śakro hariḥ śivaḥ
śrīmānvibhāvasustvaṣṭā varuṇaḥ prīyatāmiti
pratimāsañca saptamyāmekaikaṃ nāma kīrttayet
yathā na viphalāḥ kāmāstvadbhaktānāṃ sadā rakhe
tathānantaphalāvāptirastu me pratijanmani
imāmamantaphaladāṃ phalaṣaṣṭhīṃ karoti yaḥ
sarvvapāpavinirmuktaḥ sūryyaloke mahīyate
iha cāgatya rājāsau putrapautrasamanvitaḥ
sarvvatra saphalārambho jāyate nātra saṃśayaḥ
kriyamāṇantu yaḥ paśyedyastathā cānuvarttayet
śṛṇuyādvā paṭheddāpi so'pi kalyāṇabhāg bhavet
haimaṃ phalaṃ sakamalaṃ kalaśaṃ vitānaṃ
ṣaṣṭhayāmupoṣya vidhivaddijapuṅgavāya
dadyāt surāsuraśiromaṇiṣṭaṣṭapādaṃ
bhānu praṇamya phalasiddhisupaiti martyaḥ
iti śrībhaviṣyottaroktaṃ phalaṣaṣṭhīvratam
ṣaṣṭhyāṃ phalāśano rājan viśeṣāt kārttike nṛpa
105.p3.18
rājyacyuto viśeṣeṇa svarājyaṃ labhate'cirāt
ṣaṣṭhītithirmahārāja sarvvadā sarvvakāmadā
upoṣya sā prayatnena sarvvakālaṃ jayārthinā
kārttikeyasya dayitā ekā ṣaṣṭhī mahātithiḥ
devasenādhipatyaṃ hi prāptamasyāṃ mahātmanā
asyāṃ hi śrosamāyukto yasmāt skando bhavet purā
tasmāt ṣaṣṭhayāṃ na bhuñjīta prāpnuyādbhāgrgavīṃ sadā
dattvārghyaṃ kārttikeyāya sthitvā vai dakṣiṇāmukhaḥ
dadhnā ghṛtodakaiḥ puṣpairmantreṇānena suvrata
saptarṣidāraja skanda senādhipa mahābala
rudromāgnija ṣaḍvaktra, gaṅgāgarbha namostu te
prīyatāṃ deva senānīḥ sampādaya suhṛddhṛtaṃ
dattvā viprāya vāmānnaṃ yaccānyadapi varttate
padmāṅguktau tvasau rājñāṃ bhūmiṃ kṛtvā tu bhājanaṃ
evaṃ ṣaṣṭhīvratasyasya uktaṃ skandena yat phalam
tannibodha mahārāja procyamānaṃ mayākhilam
ṣaṣṭhyāṃ phalāśano yastu naktāhāro bhaviṣyāti
śuklāyāmatha kṛṣṇāyāṃ brahmacārī samāhitaḥ
tasya siddhirddhṛtiḥ puṣṭiḥ rājyamāyurnirāmayam
pāratrikaṃ caihikañca dadyāt skando na saṃśayaḥ
aśakto hyupavāsasya sa naktana vratī bhavet
tailaṃ ṣaṣṭhyāṃ na bhuñjīta na divā kurunandana
yastu ṣaṣṭhyāṃ naro naktaṃ kuryyādbharatasattama
sarvvapāpairvinirmukto gāṅgeyasya sadā brajet
gāṅgeyotra svāmikārttikeyaḥ
svarge ca niyataṃ vāsī bhavate nātra saṃśayaḥ
iha cāgatya kālena yathoktaphalabhāgbhavet
devānāmati vandyo'sau rājarājo bhaviṣyati
iti bhaviṣyottarapurāṇoktaṃ skandaṣaṣṭhīvratam
brahmovāca
saṃpūjya kārttikeyantu dvijaśreṣṭhaḥ prajāyate
medhāvī rūpasampanno dīrghāyuḥkīrttivarddhanaḥ
mūlamantrāḥ svasaṃjñābhiraṅgamantrāśca kīrttitāḥ
tithośvarotra kārttikeyaḥ
