Pramāṇa · Search · About · API

Kamasutra 20

Jayamaṅgalā 20

Language
Sanskrit

20.1

savarṇāyāmiti | brāhmaṇādīnāṃ yathāsvaṃ savarṇāyām, ananyapūrvāyāmiti | manasā karmaṇā vacasā vā'nyasmai yā na dattā, tatra hi pragūḍhamapatyaṃ tadasyaiveti smṛtyarthaḥ, śāstrata iti | śāstroktena varaṇapūrveṇa pariṇayavidhinā'dhigatāyāṃ svīkṛtāyāṃ satyāṃ dharmaḥ patnīsaṃyogākhya ityādipravartanaṃ ca, artho yautukalābhād gārhasthyānuṣṭhānācca, putrā dṛṣṭādṛṣṭārthāḥ, sambandhaḥ sahaikabhojanādihetuḥ, pakṣavṛddhiriti | svapakṣasya vṛddhiḥ pakṣāntaralābhād, anupaskṛtā ratirakṛtrimā viśvāsātiśayayogāt |
yataścaivam—

20.2

tasmātkanyāṃ śīlayediti sambandhaḥ, aśīlitāyāṃ varaṇāsambhavāt, tatra śīlanamabhijanataḥ sanāthato vayasaḥ kulācārato dravyato'nurāgato rūpataḥ śīlato bāhyalakṣaṇata ārogyataśceti, yathākramamāha-abhijanaḥ kulam, mātāpitṛmatīṃ sanāthatvāt, trivarṣāditi | varṣatrayātprabhṛti nyūnavayasaṃ, naikena dvābhyāṃ vā'pi samavayasamadhikavayaśasaṃ vā, ślāghyaḥ spṛhaṇīya ācāro yasminkule, dhanavati dhanadhānyāḍhye, sambandhipriye'nurāgiṇi, pakṣavati, sambandhibhirākule, prabhūtamātāpitṛpakṣāmityanenātisanāthatāṃ darśayati, rūpaṃ śarīrasya śobhano yo varṇaḥ saṃsthānaṃ ca, śīlaṃ susvabhāvatā, lakṣaṇamavaidhavyādisūcakam, anyūneti | tatpratyekaṃ yojyaṃ, yathāsambhavamanyūnamanadhikamanaṣṭaṃ ca dantādi yasyāḥ, avayavarūpeṇāpi yuktāmityarthaḥ, kanyāyāṃ dantādīnāṃ pradhānākyavatvād, arogiprakṛtiśarīrāmiti | svabhāvato na rogavaccharīraṃ yasyā ityarthaḥ, tathāvidha eveti | abhijanādyupeto'nyathā hyagamya eva syād, viśeṣamāha—śrutavāniti | gṛhītavidya ityarthaḥ, śīlayenmanasi samādadhyād, śīla samādhāviti dhātupāṭhāt |

20.3

gṛhītvā pariṇīya, kṛtinaṃ kṛtārthaṃ, na ca samānairnindyeta, kutsājanakaṃ kṛtamaneneti, pravṛttirvaraṇasaṃvidhānaṃ, ghoṭakamukhagrahaṇamadhikaraṇaprāvīṇyakhyāpanārtham |
varaṇaṃ dvividham-pauruṣeṇa daivena ca vidhinā, tatra pūrvamadhikṛtyāha-

20.4

tasyā iti | śolitāyāḥ, varaṇe=yācane, mātāpitarau nāyakena mitrajanamabhidhāya preritau prayatetāṃ, varayitṛpuruṣapreraṇena saṃbandhino ye nāyakakule saṃbandhaṃ kṛtavantaḥ, mitrāṇi ca nāyakasya prayaterannityeva, gṛhītavākyāni, tadvacanasyānatikramaṇīyatvād, ubhayakulasaṃbaddhāni mātṛsambandhena pitṛsambandhena ca |

