Pramāṇa · Search · About · API

Kamasutra 15

Jayamaṅgalā 15

Language
Sanskrit

15.1

rāgakāla iti | rāgakālo yatra stabdhaliṅgatā, sādhanasambādhayoḥ saṃyogārthaṃ saṃveśanaṃ, tacca tadānīmeva yujyate, tena pramāṇato ratamadhikṛtya; saṃveśanaprakārāḥ, tenātra viṣamariteṣu pramāṇāntarāsaṅkrāntirdraṣṭavyā, viśālayantyeveti | ūrvorviśleṣaṇāt prasārayantī tatprasāraṇādasya vardhanaṃ, kevalaṃ jaghanaṃ vivṛtamukhambhavati, uccarata iti | vṛṣeṇa samprayujyamānā mṛgī saṃviśecchayīta, tasyāḥ saṃvṛtārandhratvād, upalakṣaṇaṃ caitad , uccatararate cāśvena samprayokṣyamāṇā jaghanaṃ viśālayantīva saṃviśed , atrātideśaṃ vakṣyati |

15.2

avahvāsayantīveti | ūrvoḥ saṃśleṣaṇātsaṅkocayantīva, yathā saṃvṛtamukhaṃ bhavati, hastinī nīcarate vṛṣeṇa samprayokṣyamāṇā saṃviśedityeva, tasyā bahalarandhratvād , śaśena tu nīcatararate'vahvāsayantīva, atrāpyatideśaṃ vakṣyati |

15.3

yatra yasminrate nyāyādanapeto yogaḥ svabhāvasiddhatvāt samarataityarthaḥ, tatra samapṛṣṭhaṃ saṃviśedityeva kriyāviśeṣaṇametat, saṅkocanaprasāraṇābhāvātsamaṃ jaghanapṛṣṭhaṃ yasyāṃ kriyāyāmiti |

15.4

sā'pyuccarate'śvena saṃprayokṣyamāṇā viśālayantīva, śaśenāvahvāsayantīva, nyāyyo yatra vṛṣeṇa tatra samapṛṣṭhaṃ saṃviśediti, ābhyāṃ=mṛgohastinībhyāṃ, vyākhyātā, yathā coktam— ‘vivṛtorukamuccaṃ tu nīcaṃ syātsaṃvṛtorukam | tathā sthitorukaṃ cāpi samapṛṣṭhaṃ same rate ’ |
saṃveśanasya pratigrahaphalatvātpratigrahamāha—

15.5

tatreti | saṃkocanaprasāraṇabhedātsamapṛṣṭhācca trividhe saṃveśane jaghanena svena nāyakaṃ pratigṛhṇīyāt, stabdhaliṅgaṃ pratīcchedityarthaḥ |

15.6

apadravyāṇi ceti | vṛṣeṇa śaśena vā prayujyamānāni kṛtrimasādhanāni vaḍavā hastinī vā pratigṛhṇīyādityeva, tatrāpi viśeṣaḥ-yadi samarataṃ sādhanasadṛśaṃ kṛtrimaṃ tadā nāvahāsayantī viśālayantī vā, tato'pyadhikaṃ cedviśālayantīvaṃ pratigṛhṇīyādityarthaḥ, nocarata iti | uccarate'padravyaprayogāsambhavāt |
yayā yuktyā vivṛtaṃ saṃvṛtaṃ vā jaghanaṃ syāttattathākramamāha-

15.7

utphullakamiti | samarate laukikī yuktiruktā na śāstrīyā, loke hi grāmyanāgarabhedāduttānāyāḥ saṃveśanadvayaṃ pratīta pārśve ca saṃpuṭakaṃ,tattritayamapi samapṛṣṭhaṃ ghaṭayatīti, yathā coktam'grāmyamāsīnakāntorāvinyastapramadorukam | nāgaraṃ ca narorusthaṃ strīpādāmbhoruhadvayam ||' tritayamiti | tryavayavaṃ saṃveśanam, prāyeṇetyekāntena |

15.8

śira iti | śirobhāgamadhastācchayyāyāṃ vinipātyottānamūrdhvaṃ jaghanaṃ kuryāditibhedamevaṃrūpaṃ paścādbhāgenetyarthaḥ, yadyapi tatsvato bhavati tathā'pyativistāraṇārthamuparyuparisthitapṛṣṭhe trikabhāgaṃ viniveśayet, pādapāṇīṃ ca sphicorbāhyataḥ, evaṃ jaghanasyordhvaṃ vivṛtatvādutphullamivotphullakam |