105.p3.19
pūrvvavatprathamakalpaḥ karttavyaśca tithauśvaraḥ
gandhapuṣpopahāraiśca yathāśakti vidhīyate
pūjāśāṭhyena śāṭhyena kṛtāpi ca phalapradā
ājyadhārā samidbhiśca dadhikṣīrānnamākṣikaiḥ
pūrvvoktaphalado homaḥ kṛtaḥ śāntena cetasā
etat vrataṃ vaikhānarapratipadvata bahmākhyeyam
iti bhaviṣyapurāṇoktaṃ kārttikeyavratam
kṛṣṇauvāca
śṛṇu pārtha pravakṣyāmi sarvvapāpapraṇāśinīṃ
sarvvakāmapradāṃ puṇyāṃ ṣaṣṭhīṃ mandārasaṃjñitāṃ
māghasyāmalapakṣe tu pañcamyāṃ laghubhuk naraḥ
dantakāṣṭhaṃ tataḥ kṛtvā svapedbhūmau jitendriyaḥ
sarvvabhogavihaunastu ṣaṣṭhīmupavasennaraḥ
prāpyāmujñāṃ dvijaśreṣṭhaṃ mandāraṃ prārthayenniśi
tataḥ prabhāte utthāya kṛtasnātaḥ punardvijān
saṃpūjya saṃhṛtaṃ kṛtvā mandāraṃ kuṅkumānvitam
sauvarṇaṃ puruṣaṃ tadvat padmahastaṃ suśobhanam
padmaṃ kṛṣṇatilaiḥ kṛtvā tāmrapātre dalāṣṭakam
pūjya mandārakusumaiḥ bhāskarāyeti pūrvvataḥ
namaskāreṇa taddacca sūryāyetyāmaledale
dakṣiṇe tahadakāya yajñeśāya ca nairṛte
paścime vasudhāmne ti vāyavye caṇḍabhānave
ṛṣṇe tyuttarataḥ pūjya cānandāyelataḥ param
karṇikāyāṃ ca puruṣaṃ pūjya sarvvātmanā harim
śaktavasvaiḥ samāveśya bhakṣyamāvyaphalādibhiḥ
evamabhyarcya tat sarvvamupādhyāyai nivedayet
bhuñjītātailalavaṇaṃ vāgyataḥ prāṅmukhaḥ sthitaḥ
anena vidhinā sarvva' saptamyāṃ māsi māsi ca
kuryyāt saṃvatsaraṃ yāvat vittaśāṭhyavivarjitaḥ
etadeva vratānte tu nidhāya kalaśopari
raviyuktaṃ dvijendrāya dātavya bhūtimicchatā
namomandāranāthāya mandārabhavanāya ca
tvaṃ rave tārayasvāsmānasmāt saṃsārasāgarāt
105.p3.20
vidhinānena tat kuryyāt ṣaṣṭhīṃ mandārasaṃjñitāṃ
vipāppā sasukhī dhanyo mṛtaḥ svarge mahīyate
imāṃ sammohapaṭaladhvāntollāsanadīpikāṃ
pragṛhya gacchan saṃsāragarttāyāṃ na svalennaraḥ
mandāraṣaṣṭhī vikhyātāmīpsitārthaphalapradāṃ
yaḥ paṭhecchṛṇuyādvāpi sarvvapāpaiḥ pramucyate
saṃpūjya bhāskaramahaskara dṛkṣapuṣyaiḥ
ye prāpnuvanti puruṣā nahi tat kadācit
gobhūhiraṇyatiladāḥ phalamāpnuvanti
iti śrībhaviṣyottaroktaṃ mandāraṣaṣṭhīvratam
yudhiṣṭhira uvāca
ārogya rūpa-saubhāgya-vipannaścayakārakam
bhukti-muktipadaṃ nṛṇāṃ vrataṃ me brūhi keśava
kṛṣṇauvāca
yadumāyāḥ purā deva uvāca tripurāntakaḥ
kathāsu' suvṛttāsu bhāṣkarārādhanaṃ prati
tadidānoṃ pravakṣyāmi dharmakāmārthasiddhidam
narāṇāmatha nārīṇā samārādhanamuttamam