20.6

tānīti | mitrāṇi, anyeṣāmiti | nāyakādanye ye varayitāraḥ, varaḥ īpsāyāmadantaścaurādikaḥ, pratyakṣāndoṣānvirūpakāndhakubjatvādīn, āgamikānsāmudrikān, āgamikāniti pāṭhāntaram, bhāvina ityarthaḥ, śrāvayeyuḥ, tasyāḥ pitarāvityarthāt, kaulānkule bhavān, śīlaśauṇḍīryādīn nāyakaguṇān, pauruṣeyān puruṣakāraniṣpannāñ śāstrakalāgrahaṇādīn, abhiprāyasaṃvardhakāṃśceti | pitroḥ kanyādānābhiprāyaṃ saṃvardhayanti ye, viśeṣataḥ kanyāmāturye'nukūlā bhavanti te bālyavayastvādayaḥ, tadātvāyatiyuktāniti| vartamānenānāgatena ca kālena phaladānātsaṃyutān, 'tatkālastu tadātvaṃ syādāyatiḥ kāla uttaraḥ' ityamaraḥ, darśayeyuḥ, mitrāṇītyeva || 5-6 || daivamadhikṛtyāha-

20.7

daivacintakarūpaśceti | sāṃvatsaravyañjano nāyakaprahitaḥ, śāntāyāṃdiśi raṭataḥ kākādeḥ śakunasya nimittasya tajjātyādeḥ, śubhagrahāṇāṃlagnādupacayasthāneṣu sthitānāṃ yad balaṃ dikkālasthānasvabhāvaistasya darśanena, lakṣaṇasya śaṅkhacakrāderdarśanena bhaviṣyantamanāgatamarthasaṃyogaṃsenāpatyādhyakṣyapattanādilābhaṃ, kalyāṇamiti | kalyāṇahetutvād, arthānubandhamityarthaḥ |

20.8

apara iti | daivacintakarūpāḥ, asya nāyakasya, anyata iti | yato vriyate kanyā tato'nyasmād, viśiṣṭeneti | amuṣya senāpaterartharūpavatī duhitā'smai dātumiṣyate; yena vayaṃ hyastane nakṣatrasaṃyogaṃ pṛṣṭā ityanena kanyāmātaramunmādayeyuranurañjayeyuḥ, yenānuraktā duhitaraṃ dadyāt |

20.9

daivanibhittaśakunopaśrutīnāmiti | pūrvajanmakṛtaṃ śubhamaśubhaṃ vā karma daiva, tasyābhivyañjakatvātnakṣatragrahā api daivamucyate, asyānukūlyena ṣaṭkāṣṭakādiyogāṃbhāvāt, kimiyamūḍhā kalyāṇakarī neti ? śāstroktaṃ nimittaṃ; śukunapṛcchā ca kāryā; niśīthe copaśrutirgrāhyā, teṣāmānukūlyena varayed dīyamānāmabhīpseta, dadyācca kanyāpakṣaḥ |

20.10

kevalamānuṣayeti | kevalaṃ mānuṣaṃ karma yasyāṃ yadṛcchāyāmabhijanasāmarthyādikamasti tayā, naivānyecchayā varayedyārucetyarthaḥ, ghoṭakamukha iti | paramatamabhimatamapratiṣiddhatvāt |
varaṇakāle kanyāṃ dṛṣṭvā nimittaṃ paśyediti darśayannāha-

20.11

suptāmiti | śayanamalpāyuṣaṃ sūcayati, rudatīṃ duḥkhabhāginīṃ, niṣkrāntāṃ gṛhānniṣkrāmantīṃ gṛhatyāginīṃ dṛṣṭvā, varaṇakāle varayitā varjayet |