15.9

tatreti | utphullake, apasāraṃ dadyāditi | nāyakena yantreṇa saṃyojyamānā kaṭibhāgenāpasared, nāyako vā śanaiḥ śanaiḥ saṃyojyāpasared, yāvadārdrasaṃbādhatā na bhavati, sahasopasṛtāyā hi pīḍā, nāyakasya ca liṅgacarmodvartanaṃ, yadavapāṭiketi vaidyairucyate |

15.10

anīce iti | sakthinī=ūrū, tiryagavasajyeti | tiraścīne kṛtvā, tatrāpi śayyāyāṃ pādayoruttānavinyāsādapi tiraścīne bhavataḥ, kiṃ tu nīcairityāha-anīceti | pratīcchennāyakamityarthaḥ, jṛmbhitamiveti | jaghanāmiti, vivṛtāsyatvājjṛmbhitamiva |

15.11

pārśvayoriti | jaṅghāsaṃśliṣṭāvūrū pārśvayoḥ samamanukāryaṃ vinyasya pārśvayorjānunī nidadhyāt, kakṣāvahirbhāgayorityarthaḥ, evaṃ ca bāhumūlābhyāmavaṣṭabhya gṛhītatvātpūrvasmādvivṛtataraṃ bhavati, abhyāsayogāditi | sahasā niṣpādayitumaśakyatvādasyāḥ, indrāṇīti | śacīproktatvāttatsaṃjñayā vyapadeśaḥ, tatrāpyapasāraṃ dadyāditi yojyam |

15.12

tayeti | indrāṇyā, uccatararatasyāpīti | na kevalamindrāṇyā mṛgī vṛṣaṃ pratīcchet pratigṛhṇīyād, aśvamapi, tasyā dhṛtarāgatvādvivṛtarāgahetutvāt, tata uccatararateti | viśālayantīveti siddhaṃ bhavati, tadutphulakajṛmbhitakābhyāṃ tu mṛgī vṛṣameva, baḍavā'pi tābhyāmevāśvamityarthoktam, pūrvamatidiṣṭatvāt |

15.13

saṃpuṭeneti | hastinī saṃpuṭena vakṣyamāṇalakṣaṇena vṛṣaṃ pratigṛhṇīyādityarthaḥ |

15.14

nīcatararate'pīti | śaśamapi pratigṛhṇīyādityarthaḥ, tasya saṃvṛtahetutvāt, tena ca pratigṛhīte pīḍitakādi prayoktavyaṃ , tenāpyavahāsayantīveti siddhaṃ, baḍavā'pi saṃpuṭakena śaśaṃ pratigṛhṇīyādityarthoktam, pūrvamatidiṣṭatvāt |

15.15

ṛjviti | praguṇaṃ prasāritau yathā yantrayogaḥ syād , ubhayoriti | strīpuṃsayoḥ, saṃpuṭa iti | saṃpuṭa ivobhayorekatra saṃśleṣāt |

15.16

tathā karmayogāditi | tena prakāreṇa ratānuṣṭhānayogādityarthaḥ, tatra pārśvasaṃviṣṭayoḥ pārśvasaṃpuṭaḥ, uttānasaṃviṣṭāyā uparyarvāk saṃviṣṭasyaikaḥ, viparyayeṇa dvitīya iti dvividha uttānasaṃpuṭako'nyatareṇa vyapadiśyate, kathamatra yantrayoga iti nāśaṅkanīyaṃ sukaratvāt, pārśvasaṃpuṭake tu nāyakasya kaṭirupadhānikāyāṃ tiṣṭhed, nāyikāyāśca śayanīye, anyathā śayanīyasthayordvayoḥ kaṭibhāgayorviśleṣādyantraṃ kadā cidvighaṭeta, kātyāyanastu saṃpuṭakamanyathā prāha'kuñcitastananāyūrvosrakrāntanṛkaṭiḥ puraḥ | tryasrasthanarayogāttu saṃmukhaḥ saṃpuṭaḥ smṛtaḥ' || iti, atrāsaṃhatorutvājjaghanāvahāso na saṃbhavati, ato na mīcarate hastinyāḥ, samarate tu syād, yathāsthitorukatayā'sya laukikatvāt |
vyāpārasyāpi vikāratvād, gardabhīvad gardabhalīla yā''kramaṇaṃ gardabhākrāntakam, mārjārīvanmārjāralīla yā ca lalitakaṃ mārjāralalitakaṃ, vyāghrīvadvyāghralīla yā'vaskanditaṃ vyāghrāvaskandanaṃ, gajavadgajalīlayopamardanaṃ gajopamarditaṃ, turagīvatturagalīlayā'dhirohaṇaṃ turagādhirūḍhakam, atra śvādīnāṃ svarakāyagataṃ ceṣṭitaṃ pratyakṣato'vagantavyam, apratyakṣīkṛtasya prayoktumaśakyatvāt |