śṛṇuṣvāvahito bhūtvā sarvvapāpapraṇāśanaṃ
māsi bhādrapade śukle ekabhaktāśano bhavet
dantadhāvanapūrvvaṃ' tu ṣaṣṭhagrāmupavasennaraḥ
gaurasarṣapakalke na snāyāt kāyaviśuddhaye
rocanā-kṛṣṇagomūtra-muktā-candana-gosakṛt
dadhikālāguruścaiva lalāṭe tilakaṃ nyaset
śilākhaṇḍadalaiścaiva saubhāgyarogyakṛdyataḥ
srajaṃ kuṅkumatāmbūlaṃ sindūraṃ raktavāsasau
vitaret sopavāsāhi nārīmaṅgalyavarddhanam
vidhavā tu viviktāni kumārī śuklavāsasī
tataḥ khabhavane bhānuṃ pūjayet śītalodakaiḥ
aparāhne tataḥ snātvā sumaunī niyatavrataḥ
pratimāṃ snāpayedbhābhoḥ pañcagavyena vāriṇā
raktacandanapaṅkrena kuṅkumena samālabheta
agastyakusumai raktaiḥ karavīraiḥ prapūjayet
dadyāttu guggulaṃ dhūpaṃ tathā kundurukeṇa ca
raktāṃśukeralaṅkatya kālāguruvibhūṣitaiḥ
105.p3.21
tatra tāmramayaṃ pātraṃ puṣpākṣatajalānvitaṃ
saddūrvvaṅkusumaṃ kṛtvā raktacandanamiśritaṃ
karavīrotpalai raktaiścitraṃ koracchakaiḥ śubhaiḥ
raktāgastyajavāpuṣpai mālatī kundamudgaraiḥ
mucukundairathāndhaiśca śatapatraiḥ sugandhibhiḥ
gorocanā kuśāgrāṇi siddhārthatilapaṅkajaiḥ
yathāsambhavasaṃlabdhairdadhikuṅkumakesaraiḥ
ebhirarghyaḥ pradātavyaḥ uccaiḥ kṛtvā karo nṛpa
devadeva jagannātha sahasrāṃśo divākara
pūjeyaṃ paripūrṇāstu gṛhāṇārghyaṃ namostu te
bhakṣyairnānāvidhairyuktaṃ pāyasaṃ madhusarpiṣā
naivedyaṃ vinivedyātha tato nīrājayedravim
dhātāramiti saṃpūjya praṇipatya punaḥpunaḥ
puṣpamaṇḍapikāṃ kṛtvā rātrau jāgaraṇaṃ tathā
śravaṇañca purāṇasya vācanaṃ vāsya śasyate
śrotavyaṃ brāhmaṇādetadvācakādanyataḥ kvacit
gītanṛtyaiśca vādyaiśca japayetsakalaṃ niśām
evamāśvayuje māsi aryyamiti prapūjayet
mitreti kārttike pūjyo varuṇo mārgaśīrṣake
puṣye'śumān susaṃpūjyomāghe pūjyobhagetica
indreti phālgune māsi vivasvāniti caitrake
pūṣeti pūjyovaiśākhe jyeṣṭhe paryyakṣamarcayet
pūjyastvaṣṭreti cāṣāḍhe śrāvaṇe viṣṇumarcayet
tataḥ prabhāte vimale saptamyāṃ snānamācaret
devaṃ saṃpūjayedbhānau gandhapuṣpākṣatādibhiḥ
tataḥ praṇamya deveśaṃ sarvvāṅgeṣvadhipūjayet
pādau dhātre tataḥ pūjyo namaḥ kaṇṭha vivasvate
pūṣṇe nama iti ghrāṇaṃ paryyantāyeti locane
namastvaṣṭre lalāṭantu viṣṇaveti śiro'rcayet
vācakaṃ pūjayet paścāt vratamārgopadeśakam
bhūmyā hiraṇyavāsobhirvvittaśāṭhyaṃ vivarjjayet
vācake pūjite caiva sadā tṛṣyati bhāskaraḥ
