Kokasara (Narayana Prasada Mishra) 2.63
Kokasāra (Nārāyaṇa Prasāda Miśra) 2.63
- Language
- Sanskrit
2.63.1
mithyā garbha
garbhakese lakṣaṇa dekha paḍate haiṃ. ālasyake kāraṇa apane gharakā
kāma na karane aura adhikatara bādī vastuoṃke sevanase garbhāśaya
phūla jātā hai, usake bhītara māṃsakā lothaḍāsā hojātā hai to garbha
banda hojātā hai jisase niścaya hojātā hai ki strī garbhavatī hai.
parantu yadi pācaveṃ mahīnemeṃ garbha na phaḍaka aura strīkī bhūkha ghaṭa
jāya, cittakī prasannatā jātīrahe tathā nāḍī dūnī phaḍakanelage to
mithyā garbha jānakara rajakā roga jānanā. evaṃ prātaḥkāla kum̐ese
turanta jala lākara usameṃ do tole śahada milākara strīko pilānese
yadi nābhike nīce pīḍā honelage to garbha jānanā aura pīḍā na
hove to rajaroga jānanā. isake nivāraṇārtha cāra che dasta karādenā
aura vātavikāranāśaka tathā rajadoṣanivāraka auṣadhī vaidyakī
sammatise denā ucita hai. avadhi bīta jānepara mithyā garbhakā golā
māṃsapiṃḍa svayaṃ patana hojātā hai. yahī mithyāgarbha hai.
garbhapāta nivāraṇa yatna
garbhavatīke udarameṃ yadi garbhastha bālaka pāṃcaveṃ mahīnemeṃ na hile
ḍule to bālaka peṭameṃ maragayā hai. aisī daśāmeṃ garbhapāta hojānā
jāna paḍe arthāt garbhavatīkī pīṭhameṃ pīḍā hone lage, manameṃ ālasya
bharajāya, citta vyākula hone lage śarīra nirbala hojāya, vamana
ānekā bhrama ho to garbhavatīko uttama bichaunepara karavaṭake bala
liṭādeve aura bahuta śītala jalameṃ vastra bhigokara peḍūse nīcetaka
rakkhe aura śītala jala adha sera leke usameṃ phaṭakarī tīna tole
pīsakara milāya bārīka kapaḍā bhigoya yonimeṃ ūparataka rakkhe aura
2.63.2
garbhavatīko uṭhane baiṭhane na de, atilaghu āhāra devai, śītala jala
pīneko devai, garama vastu koībhī na devai to garbhapāta nahīṃ hogā.
garbhavatī roga
garbhavatākā bahutahī sāvadhānatāse rahanā cāhiye. asāvadhānī
honese garbhavatī rogiṇī hojātī hai. rogiṇī hojānepara garbhavatī
tīko auṣadhī denā cāhiye. yadi garbhavatīko jvara āne lagai, to
mṛdu cikitsā karai. kyoṃki tīkṣṇa auṣadhiyoṃke dvārā cikitsā
karanese garbha patita ho jātā hai. thoḍīsī gurca vāṃṭakara dūdhameṃ
milāya usameṃ ādhī chaṭāṃka miśrī ḍālakara pilāvai. athavā gairīsara, lāla candana, kiśamiśa, mahuā, mulahaṭhī, netravālā, khasa,
dhaniyāṃ, miśrī ina sabako barābara le kāḍhā banāya sāta dina
pilānese garbhavatīkā jvara śānta ho jātā hai. athavā lāla candana
khasa, anantamūla, puṣkaramūla, mulahaṭhī ye do do tole leke
che mātrā banāvai, eka mātrā pāvabhara jalameṃ pakāya chaṭāṃkabhara rahanegarbhavatīkā jvara śānta ho jātā hai. athavā kāsanīkī jaḍa daśa
māśe ghoṭa chānakara devai. yadi jvara śīta lagakara ātā ho. to
cāya banākara usameṃ do tole gulakanda ḍālakara pilāvai. athavā
aṃḍīkā nirmala tela garama dūdhameṃ eka tolā ḍālakara pilāvai.