20.12

apraśastanāmadheyāmiti | bhaṅgikā vibhrātiketi, guptāmapradarśitāmāśaṅkyamānadoṣāṃ, dattāmityananyapūrvāmityasya, ghonādayaśca lakṣaṇasampannāmityasya prapañco'vaśyatyāgārthaḥ, tatra ghonāṃ kapilāṃ patighnīm, pṛṣatāṃ śuklabinduyutāmarthahānikaroṃ patighnīṃ ca, ṛṣabhāṃ puruṣasaṃsthānāṃ duḥśīlāṃ, vinatāṃ skandhadeśāvanatāṃ duḥśīlāṃ, vikaṭāmasaṃhatorūṃ duḥkhabhāginīṃ, vimuṇḍāṃ bṛhallalāṭāṃ patighnīṃ, śucidūṣitāṃ piturmṛtasya dattolkāṃ kriyayā na praśastāṃ, sāṃkarikīṃ puruṣadūṣitāṃ, tasyāṃpatnīyogo na dharmaḥ, rākāṃ jātarajasaṃ rajasā kṣatayonitvād, phalinīṃmūkāṃ saṃvyavahārabāhyām, mitrāṃ mitratvena gṛhītāmagamyāṃ, svanujāmiti | trivarṣātprabhṛti nyūnavayasamityasya śeṣaḥ, suṣṭhu paścājjātāmityarthaḥ, yathoktam'caturthādaṣṭamaṃ yāvatkaniṣṭhā vatsare varāt | kanyāṃ pariṇayecchustāṃ netarā'tivayāśca yā' || varṣakarīṃ svidyatkaracaraṇāṃ patighnīm |

20.13

nakṣatrākhyāṃ śravaṇāṃ viśākhāmityevamādi, nadīnāma gaṅgāyamunetyādi, vṛkṣanāma jambūḥ priyaṅgurityādi, lakārarephopāntāṃ ceti | lakārarephāvantākṣarasamīpe nāmni yasyāḥ, kamalū vimalū cārū tārū ceti |

20.14

manaścakṣuṣornibandhanamiti keṣāñcinmataṃ, yasyāmabhijanādisadbhāve'pi manaḥsaṅgaścakṣuḥprītiścobhayamaparamasti, tasyāṃ patnyāṃ satyāṃ siddhistrivargaprāptirityayamuttamaḥ pakṣaḥ, netarāmiti | yasyāṃ nāsti na tāmādriyetetyadhamaḥ pakṣaḥ, kevalamabhijanādyapekṣāṃ varayet, pūrvāmādareṇeti viśeṣaḥ, doṣeṣu tu manaścakṣurnibandhane'pyupekṣāṃ, tatrāpi doṣāṇāṃ gauravalāghavaṃ parīkṣyamiti |

20.15

tasmāditi | yataḥ suptādyanimittātkanyā na vriyate tasmāt , pradānasamaya iti | upalakṣaṇārthatvādvaraṇakāle'pi prasādhitāṃ sthāpayeyuḥ kanyopakṣīyāḥ, vāparāhnikamiti | pradānātprāgaparāhnabhavaṃ vidhiṃ sthāpayeyurityeva |

20.16

nityamiti | sakhībhiḥ saha krīḍā rathyācatvarādiṣu, yajñavivāhādiṣu cānyadīyeṣu, janasaṃdrāveṣviti | janāḥ saṃbhūya dravanti yeṣu, prāyatnakamiti | prayatnasādhyam , parivārādhiṣṭhitatvātkautukena loko yatnena paśyati, tathotsaveṣu ca vasantakādiṣu janasaṃdrāveṣu prāyatnikam , paṇyasadharmatvāditi | vikretavyatulyaṃ kautukena hi loko yatnena paśyati, na dṛśyamānā paṇyavad dhriyeta |

20.17

varaṇārthamiti | ahīnāṅgatvān maṅgalāvārayuktatvāt , pradakṣiṇavācaiti | anukūlavācaḥ, tatsambandhisaṃgatāniti | yatprāguktaṃ mitrāṇi sambandhinaśceti taiḥ sahetyarthaḥ, maṅgalairdadhyakṣatādibhiḥ pratigṛhṇīyuḥ kanyāpakṣīyāḥ |