15.17

pārśveṇa tu śayāna iti | nidrāṃ gantuṃ, dakṣiṇena nārīmiti | enapā yoge dvitīyā, nāryā dakṣiṇe bhāga ātmano vāmena pārśvenāsanapariṇatā śayanīyamadhiśayītetyarthaḥ, sārvatrikamiti | sarvāsveva mṛgyādināyikāsrvayaṃ nidrākāle bhavatyavirodhād, ratakāle tu tadviparītohastinyā eva saṃkocahetutvād, vāmahastena tatra guhyasparśanādau śiṣṭānujñātatvāt |

15.18

saṃpuṭakaprayuktayantraiveti | uttānasaṃpuṭe pārśvasaṃpuṭe vā, tatprayuktayantrā nāyikā dṛḍhaṃ dvāvūrū parasparaṃ pīḍayettato'tipīḍanātsaṃ mudṭakameva pīḍitakamiti saṃvṛtākāraṃ bhavatīti |

15.19

saṃpuṭakaprayuktayantraivetyarthaḥ | tatrāpyuttānasaṃpuṭake vāmaṃ dakṣiṇato nayed dakṣiṇaṃ vāmata iti, tadevaṃ parasparoruveṣṭanājjaghanaṃ pūrvasmātsaṃvṛtataraṃbhavati, tatra svabhāvena siddhatvāt |

15.20

niṣṭhuraṃ=niścalam , avagṛhṇīyāt saṃbādhauṣṭhapuṭena sādhanamityarthaḥ, bāḍavakaṃ=vaḍavāyā idaṃ karma, ābhyāsikaṃ, sahasā samprayoge prayoktumaśakyatvāt |

15.21

āndhrīṣu prāyeṇa dṛśyate, tāsāṃ yatnaparatvāt, tasyābhyāsopāyaśca saṃpradāyanirūpyaḥ, tato'bhyāsāttannirapekṣagrahaṇamiti, bābhravīyāḥ=bābhravyeṇa proktāḥ, saptaiva saṃveśanaprakārāḥ |
anena vikalpavargasya nyūnatāmāha-

15.22

sauvarṇanābhāstu | hastinyā iti vartate, suvarṇanābhena proktāḥ, anena dvaividhyamāha, uttānā nāyikā dvāvapyūrū saṃśliṣṭāvūrdhvāvevāvasthāpayet, nāyako'pi jānvantareṇa dorbhyāṃ tāvāśliṣyopasarpet, tad bhugnakamiti, ūrvorūrdhvaṃ niḥsṛtatvāt |

15.23

caraṇārvūrdhvamiti | nāyikājānusaṃdhī skandhayorvinyasya; caraṇārvūrdhvaṃ nāyakena dhāritau bhavata iti jṛmbhitakam |

15.24

tatkuñcitau | dhārayedityeva, nāyakorasi caraṇau nidadhyāt , nāyako'pi bāhupāśena nāyikāyā grīvāmāveṣṭyopasarpet , evaṃ caraṇāvūrdhvaṃsaṃkucitāvadhastādurasā dhāritau syātāṃ, dvayoścorasi pīḍanāḍutpīḍitakam |

15.25

taditi | pīḍitakam, ekasmiṃścaraṇe prasārite vyatyāseneti dvitīyamapyarthaṃpīḍitakam ardhapīḍanāt |

15.26

nāyakasyāṃse skandhe vāmaścaraṇaḥ sthitaḥ, kṣaṇādanu tadadhastātprasārita ityekam , punarbyatyāsena dakṣiṇaskandhe vāmaḥ prasārita iti dvitīyaṃ, veṇudāritakamiti | vaṃśasyeva dāruṃ pāṭanam |
ūrdhvāvūrū vyatyasyediti | uttānaṃ vāmaṃ dakṣiṇato nayed, dakṣiṇaṃ vāmataḥ, pīḍitakaṃ jaghanapīḍanāt |
29 ||