evaṃ saṃpūjayedyāvadvatsaraṃ māsi māsi ca
105.p3.22
brāhmaṇān bhojayet paścātpāyasaṃ sarpiṣā saha
dakṣiṇāñca yathā śaktyā bhāskaraḥ prīyatāmapi
tato haviṣyamaśrīyātsvayaṃ bandhujanaiḥ saha
athodyāpanamākhyāmi śrūyatāmatra ca kramaḥ
netrapaṭṭaiḥ śubhairvvastraiḥ kṛtvā maṇḍayikāṃ śubhām
kuṅkumāmoditāṃ kuryyāddivyābharaṇabhūṣitām
kṛtvā deyaṃ vimānantu prāntalambitapallavam
tanmadhye raktakalaśīṃ pañcaratnasamanvitāṃ
ghaṭasyopari vinyasya tāmrapātrasamanvitāṃ
padmaṃ kṛṣṇatilaiḥ kāryyamaṣṭapatraṃ sakarṇikam
sauvarṇaṃ bhāskaraṃ .kṛtvā padmastaṃ rathe sthitam
karṇikāyāṃ nyasettantu snāpayitvā ghṛtādibhiḥ
tataḥsnāto'nuliptaśca paridhāya suvāsasī
devān pitṝn samabhyarcya tatodevagṛhaṃ vrajet
pañcagavyena saṃsnāpya nāmadvādaśakenaca
pūjayittvārcayetpaścāt naivedyaṃ parikalpayet
tarpayetpāyasaiḥ sājyaiḥ laḍḍukaiḥ khaṇḍahārakaiḥ
somālakaiḥ kokarasaiḥ śīghraghrāṇapriyaiḥ śubhaiḥ
śrīphalairmātulaṅgaiśca nārikelaiḥ sadār̤imaiḥ
kūṣmāṇḍaiḥ karkaṭairvvṛntairnāraṅgapanasādibhiḥ
kālodbhavrāni sarvvāṇi phalāni vinivedayet
śaṅkhatūryyaninādena gītanṛtyaiḥ samarcayet
tataḥ prabhātasamaye bhāskaraṃ kalaśainravaiḥ
snāpayitvā vratopetaḥ saubhāgyārogyakrūyataḥ
taireva nāmabhirhomastilājyena praśasyate
tataḥ sūryyasya purataḥ sūryyayāgaṃ samācaret
raktacandanapaṅkena vilikhetsamabhūtalam
hastamātraṃ dvivastantu caturhastamathāpi vā
manaḥśilābhiḥ sindūraiḥ sūryyamaṇḍalamālikhet
raktapuṣpaiḥ sugandhaiśca dhūpaiḥ kuṅkumakādibhiḥ
saṃpūjya dadyānnaivedyaṃ vidhivat ghṛtapāyasam
purataḥ sthāpayet kumbhaṃ saddiraṇyaṃ savāsasaṃ
105.p3.23
dadyāt kanyābhyastāmbūlaṃ kuṅkumaṃ kusumāni ca
vastraiścaiva sutṛptāśca vandhubhistāṃ samāpayet
evaṃ ṣaṣṭhyāvasāne tu saptamyāmuṣasi vratī
dravyaiḥ prāgvihitaiḥ snātvā dvijairhomañca kārayet
ākṛṣṇenetimantreṇa samidbhiñcārkajādibhiḥ
tilairājyagur̤opetairdadyādaṣṭaśatāhutīḥ
tatastu dakṣiṇā deyā brāhmaṇebhyo yudhiṣṭhira
bhojayitvā dvijān vastrairviṃvidheḥ paridhāpayet
dvādaśātra praśaṃsanti gāvo vastrānvitāḥ śubhāḥ
chatropānadyugaiḥ sārdhaṃ dadyādvipreṣu saṃyataḥ
yadāśaktāstadekāntu dadyāddhenuṃ payakhinīṃ
tataḥ saṃpūjya gandhādyairbrāhmaṇaṃ śīlasaṃyutam
tasmai tāṃ pratimāṃ dadyānmantre gānena pāṇḍava
oṃ namo'rkāya sakaladhvāntavicchittikāriṇe
tvaddānena rakheḥ santu mama sarvve manorathāḥ !