athavā bādāmakā tela eka tolā bhara garama dūdha pāva bharameṃ ḍālakara pilāvai to garbhavatīkā jvara śānta ho jātā hai. yadi garbhabatīko dasta āne lagaiṃ to jāmuna aura āmakī chālakā kāḍhā aura
cāvalake sattū devai. athavā dahī cāvala sābūdānā, athavā āṃvalekā murabbā khilāvai. yadi garbhavatīke hṛdayameṃ śūla ho. to kāsa,
2.63.3
ḍāma, gokharū, araṃḍa ina sabakī jaḍako dūdhameṃ auṭākara chānake
pilāvai to hṛdayaśūla śānta ho jātā hai. yadi garbhavatīkā mūtra
ruka gayā ho to ḍābha, kāsa, dūbakī jaḍako dūdhameṃ auṭāya
chānakara pilāvai. athavā kāsanīkā arka makoyake arkameṃ
milākara pilā devai. yadi garbhavatīko vamana hone lagai to
vaṭavṛkṣakī jaṭāko jalāya usakī bhasmako śahadameṃ milāya caṭāvai.
athavā kapūra aura kacariyāko pīsakara mūṃgake barābara golī
banāvai. vamana honese pahale aura pīche eka eka golī khilāvai to
vamana honā baṃda hojāvai. yadi garbhavatīke laisa bahatā ho to gulanāra,
phaṭakarī, dhāyake phūla inako barābara pīsakara eka tolā pramāṇa
leke eka sera bāsī jalameṃ milāya picakārī levai. yadi garbhavatīkā
koṣṭha baddha hojāya to do tole gulakanda khākara ūparase dūdha pīvai.
athavā rogana bādāma dūdhake sātha levai. yadi garbhavatīke hṛdayameṃ
dhaḍakana ho to sebakā murabbā tīna tole arka vedamaśka sāta
tole milākara khāya athavā āṃvalekā murabbā do tole soneke varka
lapeṭakara khāya to dhaḍakana banda hojāvai. yadi garbhavatīko khāṃsī
ātīho to pyāsa laganepara arka gāvajubāṃ devai, kaccā jala na pilāvai.
yadi garbhavatīko mūrchā ho to mukhapara kevaḍā gulābakā chīṃṭā devai
aura nausādara cūnā barābara jalake sātha śīśīmeṃ bharakara milāya
suṃghāvai aura vastra ḍhīle kara devai to mūrcchā śāṃta hovai. yadi garbhabatīke śirameṃ pīḍā ho to kapūra do māśe, śvetacandana do māśe, kāhū
do tole gulābameṃ ghisakara mastakapara lepa karai. yadi ādhāśīśī ho
2.63.4
to dūdha jalebī khāya aura halakā bhojana karai arthāt bhūkha banī
rahe. yadi garbhavatīko bahuta thūka ātī ho to garama vastu
(masālā, māṃsa ādi) na khāya, aura kīkarakī chālako ucālakara usameṃ thoḍī phaṭakarī pīsakara milāvai, usakī kullā karai
to bahuta thūka ānā banda ho jāyagā. yadi garbhavatīke dāṃtoṃmeṃ
pīḍā honelagai to adarakhako chīlakara usapara lavaṇa lagāya garama
karake khāve. yadi garbhavatīke kuca dukhane lageṃ to camelīkā tela
garama jalameṃ milākara kucoṃpara malanā cāhiye. yadi garbhavatīko
nīṃda na ātī ho to rātako śayana karate samaya bhaiṃsake dūdhameṃ
bhāṃgake bīja pīsakara pāṃvake taluoṃpara lepa karai, bādāmakā tela
śirapara malai, kulaphā aura kaddūkī mājī khāya.
duṣṭa pavanase garbha ṭer̤hā hokara aneka prakārase yonike mukhapara
ākara aḍa jātā hai. tahāṃ koī garbha yonike mukhako mastakase koī,
udarase yonidvārako roka letā hai. koī eka hāthase, koī donoṃ
hāthoṃse, koī tirachā hoke, koī nīcā mukha hoke, koī pasaliyoṃko ṭer̤hā karake yonidvārako rokatā hai. aise āṭha prakārase vikṛta
jaḍa aura lāla cītekī jaḍako jalameṃ pīsakara pilānese tatkāla
thoḍe dinoṃkā vā bahuta dinoṃkā marāhuā vikārī garbha patita
hojātā hai.