15.27

eka iti | vāmo dakṣiṇo vā caraṇaḥ, śirasa iti | nāyikāyāḥ, dvitīya iti | dakṣiṇo vāmo vā'dhaḥ, evaṃ dvividhaṃ śūlācitakaṃ, śūla ivāropaṇācchūlabhinnavaccharīrasya lakṣyamāṇatvād , ābhyāsikam , anyathā kathamuparitanajaṅghākāṇḍaḥ sthagitakaḥ syāt |

15.28

saṃkucitau nāyikācaraṇau jānusaṃkocātsvavastideśe svanābhimūle nidadhyānnāyakaḥ, kārkaṭakarmiti | karkaṭasyevedaṃ karma, yadagracaraṇau tathā tiṣṭhataḥ |

15.30

jaṅghāvyatyāseneti | uttānā nāyikā dakṣiṇapādaṃ vāme svorumūle nidadhyād, vāmaṃ ca dakṣiṇe, padmāsanamiti pratītam |

15.31

pṛṣṭhamiti | yantramaviśliṣya, pūrvakāyena parāvṛttasya nāyakasya pṛṣṭhamupagūhamānāyāḥ parāvṛttakam, parāṅmukhena nāyakena saṃprayogād, upalakṣaṇaṃ caitat, pṛṣṭhamupagūhamānasya parāṅmukhyā parāvṛttakam, ābhyāsikaṃ, sahasā kartumaśakyatvād, ubhayakāyaṃ parivṛtya; saṃviṣṭāyāḥ pṛṣṭhamupagūhamānasya parāṅmukhyā parāvṛttakamābhyāsikamarthoktam |
ete saṃveśanaprakārā na citrāḥ, loke hi sthale pṛṣṭhataḥ pārśvato vā śayanaṃ pratīta, tato'nyaccitraṃ, tadetairupalakṣayediti darśayannāha—

15.32

jale ceti | cakārātsthale ca, tatrāpsu krīḍāyāṃ kūle śiro nidhāya; saṃviṣṭayoḥ saṃveśanātmakaṃo'pi yaḥ sthalābhāvāccitrayogastaṃ saṃpuṭena parāvṛttakena copalakṣayed, upaviṣṭasya nāyakasyopaveśanātmakaistaiḥ sarvaireva prakāraiḥ, ūrdhvasthitāyāḥ sthitātmakaḥ sthale śayanābhāvād, citro yogastaṃ śūlācitake, tathā sukaratvāditi : taiḥ prakāraiḥ saṃyogasyāpsu saukaryāt|

15.33

vārtaṃ tviti | tathā sukaratvāditi satyaṃ vārtaṃ tu tad, asāramityarthaḥ | śiṣṭairapasmṛtatvāditi | smṛtikārairniṣiddhatvādityarthaḥ, tathā ca gautamīyavacanam—‘apsu mithunasaṃyoge naraka, iti, prāyaścittavidhāne bhārgavavacanam— ‘retaḥ siktvā jale caiva kṛcchraṃ cāndrāyaṇaṃ cared’ iti, tasmātsthalaprayojyameva caret |
prakaraṇasambandhamāha—

15.34

atheti| saṃveśanaprastāve tadviśeṣatvātsthalaprayojyānītyucyante|
tatrordhvamadhikṛtyāha—

15.35

parasparāpāśrayayoriti | āśrayāntarābhāvādvāhupāśenānyonyopalabdhayoḥ, kuḍyastambhāpāśritayoriti | nāyikāyāṃ kuḍye stambhe vā'pāśritāyāṃ dvitīyo'pi tadāśrayādāśrita ityuktaṃ, sthitarataṃ ca dvayorūrdhvaṃ sthitatvāt , karaṇatrayamatrāntarbhūtaṃ, yathoktam— ‘utkṣiptapramadāpādamekena narapāṇinā | prasāraṇaviśeṣeṇa vyāyataṃ saṃmukhaṃ smṛtam || nārīpādatalanyāsannarahastatale tu yat | kuñcitapramadājānudvayaṃ dvitalasaṃjñitam || narakūrparavinyastastrīnikuñcitajānukam | jānukūrparamuddiṣṭamiti śuddho vidhiḥ smṛtaḥ’ iti |