20.18

anyāpadeśeneti | anyakāryamapadiśya na tūpetya darśayed, dānasyāniścitatvāt |

20.19

daivaṃ parīkṣaṇaṃ ceti | yāvatpradānaṃ na niścīyate tāvad daivaṃ prajāpatyadhīnamiti, parīkṣaṇaṃ ca mitrasvajanaiḥ saha nirūpayāma ityavadhiṃ sthāpayeyuḥ, anyastvāha'goṣṭhasītāhradavṛkṣaśmaśāneriṇadaivataḥ | catuṣpathācca mṛtpiṇḍaiḥ kuryād daivaparīkṣaṇam' |

20.20

snānādiṣu niyujyamānāḥ kanyāpakṣīyāḥ, varayitāra iti | vṛṇvanti ye, sarvamiti | snānādikam, bhaviṣyati prajāpatānukūle, na tadahareveti | taṃ divasaṃ snānādibhirnāṅgīkuryuḥ |

20.21

deśapravṛttisātmyādveti | yasmindeśe yā pravṛttistadānukūlyādityarthaḥ, brāhmaprājāpatyārṣadaivānāmiti | eṣāṃ dharmyatvād, anyatamena, tathā coktam'sakṛdāhūya kanyāṃ tu brāhme dadyātsvalaṃkṛtām | saha dharmaṃ caretyevaṃ prājāpatyo'bhidhīyate || vasugomithunaṃ dattvā vivāhastvārṣa ucyate | antarvedyāṃ tu daivaḥ syādṛṛtvije karma kurvate' || śāstrata iti | gṛhyoktena vidhinā |
varaṇasaṃvidhānaṃ trayoviṃśaṃ prakaraṇam || abhijanādibhiḥ śīlitāyāmapyaniścite sambandhe varaṇābhāvātsambandhaniścaya ucyatebhavanti cātra ślokāḥ-

20.22

samasyādyā iti | sambhūya krīḍāmādiṃ kṛtvā krīḍāḥ, saṅgatāni sakhyāni, tādṛśairiti | samānaiḥ tulyajātyabhijanadravyāyatisvāt |
tena samānādhamottamasambandhibhedātsambandhastrividhaḥ, tasya kāryadvāreṇa lakṣaṇamāha—

20.23

kanyāmiti | gṛhītvā=pariṇīya, preṣyavad=bhṛtyavad, dravyāyatyabhāvād, uccasambandhamiti | adhikena sambandhinā, parityaktaṃ manasvibhiḥ, ye tu naivaṃ te kurvantyeva |

20.24

svāmivaditi | kanyāṃ gṛhītvā prabhuvadvicared, dravyāyatimattvād, bāndhavaiḥ śvaśuraśyālakādibhiḥ preṣyabhūtaiḥ parivṛtaḥ, aślāghya iti | aślāghanīyastadanurūpalokācārābhāvāt, sadbhiāriti | lokavyavahārajñaiḥ |

20.25

parasparasukhāsvādeti | varapakṣasya kanyāpakṣasya ca sukhānubhavo yasyāṃ parasparaprayuktāyāṃ krīḍāyāṃ, viśeṣayantī cānyonyaṃ prayujyate yasminsaḥ; sambandho vidhīyata iti | sadbhiḥ kriyata ityarthaḥ, pūrvau tu na vidhīyete ityarthoktam |
tayorapi kaḥ śreyānityāha—

20.26

kṛtvā'pīti | jñātiṣu saṃnamediti | jñātigṛhe svayaṃ yāyād, na śvaśuragṛha ityarthaḥ, na tvevetyekāntenaiva pratiṣedhaḥ |
iti śrīvātsyāyanīyakāmasūtraṭīkāyāṃ yaśodhararacitāyāṃ jayamaṅgalā''khyāyāṃ kanyā samprayuktake tṛtīye'dhikaraṇe varaṇavidhānaṃ sambandha niścayaśca prathamo'dhyāyaḥ |
evamadhigatā'pyaviśvāsitā na saṃprayogāīti; kanyāvisrambhaṇamucyate, tatra vivāhānantaraṃ maṅgalācāramāha-

Linked texts (1)