rathavastrayutāñcāca bhūmiṃ sasyocitāmapi
hiraṇyasahitāṃ dadyāt bhāskaraḥ prīyatāmiti
inopānadyu gaccaiva maṇḍakhasāyato nyaset
aruṇaṃ tatpurognyasya tasyāgre sapta vājinaḥ
tadantare tu revantaṃ tatpakṣādaskhinau nyaset
taddakṣiṇe ryamaṃ vindyādi kapālāṃśca yathākramam
dānāni ca pradeyāni śayanāni gṛhāṇi ca
śrāddhāni pitṛdevānāṃ śāśvatīṃ tṛptimicchatā
evameṣā tithiḥ prājña sarvvakāmapradā nṛṇāṃ
varā sukhapradā saumyā bhānulokapradāyinī
alpavitto'pi kurvīta ṣaṣṭhagrāṃ ṣaṣṭhagrāmupoṣaṇam
saptamyāṃ bhojayedvipraṃ yāvatsaṃvatsarāṣṭakam
vratānte surabhiṃ dadyodviprā yojyasvaśaktaye
akhaṇḍakaraṇādrājan so'pi tatphalamāpnuyāt
utpadyate sadā bhakti rbhānorupari śāśvatī
evaṃ yaḥ kurute pārtha vratamaitadanuttamaṃ
sūryyakoṭipratīkāśairvi mānaiḥ sarvvakāmikaiḥ
105.p3.24
apsarogaṇasambharvairdevagandharvvasevitaiḥ
haṃsasārasasaṃyuktairvādyagītaravākulaiḥ
dodhūyamānacamarairnānā rasasamanvitaiḥ
sarvvaiḥ suratnaiḥ saṃyuktairnānākiṅgarabhāsvaraiḥ
vimānavaramārūr̤ho vidyādharagaṇaiḥ saha
sa yāti paramaṃ sthānaṃ yatrāste raviraṃśumān
yāvaccandrārkacārāṇi yāvacca kulasaptatiḥ
tāvadyugasahasrāṇi sūryyaloke mahīyate
tribhistu puruṣaiḥ sārddhaṃ bhogān bhuktvā yathepsitān
brahmaviṣṇuharādīnāṃ loke sthitvā sukhī ciraṃ
puṇyakṣayādgato rājñāṃ rājā caiva dhruvaṃ bhavet
padmaśca kīrttiyuktaśca locanānandakārakaḥ
putrapautrasamāyukto'nnadānakriyārataḥ
prajñāvān dhārmmikaḥ śūraḥ sarvvaśāstraviśāradaḥ
brahmaṇyaḥ sattvaniścaiva satyavaktā jitendriyaḥ
vaktā śaraṇyaḥ sumanā dīnānāthadayāparaḥ
bhunakti vasudhāṃ cīrṇī vigrahevājivaḥ paraiḥ
nārī vā kurute pārtha sāpi tatphalabhāginī
bhavitavyāhṛtaiśvaryyā mahiṣī cakravarttinaḥ
sapatnaudalanaucaiva saubhāgyaurogyaputriṇī
modate suciraṃ kālaṃ sukhena vasate gṛhe
yodāso vā bhavet kaścidvratametat samācaret
tasya śaubrviṃ jayaścaiva trivargaśca pravarddhate
mṛtaḥ svargamavāpnoti vimānavaramāsthitaḥ
sūryyalokeṣu nivaset sarvvakāmasamanvitaḥ
sevitaḥ suranārībhiḥ siddhagandharvvasevitaḥ
vāditrageyaninādaiścāpsarogaṇānvaddhan
jñānayogantu saṃprāpya sūryyamaṇḍalamāviśet
etāṃ narendra samupoṣya nabhasyamāse
ṣaṣṭhīṃ sitāmtaraṇimarcayituṃ yadīcchet
gobhūhiraṇyavasanairdvijapuṅgavānāṃ
prītiṃ vidhāya sa rakherbhavanaṃ prayāti
iti bhaviṣyottare sodyāpanasūryyaṣaṣṭhīvratam
agastya uvāca
kāmavrataṃ mahārāja śṛṇu me gadato'dhunā
105.p3.25
yena kāmāḥsamṛddhyanti manasā cintitā api
ṣaṣṭhyāṃ phalāśano yastu varṣamekaṃ vrataṃ caret
māghamāse site pakṣe pañcamyāṃ naktabhojanaḥ
ṣaṣṭhyāntu prāśayeḍīmān phalamekantu pārthivaṃ
tato bhuñjīta yatnena vāgyataḥ śuddhamodanaṃ