15.36

kuḍyāpāśritasyetyupalakṣaṇārthatvātstambhāpāśritasya nāyakasya kaṇṭhe'vasakto'valagno bāhupāśo yasyā iti vigrahaḥ, taddhastapañjareti | nāyakasya hastābhyāṃ veṇībandhena ghaṭitapañjare samupaviṣṭāyā ūrupāśena jaghanaṃ nāyakasya veṣṭayantyāḥ, caraṇakrameṇa valantyā iti | kuḍye stambhe vā punaḥ punaścaraṇavikṣepeṇa kaṭiṃ preṅkhayantyāḥ, avalambitakaṃ, nāyakakaṇṭhānnāyikāyā avalambanād , etadubhayaṃ vahāyasikatvāccitram |

15.37

catuṣpadavaditi | sāmānyanirdeśo vakṣyamāṇāpekṣastatra dhenukāvaccaturbhirgātrairadhomukhamavasthitāyāḥ, vṛṣalīlayeti | vṛṣaceṣṭayā nāyakasyāva skandanaṃ kaṭibhāge'bhipatanaṃ , dhainukamiti | dhenukāyā idam , etaccā manuṣyadharmācaraṇāccitram |

15.38

tatreti | dhainuke, pṛṣṭhamuraḥkarmāṇi labhata iti | yāni nāyikorasi praharaṇacchedyopagūhanādīni tāni pṛṣṭhe prayuñjītetyarthaḥ |

15.39

eteneti | dhainukayogena śaunādikamupalakṣayedityarthaḥ, śvādīnāṃ catuṣpadatvāttadratamanena vyākhyātamityavagacchedityarthaḥ, viśeṣapratipattau tu kāraṇamāha-yatra yatreti | yasminyasmin yena yena viśeṣeṇa svaragatena ca kāyagatena yogo'pūrvo dṛśyate tattadupalakṣayet, tatra śunīvadavasthitā śvalīlayā nāyakasyāvaskandanam, evaṃ chāgalīvacchagalalīlayāna cchāgalam, eṇīvadeṇalīlayeṇeyam, 'eṇyā ḍhañ' |

15.40

miśrīkṛtasadbhāvābhyāmiti | daṃpatyorhi rataṃ, dvābhyāṃ tu parasparopajanitaviśvāsābhyāṃ nāyikābhyāṃ sahaikasya nāyakasya rataṃ ciṃ saṃghātakākhyam, ekaśayane strīyugmasya yugapatsaṃprayujyamānatvād, yadava hi puruṣopasṛttaraikasyā rāgāpanayanaṃ tadaivāparasyāścumbanādinā rāgajananaṃ, tato'syā rāgāpanayanaṃ praśāntarāgāyāśca rāgajananamiti |

15.41

bahvībhiśca = miśrīkṛtasadbhāvābhiḥ, sahaikasya citrarataṃ gauyūthikaṃ, vṛṣasyeva goyūthe strīsamūhe vartanāt |

15.42

vārīkrīḍitakamiti | vāryāṃ gajasyeva kariṇībhiḥ strībhiḥ saha ramaṇāt, tathā chagalavadeṇavacca strībhiḥ saha chāgalamaiṇeyamiti, tatkarmānukṛtiyogāditi | vṛṣādīnāṃ gavādiṣu yatsvaragataṃ kāyagataṃ ca karma tadanukṛtiyogāttathā vyapadiśyata ityarthaḥ, yathaikasya dvābhyāṃ bahvībhiśca tathā dvābhyāṃ nāyakābhyāṃ bahubhiścaikasyā rataṃ sambhavati, tatra nāyakasaṃghāṭake naikasyā vakṣyamāṇayogena kāmyamānatvātsaṃghāṭakaṃ rataṃ, dvayorvā saṃviṣṭayoḥ puruṣāyitena kāmyamānatvād, yathoktam'ūruvyatyāsasaṃviṣṭaparivartitadehayoḥ | vṛṣayorunnataṃ cihnaṃ hastinyāḥ puruṣāyite ||' bahubhiśca gauyūthikaṃ, vṛṣagoyūthasyevaikasyāṃ gavi striyāṃ nāyakayūthasya pravartanāt, tathā vārīkrīḍitakamityādi tatkarmānukṛtiyogāttadeva gauyūthikādiratam |
deśapravṛttiṃ darśayannāha-