cāra mahīnetaka yadi kucha gaḍabaḍa ho jāya to usako garbhagaḍabaḍa hojāya to usako garbhapāta kahate haiṃ. jaise vṛkṣase kaccā phala
coṭa laganese binā samaya gira jātā hai, usī prakāra coṭa lagane
dabane athavā viṣama bhojana karanese pīḍita ho binā samaya garbha
gira jātā hai. atīsa, nāgaramothā, mocarasa, indrajava, sugandhavālā
2.63.5
eka eka tolā leke kucalakara do mātrā banāvai. eka mātrā pāvabhara
jalameṃ auṭāvai, jaba chaṭāṃkabhara rahajāya taba utāra chānakara śītala
prathamamāse-garbharakṣā
jo garbhavatīke prathama māsameṃ garbhaśūla ho to lālacandana, mulahaṭhī, lodha, nāgakeśara, nīlakamala, siṃghāḍe, kaśerū inako barābara
leke cūrṇa banāya prātaḥkāla dūdhake sātha pīvai, paraṃtu pāṃca pāṃca
māśese kama koī auṣadhī na ho aura gāyakā dūdha pāvabharase kama na
ho, athavā belāke phūla, śveta candana, sauṃpha pāṃca 2 māśebhara
leke cāvalake dhovanake sātha śilapara pīsa usī jalameṃ milāya
chānakara do tole miśrī milāya pāvabhara gāyake dūdhake sātha pīnese
garbhapīḍā śānta ho jātī hai.
dvitīyamāse-garbharakṣā
jo dūsare māsameṃ garbhaśūla pragaṭa ho to keśara, tagara, kapūra
belagirī inako dūdhameṃ pīsa dūdhake sātha pīnese garbhapīḍā śānta
śītala jalameṃ pīsa dūdhake sātha pīnese garbha surakṣita rahatā hai.
tṛtīyamāse-garbharakṣā
śveta candana, tagara, padmākha, khasa ye pāṃca 2 māśebhara leke
śītala jalase pīsakara bakarīke dūdhake sātha tīsare mahīne pīnese
garbha surakṣita rahatā hai.
caturthamāse-garbharakṣā
yadi cauthe mahīnemeṃ garbhavatīke garbhapīḍā ho to baḍā gokharū,
sugandhavālā, nīlā kamala, banamūṃga inako miśrī dūdhake sātha pīnese
siṃghāḍā, dākha, kelekī jaḍa inako śītala jalameṃ pīsa bakarīke
dūdhameṃ chānakara pīnese garbhapīḍā śānta ho jātī hai.
paṃcamamāse-garbharakṣā
2.63.6
jo pāṃcaveṃ mahīnemeṃ garbhaśūla ho to nīlotpalakā kanda, kamalagaṭṭā, kamalakī nāla, śakkara ina sabako barābara leke dūdhameṃ
milāya pīvai. athavā nāgakeśara, kamalagaṭṭekī girī, kumudapuṣpa,
kamalakī nāla inako gāya vā bakarīke dūdhameṃ pīsakara pīnese garbha
surakṣita rahatā hai.
ṣaṣṭhamāse-garbharakṣā
yadi chaṭhe mahīnemeṃ garbhaśūla ho to munakkā, dākha, vaca, ilāyacī, kamalagaṭṭā, nāgakeśara inako śītala jalameṃ pīsa chānakara
pīvai. athavā śveta candana, kumudake bīja. bijaurā nīṃbūke bīja
dūdhameṃ pīsakara pīvai. athavā bālachaḍa, choṭī ilāyacī, nāgakeśara,
kiśamiśa munakkā, kamalagaṭṭekī girī inako śītala jalameṃ pīsakara
pīnese garbha surakṣita rahatā hai.
saptamamāse-garbharakṣā
yadi sātaveṃ mahīnemeṃ garbhapīḍā ho to indrajau, kaithakā phala
śālamamiśrī, dhānakī khīla inako bakarīke dūdhameṃ pīsa bakarīke
dūdhake saṃga pīvai. athavā śatāvarī aura kamalakī nālako dūdhameṃ
pīsakara dūdhake sātha pīnese garbhapīḍā śānta ho jātī hai.
aṣṭamamāse-garbharakṣā
jo āṭhaveṃ mahīnemeṃ garbhapīḍā ho to gajapīpala, padmākha, kamalagaṭṭekī girī, kamalaphūla, dhaniyāṃ inako śītala jalameṃ pīsa
dūdhameṃ milāya pīvai to garbhapīḍā śānta hovai.
navamamāse-garbharakṣā
yadi navama māsameṃ garbhavedanā ho to ḍhākake pattoṃko cāvalake
dhovanameṃ pīsakara pīvai. athavā choṭī ilāyacī, vāyaviḍaṃga, gajapīpari, sapheda jīrā, bakarīke dūdhameṃ pīsa bakarīke dūdhake sātha
pīvai, athavā kṣīrakākolīko dūdhameṃ pīsakara pīvai to garbhapīḍā
tathā garbhasthiti yatna
2.63.7
kaśeruśṛṃgāṭakajīrakāni payoganeraṇḍaśatāvarī
ca| siddhaṃ payaḥ śarkarayā vimiśraṃ saṃsthāpayedgarbhamudīrya śūlam