brāhmaṇaiḥ saha rājendra athavā kevalaṃ phalam
tamekaṃ divasaṃ sthitvā saptamyāṃ pāraṇaṃ nṛpa
agnikāryyaṃ ca kurvvīta guharūpeṇa keśavama
pūjayitvā vidhānena varṣamekaṃ vrataṃ caret
vaiṣṇavapurāṇeṣu
sarvve devā viṣṇorekarūpā iti nirūpaṇādiya' muktiḥ
ṣaṭvaktraḥ kārttiko guhaḥ senānī pāvakātmajaḥ
kumāraḥ skanda ityevaṃ pūjyo viṣṇuśca nāmabhiḥ
samāptau tu vratasyāsya kuryyādbrāhmaṇabhojanaṃ
ṣaṇmukhaṃ sarvvasauvarṇaṃ brāhmaṇāya nivedayet
sarvve kāmāḥ samṛdhyantāṃ mama deva ṣar̤ānana
tvatprasādādidaṃ bhaktyā gṛhṇatāṃ vidhināciram
anena dattvā mantreṇa brāhmaṇāya sayugmakam
tataḥ kāmāḥ samṛdhyante sarvva eveha janmani
aputro labhate putrānadhano labhate dhanaṃ
bhraṣṭarājyo labhedrājyaṃ nātra kāryyā vicāraṇā
iti varāhapurāṇoktaṃ kāmaṣaṣṭhīvratam
brahmovāca
bhājanaṃ yacca saṃpūrṇaṃ madhunā ca samanvitam
dadyāt kṛṣṇatilānāṃ tu prasthamekantu māgadhaṃ
triguṇaṃ taṇḍulānāṃ ca pṛthak prasthaṃ ca kārayet
gandhapuṣpaistathā dhūpairnānāvādyairviśeṣataḥ
tataḥ saṃpūjayet sūryyaṃ nānāvādyasamanvitam
sūryyaṃ gaganasthaṃ
pūjayecca tato vyoma valiṃ dikṣu prapūjayet
vyomadeva gṛhe caiva sarvvabhūtāni yojayet
vyomadevagṛhe tatra yatra vyoma pratiṣṭhitam
vyomanirmmāṇaṃ viṣṇudharmottarāt
caturasraṃ bhavenmūle tataścāṣṭraṃ mahābhujam
105.p3.26
tatopyat caturasrañca prathame saṃsthitaṃ śubhaṃ
bhadrapīṭhamaye prokto vyomabhāgasturoyakaḥ
stambhe vaiśvānarodyāsu madhyabhāgaḥ prakīrttitaḥ
bhadrapīṭhavadanyacca tatra padma ṃ niveśayet
śubhāṣṭapatraṃ tanmadhye karṇikāyāṃ divākaraḥ
patrāṣṭake vyasettasya dikpālān sarvvatodiśamiti
ya evaṃ kurute ṣaṣṭhyāṃ sandhyākāle baliṃ rakheḥ
sa sūryyalokamāsādya modate śāśvatīḥ samāḥ
puṇyakṣayadihāgatya samṛddhe jāyate kule
medhāvī subhagaḥ śrīmān puṇyavān dānaśīlavān
punarlokasavāpnoti bhāskarasya na saṃśayaḥ
iti bhaviṣyatpurāṇoktaṃ vyomaṣaṣṭhīvratam
kṛṣṇā uvāca
bhādrabhādrapade māsi śukle ṣaṣṭhyāṃ susaṃyatā
nārī snātvā prabhāte ca śuklamālyāmbarapriyā
suveṣābharaṇopetā bhūtvā saṃgṛhya bālukāḥ
nave veṇumaye pātre gṛhaṃ gacchedavāṅmukhī
sopavāsā prayatnena tatra devīṃ prapūjayet
kṛtvā vastrayugaṃ ramyaṃ puṣpamālāvicitritaṃ
tatra saṃsthāpya tāṃ devīṃ puṣpaiḥ saṃpūjayeddhariṃ
dhyātvā tu lalitāṃ devīṃ tapovananivāsinīm
paṅkajaṃ karavīrañca nepālīṃ mālatīṃ tathā
nīlotpalaṃ ketakīñca saṃgṛhya tagaraṃ varam
ekaikāṣṭaśataṃ grāhyamaṣṭāviṃśatireva vā
akṣatāḥ kalikā gṛhya tābhirdevīṃ samarcayet
prārthayeta vratī bhūtvā giriśāṃ giriśapriyām
gaṅgādvāre kuśāvartte vilvake nīlaparvate
snātvā kanakhale tīrthe hariṃ padmāvatīpatim
lalite lalite devi saukhyasaubhāgyadāyini
anantaṃ dehi saubhāgyaṃ bhavatvadyaharaṃ param