15.43

grāmanārīviṣaya iti | strīrājyasamīpa eva parato grāmanārīviṣayaḥ, yuvāno vyavāyakṣamāḥ, antaḥpurasadharmāṇo rakṣaṇayogādasvatantrāḥ, eka syā yoṣitaḥ parigrahaṃ gatāḥ, kharavegatvānnaikrena tuṣṭiriti, te tāṃ kathaṃrañjayeyurityāha-ekaikaśo yugapacceti | ekaikena karmaṇā yaugapadyena cetyarthaḥ, yathāsātmyaṃ yathāyogaṃ ceti | yena yasyā upacāreṇa sātmyaṃ yatra yasya ca yujyate prayogastena tāmanurañjayeyuḥ, tasyāstṛptiṃ janayeyurityarthaḥ |
tadevaikaikaṃ karma yaugapadyaṃ ca darśayannāha-

15.44

eko dhārayediti | yasyāṅkamapāśritya saṃviṣṭā, mukhamanyo niṣeveta cumbanadaśananakhakṣataiḥ, jaghanamantha upasṛptakaiḥ, madhyaṃ mukhajaghanayoścumbananakhadaśanacchedyagrahaṇairanya ityekaikena karmaṇā, yugapacceti | tatrāpi punarvidhānāntaramāha-vāraṃ vāreṇānutiṣṭheyuriti | vāraṃ niyogaṃ vāreṇa paripāvyā, tatra yo jaghanaṃ niṣevitavān, sa nivṛttakāgatvāddhāreṇa vāramanutiṣṭhed , vāreṇa vāriko mukhavāraṃ taddhāriko madhyavāraṃ taddhārikaśca jaghanavāramiti, vyatikareṇa ceti | dvitīyakarmasaṃyojanena ca, tadyathājaghanasevako jaghanaṃ madhyaṃ ca niṣeveta, madhyasevako madhyaṃ mukhaṃ ca, tatsevakaśca mukhaṃ madhyaṃ ca, vāriko dhārayenmukhaṃ ca niṣeveteti, anena vidhinā tāvadanutiṣṭheyuryāvatsarva eva jaghanavāramanuprāptāḥ |

15.45

etayeti | yathoktayā striyā, anyatrāpi deśe sambhavatyetadatideśena darśayati-goṣṭhīparigrahā iti | viṭaiḥ sambhūya parigṛhyate yā veśyā, goṣṭhī yeṣāṃ parigraha iti yoṣicchabdasamānārtho yoṣāśabdaḥ, saṃhatyāntaḥpurikāmiryoṣidbhirye parigṛhyante parapuruṣāḥ, vakṣyati ca'saṃhatya nava daśotyekaikaṃ yuvānaṃ pracchādayanti prācyānām' iti, veśyāṃ viṭāḥ, yuvānaṃ ca striyaḥ pūrvavadanurañjayeyurityarthaḥ, bahnībhiśca gauyūthikamityetatsvadāreṣu nāyakavyāpāramadhikṛtyoktam |

15.46

adhoratamiti | apānasya jaghanādhaḥsthitatvāt , tacca strīpuṃsaviṣayabhedena dvividhaṃ, tadapi vimārgamehanāccitram, aupariṣṭikaṃ tu tṛtīyāprakṛtiviṣayatvānna citraṃ, strīpuṃsayośca citrameva, vimārgamehanād, dākṣiṇātyānāmiti | deśapravṛttiṃ darśayati |

15.47

puruṣopasṛptāni tu saṃveśanānantaratvādavasaraprāptānyapi puruṣāyite vakṣyāmaḥ |
tatrāpyupayogitvāccitraratha vardhanamāha—

15.48

paśūnāmiti | tatrādhodaśanāḥ paśavaḥ, ūrdhvādhodaśanā mṛgāḥ, pataṅgāḥ= pakṣiṇaḥ, taistairiti | ye ye pratyakṣata upalabdhāḥ, vibhramairiti | viceṣṭitaiḥ svarakāyagataiḥ, cittajña iti | rucyabhiprāyaṃ buddhvetyarthaḥ, ratiyogāniti | ratyarthānyogām, vivardhayedaparānaparānprayojayedityarthaḥ |
tadvivardhane kiṃ phalamityāha—

Linked texts (1)