mantraṇānena kusumaiścampakasyātiśobhanaiḥ
evamabhyarcā vidhinā naivedyaṃ puratonyaset
trapuṣaivālukuṣmāṇḍa-nālikeraiḥ sadāḍimaiḥ
vaujapūraiḥsatuṇḍauraiḥ kāravellaiḥ savarbraṭaiḥ
105.p3.27
phalaistatkālasambhūtaiḥ kṛtvā śobhāṃ tadgataḥ
viṣṭaḍhairnābhyasambhūtairdīpālībhiḥ samantataḥ
sārddhaṃ sagandhakairdhūpaiḥ somālakakaraṅkakaiḥ
guḍapuṣpaiḥ karṇaveṣṭairmodakairupamodakaiḥ
bahuprakārairnaivedyai ryathāvibhavasārataḥ
evamabhyarcya vidhivadrātrau jāgaraṇeātsavā
gītavādyanaṭairnṛtyaiḥ prekṣaṇīyairanekadhā
sakhobhiḥ sahitā sādhvī tāṃ rātriṃ praṇayannayet
na ca sammolayennetre nārī yāmacatuṣṭayam
durbhāgā durgatatā bandhyā netrasammīlanādbhavet
evaṃ jāgaraṇaṃ kṛtvā saptamyāṃ saritantrayet
gandhadhūpairathābhyarcya gotavādyapuraḥsaram
tacca dadyāddijendrāya naivedyādi narottama
strātvā gṛhaṃ samāgatya hutvā vaikhānaraṃ kramāt
devān pitṝn manuṣyāṃśca pūjayitvā suvāsinīḥ
kanyakāñcaiva sambhājya brāhmabhyo daśa pañca ca
bhakṣyabhojyaiśca vividhairdattvā dānāni bhūriśaḥ
lalitā me'stu suprītā ityuktā tu visarjayet
yaḥ kaścidācaredetadvataṃ saubhāgyasampadam
lalitāṣaṣṭhīsaṃjñañca sarvvapāpanivarhaṇam
naro vā yadi vā nārī tasya puṇyaphalaṃ śṭaṇu
yadalabhyaṃ vrataiścānyairddānairvā nṛpasattama
tapobhirniyamairvāpi tadetena hi labhyate
iha caivātulaṃ sampatasaubhāgyamanubhūya ca
kṛtvā mūddhrni padaṃ pārtha sapatnīnāṃ yaśasvinī
mṛtā śivapuraṃ prāpya devairasurapannagaiḥ
prāpnoti darśanaṃ devyā tayā tu saha modate
puṇyaśeṣādihāgatya puṇyā saubhāgyabhājanā
satya-tretā-yuge nārī sīteva priyavallabhā
idaṃ yaḥ śṛṇuyātpārtha paṭhedvā sādhusaṃsadi
so'pi pāpavinirmuktaḥ śakraloke mahīyate
ṣaṣṭhyāṃ jalāntaragatāṃ varavaṃśapātre
saṃgṛhya pūjayati yā sikatāṃ krameṇa
105.p3.28
naktañca jāgaramanuvrataveṣaśīlā
kuryyādasau tribhuvane laliteva bhāti
iti bhaviṣyottarokkraṃ lalitāṣaṣṭhīvratam
sanatkumāra uvāca
Linked texts (14)
- Nāradapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Matsyapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Jayasīṃhakalpadruma — Ratnākara 1688, Sanskrit
- Smṛtikaustubha — Anantadeva 1638, Sanskrit
- Saṃvatsaradīdhiti — Anantadeva 1650, Sanskrit
- Kṛtyakalpataru — Lakṣmīdhara Bhaṭṭa, Sanskrit
- Vidhānamālā (Nṛsiṃha) — Nṛsiṃha, Sanskrit
- Dānasāgara — Ballālasena, Sanskrit
- Pratāpārka — Viśveśvarabhaṭṭa 1766, Sanskrit
- Ācāraratna (Maṇirāma) — Maṇirāma 1630, Sanskrit
- Anūpavilāsa — Maṇirāma 1665, Sanskrit
- Vratakāṇḍa — Lakṣmīdhara, Sanskrit
- Smṛtisāroddhāra — Nārāyaṇa, Sanskrit
- Cakranārāyaṇīyanibandha — Viśvambharatrivedin 1600, Sanskrit